თეო ნეფარიძე – კლასგარეშე აქტივობები და პრობლემები

თანამედროვე მსოფლიოს
შრომითი ბაზრის თავისებურებებისა და მოთხოვნების გამო, დღეს, სასკოლო პროცესის დასრულების
შემდეგ სახლში მისული უფრო და უფრო მეტი ბავშვი რჩება უფროსების ყურადღების გარეშე.
დასაქმებული მშობლების უმრავლესობას გვიან ღამემდე უწევს სამსახურეობრივი მოვალეობების
შესრულება და სახლში დაბრუნების შემდეგ შვილებისთვის სათანადო დროის დათმობის საშუალება
აღარ აქვს. არადა, სკოლის გარეთ, ოჯახსა თუ სოციუმში მიღებული გამოცდილება უზარმაზარ
გავლენას ახდენს ბავშვის განვითარებაზე და მნიშვნელოვანწილად განაპირობებს მის აკადემიურ
პროგრესს. მშობლე­ბის ყურადღების გარეშე, ან მინიმალური ყურადღების პირობებში დარჩენილ
ბავშვებში, ერთი მხრივ, აკადემიური პრობლე­მები იჩენს თავს, ხოლო მეორე მხრივ, სარისკო
ქცევის ჩამოყალიბების ალბათობა მნიშვნელოვნად იზრდება. აქვე ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ
გარდატეხის ასაკში მყოფ ბავშვებში ხშირად მშობლების მითითებები პროტესტის გრძნობას
იწვევს. ამდენად, მოსწავლეთა აკადემიური წინსვლის უზრუნველყოფა და დადებითი სოციალური
მიმართულებით განვითარება დღევანდელი საგან­მა­ნათლებლო სისტემების და მრავალი ოჯახის
ამოცანას წარმოადგენს.

 

ზემოაღწერილი გარემოებების
გათვალისწინებით, თანამედროვე მსოფლიოში კლასგარეშე აქტივობების და პროგრამების საჭიროება
დღითი დღე იზრდება. კლასგარეშე პროგრამები გაკვეთილების შემდეგ ბავშვების დროის უსაფრთხოდ,
ორგანიზებულად და ნაყოფიერად გატარებას უზრუნველყოფს, მათ ენერგიას პოზიტიური მიმართუ­ლე­ბით
წარმართავს, გარდა ამისა, სპეციფიკური ინტერესების დაკმა­ყოფილებასა და განსაკუთრებული
ტალანტის გამოვლენასაც უწყობს ხელს. კლასგარეშე პროგრამების საჭიროება და სარგებლიანობა
იმდენად დიდია განვითარებულ ქვეყნებში, რომ განათლების სფე­­როსთვის გამოყოფილი ბიუჯეტის
მნიშვნელოვანი წილი სწორედ ასეთი ტიპის პროგრამე­ბის და ღონისძიებების დაფინანსებაზე
მოდის. მაგალითად, ამერიკის შეერთე­ბულ შტატებში, დაწყებითი და საშუ­ალო განათლების
საფეხურის 
ფედე­რალური დაფი­ნანსების დაახლოებით 10% კლასგა­რე­შე აქტივობებისა
და პროგრამების დაფინანსებას ეთმობა. 

 

კლასგარეშე პროგრამების შეფასე­ბი­თი კვლევების დასკვნებში,
წლების განმავლობაში, განსაკუთრებით აღნიშნავდნენ მათ აკადემიურ შედეგებსა და სარგებლიანობას.
თუმცა, დღეს, არანაკლებ მნიშვნე­ლოვნად მიიჩნევა კლასგარეშე აქტივობებისა და პროგრამების
პიროვნული და სოციალური სარგე­­-ბელი. სწავლისა და სწავლების სფეროში ჩატარებული კვლევები
გვაჩვენებს, რომ შესაძლებელია ბავშვს პიროვნული და სოციალური უნარ-ჩვევები ვასწავლოთ.
კლას­გა­რეშე პროგრამების შეფასებებში კი დასტურდება, რომ ბავშვების ჩართუ­ლობა აღნიშნულ
პროგრამებში პირდაპირ კავშირშია, ერთი მხრივ, მათ სტაბილურ ემოციურ მდგომა­რეობასა
და დადებითი დამოკიდე­ბუ­-­ლებების ჩამოყალიბებასთან, ხოლო, მეორე მხრივ, დადებით ქცევასთან.

 

ბავშვებისა და მოზარდების განვი­თარების თეორიების თანახმად
კი, სწავლება მაშინ არის განსაკუთ­რე­ბით ეფექტური, როცა პრაქტიკულ გამოცდილებას ეფუძნება.
ამდენად, კლასგარეშე პროგრამების ფარგ­ლებ­ში, პიროვნული და სოციალური განვითარების
ასპექტები ისეთი უნარჩვევების სწავლებას მოიცავს, როგორიცაა: პრობლემების გადაჭრა,
კონფლიქტების მართვა, თვითკონტროლი, გადაწყვეტილე­ბებზე პასუხისმგებლობის აღება, თვითეფექტურობის
გაზრდა, ობიექტური თვითშეფასება და ა.შ.

 

 

კლასგარეშე პროგრამების ძირითადი მიმართულებები

 

როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ეფექტური კლასგარეშე პროგრამები პრაქტი­კულ
მომზადებას ეფუძნება. ეს უკანასკ­ნელი კი სასურველია, მოიცავდეს როგორც ტრენინგის,
ისე პროგ­რა­მულ კომპონენტებს. ტრენინგის კუთხით პროგრამები უნდა იყოს თანმიმდევრული
და ინტერაქ­ტი­ული ფორმატის, ხოლო პროგრამული თვალსაზრისით – თემატურად დალა­­გებული
და ნათ­­ლად ჩამოყალიბე­ბუ­ლი. აღნიშნული კომპონენტების მქონე პროგრამები სამი მიმართუ­ლე­­ბით
გვაძლევს შედეგს: ისინი გავლენას ახდენს ბავშვების გრძნობებსა და შეხედუ­ლებებზე, განაპირობებს
ქცევის დადებითად მოდიფიცი­რე­ბასა და აკადემიურ წარმატებას.

 

კლასგარეშე პროგრამა შეიძლება იყოს აკადემიური ან შემეცნებითი
მიმართულების. ამ დროს მოსწავ­ლე­ებს საშუალება ეძლევათ, მოამზადონ საშინაო დავალებები
და დახმარება მიიღონ ისეთ უნარ-ჩვევებში, როგორიცაა: კითხვა, არითმეტიკა, საბუნებისმეტყველო
მეცნიერებები და ა.შ. ამავე კატეგორიას განე­კუთ­­ვნება საუნივერსიტეტო გამოცდე­ბისთვის
მოსამზადებელი პროგრამები, კომპიუტერული კურსები, უცხო ენის კურსები, მომზადება დასაქ­მე­ბისთვის
და ა.შ. სოციალური მიმართულების პროგრამებს შორის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ახალგაზრდებში
ლიდერული თვისებების ხელშემწყობი პროგრამები (სკაუტები, აკადემიური კლუბები და ა.შ.),
ჯანსაღი ცხოვრების წესის გამავრცელებელი პროგრამები (ნარკომანიის პრევენციის პროგრამა),
მოხალისეობრივი აქტივობის ხელშემწყობი პროგრამები, დებატ-კლუბები და ა.შ. ბავშვის ფიზიკური
და პიროვნული განვითარების მიმართულებით კი წარმატებით მუშაობს ისეთი პროგრამები, როგო­-რიცაა:
დრამისა და ხელოვნების, მუსიკისა და ხელსაქმის შემსწავ­ლე­ლი წრეები, კულტურული, სპორტული
და გამაჯანსაღებელი ღონისძიებები. 

 

 

კლასგარეშე პროგრამების ფინანსური მხარდაჭერა

 

კლასგარეშე პროგრამების ფინანსური მხარდაჭერისთვის სხვადასხვა
სოციალურ ჯგუფსა თუ ინსტიტუ­ციას სხვადასხვა მოტივაცია აქვს. სამთავრობო ინსტიტუტებისთვის
კლასგარეშე პროგრამების განხორციელება და შესაბამისად, მოსწავლეთა აკადემიური პროგრესის
გაუმჯობესება სკოლებისა და საგანმანათლებლო სისტემის ხარისხის ამაღლების გარანტიას
წარმოადგენს. მშობლებისთვის კლასგარეშე პროგრამები შვილების უსაფრთხო გარემოსა და მათი
დროის ნაყოფიერად გატარებას უზრუნველყოფს. საზოგადოების­თ­ვის ახალგაზრდების კლასგარეშე
პროგრამებით დაკავება დანაშაულის შემცირებასა და უსაფრთხო სამეზობ­ლოს ნიშნავს, ხოლო
ბიზნესისთვის – შრომისმოყვარე, ორგანიზებული და სპეციალური უნარ-ჩვევებით აღჭურ­ვილი
კადრების მომზადებას.

 

დასავლეთის განვითარებულ ქვეყნებში საზოგადოების ყველა ზემოჩამოთვლილი
სექტორი სოლიდურ ფინანსურ მხარდაჭერას უცხადებს სხვადასხვა კლასგარეშე პროგრამას. ბუნებრივია,
იმისათვის, რომ პროგრამამ ფინანსური მხარ­­დაჭერა მოიპოვოს, ის ხარისხის გარკვეულ სტანდარტებს
უნდა აკმაყოფილებდეს. ქვემოთ განვი­ხილავთ, თუ როგორ უნდა შევქმნათ ეფექტური კლასგარეშე
პროგრამები და მივიღოთ სამთავრობო თუ ბიზნეს-სექტორის, მშობლების, თემის მხარდაჭერა.

 

 

ეფექტური კლასგარეშე პროგრამების შექმნა

 

აკადემიური, სოციალური თუ პიროვნული განვითარებისკენ მიმართული
კლასგარეშე პროგრა­მების შექმნისას რეკომენდებულია რამდენიმე საერთო სტანდარტის დაცვა.
ქვემოთ მოცემული მახასი­ათებლების გათვალისწინება სხვადასხვა საჭიროებისა და გამოცდილების
მქონე ბავშვების სტაბილური განვითარებისა და ზრდის წინაპირობას წარმოადგენს.

 

1.     მიზნების დასახვა
და ძლიერი          მენეჯმენტი

 

კლასგარეშე პროგრამების მიზნები, საჭიროებათა კვლევის საფუძველზე,
თემის ლიდერებისა და წევრების, მშობლებისა და მოსწავლეების აზრების გათვალისწინებით
უნდა განისაზღვროს. რეალისტური და რელევანტური მიზნების დასახვის შემდეგ სწორი და ძლიერი
მენეჯ­მენტის საჭიროება ჩნდება, რათა ისინი წარმატებით შესრულდეს. კარგი კლასგარეშე
პროგრამა უნარ­­შეზღუდული ბავშების ინტეგრირე­ბასაც უზრუნველყოფს. გასათვალისწინებელია,
რომ პროგრამების დაფინანსება, სტრუქტურა და აქტივობები, თანამშრომელთა რაოდენობა სწორედ
მის მიზნებზეა დამოკიდებული.

 

2.     კვალიფიციური
თანამშრომლების დაქირავება

 

თანამშრომლების დაქირავება პროგრამის მასშტაბზე, მენეჯმენტის
სტრუქტურასა და პროგრამის მიზნებზეა დამოკიდებული. გარდა იმისა, რომ კლასგარეშე პროგრამების
განხორციელებით დაკავებული თანამშრომლები კვალიფიციური, გამოცდილი და მოტივირებული
უნდა იყვნენ, მათ აუცილებლად უნდა შეეძლოთ სკოლის მასწავ­ლებ­ლებთან ნაყოფიერი კომუნიკაცია
და კოორდინაცია. მათი სპეციფი­კუ­რი უნარჩვევები უნდა მოიცავდეს სხვადასხვა ასაკის,
ეროვნებისა და კულტურის ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინებისა და უნარშეზღუ­დულ
ბავშვებთან მუშაობის უნარ-ჩვევებს. სასკოლო სასწავლო გეგ­მისა და შეფასების სისტემის
ცოდნა მათ მოსწავლეების აკადე­მი­ური კუთხით დახმარების საშუალებას მისცემს. კლასგარეშე
პროგრამებში ჩართული ბავშვების არაერთი გამოკითხვით დადასტურდა, რომ უფროსების მხრიდან
მათ სითბო და მზრუნველობა სჭირდებათ, რაც კლასგარეშე პროგრამების თანამშ­რომლებმა უნდა
გაითვალისწინონ.

 

3. უსაფრთხო და ჯანსაღი
გარემო

 

სასურველია, კლასგარეშე პროგრა­მები ქალაქის ყველა რაიონში,
სოფლად კი ყველა თემში ხორცი­ელ­დებოდეს, რათა თითოეულ მოსწავლეს შეეძლოს საცხოვრებელ
ადგილთან ახლოს სასურველ პროგრამაში ჩართვა. პროგრამის ფარგლებში გამოყენებული აქტი­ვობები
მოსწავლის ასაკის შესაბამისი უნდა იყოს და ჯანსაღი ქცევის მოტი­ვირებას უნდა ახდენდეს.
საუკეთესო კლასგარეშე პროგრა­მები მოსწავ­ლე­ებს სოციალიზაციის მრავალ­ფე­რო­ვან ფორმებს
სთავაზობს.

 

4.     პარტნიორობა
თემთან, ორგანიზაციებთან,                                      სამართლებრივ
ორგანოებთან, ახალგაზრდულ ჯგუფებთან

 

კლასგარეშე პროგრამების განხორ­ციელება დამოკიდებულია მშობლების,
განათლების სფეროში მოღვაწე ადამიანებისა და თემის წევრების მხარდაჭერაზე. წარმატებული
პროგრამები მნიშვნელოვან მხარ­დაჭერას იღებს ისეთი ორგანოები­დანაც, როგორიცაა: სკოლის
სამეთვალყურეო საბჭო, თემის საკრებულო, ადგილობრივი პოლიცია და ა.შ. ეფექტური პროგრამები
ზემოჩამოთვლილ ერთეულებს, ახალგაზრდობასთან ერთად, აქტი­­ურად აბამს პროგრამის დაგეგმ­ვა­ში,
რათა მთლიანად თემის საჭიროე­ბე­ბის გათვალისწინება მოხდეს. წარმატებული პარტნიორობის
ჩამოსაყალიბებლად აუცილებელია სკოლისა და თემის საჭიროებებისა და რესურსების შესწავლა-შეფასება,
ლოჯისტიკური საკითხების დასმა, პროგრამის ერთობლივად  დაგეგმვა და ა.შ.

 

5. ოჯახების ჩართულობა

 

ცალკე გამოვყოფთ ოჯახების როლს კლასგარეშე პროგრამებში, რადგან
ისინი პირდაპირ კავშირში არიან და გავლენას ახდენენ ბავშვებზე. ეფექტური პროგრამები
რეგულარულ სამუშაო შეხვედრებს, საორიენტაციო სესიებსა და მშობ­ლე­ბის მრჩეველთა საბჭოს
შეკრებებს ითვალისწინებს. გარდა ამისა, აუცილებელია დასაქმებული მშობ­­ლების საჭიროებების
გათვალისწი­ნება, მათთან რეგულარული ურთიერთობა წერილობითი ფორმით, საინფორმაციო ცენტრის
ან ვებგვერდის გახსნა, საინფორმაციო ბროშურების შექმნა, სოციალური საღამოების მოწყობა.

 

6. სასწავლო  შესაძლებლობების გამრავალფეროვნება

 

კლასგარეშე პროგრამებს ბავშვის აკადემიური მოსწრების, ემოციური
და ფიზიკური მდგომარეობის გაუმ­­ჯობესება შეუძლია. ეფექტური პროგრამები მოსწავლეებს
მათი ინტერესის სფეროში მუშაობის საშუალებას აძლევს, ცნობისმოყვა­რეობას უკმაყოფილებს,
ეხმარება საყვარელი საქმიანობის შეძენასა და სხვადასხვა სტილით (ვიზუა­ლური, აუდიო
და კინესთეტიკური) სწავლაში. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ კლასგარეშე პროგრამების კურიკულუმი
გარკვეული სირთულის შემცველი, თუმცა დაუძლეველი არ უნდა იყოს.

 

7. კავშირი სასკოლო
პროგრამასთან

 

იმისათვის, რომ სასკოლო პროგრა­მასა და კლასგარეშე აქტივობებს
შორის ნაყოფიერი კავშირი არსე­ბობდეს, აუცილებელია კლასგარეშე პროგრამებში დასაქმებული
მასწავლებლების მიერ სასწავლო პროგრამის ზედმიწევნით კარგად ცოდნა, მოსწავლეთა შეფასებების
გაცვლა-გამოცვლა სხვა მასწავლებლებთან და ა.შ. ზოგიერთი კლასგა­რე­შე პროგრამა წარმატებით
ახორცი­ე­ლებს ინტერდისციპლინურ და თემატურ ჯგუფურ პროექტებს. მაგალითად, თუ მოსწავლეები
მათემატიკაში გამრავლების ტაბუ­ლას სწავლობენ, აღნიშნული ცოდნის გამყარება, კლასგარეშე
პროგრამის ფარგლებში, “ჩეჩოტ­კას” ტიპის ცეკვითაც კი შეიძლება; ან თუ საბუნებისმეტყველო
საგნებში ღრუბლების ფორმირებას სწავლობენ, ხელოვნების კლას­გა­რე­შე პროგ­რამის ფარგლებში,
მათ შეუძლიათ დახატონ წრიული, ფენა-ფენა ან აკუმულირებული ღრუბლები.

 

8.     პროგრამის ეფექტურობის       შეფასება

 

რადგან კლასგარეშე პროგრამები მრავალფეროვანი და კომპლექსუ­რია,
მათი შეფასების სტანდარტული ფორმის შემუშავება შეუძლებელია. ერთი რამ კი ცხადია: თითოეულმა
კლასგარეშე პროგრამამ საკუთარი გამოცდილების გათვალისწინებით უნდა გააუმჯობესოს ხარისხი.
ზოგადად, ეფექტური პროგრა­მები შეფასების კომპო­ნენტსაც მოიცავს. მაგალითად, იმ პროგრამებმა,
რომლე­ბიც უსაფრთხო გარე­­მოს შექმნას ისახავს მიზნად, უნდა შეაფასონ უსაფრთხო­ე­ბის,
დანა­შა­ულის, ნარკოტიკის გამო­­ყენების ინდიკატორები. პროგრა­მე­ბი როგორც თვითშეფასებას,
ისე გარე შეფასებას უნდა ახორციე­ლებ­დეს და საკონტროლო ჯგუფის დაკვირვებასა და შედეგე­ბის
შედარებას უნდა ახდენდეს.

 

 

    დამატებითი ფაქტორები

 

კლასგარეშე პროგრამების შექმნისას, ზემოაღნიშნული კრიტერიუმებისა
და სტან­დარტების დაცვის შემთხვე­ვაშიც კი, ხშირად თავს იჩენს ისეთი ბარიერები, რომელთა
გათვალისწინება რთულია, თუმ­­ცა რეკომენდებულია პროგრამის ეფექტურობის უზრუნველსაყო­ფად.
ზოგჯერ კლასგარეშე პროგრამები სასურველ შედეგს ვერ აღწევს ადეკვატური რესურ­სე­ბის
ნაკლე­ბობის გამო. ზოგჯერ პროგრამა უშედეგოა, თუ მოსწავლეთა და მასწავლებელთა თანაფარდობა
მაღალია, ან მასწავ­ლებლები ხშირად იცვლებიან, ვთქვათ, დაბალი ხელფასის გამო.

 

კლასგარეშე პროგრამების
ზოგი­ერ­თი კვლევა კიდევ ერთ პრობლემას წარმოაჩენს, რომლის წარმატებით გადაჭრა მხოლოდ
მასწავლებლე­ბი­სა და მშობლების ეფექტური კოორდი­ნაციის მეშვეობითა და რაციონა­ლუ­რი
გადაწყვეტილებების მიღებითაა შესაძლებელი. აღნიშნული კვლევების შედეგები გვაჩვენებს,
რომ სასწავლო პროცესის შემდეგ მოსწავლის სხვადასხვა აკადემიურ პროგრამაში ჩართვა, ზოგჯერ,
მის ზედმეტად დატვირთვას იწვევს და შედეგად, სწავლის ხარისხს ამცი­რებს, ხოლო  ემოციურ მდგომა­რე­ობას დაძაბულობას მატებს. ბავშვებს
თავისუფალი დრო აღარ რჩებათ და ისინი სტრესულ მდგო­მარეობაში ვარდებიან. მსგავსი შემთხვევების
იდენტიფიცირებას მშობლებისა და მასწავლებლების დაკვირვებული თვალი და ბავშვ­თან აქტიური
კომუნიკაცია სჭირდება. აუცილებელია, მშობელმა და მასწავლებელმა ერთობლივად განიხილონ
მოსწავლის შესაძლებ­ლობები და მიდრეკილებები, რათა სათანადო დატვირთვის გრაფიკი და
აქტივობები შეარჩიონ.

კომენტარები

comments