თანამედროვე სამყაროში, სადაც ეკონომიკური და სოციალური გარემო სწრაფად იცვლება, სულ უფრო მეტ მნიშვნელობას იძენს სასწავლო მიდგომები, რომლებიც მოზარდს მოქნილ, შემოქმედებით და ინოვაციურ აზროვნებას განუვითარებს.
მეწარმეობრივი აზროვნება სწორედ მოქნილობას, შემოქმედებითობას და ინოვაციურობას გულისხმობს. საგანმანათლებლო სისტემის მნიშვნელოვანი გამოწვევაა, დაეხმაროს მოსწავლეებს ამ კომპეტენციის განვითარებაში.
სკოლა ის ადგილია, სადაც ბავშვები პირველ სოციალურ ურთიერთობებს ამყარებენ, სწავლობენ ჯგუფურ მუშაობას, თვითორგანიზებას და შემოქმედებითი ამოცანების გადაჭრას. შესაბამისად, სასკოლო განათლებას შეუძლია, აქტიურად შეუწყოს ხელი მეწარმეობრივი აზროვნების განვითარებას.
მეწარმეობრივი აზროვნება მხოლოდ ბიზნესის შექმნას არ გულისხმობს. მისი არსი გაცილებით ფართოა და მოიცავს შემდეგ ელემენტებს:
- კრეატიულობასა და ინოვაციურობას;
- პრობლემების გადაჭრისა და გადაწყვეტილებების მიღების უნარს;
- რისკისადმი ჯანსაღ დამოკიდებულებას;
- პასუხისმგებლობისა და თავდაჯერებას;
- კომუნიკაციას;
- სოციალურ პასუხისმგებლობას და ღირებულებებზე დაფუძნებულ საქმიანობას.
ეს უნარები აუცილებელია არა მხოლოდ სამეწარმეო საქმიანობისთვის, არამედ ნებისმიერი პროფესიული და ცხოვრებისეული გამოწვევის დასაძლევად.
მასწავლებლებს შეუძლიათ, სხვადასხვა საგნის სწავლებისას გამოიყენონ ისეთი აქტივობები, რომლებიც მოსწავლეებს რეალურ პრობლემებს მოაგვარებინებს, მაგალითად:
- მათემატიკაში – ფინანსური ლოგიკისა და ბიუჯეტირების ამოცანები;
- გეოგრაფიაში – მდგრად განვითარებასთან დაკავშირებული ინოვაციური პროექტები;
- ისტორიაში – მოსწავლეები აანალიზებენ ისტორიულ მოვლენებს, სადაც საზოგადოებისთვის სარგებლობის მომტანი გადაწყვეტილებები იქნა მიღებული, ახდენენ შედარებას თანამედროვე სოციალურ და ეკონომიკურ გამოწვევებთან;
- ხელოვნებაში – კრეატიული პროდუქტის შექმნა და წარდგენა;
- სამოქალაქო განათლებაში – მოსწავლეები სწავლობენ, როგორ შექმნან ბიზნესი, რომელიც მხოლოდ მოგებაზე კი არ იქნება ორიენტირებული, არამედ სარგებლობასაც მოუტანს საზოგადოებას (წიგნების პროექტი ბავშვებისთვის, საქველმოქმედო აქციები, ადგილობრივი პროდუქტის პოპულარიზაცია). მდგრადი განვითარებისა და ეკოსაზოგადოებრივი აქტივობები: მოსწავლეები დაგეგმავენ და განახორციელებენ პროექტებს მდგრადი განვითარების მიზნების მიხედვით. მაგალითად: „მწვანე სკვერი“, ნარჩენების მართვა, წყლისა და ენერგიის დაზოგვა სკოლაში.
სკოლებში შეიძლება გაიხსნას მეწარმეობის პრაქტიკული კლუბები, ამოქმედდეს სოციალური ან ეკომეწარმეობის პროგრამები, სადაც მოსწავლეები შეიმუშავებენ რეალურ ან სიმულირებულ ბიზნესმოდელებს, ისწავლიან ბაზრის კვლევას, მომხმარებელთან ურთიერთობას და ფინანსურ დაგეგმვას. ასევე სკოლებს შეუძლიათ, დაამყარონ კავშირი ადგილობრივ მეწარმეებთან, სტარტაპებთან ან არასამთავრობო ორგანიზაციებთან. ასეთი თანამშრომლობის შედეგი იქნება მოსწავლეთა:
- შემოქმედებითობა და ინიციატივიანობა;
- პრაქტიკული პრობლემების გადაჭრის უნარი;
- მიზანდასახულობა და დამოუკიდებლობა;
- სოციალური პასუხისმგებლობა და გუნდური მუშაობის უნარი;
- ეკონომიკური აზროვნება და ფინანსური წიგნიერება.
მაგალითები, რომლებიც მოზარდებს მეწარმეობის საფუძვლებისა და მეწარმეობრივი უნარების ათვისებაში დაეხმარება
პროექტზე დაფუძნებული სწავლება
- მოსწავლეები წამოაყენებენ მცირე ბიზნესის იდეას (მაგალითად, ხელნაკეთი პროდუქტების გაყიდვა სკოლაში).
- ჩატარდება კვლევა: ვინ არის მომხმარებელი, როგორი იქნება პროდუქტის ღირებულება, როგორ განაწილდება როლები გუნდის წევრებს შორის.
- საბოლოოდ მოსწავლეები ჩაატარებენ პროექტის პრეზენტაციას დირექტორის, მშობლებისა და თანაკლასელებისთვის.
შედეგი: გაიზრდება მათი პასუხისმგებლობის გრძნობა, ფინანსური წიგნიერება და გუნდური მუშაობის უნარი.
სოციალური მეწარმეობა:
- მოსწავლეები დაგეგმავენ გარემოსდაცვით პროექტს, მაგალითად, სკოლის ეზოში ნარჩენების სეპარაციას ან გარემოსდაცვით კამპანიას.
შედეგი შეიძლება იყოს როგორც ეკოლოგიური სარგებელი, ისე სოციალური ცნობიერების ამაღლება.
მოსწავლეები ისწავლიან პრობლემის იდენტიფიკაციას, ინოვაციური გადაწყვეტილებების მიღებას და პასუხისმგებლობას საზოგადოებაზე.
ბიზნესსიმულაცია და სტარტაპ-კლუბები
- მოსწავლეები წამოაყენებენ მინიკომპანიის იდეას, ადგენენ ბიზნესგეგმას, ბიუჯეტს, ქმნიან პროდუქციას და აწარმოებენ სიმულირებულ ბიზნესს.
- შეიძლება, განხორციელდეს ადგილობრივი მეწარმეებთან ერთად მათი მენტორობით.
შედეგი: მოსწავლეები სწავლობენ ბაზრის კვლევას, მარკეტინგს, გაყიდვას, ფინანსებს.
კონკურსები და ჰაკათონები
- ერთკვირიანი ან ერთდღიანი ინოვაციური ჰაკათონი, რომლის დროსაც მოსწავლეები გუნდურად შექმნიან ინოვაციურ პროდუქტს ან შეიმუშავებენ პროექტს სოციალური პრობლემის გადასაჭრელად.
- პროექტი ეხება რეალურ გამოწვევას (მაგალითად, სკოლაში საკვების ნარჩენების შემცირება).
- მოსწავლეები წარუდგენენ პრეზენტაციას ჟიურის.
შედეგი: იზრდება ინიციატივიანობა, ვითარდება დროის მართვის, გუნდური მუშაობის, ეფექტური კომუნიკაციის უნარები.
STEAM-ინტეგრირებული პროექტები
- მეცნიერების, ტექნოლოგიის, ინჟინერიის, ხელოვნებისა და მათემატიკის ინტეგრირებული პროექტი.
- მაგალითად, მოსწავლეები ქმნიან ენერგოეფექტურ პატარა მანქანას, ნერგავენ ახალ ტექნოლოგიას და აწყობენ პრეზენტაციას.
შედეგი: მტკიცდება კავშირი თეორიულ ცოდნასა და პრაქტიკულ რეალობას შორის, ვითარდება ინოვაციური აზროვნება.
ასეთი მიდგომა ზრდის ახალგაზრდებს, რომლებიც მზად არიან მომავალი პროფესიული გამოწვევებისთვის და ამავე დროს ხელს უწყობს ინოვაციური მეწარმეობრივი აზროვნების ფორმირებას. სკოლას შეუძლია იყოს და უნდა იყოს კიდეც ის სივრცე, სადაც ახალგაზრდა სწავლობს კრეატიულობას, პასუხისმგებლობას, ინიციატივას და რეალურ ცხოვრებისეულ პრობლემებთან ადაპტირებას.
ინოვაციური სასწავლო მეთოდების, პრაქტიკული პროექტებისა და პარტნიორული თანამშრომლობის საშუალებით სასკოლო განათლება ქმნის ბრუნვას, რომელიც უზრუნველყოფს თანამედროვე კონკურენტუნარიანი თაობის აღზრდას.
გამოყენებული ლიტერატურა:
- საქართველოს ეროვნული ბანკი. ფინანსური და ეკონომიკური წიგნიერება სკოლებში – დამხმარე სასწავლო მასალა სამოქალაქო განათლების პედაგოგებისთვის. თბილისი, 2020
- მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრი. საკვანძო კომპეტენციები. თბილისი, №2, 2023. ბმული PDF
- ISET. სამეწარმეო განათლება საქართველოს პროფესიულ საგანმანათლებლო სისტემაში. კვლევითი ანგარიში. თბილისი, 2016. ბმული PDF
- Junior Achievement Georgia. მეწარმეობის საფუძვლები. პროგრამა სკოლებისთვის, რომელიც ავითარებს ახალგაზრდებში აზროვნებას, ბიზნესისა და მეწარმეობის უნარებს. თბილისი, 2020. ბმული
- CSRDG, ახალგაზრდა პედაგოგთა კავშირი. როგორ დავნერგოთ სამეწარმეო განათლება, კარიერული დაგეგმვა და პროფესიული ორიენტაცია. კვლევითი დოკუმენტი. თბილისი, 2023. ბმული PDF
- საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო. პროფესიული განათლების სქემა – ახალი მიმართულება მეწარმეობრივი აზროვნების განვითარებისთვის. ერთიანი ეროვნული სტრატეგია 2022-2032. თბილისი, 2022
