რას და როგორ დავწერ?

იმდინარე წლის განმავლობაში მინდა შემოგთავაზოთ წერილების ციკლი, რომელიც შეეხება ქართული ენის სწავლებას მათთვის, ვისთვისაც ეს ენა მშობლიური არაა. ხვათა შორის, ჩემს სტატიებში შევეცდები ვუპასუხო შემდეგ შეკითხვებს:

  • ა გამოცდილება არსებობს ქართულის, როგორც მეორე / უცხოური ენის სწავლებაში?
  • ად და როგორ ისწავლება ქართული, როგორც მეორე / უცხოური ენა?
  • ა რესურსები არსებობს ქართულის, როგორც უცხოური ენის სწავლებისთვის? და რაც მთავარია:
  • ოგორ ვასწავლოთ ქართული, როგორც მეორე / უცხოური ენა?

ს წერილი ერთგვარი შესავალია ამ სერიისთვის და საამწერილო სათქმელისთვის მინდა გავიხსენო რამდენიმე ამბავი, რომელსაც სხვადასხვა დროსა და გარემოში გადავწყდომივარ.

2016 თუ 17 წლის ჩახუთული ზაფხულია და იპრაიდში (USAID – საქართველოს დაწყებითი განათლების პროექტი) ვმუშაობ. ერთი ჩვეულებრივი სამუშაო დღეა და ლეგენდარული მეშვიდე სართულის გაგრილებულ ოთახში ვარ. ცებ ჩემ წინ ირიბად მჯდომმა კოლეგამ წამოიძახა:

ი!

რ მივაქციე ყურადღება. ტყობა, ჩაფლული ვიყავი ჩემს საქმეებში. ან ყველა რეპლიკასა და ამოსუნთქვაზე გამოხმაურება ისედაც არაა ჩემი სტილი და არც არასდროს ყოფილა…

რთი ამას უყურე! — რ ცხრებოდა იგი.

ა ხდება, კოლეგავ? — ავი ავწიე ჩემი მაგიდიდან და ინტერესით შევხედე.

ს ნახე, — ღშფოთებას ვერ მალავდა გაბრაზებული თანამშრომელი, სათვალე მოეხსნა და განაგრძობდა, — აღაც საკითხზე ვეძებდი მასალებს და ერთი სტატია ამომიგდო… ავიწყე კითხვა, მეცნო რაღაცნაირად… კითხულობ, ვკითხულობ, ჩემი წერილია ფაქტობრივად გადაწერილი…

ოლეგა ადგილს ვერ პოულობდა. დგა და ბოლთის ცემას მოჰყვა.

არგი რა, ხომ იცი, როგორაა მოდებული პლაგიატიზმი?! — ავთი დავასხი კოლეგის აცეცხლებულ ბრაზს.

ლაგიატიც არის და პლაგიატიც! ახელებიც კი ჩემიდან აქვს გადაწერილი, პერსონაჟის სახელებიც… იფიქრე, ალბათ წერილში გამორჩა წყაროს მითითება ან სულაც არ არის ამ პორტალის სტილი-მეთქი და ბოლოში ვიქნები მოხსენიებული… ენც არ მომიკვდე! რანაირი ნიშანი!.. თითქოს ყველაფერი ვითონ შეუქმნია  ვაჟბატონს!..

აცია ავტორი?!

ა ავტორი?! ი, რა ავტორი?! — სეთი რისხვით გადმომხედა, ტუჩი მოვიკვნიტე, — ვტორი ჰქვია მაგას?!

ოკლედ, ვფიქრობ, გასაგებია, რატომაც გავიხსენე ჯიპრაიდული მეშვიდე სართულის ოთახის ამბავი… ნდა შევთანხმდეთ, რომ ჩემს წერილებში შევეცდები, დავიცვა ყველა იმ ავტორისა თუ კოლეგის საავტორო უფლება, რომელთა ნამუშევრებსაც გამოვიყენებ. უმცა, წინასწარვე ვიტყვი, რომ ძირითადად ვიხელმძღვანელებ იმ ნაშრომით, რომლის შექმნაშიც მეც მაქვს მონაწილეობა მიღებული და თანაავტორიც გახლავართ. გულისხმობ, ზემოხსენებული იპრაიდის (“საქართველოს დაწყებითი განათლების პროექტის” ინგლისური აბრევიატურის გაქართულებული დასახელება) კრებულს “კითხვისა და წერის სწავლება დაწყებით საფეხურზე”.

გრეთვე, გაგიზიარებთ იმ ცოდნასაც, რაც გადმომეცა ჩემი მასწავლებლებისა და ტრენერებისგან: აატა აპავასგან, ლან როუფორდისგან, აია ნასარიძისგან, ალვა აბატაძისგან, ახა აბუნიასგან,  ინო არაშენიძისგან, ამარ ჯაყელისგან, ენსი არკსისგან, კატერინე უთათელაძისგან, ინა იღურაძისგან და სხვათა და სხვათაგან. აც არ უნდა დავივიწყო: ემს კოლეგათაგან, რომელთა გამოცდილება და სხვადასხვა ფორმატში დისკუსია ამდიდრებდა ჩემს ცოდნასა და შეხედულებებს.

ა შეიძლება დამატებით ვთქვათ საავტორო უფლებებსა და პლაგიატზე? ა შეიძლება ჩაითვალის პლაგიატად? ართლა და მართლა, ჩვენ ხომ გამუდმებით ვიღაცის მიერ გამოგონილ სიკეთეებს ვიყენებთ ისე, რომ არც ვუხდით რამეს და არც კი ვასახელებთ?! აგალითად, ჩვენ ხომ ყველა ქართველ ბერთა მიერ VIII-XI საუკუნეებში ჩამოქნილ ქართულ ანბანს ვიყენებთ?! (ე. წ. მხედრულ დამწერლობას. ამწუხაროდ, ვიყენებთ მხოლოდ მხედრულს და არა მრგვლოვანს — მთავრული ასოების ფუნქციით. მ წერილში, როგორც ხედავთ, ამ ფუნქციით გამუქებულია ასოები.)  მუშაობთ სხვადასხვა ავტორთა მიერ შექმნილ სხვადასხვა ციფრულ პროგრამაში. ვენ ხომ მუდმივად ვსაზრდოობთ სხვათა გამოგონებითა და შემოქმედებით ისე, რომ აზრადაც არ მოგვდის მათი მოხსენიებაც კი. უმცა, ეს იმას არ ნიშნავს, რაც მისათითებელია, ის არ მივუთითოთ.

მის შესახებ ერთი სატელეფონო ზარი მინდა გავიხსენო. ოკრძალებულად მომიკითხეს და თავიც წარმომიდგინეს. რთ-ერთი გამომცემლობის მესვეური აღმოჩნდა, თქვენი ტექსტი შევიტანეთ ქართული ენისა და ლიტერატურის სახელმძღვანელოში, საბედნიეროდ გრიფი მიიღო და გვინდა, რომ თქვენც ამის შესახებ გაცნობოთო (საქმის კურსში ჩაგაყენოთო, როგორც ადრე იტყოდნენ). ოდიში, რომ თავის დროზე, წინასწარ ვერ შეგატყობინეთ და შეგითანხმეთ, ვერ მოვახერხეთო… ი გამიკვირდა, რა დიდი მოხერხება უნდოდა ერთი ელწერილის მოწერას-მეთქი, მაგრამ გაკვირვებას სიხარულმა სძლია: ოგეხსენებათ, გაწაფული ავტორებისთვისაც ფრიად საპატიოა სახელმძღვანელოებში მოხვედრა. ადლობის მეტი რა მეთქმის-მეთქი, ძალიან დიდი მადლობა გადავუხადე.

ცით, რა არისო, — არ კმაყოფილდება პატივცემული გამომცემელი, — თქვენს ტექსტში მცირეოდენი ცვლილებაც შევიტანეთო და გვინდა, რომ ამის შესახებაც გქონდეთ ინფორმაცია და სახელმძღვანელოს რომ ნახავთ, მერე არ გაგიკვირდეთო…

რაა-მეთქი, პრობლემა. ომელი კაკი ერეთელი მე ვარ, იმასაც კი უცვლიდა იაკობ გოგებაშილი ტექსტებს… თავად მასწავლებელი ვარ და მესმის: შეიძლება სახელმძღვანელოს ავტორებმა თავიანთი სასწავლო მიზნებისთვის უკეთესი გახადონ ტექსტი… — მაყოფილი და მადლიერიც დავემშვიდობე გამომცემელს და მანაც, ალბათ, დამშვიდებულმა განაგრძო თავისი საქმიანობა.

ადგან ვახსენე, ბარემ განვმარტავ: ემოხსნებულ იპრაიდში უამრავი აწონილ-გაზომილი სხვადასხვა ჟანრისა და თემატიკის ტექსტი შეიქმნა და სრულად და სრულიად ხელმისაწვდომად განთავსდა პორტალ kargiskola.ge-ზე. მასთან, სრული უფლება მიეცათ სახელმძღვანელოს ავტორებს, თავისუფლად, ყოველგვარი უფლების მოპოვების გარეშე გამოეყენებინათ ეს ტექსტები, მათ შორის, ავტორებთან შეუთანხმებლად ცვლილებების შეტანის  ჩათვლითაც. ოდა, იმ პატიოსანმა გამომცემელმა გვიან, მაგრამ მაინც  ალალმართლად დამირეკა და ჩემი ტექსტის ავან-ჩავანი გამაცნო.

(ემს ტექსტში ცვლილებას რაც შეეხება. ექსტი არის რამდენიმე ცხოველის თვითპრეზენტაცია, წარდგენა პატარა მკითხველების წინაშე ისე, რომ სახელის დაუსახელებლად, მხოლოდ თვისებებით უნდა გამოიცნონ, თუ რომელი ცხოველი წარმოადგენს საკუთარ თავს. იგნსაც ასე ჰქვია: „ინ ვარ მე“. ოდა, ის წიგნი მთავრდებოდა გველის წარდგინებით. ა გასაკვირია, რომ სახელმძღვანელოს ავტორებს არ მოსწონებოდათ გველის პერფორმანსი და საერთოდ ამოეღოთ იგი. ველის ნაცვლად ბოლოში დაემატებინათ სამიოდე უფრო მისაღები და ბავშვთათვის შედარებით სათნო ცხოველი. და ამ ცვლილების გამო მებოდიშებოდასავით გამომცემელი… რულიად მოსალოდნელია, სხვა ავტორებმა აიღონ ამ სახელმძღვანელოსეული ჩემი ტექსტი, ამოაკლონ წინა ცხოველები, ჩაანაცვლონ მათთვის უფრო მისაღები ცხოველებით და ავტორად მაინც მე მომიხსენიონ პატიოსნად… ა ჩემს ტექსტს ისე ეწეროს ჩემი სახელი, რომ მასში ერთი სიტყვის ავტორიც კი არ ვიყო მე…)

იდევ ერთი შემთხვევა მინდა გავიხსენო განსახილველად. ღაპარ “ითელქუდას” მიხედვით გაკვეთილის სცენარი დავწერე. ქონდა თუ არა უფლება, რასაკვირველია, მორალურ უფლებას ვგულისხმობ, გამომეყენებინა ეს ზღაპარი? ლბათ მქონდა, მიუხედავად იმისა, რომ არათუ ჩემ მიერ, ქართულ სივრცეშიც კი არაა იგი შექმნილი. აგრამ იმდენად საყოველთაოა, რომ ფაქტობრივად, გამოდევნება არც შეიძლება. აც მთავარია, ძალიან მჭირდებოდა ილუსტრაციები. ა მექნა? ოგეხსენებათ უამრავი, – არათუ რაოდენობით, ჟანრობრივადაც, – ნახატი შეგიძლიათ მოიძიოთ ითელქუდას შესახებ – საბავშვო ანიმაციებით დაწყებული, უხამსი ნახატებით დამთავრებული… ოლობოლო, გასაფერადებელი ნიმუშების ამობეჭდვა შემეძლო და შემდგომ გაფერადება, მაგრამ გადავწყვიტე, მევე დამეხატა და… ამომივიდა! მასთან, ხატვაში ხომ ცალკე გავიწაფე, შემოქმედებითი სიამოვნება ცალკე მივიღე (ფიქრობ, დამეთანხმებით ორივე დებულებაში, როდესაც წერილის მთავარ ილუსტრაციას კარგად დააკვირდებით. არგად-მეთქი…).

ასაკვირველია, ვერავინ ვერ მომედავებოდა, თუკი რომელიმე ნახატს გადმოვიწერდი და პატიოსნადაც მივუთითებდი წყაროსა თუ ავტორს. მით ერთთვიან წვალებასაც ავცდებოდი, მაგრამ ახლა უფრო ნამუსგამართულად ვგრძნობ თავს…

იდევ ერთ ამბავს გავიხსენებ და ამით დავასრულებ პლაგიატზე საუბარს… ე და ჩემი კოლეგა პროფესიული საქმიანობის გარიჟრაჟზე დიდ წიგნზე ვმუშაობდით. იუჟეტი მოვიფიქრეთ, პერსონაჟებიც შევარჩიეთ და ჯერი მიდგა სათაურზე. „ოსლის მუსიკა” დავარქვათ-მეთქი, ადგილიც მახსოვს, სად ვისხედით, როცა ვუთხარი. არგიო, მასაც მოეწონა… ემდეგ ისე მოხდა, რომ მე გამოვეთიშე წიგნის შექმნის პროცესს. ოგეხსენებათ, ტექსტის შექმნა-რედაქტირება, დახატვა, დიდფორმატიან ქაღალდებზე გადაწერა, ყველაფერი მან გააკეთა და სრული საავტორო უფლება მიიღო და ეკუთვნოდა კიდეც. ა ერთ მშვენიერ დღეს ვხედავ ერთ-ერთი ტელევიზიისთვის ინტერვიუ მიუცია, თურმე ჩვენი დიდი წიგნი ინგლისურად უთარგმნიათ და ლონდონის ცნობილ გამომცემლობას გამოუცია უმაღლეს პოლიგრაფიულ დონეზე საოცარი ნახატებით. ამიხარდა, რასაკვირველია, და წერილის მისაწერადაც გადავწვდი ტელეფონს და უცებ, – რა გაიგონეს ჩემმა ყურებმა?! ალბატონი აცხადებს, რომ წიგნის სათაური ილუსტრაციის ხატვის მომენტში მოვიფიქრეო… ივად დავაგდე ტელეფონი. ეწყინა.რ იყო საწყენი?! ე ოჯახაშენებულო, რა სათაური ეგაა – “ბოსელია” საოცარი გამონაგონი თუ „მუსიკა“?! ხვისი წვლილის აღნიშვნა არც შენ დაგაკლებს რამეს და არც შენს წიგნს. ირსებას კი შეგმატებთ… ილოცვის წერილი მაინც მივწერე, ოღონდ იმას აღარ დავწერ, აღვუნიშნე თუ არა ჩემი გულისტკივილის მიზეზი იმ წერილში. ინც ჩემს ხასიათსა და ბუნებას იცნობს, ისედაც გამოიცნობს. ინც არ მიცნობთ, თქვენი მოსაზრება ამ წერილის ბოლოს დააკომენტარეთ.

 

ფიქრობ, ეს მაგალითი შეგვიძლია განვაზოგადოთ და ე. წ. საავტორო უფლებები ტყუილ-მართლის გარჩევამდე დავიყვანოთ და მეტი არაფერი. უმცა ეს თემა, სიმართლის თქმა, ჩემი აზრით, უპირველესია ნებისმიერ საქმიანობაში და ტყუილებით ადამიანი შორს ვერ წავა. ყუილს  მართლაც რომ მოკლე ფეხები აქვს.

 

  1. S. „ოსლის მუსიკის“ შემქნისა და ლონდონში გამოცემის ამბავი გამოგონილია და რეალობას არ შეესაბამება, თუმცა ასეთი ტექსტი დიდი წიგნისთვის მართლა მაქვს დაწერილი და ერთ-ერთ გამომცემლობისთვის ჯერჯერობით უიმედოდ გაგზავნილი. ომენტარები კი მაინც დატოვეთ, თქვენ რას იზამდით — აგრძნობინებდით თუ არა თქვენს კოლეგას საკუთარ გულისტკივილს? ნ სულაც, გეწყინებოდათ თუ არა კოლეგისგან ასეთი გულმავიწყობა?

 

იორგი აუჭიძე

 

 

 

 

კომენტარები

comments