სსიპ ქ.ქუთაისის 30-ე საჯარო სკოლის გამოცდილება

სტატიების წინა ციკლში უკვე ვისაუბრეთ ცოდნის შეჯამების მნიშვნელობაზე და
შეფასების სისტემის სანდოობასთან დაკავშირებულ საკითხებზე. აღვნიშნეთ, რომ
შემაჯამებელი დავალების სწორად დაგეგმვა და წარმართვა – მუდმივი გამოწვევა
მასწავლებლისათვის. გამოწვევა მდგომარეობს მის მრავალშრიანობაში, რადგან იგი
გულისხმობს არამხოლოდ კურიკულუმის შესაბამისი დავალების მომზადებას
მოსწავლეებისათვის, არამედ თავად ამ დავალების შინაარსის გათვალისწინებას,
გარემოს შერჩევას, მოსწავლეთა/მშობელთა ინფორმირებას, სათანადო შეფასების
რუბრიკის მომზადებას, პროცესის წარმართვას და შედეგების რეფლექსიას. პრობლემის
კვლევისა და მიღებული შედეგებით პროცესის დახვეწის მრავალკომპონენტიანი
სამუშაო გასწია სსიპ ქ.ქუთაისის 30-ე საჯარო სკოლამ 2024-2025 სასწავლო წელს,
რომლის საბოლოო მიზანს სანდო და ობიექტური შეფასების სისტემის ჩამოყალიბება
წარმოადგენდა. მასშტაბური კვლევების მიზანი არამხოლოდ კონკრეტული საგნის
დონეზე განხორციელებული ცვლილებები იყო, არამედ სისტემური გაუმჯობესება, რაც
გულისხმობს უკეთეს აკადემიურ გარემოს მოსწავლის, მასწავლებლისა და
მშობლისათვის.
პროცესის ნაწილს მათემატიკის საგნობრივი მიმართულებაც წარმოადგენდა.
მრავალ სკოლაში, მათემატიკის მასწავლებლები სხვადასხვა გამოწვევის წინაშე დგანან,
რაც შეფასების სისტემის სანდოობას უკავშირდება. ზუსტ და საბუნებისმეტყველო
მიმართულების საგნებში შეფასება დაკავშირებულია სხვა ისეთი ტიპის პრობლემებთან,
რაც შეიძლება უშუალოდ ამ დარგის მახასიათებელი იყოს, ამიტომ მოსწავლესთან
განსხვავებული მიდგომები და მშობლებთან მუდმივი კომუნიკაცია ამ სფეროს
წარმომადგენელი პედაგოგების ყოველდღიური საქმიანობის ნაწილია. ზოგადად, ბევრ
ევროპულ ქვეყანაში სკოლებისა და მოსწავლეების შეფასება ძირითადად
სტანდარტიზებული ტესტების შედეგებზეა დამოკიდებული. ეს ხშირად აიძულებს
მასწავლებლებს, აქცენტი გააკეთონ მხოლოდ ამ ტესტების შინაარსზე (ე.წ. „teaching to

the test“), ნაცვლად იმისა, რომ მოსწავლეებს განუვითარონ ღრმა ცოდნა და პრობლემის
გადაჭრის უნარები.
ევროპასთან საერთო პრობლემა საქართველოში მათემატიკის მასწავლებლებს
შეფასების კომპლექსურობასთან მიმართებით აქვთ. მათემატიკა მოითხოვს როგორც
კონკრეტული უნარების (მაგალითად, გამოთვლები), ისე აბსტრაქტული ცნებების
გაგებას. ამ ორივე კომპონენტის ერთდროული და ობიექტური შეფასება რთულია
იმისათვის, რომ შეფასების სისტემა უფრო სანდო და გამჭვირვალე გამხდარიყო,
ქ.ქუთაისის 30-ე საჯარო სკოლის მათემატიკის კათედრამ რამდენიმე ტიპის რუბრიკა
გამოსცადა, შედეგები შეაფასა აკადემიური მოსწრების ანალიზის, კოლეგიური ბრმა
შეფასების, გამოკითხვისა და ფოკუს ჯგუფის მეშვეობით. უნდა აღინიშნოს, რომ
კოლეგიური, ბრმა შეფასების მოდელი ხშირად არ გვხვდება ქართულ სკოლებში.
პრაქტიკა მიღებულია ტესტის ვალიდობის შეფასების ერთ-ერთ ნაბიჯად, რომელიც
გულისხმობს კოლეგა მასწავლებლის მიერ მოსწავლეთა ნაშრომების გასწორებას და
მიღებული შედეგების შედარებას. ამ შემთხვევაში, მათემატიკის კათედრამ, პედაგოგ
ნინო ხოხიაშვილის ხელმძღვანელობით გასწორებული ნაშრომების ბრმა შეფასება
ჩაატარა და მიღებული შედეგები არამხოლოდ აკადემიური მოსწრების, არამედ
რუბრიკის ეფექტურობის თვალსაზრისითაც შეაფასა.
პირველ შემთხვევაში გამოყენებული იყო დეტალიზებული რუბრიკა, გაწერილი
სამიზნე ცნებების მიხედვით. უნდა აღინიშნოს, რომ შემაჯამებელი დავალება
მათემატიკაში უმეტესად არის ტესტის სახით, რომელიც მოიცავს მრავალ საკითხს. ამ
დავალებებიდან ზოგი ფარავს მხოლოდ ერთ სამიზნე ცნებას, ორს ან სამივეს.
შესაბამისად, მხოლოდ სამიზნე ცნენების მიხედვით შექმნილი შეფასების კრიერიუმების
გამოყენება გარკვეულწილად ბუნდოვანს ხდიდა შფასებას, განსაკუთრებით
მოსწავლეებისთვის. მასწავლებლები შეთანხმდნენ, რომ დეტლიზებული რუბრიკის
გამოყენება პროექტის და/ან კომპლექსური დავალების შესრულების დროს უფრო
გამართლებული იქნებოდა.
მეორე შემაჯამაბელი დავალების გასწორების დროს მასწავლებლებმა გამოიყენეს
შეფასების რუბრიკა შედგენილი დავალებების ტიპების მიხედვით. პირველ ჯერზე

გამოყენებული რუბრიკა გაამარტივეს, მოარგეს სამიზნე ცნებებს კონკრეტული
დავალებები და შედეგების დაჯამების სქემა უფრო ნათელი გახადეს
მოსწავლეებისათვის. გასწორებისა და შედეგების შეფასების დროს მათ აღნიშნეს, რომ
მოსწავლისათვის უფრო გასაგები და მასწავლებისათვის მეტად მოქნილი ინსტრუმენტი
შეფასების ობიექტურობის ხარისხს კიდევ უფრო ზრდიდა. ამასვე ადასტურებდა
მოსწავლეთა გამოკითხვა, რომელიც ორივე შემაჯამებლის დასრულების შემდეგ
ჩატარდა იმის გამოსაკვლევად, რომელი შეფასების რუბრიკა იყო მათთვის გასაგები და
მეტად დამხმარე დავალების შესრულების დროს. გამოკითხულთა 77% გამარტივებული
რუბრიკა აირჩია ფავორიტად.
წლიური რეფლექსიის ეტაპზე მათემატიკის კათედრამ აღნიშნა, რომ კვლავ რჩება
გამოწვევები რემედიაციისა და მრავალფეროვანი შემაჯამებელი დავალებების
ფორმებთან დაკავშირებით, თუმცა მნიშვნელოვანი წარმატება დავალების შეფასების
ეფექტური ფორმის მოძიება – უკვე დაძლეულია.

 – რა როლი აქვს შემაჯამებელ დავალებას? სსიპ ქ.ქუთაისის 30-ე
საჯარო სკოლის გამოცდილება

განსამზღვრელ და განმავითარებელ შეფასებაზე უკვე ძალიან ბევრი
ქართულენოვანი ლიტერატურა, კვლევა თუ სტატია დაგროვდა, თუმცა პროცესის
ხასიათიდან გამომდინარე თემა ამოუწურავია, შესაბამისად საკითხი კვლავ
აქტუალურია მასწავლებლებისა და მოსწავლეებისათვის. მესამე თაობის ეროვნული
სასწავლო გეგმით შემოთავაზებულმა ცვლილებებმა, განმსაზღვრელ შეფასებასთან
მიმართებით, საბოლოო შეფასებაში შემაჯამებელი დავალების წილის გაზრდის
შესაძლებლობამ ახალი გამოწვევის წინაშე დააყენა სკოლები, განსაკუთრებით
დაწყებით საფეხურზე.
სწორედ აღნიშნული პრობლემები გახდა 2024-2025 სასწავლო წელს სსიპ ქ.ქუთაისის,
30-ე საჯარო სკოლის ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლების – ბელა
გიორხელიძისა და თამარ ასათიანის კვლევის საგანი. აღნიშნულ სასწავლო წელს, 9 თვის
მაძილზე განხორციელებულმა პრაქტიკის კვლევამ ძალიან საინტერესო შედეგები აჩვენა,
რომლის განზოგადება მსგავსი ტიპის სკოლებისათვის სავსებით შესაძლებელია.
თავდაპირველად უნდა აღინიშნოს, რომ დაწყებით საფეხურზე მოსწავლეებს
ცვლილებებამდე გააჩნდათ გარკვეული პრობლემები მთელი ქვეყნის მასშტაბით
განმავითარებელი შეფასებიდან განმსაზღვრელ შეფასებაზე გადასვლის ეტაპზე. ამ
პრობლემების შესწავლის მიზნით ჯერ კიდევ 2010-2011 წელს დაიწყო სკოლებში
პრაქტიკის კვლევების განხორციელება (იხ.სტატია: https://mastsavlebeli.ge/?p=2559).
კვლევები მიუთითებდნენ, რომ მეოთხე კლასიდან მეხუთეში გადასვლისას შეფასებაში
ვარდნა არ უკავშირდებოდა განმავითარებელი შეფასების შემოღებას. ეს პრობლემა
არსებობდა განმავითარებელი შეფასების შემოღებამდე. პრობლემის გადაჭრელად
გაცემულ რეკომენდაციებში ვკითხულობთ, რომ მეოთხე და მეხუთე კლასების
მასწავლებლების ერთობლივად მუშაობისა და მეხუთე კლასში გადასვლის პირველ
პერიოდში მხოლოდ განმავითარებელი შეფასების გამოყენებას მკვლევრები აქტიურ
რეკომენდაციას უწევდნენ.

ერთის მხრივ, ეროვნულ სასწავლო გეგმაში განხორციელებულმა ცვლილებებმა
საშუალება მისცა მასწავლებლებს დაწყებითი საფეხურის მოსწავლეებისათვის გარემოს
შეგუების ფაქტორები შეერბილებინათ მეხუთე კლასის პირველ სემესტრში, თუმცა
გამოწვევა კვლავ დარჩა და განსაკუთრებით მძაფრად იმ სკოლებისათვის წარმოჩინდა,
რომლებმაც შეფასების მეორე მოდელი აირჩიეს და შემაჯამებელ დავალებას სხვა
შეფასებებთან შედარებით მაღალი წონა მიანიჭეს.
მასწავლებლებმა კვლევის ობიექტად მეხუთე კლასი აირჩიეს და პროცესის მიდინარეობა
პრაქტიკის კვლევის პრინციპებით დაგეგმეს.
პრობლემის შესწავლის ეტაპზე მათ გააკეთეს უკვე განხორციელებული შემაჯამებელი
დავალების ანალიზი, გამოკითხვის საშუალებით შეისწავლეს მშობელთა მოლოდინები
თავიანთი შვილების აკადემიური მოსწრების შესახებ, ასევე მასწავლებლის მიერ
შემაჯამებელი დავალების დაგეგმვის პროცესის შესახებ. მათ ასევე გაანალიზეს უკვე
ჩატარებული შემაჯამებელი სამუშაოს დროს გამოყენებული პირობები – რამდენად
შეესაბამებოდა სტანდარტებს და წარმოადგენდა შედეგის გაზმომვის სანდო და
ობიექტურ ინსტრუმენტს.
მიღებული შედეგების ანალიზმა გამოავლინა, რომ მოსწავლეთა ლექსიკური მარაგი არ
შეესაბამებოდა მათ ასაკობრივ განვითარებასა და ცოდნას, რაც მიუთითებდა მშობლების
გადაჭარბებულ ჩარევაზე დავალების შესრულების პროცესში. მიუხედავად იმისა, რომ
გამოკითხვის ეტაპზე მშობლები ამას უარყოფდნენ, მოსწავლეებთან ინტერვიუმ
დაადასტურა, რომ ხშირ შემთხვევაში მშობლები დიდი დოზით ერეოდნენ დავალების
შესრულებაში, რაც თავის მხრივ გამოწვეული იყო გარკვეულ შიშებით, რომელიც მათი
შვილების არასასურველ აკადემიურ მოსწრებას და ამის შედეგად გამოწვეულ
სხვადასხვა გარემოებებს უკავშირდებოდა. მშობლები, იაზრებდნენ რა საკლასო-საშინაო
კომპონენტის კავშირს შემაჯამებელ დავალებასთან და ასევე საერთო შეფასებაში მის
როლს, მაქიმალურდ ცდილობდნენ გავლენა მოეხდინათ საკუთარი შვილების
აკადემიურ მიღწევებზე.
ინტერვენციების ეტაპზე მასწავლებლებმა დაგეგმეს შეხვედრები მშობლებთან, სადაც
დეტალურად იქნა განხილული სტანდარტი და სკოლაში მოქმედი შეფასების სისტემა.

შეხვედრებს ჰქონდა საგანმანათლებლო ხასიათიც, რადგან მათ მშობლებს გაუზიარეს
კვლევის შედეგები, რომლებიც კონკრეტულად შვილების სასკოლო ცხოვრებაში არასწორ
ჩარევას და მისგან გამოწვეულ უარყოფით შედეგებზე მიუთითებდნენ. მეორე ეტაპზე
მასწავლებლებმა ასევე შეცვალეს დავალების ტიპი და შეადგინეს კომბინირებული
ტესტი, რომელიც დამოუკიდებელი მუშაობის მეტ შესაძლებლობას იძლეოდა. ასევე
აქცენტირებულად იმუშავეს მოსწავლეებთან იმ საჭიროებების აღმოფხვრის მიზნით, რაც
პირველ შემაჯამებელ დავალებაში გამოვლინდა (მაგ.მწირი ლექსიკური მარაგი).
ინტერვენციების შეფასებამ აჩვენა, რომ მოსწავლეებმა საკუთარი შესაძლებლობებიდან
გამომდინარე გამოავლინეს ცოდნა. კარგად ჩანდა, რომ მოთხრობის ჟანრი უკეთ
ჰქონდათ გააზრებული. ლექსიკა იყო უფრო ბუნებრივი და ასაკისთვის შესაფერისი.
მოთხრობის რუკაზე მუსაობისას კარგად გამოკვეთეს პრობლემა, მოქმედების ადგილი,
დრო, ვითარება, პერსონაჟები. ობიექტურად შეფასდა ტექსტის ცოდნის დონე, ხოლო
ბოლო დავალებაში გამოვლინდა, რომ მოსწავლეს შეუძლია, პერსონაჟი სხვა ხედვის
კუთხიდან დაინახოს და თავადაც მოირგოს განსხვავებული როლი.
მოსწავლეებისგან უკუკავსირი შეგროვდა ბარათების მეშვეობით, ხოლო მიღებული
შედეგები გაზიარდა მშობლებთან. საერთო რეკომენდაციები კი შემდეგნაირად
გამოიყურება:
 მოსწავლეთა დროული და სრულყოფილი მომზადება: შემაჯამებელი
შეფასების წინ მოსწავლეებს დეტალურად უნდა ავუხსნათ შეფასების მიზანი,
კრიტერიუმები, ფორმატები და მისი წონა საბოლოო შეფასებაში;
 შეფასების ინსტრუმენტების დივერსიფიკაცია და სტანდარტთან
შესაბამისობა;
 მკაფიო რუბრიკების გამოყენება;
 კონსტრუქციული უკუკავშირი;
 შემაჯამებლამდე აქტივობების სწორად შერჩევა;
 აქტიური კომუნიკაცია მშობლებთან.

აღნიშნული გამოცდილების გაზიარება შეუძლიათ იმ სკოლებს, ვინც მსგავსი გამოწვევის
წინაშეა. სკოლა აგრძელებს კვლევას და შეფასების სისტემის გაუმჯობესებაზე
მუშაობას.

ენისა და მეტყველების სპეციალისტის როლი დისლექსიისა და სწავლის უნარის დარღვევის მქონე ბავშვებთან ხელინთან თანამშრომლობით განვსაზღვრეთ. მისი რჩევებით, მუშაობა, შეიძლება, რამდენიმე მიმართულებით წარიმართოს. ეს მიმართულებები, თავის მხრივ,  მოიცავს:

1. დიაგნოსტიკას და ადრეულ გამოვლენას, რაც უკავშირდება

• ადრეულ ასაკში — ბგერათა არევას, სიტყვების გამოტოვებას; მოგვიანებით — კითხვის სირთულეს, ნელ კითხვას.
• ბავშვის ენობრივი და მეტყველებითი პროფილის შეფასებას: ფონოლოგიურ უნარებს, მეხსიერებას, ლექსიკურ მარაგს, გრამატიკულ ცოდნას.

2. ფონოლოგიური და ენობრივი უნარების განვითარებას

• დისლექსიის ძირითადი საფუძველი ხშირად არის ფონოლოგიური  სირთულე, ამიტომ სპეციალისტი მუშაობს:
  • ბგერათა ამოცნობაზე, გარჩევასა და მანიპულაციაზე (მაგ., „კატა“ – „მატა“ — განსხვავების პოვნა).
  • რითმაზე, ალიტერაციასა და ბგერებით თამაშებზე.
  • მარცვლებად დაყოფასა და გაერთიანებაზე.

3. კითხვისა და წერის მხარდაჭერას, რაც გულისხმობს

• ბავშვისთვის რთული სიტყვების ამოსაცნობი სტრატეგიების სწავლებას,
• კითხვის გასამარტივებლად  ვიზუალური საშუალებების (სურათები, დიაგრამები) გამოყენებას,
• წერაში მუშაობას ასოების სწორად განსაზღვრაზე, მეხსიერებაში გამყარებაზე, ორთოგრაფიულ წესებზე.

4. კომუნიკაციური და აკადემიური უნარების გაძლიერებას

• ბავშვებს ხშირად აქვთ  დაბალი თვითშეფასება, ამიტომ სპეციალისტი მას ამხნევებს და აძლევს პოზიტიურ უკუკავშირს,
• ეხმარება ინფორმაციის აგებაში, ასწავლის, თუ როგორ ჩამოაყალიბოს აზრი წერილობით და ზეპირად,
• ასწავლის სტრატეგიებს ტექსტის გაგების გასაუმჯობესებლად (მთავარი აზრის გამორჩევა, საკვანძო სიტყვების პოვნა).

5. თანამშრომლობას სკოლასა და ოჯახთან

• ენისა და მეტყველების სპეციალისტები მასწავლებლებს აძლევენ რეკომენდაციებს, როგორ მოერგონ ბავშვის საჭიროებებს (მაგ., გამონახონ მეტი დრო კითხვისთვის, შეასრულონ ალტერნატიული დავალებები).
• მშობლებს სთავაზობენ თამაშებსა და აქტივობებს, რომლითაც სახლში შეაძლებინონ ვარჯიში.
• ინტეგრირებულად მუშაობენ ფსიქოლოგთან, სპეციალურ პედაგოგსა და სხვა პროფესიონალებთან.

6. ემოციურ და მოტივაციურ მხარდაჭერას

• დისლექსიის მქონე ბავშვები ხშირად განიცდიან იმედგაცრუებას, რადგან თანატოლებზე ნელა კითხულობენ/წერენ.
• ლოგოპედი ეხმარება მოტივაციის შენარჩუნებაში, აძლევს ბავშვს „წარმატების პატარა ნაბიჯებს“, რომლებსაც შეუძლია, გაუჩინოს შთაგონება.

ხელინი[1] მიიჩნევს, რომ ენისა და მეტყველების სპეციალისტი  ბავშვების ცხოვრებაში არის „საშუალო ხიდი“ ენობრივ სირთულეებსა და აკადემიურ თუ სოციალურ წარმატებას შორის.  აქვე გაგიზიარებთ მის მიერვე მომზადებულ გზამკვლევს მშობლებისთვის, შეგიძლია ისე გამოიყენო, თითქოს ფურცლად გადაცემისთვისაა გამზადებულიო, — ამბობს და გულს გზავნის.

მშობლების პატარა გზამკვლევი

ენისა და სწავლის სირთულეების მქონე ბავშვებისთვის

დისლექსია – როგორ დავეხმაროთ?

✨ ყოველდღიური რჩევები:

• ერთად იკითხეთ, ბავშვმა მხოლოდ ერთი–ორი სიტყვა გაიმეოროს.
• გამოიყენეთ სურათები + ასოები („კ – კატა“).
• წერაში ფერადი კალმები და მარკერები დაეხმარება.
• არ შეჩერდეთ შეცდომაზე – მთავარია, ბავშვმა მოტივაცია არ დაკარგოს.
• შექმენით „ჩემი სიტყვების წიგნი“ – რთული სიტყვებით და ხატულებით.

მისეულ რჩევებს  აქ არაფერს ვამატებ, მხოლოდ ვარედაქტირებ.  თავადაც თუ მიმართავდით, აუცილებლად გთხოვდათ, დაიმახსოვროთ, რომ თქვენ  ბავშვის მთავარი მხარდამჭერი ხართ და მართალიც იქნება, რადგან სწორედ თქვენი მეშვეობით იქცევა ყოველი მცირედი ნაბიჯი დიდ პროგრესად!

[1] ChatGPT

” რა  შეუძლია ერთ მოთხრობას, რომ შეცვალოს ადამიანის ცხოვრება?“ ეს კითხვა თითქოს რიტორიკულია, მაგრამ მასში იძვრის მთელი განათლების მისია. როცა მასწავლებელი კლასში შედის და წიგნს ხსნის, იქ იწყება არა მხოლოდ „სიტყვების სწავლა“, არამედ ადამიანის შინაგანი მოქალაქეობრივი ფორმირების პროცესი.

ლიტერატურა — ეს არის სივრცე, სადაც სიტყვა და მოქმედება ერთმანეთს ხვდებიან; სადაც პოეტური სახე იქცევა ცხოვრების გაკვეთილად; სადაც ბავშვი სწავლობს, როგორ დაინახოს სხვაგან არსებული ტკივილი, სიხარული, ისტორია და მომავალი.

ლიტერატურა, პირველ რიგში, გამოცდილების საცავია. ის გვაძლევს საშუალებას, ვიცხოვროთ იმ ცხოვრებით, რომელიც ჩვენ არ გვქონია. მოსწავლე, რომელიც კითხულობს იაკობ გოგებაშვილის „დედა ენას“, არ სწავლობს მხოლოდ ასო-ბგერებს; ის სწავლობს სამშობლოს სიყვარულს, თვითშეგნებას, თანაარსებობის წესებს. იქ, სადაც ერთი შეხედვით მხოლოდ ალფაბეტი ჩანს, სინამდვილეში მოქალაქეობის საფუძველი იბადება.

ასე იქცევა ტექსტი ემოციურ და სულიერ სავარჯიშოდ, რომელიც მომავალ მოქალაქეს აძლევს უნარს გაიაზროს — მისი პირადი ბედი ქვეყნის ბედთანაა გადაჯაჭვული.

ლიტერატურა იმხელა ძალას ფლობს, რომ შეუძლია დაგვანახოს: თავისუფლება არ არის მოცემულობა, არამედ მოპოვებადი ფასეულობა. მიხეილ ჯავახიშვილის „ჯაყოს ხიზნები“ სწორედ ამის მაგალითია: პერსონაჟების ბედი გვასწავლის, რომ მონური მორჩილება ყოველთვის პოლიტიკურ კატასტროფას იწვევს, ხოლო პიროვნული თავისუფლების დაკარგვა — საზოგადოების ნგრევას.

მოსწავლესთან ერთად ამ ნაწარმოების განხილვა არა მხოლოდ ესთეტიკური სიამოვნებაა, არამედ ეთიკური ვარჯიშია: რას ნიშნავს იყო პასუხისმგებელი საკუთარ არჩევანზე? როგორ შეიძლება ერთი ადამიანის სიჩუმემ განსაზღვროს მთელი ერის მომავალი?

ლიტერატურა არის საუკეთესო ინსტრუმენტი კრიტიკული აზროვნების გასაღვივებლად. ტექსტის კითხვა იწვევს შეკითხვებს: რატომ მოიქცა ასე პერსონაჟი?   რა გზა ჰქონდა მას არჩევანისთვის? რა არის სამართლიანი?

მაგალითად, რუსთველის „ვეფხისტყაოსნის“ ანალიზი საშუალებას გვაძლევს მოსწავლესთან ერთად ვიმსჯელოთ სამართლიანობაზე, ღირსებაზე, სიყვარულსა და სახელმწიფოებრივ პასუხისმგებლობაზე. სულხან-საბა ორბელიანის იგავ-არაკების განხილვა კი შეიძლება იქცეს საბაზისო გაკვეთილად სამოქალაქო განათლებისთვის — რადგან იქ, მცირე ტექსტშიც კი, მთელი საზოგადოების ეთიკური კოდექსი არის გამოკვეთილი.

განსაკუთრებული ადგილი უნდა დავუთმოთ ემპათიას. ლიტერატურა გვასწავლის, რომ სხვისი ტკივილი ჩვენი ტკივილიცაა. ემპათია არ არის მხოლოდ პირადი განცდა — ეს მოქალაქეობრივი კომპეტენციაა.

შალვა ნუცუბიძის სიტყვები რუსთველზე, როგორც „საერთო სიკეთის“ პოეტზე, სწორედ ამას გვახსენებს: მოქალაქეობა იწყება მაშინ, როცა საერთო სიკეთე პირადზე მაღლა დგას.

ლიტერატურის გაკვეთილი არის არა მხოლოდ წიგნის გაშიფვრა, არამედ მოქალაქეობის სკოლა. მასწავლებელი ამ პროცესში არის არა მხოლოდ „მხატვრული ტექსტის განმარტებელი“, არამედ თავისუფლების, კრიტიკული აზროვნებისა და ემპათიის ტრენერი.

როცა მოსწავლე ტექსტში ხედავს პერსონაჟის ბიოგრაფიას, სინამდვილეში საკუთარ მოქალაქეობრივ ბიოგრაფიასაც წერს. აქედან იწყება ყველაზე მნიშვნელოვანი გზა: სიტყვიდან ქმედებამდე.

თანამედროვე სკოლა მხოლოდ ცოდნის მიმცემ სივრცედ აღარ აღიქმება. იგი თანაბრად არის სოციალური ინსტიტუცია,
რომელიც ბავშვს ზრდის, აძლევს ცხოვრებისეულ უნარებს და აყალიბებს მოქალაქეობრივ ცნობიერებას. სწორედ ამიტომ,  სოციალური სიდუხჭირე არა მხოლოდ ოჯახური ან ეკონომიკური პრობლემაა, არამედ განათლების ხარისხზე პირდაპირ მოქმედი ფაქტორია.
კვლევები და მასწავლებელთა ყოველდღიური გამოცდილება ცხადყოფს, რომ სიდუხჭირე ხშირად წარმოადგენს დამუხრუჭებელ ძალას,
რომელიც მოსწავლეს აკლებს აკადემიურ შესაძლებლობებს და ზღუდავს მის პერსპექტივას.

სოციალური სიდუხჭირის გამომწვევი მიზეზები მრავალმხრივია. ეკონომიკური გარემო განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია:
მშობლების უმუშევრობა, დაბალი შემოსავალი ან ემიგრაციაში წასული ოჯახის წევრები ხშირად იწვევს იმას, რომ ბავშვი მატერიალურად დაუცველ გარემოში იზრდება. ამას ემატება სოციალური ფაქტორები — ოჯახური სტრესები,  ფსიქოლოგიური დაძაბულობა და მხარდაჭერის ნაკლებობა. არანაკლებ მნიშვნელოვანია ინფრასტრუქტურული სირთულეები:
ზოგიერთ რეგიონში მოსწავლეებს სკოლაში მისასვლელად სერიოზული გზის გადალახვა უწევთ; ხშირია ტექნოლოგიებზე შეზღუდული
წვდომაც, რაც განსაკუთრებით თვალშისაცემი გახდა დისტანციური სწავლების დროს. ემოციურ-ფსიქოლოგიური პირობები კი ბავშვს უჩენს
სირცხვილისა და გარიყულობის განცდას, რაც თავდაჯერებას აქვეითებს და სწავლის პროცესში ჩართულობას ამცირებს.

საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, 2023 წელს ბავშვთა სიღარიბის მაჩვენებელი 27%-ს  აღემატებოდა, რაც ნიშნავს, რომ ყოველი მეოთხე ბავშვი ქვეყანაში ცხოვრობს ოჯახში, სადაც ძირითადი საჭიროებების  დაკმაყოფილება სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს.

ეს პირდაპირ აისახება სკოლებში: ბევრი მოსწავლე ვერ ახერხებს
საჭირო რესურსების შეძენას, ვერ სარგებლობს დამატებითისაგანმანათლებლო სერვისებით და ხშირად ტოვებს სასწავლო პროგრამას სრულად ათვისების გარეშე.
სოციალური სიდუხჭირის შედეგები თვალსაჩინოა აკადემიურ მოსწრებაშიც. ბავშვი, რომელიც სახლში ელემენტარულ საჭიროებებს ვერ იკმაყოფილებს, გაკვეთილზე კონცენტრირებას ვერ ახერხებს. ზოგიერთ შემთხვევაში მოსწავლე  იძულებულია ჩაერთოს შრომაში ან უმცროსი და-ძმის მოვლაში, რაც მის სასკოლო დასწრებას უშლის ხელს.

არანაკლებ მნიშვნელოვანია რესურსების სიმწირე — საჭირო წიგნების, ინტერნეტის ან სხვა სასწავლო მასალის არქონა უშუალოდ ზღუდავს აკადემიურ მიღწევებს. თანატოლების მხრიდან დაცინვა ან განსხვავებულობის ხაზგასმა ბავშვის მოტივაციას აქვეითებს, ხოლო ნიჭიერი
და შრომისმოყვარე მოსწავლეც კი ვერ ავლენს თავის შესაძლებლობებს, თუ სოციალური სიდუხჭირე მას მუდმივად აფერხებს.
პრობლემის დაძლევა მოითხოვს კომპლექსურ მიდგომას, სადაც ჩართული იქნება როგორც სახელმწიფო, ისე სკოლა და საზოგადოება.
საგანმანათლებლო პოლიტიკის დონეზე აუცილებელია სამიზნე პროგრამები: უფასო კვება, ტრანსპორტისა და სასწავლო მასალების
დაფინანსება.

სკოლამ უნდა შეითავსოს სოციალური უსაფრთხოების ბადის ფუნქცია, განსაკუთრებით რეგიონებში.
მასწავლებელთა სენსიტიურობა გადამწყვეტია. ინდივიდუალური კონსულტაციები, დამატებითი გაკვეთილები, თანატოლთა
მხარდაჭერის პროექტები ხელს უწყობს ბავშვის სწავლის პროცესში ჩართულობას.

ამ პროცესში დიდ როლს თამაშობს მშობელთა აქტიური ჩართულობა და არასამთავრობო სექტორთან თანამშრომლობა. ადგილობრივი თვითმმართველობების მხარდაჭერაც მნიშვნელოვანი რგოლია. განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს ინოვაციური მიდგომები: ონლაინ პლატფორმების გამოყენება, კერძო სექტორის ჩართვა სტიპენდიებითა და რესურსებით, აგრეთვე სკოლა-კომპანიის პარტნიორობა, რაც ქმნის ახალ
შესაძლებლობებს.

სოციალური სიდუხჭირე მხოლოდ ეკონომიკური საკითხი არ არის — ეს არის საგანმანათლებლო და საზოგადოებრივი გამოწვევა.
როდესაც მოსწავლე ვერ იღებს თანაბარ პირობებში განათლებას, ზარალდება მთელი საზოგადოება, რადგან ქრება მისი პოტენციური
ინოვატორი, პროფესიონალი, მოქალაქე. სწორედ აქ იჩენს თავს მასწავლებლის როლი: იგი შეიძლება იქცეს იმ ფიგურად, რომელიც ბავშვს სტაბილურობის განცდას აძლევს და სწავლის მოტივაციას უნარჩუნებს. სკოლა ვერ შეცვლის ქვეყნის სოციალურ-ეკონომიკურ სისტემას, მაგრამ შეუძლია იყოს ის ადგილი, სადაც სიდუხჭირე აღარ იქნება უშუალო დაბრკოლება განათლების მისაღებად.

მეოთხე სურათის აღწერით ვაგრძელებთ ჩვენი სერიის ,,სწავლის ძირი” მე-6, მე-7 და მე-11 წერილებში წარმოდგენილ სურათების აღწერებს. ეს წერილიც მიუყვება წინა წერილების სტრუქტურას და ყურადღებას გავამახვილებთ ქართული ანბანის შემდეგ ხუთ ბგერაზე:

ნ, ო, პ, ჟ, რ

განსახილველ სასწავლო მონაკვეთშიც გამოყენებული იქნება ე. წ. ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებით დამზადებული ილუსტრაცია ,,პინგვინის დაბადების დღე”.

ტრადიციულად შევაფასოთ ჩვენი ილუსტრაცია წინა წერილებში გამოყენებული რუბრიკის მიხედვით:

ამ სასწავლო მონაკვეთის (დაახლოებით ერთკვირიანი პერიოდი ანუ სწავლის დაწყებიდან დაახლოებით მეხუთე კვირა.) სამიზნე აქცენტებია:

• ზეპირმეტყველების განვითარება,
• ლექსიკური მარაგის გამდიდრება,
• ფონოლოგიური უნარების (სიტყვების დამარცვლა და ბგერებად დაშლა, პირველი ბგერის ამოცნობა, ბგერების გამთლიანება, ხმოვანთა იდენტიფიცირება) გამომუშავება,
• ფონეტიკური კომპეტენციის განმტკიცება ,,ნ”, ,,ო”, ,,პ”, ,,ჟ”, ,,რ” ბგერებზე კონცენტრირებით,
• წინადადებებზე დაკვირვება და მათში სიტყვების გამოყოფა,
• კითხვისა (მთლიანი სიტყვების ცნობა) და წერის (წვრილი, ნატიფი მოტორიკის გამომუშავება) საწყისი უნარების ჩამოყალიბება.

სურათებისა და აქტივობების ნიმუშები

ამ წერილშიც ქვემოთ წარმოდგენილია ფოტო-სლაიდები, რომლებიც ასახავს სათანადო აქტივობებს. სურათები დამზადებულია ე. წ. ხელოვნური ინტელექტის დახმარებით.  აქტივობების აღწერა თან ერთვის შესაბამის ფოტოს. აქტივობათა ლოგიკური თანმიმდევრობა მიუყვება წინა წერილებში გააქტიურებული ბგერების (ა, ბ, გ; დ, ე, ვ, ზ და თ, ი, კ, ლ, მ) მიხედვით შექმნილ სასწავლო მონაკვეთებს.

I ფოტო

როგორც ვნახეთ, ვმუშაობთ ე. წ. ხელოვნური ინტელექტის დახმარებით შექმნილ ილუსტრაციაზე ,,პინგვინის დაბადების დღე”. ილუსტრაციის წარდგენისას მასზე ინტერაქცია შეიძლება წარიმართოს ისე, როგორც აღწერილი გვაქვს წინა წერილებში. მთავარია, ეს პროცესი მოსწავლეთა აქტიური ჩართულობით მიმდინარეობდეს და მოიცავდეს თამაშისა და შეჯიბრობითობის ელემენტებსაც.

ჩამოვწეროთ შეკითხვების ვერსიები:

• ვინ არიან ილუსტრაციაზე? (მიუხედავად იმისა, რომ ილუსტრაციაზე ცხოველები არიან, როგორც პერსონაჟებს ვუსვამთ ,,ვინ” შეკითხვას.)
• სად არიან ცხოველები? როგორ ხასიათზე არიან? რატომ?
• რას აკეთებენ ცხოველები? ვისი დაბადების დღეა?
• რა ალაგია სუფრაზე? ვინ ჭამს ნესვს? ვინ შეჭამს ტორტს? რას შეჭამს ჟრაფი?..
• რა არის ზღვაში? ცაში? ხეზე?
• რომელი ორი ცხოველია დაბადების დღეზე? რას შვრება ერთ-ერთი მათგანი?
• როგორ ფიქრობ, რამდენი წლის გახდა პინგვინი?..
• რა საჩუქრები იქნება ყუთებში? ვინ რას აჩუქებდა?

მნიშვნელოვანია, ილუსტრაციის პირველივე წარდგენისას გამოვკვეთოთ აქ შერჩეული საგნები და მათი დასახელებისას ხაზგასმით დავმარცვლოთ პირველ ფოტოზე ცალკე გამოყოფილი თითოეული სიტყვა და დამარცვლითვე გავამეორებინოთ მოსწავლეებსაც. სიტყვების დამარცვლა უკვე ათვისებული კომპეტენციაა და ამაზე ამ მონაკვეთში დიდი დროც არ დაიხარჯება.

(ამ და სხვა აქტივობების დაწვრილებით აღწერები აქ არაა წარმოდგენილი და მხოლოდ იდეებია მოწოდებული. ცხადია, ეს იდეები სხვადასხვაგვარად შეიძლება გაიშალოს სხვადასხვა საკლასო ოთახში. ზედმეტია იმის აღნიშვნა, რომ უფრო მეტი ყურადღება და დრო დასჭირდებათ იმ მოსწავლეებს, რომელთათვისაც ქართული არაა მშობლიური ენა. მით უმეტეს, თუ გავითვალისწინებთ იმ გარემოებას, რომ სამიზნე ბგერათაგან ერთის —  პ— ზუსტად აღქმა და წარმოთქმა უჭირთ ხოლმე ენის შემსწავლელებს და ერევათ მსგავსი ჟღერადობის ბგერებში — ბ,ფ.)

II და III ფოტოები

მეორე ფოტოზე უკვე მარცვალთა რაოდენობის მიხედვით დაჯგუფებული საგნებია.

როგორც წინა მონაკვეთების განხილვისას, ამ დროსაც უკვე მიზანმიმართულად გადავანაწილებთ ჩვენ მიერ შერჩეული სიტყვების სურათებს წინასწარ მომზადებულ სქემაში —  დავყოფთ სიტყვებს მარცვალთა რაოდენობის მიხედვით.

რადგან ასეთ აქტივობაში ბავშვები უკვე ნავარჯიშები არიან, მათი როლი შედარებით აქტიური იქნება. შესაძლებელია, ჯგუფებშიც დავურიგოთ სქემები და სურათები და ვთხოვოთ დავალების შესრულება და შემდეგ ნამუშევრების პრეზენტაცია.

როგორც ვიცით, საგრძნობლად ეხმარება ბევრ ბავშვს მე-2 სურათზე ასახული რესურსები — მარცვალთა რაოდენობის მიხედვით დაჭრილი სურათები. მესამე სურათზე კი უკვე ,,დაუჭრელი” ნახატებია წარმოდგენილი.

მარცვლებზე ყურადღების კიდევ ერთხელ შეჩერება, ერთი მხრივ, გამეორება-განმტკიცებას ისახავს მიზნად, მეორე მხრივ, ბგერებზე ვარჯიშისთვისაც ვემზადებით.

IV-V ფოტოები

მე-4 ფოტოზე წარმოდგენილ საგნებზე ვარჯიშით ჩვენ სიტყვების ბგერებად დაშლაში ვწაფავთ ბავშვებს.

ეს სიტყვებია: რქა, რკო, ჟოლო, რუკა, ნესვი, პანდა, ოფოფი, ნაყინი, რობოტი. შევაფასოთ ეს სიტყვები სირთულის მიხედვით: შეგვიძლია ვთქვათ, რომ არაა რთული სიტყვები ადვილია მათი ბგერებად დაშლაც და ბგერა-ბგერა ნათქვამი ამ სიტყვების ამოცნობა, გამთლიანება მოსწავლეების მიერ. აქ ერთგვარად უფრო გათვალსაჩინოებულია და ნახატები დაჭრილია ბგერათა რაოდენობის მიხედვით. ზედა ზოლებში ნაჩვენებია ბგერათა და მარცვალთა რაოდენობა. მოსწავლეებმა უნდა აღმოაჩინონ, რომ ორმარცვლიან სიტყვაში შეიძლება იყოს ოთხი ბგერაც და ხუთიც. ან სამმარცვლიან სიტყვაში შეიძლება იყოს ხუთი ბგერაც ექვსიც.

(აქ არ უნდა დაგვავიწყდეს მოსწავლეთა არითმეტიკული კომბინაციები, თუმცა, ვფიქრობ, ვთანხმდებით, რომ ათის ფარგლებში თვლა სკოლამდელი ასაკის კომპეტენციაა.)

ამ ნაწილისთვის სასარგებლო სავარჯიშოების ნიმუშები წინა წერილებში გვაქვს აღწერილი და აქ აღარ გავიმეორებთ.

ქვემოთ, მეხუთე სურათზე უკვე დაუჭრელი ნახატებია შეთავაზებული:

VI-VII ფოტოები

მეექვსე ფოტოზე სიტყვები პირველი ბგერის მიხედვითაა შეთავაზებული. რასაკვირველია, ამ სლაიდის/პოსტერის პრეზენტაციისას მასწავლებელი ჯერ თვითონ დამარცვლავს და ბგერებად დაშლის სიტყვებს, შემდეგ იმავეს გააკეთებინებს მოსწავლეებს.

მეშვიდე ფოტოზე კი უკვე ვიზუალიზებულია სამიზნე ბგერები:

VIII-XIII ფოტოები

მერვე ფოტოზე ჩვენ ვაგრძელებთ წინა წერილში დაწყებულ მუშაობას — ხმოვნისა და თანხმოვნის გამიჯვნას. მასწავლებელი აქაც თითოეული სიტყვის ბგერა-ბგერა წარმოთქმისას გაგრძელებებით ამბობს შემხვედრ ხმოვნებს. აქვე განმარტავს, რომ ხმოვნები წარდგენილ პოსტერზე განსხვავებული (მწვანე) ფირითაა გამოკვეთილი.

აქვეა შემოთავაზებული ხმოვანთა ვიზუალური გამოსახულებებიც, რომლებიც უკვე შევთავაზეთ წინა სასწავლო მონაკვეთში:

• ა არის მარცხნივ და ოდნავ ზემოთ მიმართული ღია რგოლი;
• ე არის მარცხნივ მიმართული ღია რგოლი;
• ი არის დაბლა მიმართული ღია რგოლი;
• ო არის დაბლა მიმართული ორთავიანი ღია რგოლი;
• უ არის მარცხნივ მიმართული ორთავიანი ღია რგოლი.

მეცხრე ფოტოზე ბგერებად დაშლილ სიტყვებში გამოკვეთილია  ხმოვნები და თანხმოვნები:

მეათე ფოტოზე ბგერებით მარცვლების შედგენაზე ვარჯიშია. სათანადო ახსნის შემდეგ ბავშვებმა შემდეგი მარცვლები უნდა ამოიცნონ, ,,ამოიკითხონ” თითოეული სვეტის მიხედვით:

• პა-პე-პი-პო-პუ
• ნა-ნე-ნი-ნო-ნუ
• ჟა-ჟე-ჟი-ჟო-ჟუ
• რა-რე-რი-რო-რუ
• რა-რე-რი-რო-რუ

მეთერთმეტე ფოტოზეც მარცვლების შედგენაში ვარჯიშია, სადაც წყვილსვეტებში შემდეგი მარცვლები იკითხება:

• ნა-პა-ჟა-რა
• ნე-პე-ჟე-რე
• ნი-პი-ჟი-რი
• ნო-პო-ჟო-რო
• ნუ-პუ-ჟუ-რუ

მეთორმეტე ფოტოზეც ორბგერიან მარცვლებს ვადგენთ, ოღონდ ჯერ ხმოვანი იქნება, შემდეგ — თანხმოვანი:

• ან-აპ-აჟ-არ
• ენ-ეპ-ეჟ-ერ
• ინ-იპ-იჟ-ირ
• ონ-ოპ-ოჟ-ორ
• უნ-უპ-უჟ-ურ
• 

მეცამეტე ფოტოზე დაკვირვებით მოსწავლეებმა კიდევ ერთხელ უნდა გაიაზრონ, რომ სიტყვაში იმდენი მარცვალია, რამდენი ხმოვანიცაა. საინტერესოა, აღმოაჩენენ თუ არა ბავშვები ერთბგერიან მარცვლებს…

XIV ფოტო

მეთოთხმეტე ფოტოზე გარკვეულწილად სიახლეა წარმოდგენილი ჩვენი პირველკლასელებისთვის: წინადადებაში სიტყვების გამოკვეთა. პოსტერის ჩვენებისას მასწავლებელი ხმამაღლა იმეორებს წინადადებებს და თითოეული სიტყვის წარმოთქმისას ხელს ადებს შესაბამის სიმბოლო-მართკუთხედს:

• ნავი ზღვაშია.
• რაკეტა ცაში მიფრინავს.
• ტორტზე სანთელი ანთია.
• მაგიდაზე აწყვია პანტა, ნიორი, რკო, ტორტი, პომიდორი, ჟოლო, ნაყინი, პური.

XV-XVI ფოტოები

მეთხუთმეტე და მეთექსვმეტე ფოტოები კი უკვე კარგად ნაცნობია ბავშვებისთვის. ბარათების გადანაწილებით ბგერების შესატყვისი ასოების საჭირო ადგილსაც დაიმახსოვრებენ არაცნობიერად ქართული ანბანის ოთხხაზიან ბადეში. ამასთან, ამ შემთხვევაში სიტყვის საწყისი ასოს შესაბამისი ბარათი ,,თავის ადგილზეა” მოთავსებული ამ ბადეში.

XVII-XX ფოტოები

მეჩვიდმეტე და მეთვრამეტე ფოტოების მიხედვით კვლავ წერის საწყისი უნარების განვითარებაა გათვალისწინებული, ერთი მხრივ, მეორე მხრივ კი, კიდევ ერთხელ განმტკიცდება სიტყვებში ბგერების ამოთვლის ახალშეძენილი უნარი. ადვილად ვხვდებით, რომ ამ შემთხვევაში უკვე განსხვავებული, შედარებით მოზრდილი რკალი უნდა მოხაზონ ბავშვებმა.

მეცხრამეტე და მეოცე ფოტოების მიხედვით კი ბგერების გაფერადება მოითხოვება, ოღონდ უკვე ხმოვანიც უნდა გამოჰყოს მოსწავლემ სხვა ბგერებისგან და იგი მწვანედ უნდა გააფერადოს. ამასთან, ამ რესურსის დამზადება-გადატანა ბუკშიც კარგი იქნება, სადაც უკვე ფერებს ჩაასხამენ ბავშვები და ციფრული ინსტრუმენტების გამოყენებაშიც გავარჯიშდებიან.

XXI-XXII ფოტოები

ოცდამეერთე და ოცდამეორე ფოტოებზე ასახულ აქტივობებსაც შეჩვეული უნდა იყვნენ ჩვენი პირველკლასელები, როდესაც ნახატ-წარწერიან ბარათებს აკავშირებენ შესაბამის წარწერებთან.

XXIII, XIV და XXV ფოტოები

ოცდამესამე ფოტოს მიხედვით წარმოდგენილი დავალება ასევე ნაცნობია ჩვენი პირველკლასელებისთვის — საწყისი ბგერის მიხედვით სურათების გადაჯგუფება სვეტებში. როგორც წინა წერილებში აღვნიშნეთ, შეგვიძლია ისეთი ნახატებიც შევთავაზოთ ბავშვებს, რომლებიც ამ ეტაპზე არ გააქტიურებულა.

ოცდამეოთხე ფოტოზე მოცემული დავალების მსგავსიც შევთავაზეთ ბავშვებს წინა წერილში:

ოცდამეხუთე ფოტოზე ნაჩვენებია დავალება, რომლის შესასრულებლადაც მოსწავლეებმა სურათებს უნდა შეუსაბამონ წარწერები. ამის გამოცდილებაც აქვთ უკვე ჩვენს პირველკლასელებს, რაც წინა წერილებში უკვე აღწერილია.

ბოლოს, ტრადიციული ამ სასწავლო მონაკვეთის გამამთლიანებელი დავალება: ბავშვები მცირე ჯგუფებში მუშაობენ, რათა დაამზადონ საწყისი ილუსტრაციის მსგავსი აპლიკაცია ,,პინგვინის დაბადების დღე” შეთავაზებული რესურსების (ფერადი ფურცლები, გამოჭრილი ფიგურები, წარწერებიანი ბარათები, რეალური საგნები, ფერადი ფანქრები…) გამოყენებით. როგორც ადრეც აღვნიშნეთ, ამ დავალებას სათანადო მომზადება დასჭირდება, რათა მოსწავლეებს ჰქონდეთ სათანადო რაოდენობის ფიგურები, ნახატები… ამ დავალების შესრულება სასარგებლო იქნება ციფრულადაც. კარგი იქნება დი

ქვემოთ წარმოდგენილია დისლექსიის მქონე ბავშვისთვის ხელინისაგან ნაკარნახევი, თუმცა გადამუშავებული სესიების სერია, ზოგადი გეგმა და მოდელები, რომელთა მორგება  შესაძლებელია კონკრეტულ საჭიროებაზე.

სერია 1 — ფონოლოგიური ცნობიერება

მიზანი: ბგერების ამოცნობა, გარჩევა და თამაში.
აქტივობები:

• ბგერის „დაჭერა“: ენისა და მეტყველების სპეციალისტი ამბობს სიტყვებს და ბავშვმა უნდა დაიჭიროს კონკრეტული ბგერით დაწყებული/დამთავრებული სიტყვა.
• რიმების თამაში: „კატა–მატა–ბატა“ და სხვ.
• სიტყვების მარცვლებად დაყოფა ტაშით.

სერია 2 — ბგერა-გრაფემის შეერთება

მიზანი: ასოსა და ბგერის დამაკავშირებელი უნარის განვითარება
აქტივობები:

• ასოების „ბილიკი“: ბავშვი ფურცელზე ან იატაკზე გადის ასოებით ბილიკს და ხმამაღლა ამბობს ბგერებს.
• „დამალული ასო“: სიტყვას აკლია ერთი ასო, ბავშვმა უნდა იპოვოს და შეავსოს სიტყვა.
• ხმოვანი და თანხმოვანი ასოების ფერებით განასხვავება.

სერია 3 — სიტყვების წაკითხვა

მიზანი: სიტყვების ნელა, მაგრამ სწორად ამოცნობა.
აქტივობები:

• სურათი + სიტყვა ბარათებზე: ბავშვი ადარებს ნახატს შესაბამის სიტყვას.
• „მოდელირება“: სპეციალისტი კითხულობს სიტყვას, აჩერებს, ბავშვი აგრძელებს.
• თამაში — „გახდი დეტექტივი“: სიტყვებში პოულობს კონკრეტულ ასოს/ბგერას.

სერია 4 — წერის უნარი

მიზანი: ასოების სწორად დაწერა და სიტყვების სტრუქტურის გამყარება.
აქტივობები:

• ასოების „ხატვა“ ქვიშაში, ფერად ქვიშხატზე, პლასტილინით.
• სიტყვების ჩამოყალიბება ასოების ბარათებით.
• მოკლე დიქტანტები (ძალიან მარტივი სიტყვებით).

სერია 5 — წაკითხულის გაგება

მიზანი: ტექსტის ძირითადი აზრის ამოცნობა.
აქტივობები:

• ძალიან მოკლე ისტორიების წაკითხვა და დასმულ კითხვებზე პასუხი.
• ნახატებით სიუჟეტის გადმოცემა.
• „საკვანძო სიტყვების მონადირება“: ბავშვი ტექსტში პოულობს  ერთ ან ორ მთავარ სიტყვას.

სერია 6 — მოტივაცია და თვითშეფასება

მიზანი: ბავშვს განუვითარდეს თავდაჯერებულობა.
აქტივობები:

• პროგრესის დღიური: ყოველ სესიაზე ბავშვი თვითონ აღნიშნავს, რა გამოუვიდა.
• „ვარსკვლავის ბარათები“  წარმატებული დავალებებისათვის.
• საკუთარი პატარა წიგნაკის შექმნა.

ასეთი სერიებით ბავშვისთვის კითხვისა და წერის სირთულეები აღარ აღიქმება დამთრგუნველად, არამედ  ესახება დასაძლევ გამოწვევად.

გაკვეთილის მოდელი დისლექსიის მქონე ბავშვებისთვის

თემა: პატარა ტექსტის წაკითხვა და ძირითადი აზრის ამოცნობა
ასაკი: 7–8 წელი
ხანგრძლივობა: 30–35 წუთი

1. შესავალი (5 წუთი)

• მასწავლებელი აჩვენებს სურათს (მაგ., კატა ბაღში თამაშობს).
• ბავშვები ასახელებენ, რას ხედავენ.
• ენის სპეციალისტის როლი: ეხმარება სიტყვების სწორ გამოთქმაში, ასოების გამოყოფაში.

2. წინასაკითხავი აქტივობა (5 წუთი)

• მასწავლებელი კითხვას სვამს: „როგორ ფიქრობთ, რას გააკეთებს კატა?“
• ბავშვები გამოიცნობენ.
•  ენის სპეციალისტის როლი: ბავშვს ეხმარება წინადადების სწორად ჩამოყალიბებაში.

3. ტექსტის წაკითხვა (10 წუთი)

• მასწავლებელი კითხულობს ძალიან მოკლე ტექსტს (3-4 წინადადებას).
• ბავშვები ასრულებენ „ექო-კითხვას“ — იმეორებენ მასწავლებლის შემდეგ.
•  ენის სპეციალისტის როლი: ყურადღება გამახვილებულია ასო-ბგერის შესაბამისობაზე.

4. გაგების შემოწმება (10 წუთი)

• კითხვები ტექსტის შესახებ:
  • ვინ გავიცანით მოთხრობაში?
  • რას აკეთებდა კატა?
  • სად თამაშობდა კატა?
• ენის სპეციალისტის როლი: ბავშვი პასუხობს მოკლე, მარტივ წინადადებებით; საჭიროების შემთხვევაში, იყენებს ნახატს.

5. შემოქმედებითი დავალება (5 წუთი)

• ბავშვები ხატავენ ერთ ეპიზოდს და შემდეგ ხმამაღლა ამბობენ: „ეს არის კატა, რომელიც ___“.
•  ენის სპეციალისტის როლი: ეხმარება სიტყვათა სწორი შერწყმით წინადადებების აგებაში.

ასე დაგეგმილი  გაკვეთილი ეხმარება დისლექსიის მქონე ბავშვს:

• ტექსტის გაგებაში,
• სწორი სიტყვებით აზრის გამოხატვაში,
• და თანდათან აკავშირებს  ენის სპეციალისტის მიერ ნასწავლ სტრატეგიებს საკლასო აქტივობებთან.

ბუნებისმეტყველების გაკვეთილის მოდელი

თემა: ცხოველები და მათი საცხოვრებელი
ასაკი: 7-8 წელი
ხანგრძლივობა: 30–35 წუთი

1. შესავალი (5 წთ)

• მასწავლებელი აჩვენებს სურათებს: თევზი, ფრინველი, დათვი.
• ბავშვები ასახელებენ, რასაც ხედავენ.
• ენის სპეციალისტის როლი: სიტყვების სწორად გამოთქმა, მარცვლებად დაყოფა.

2. კლასიფიკაცია (10 წთ)

• მასწავლებელი სვამს კითხვებს:
  • სად ცხოვრობს თევზი? (წყალში)
  • სად ცხოვრობს ფრინველი? (ჰაერში/ბუდეში)
• ბავშვები შესაბამის სურათს აკრავენ დაფაზე.
• ენის სპეციალისტის როლი: წინადადებების გამართულად აგება: „თევზი ცხოვრობს წყალში“.

3. წაკითხვა და გაგება (10 წთ)

• მოკლე ტექსტი: „დათვი ცხოვრობს ტყეში. მას უყვარს თაფლი. ზამთარში  მას სძინავს“.
• კითხვები ტექსტზე: ვინ? სად? რას აკეთებს?
• ენის სპეციალისტის როლი: საკვანძო სიტყვის პოვნა („დათვი“).

4. შემოქმედებითი დავალება (5 წთ)

• ბავშვი ხატავს თავის საყვარელ ცხოველს და ამბობს ერთ წინადადებას: „ეს არის ___, ის ცხოვრობს __“.

აქვეა ცხრილიც, რომელიც გაკვეთილის დაგეგმვისას დაგეხმარებათ: ბუნებისმეტყველება – ცხოველები და მათი საცხოვრებელი

ცხრილი 1.

მათემატიკის გაკვეთილის მოდელი

თემა: მარტივი მათემატიკური ამოცანები
ასაკი: 7-8 წელი
ხანგრძლივობა: 30-35 წუთი

1. შესავალი (5 წთ)

• მასწავლებელი აჩვენებს საგნებს (მაგ., 3 ვაშლი).
• ბავშვი ითვლის ხმამაღლა.
• ენის სპეციალისტის როლი: ციფრის შესაბამისი სიტყვის სწორად წარმოთქმა („სამი“).

2. სურათოვანი ამოცანა (10 წთ)

• დაფაზე: „გიორგის ჰქონდა 2 ბურთი, მამამ კიდევ 1 მისცა. რამდენი ბურთი აქვს გიორგის?“
• ბავშვი სურათებით აწყობს პასუხს (2 ბურთი + 1 ბურთი = 3 ბურთი).
• ენის სპეციალისტის როლი: პასუხის სრული ფორმით თქმა: „გიორგის აქვს სამი ბურთი“.

3. წაკითხული ამოცანა (10 წთ)

• მასწავლებელი მოკლედ კითხულობს: „ნინოს აქვს 5 ვაშლი. მან 2 შეჭამა. რამდენი დარჩა?“
• ბავშვი სურათზე ხატავს და შემდეგ წყვეტს.
•  ენის სპეციალისტის როლი: მნიშვნელოვანი სიტყვების ამოცნობა („ჰქონდა“, „შეჭამა“, „დარჩა“).

4. თამაში (5 წთ)

• „ციფრების ბილიკი“: ბავშვი გადადის იატაკზე დადებულ ციფრებზე და ხმამაღლა ამბობს.
• ენის სპეციალისტის როლი: ყურადღება გამახვილებულია ბგერა-გრაფემის შესატყვისობაზე.

ორივე საგანში მთავარი არის, რომ ინფორმაცია ვიზუალური, მარტივი და სტრუქტურირებული იყოს, ხოლო ბავშვი ყოველთვის ამოწმებდეს საკუთარ პასუხს სიტყვიერადაც — ეს აკავშირებს აკადემიურ და მეტყველებით უნარებს.

ცხრილი 2.

შესაძლებელია ამ ცხრილების გამოყენება  როგორც გაკვეთილის გეგმის შაბლონად, ასე — მათი გადაკეთება  გადააკეთო საჭიროებების მიხედვით.

აქვეა პოსტერები დისლექსიის მქონე ბავშვებისთვის:

მიზანი: კითხვისა და წერის მხარდაჭერა, სტრესის შემცირება.

✔ ერთად იკითხეთ მოკლე ტექსტები და შემდეგ ბავშვმა მხოლოდ ერთი-ორი სიტყვა გაიმეოროს.
✔ გამოიყენეთ სურათები და ბარათები – სურათზე დაადეთ ასო-ბგერა (მაგ., „კ – კატა“).
✔ წერაში გამოიყენეთ ფერადი კალმები/მარკერები, რათა გაამარტივოთ ვიზუალური დაყოფა.
✔ წიგნის კითხვისას არ შეაჩეროთ ბავშვი შეცდომაზე – თავიდანვე  მნიშვნელოვანია, რომ  მოტივაცია იყოს გრძელვადიანი

✔ პირადი „სიტყვების წიგნაკებში“,  ბავშვები თავად ჩანიშნავენ რთულ სიტყვებსა და ხატულებს.

პრაგმატული ენის დარღვევის მქონე ბავშვებისთვის

მიზანი: სოციალური კომუნიკაციის და დიალოგის მხარდაჭერა

✔ ყოველდღიური სიტუაციების დროს გამოიყენონ სცენარის თამაში („რას ვამბობთ, როცა სტუმარი შემოდის?“ – „გამარჯობა!“).
✔ სასურველია როლური თამაშები („შენ იყავი გამყიდველი, მე ვიქნები მყიდველი“).
✔ კითხვა-პასუხისას მშობელმა უნდა აჩვენოს მოკლე და გასაგები პასუხის მაგალითი („რატომ გიყვარს კატა?“ – „ის არის ფუმფულა“).
✔ საუბრის დროს გამოიყენეთ ვიზუალური დამხმარე (სურათები, პიქტოგრამები).
✔ ბავშვთან გაზეთების ან სურათების მიმოხილვა – „რა ხდება ამ სურათზე? რა შეიძლება თქვას ბიჭმა?“

ეს რჩევები მშობლებისთვის მარტივი და ყოველდღიურ ცხოვრებაში იოლად გამოსაყენებელია. სამახსოვრო კი აქაც იგივეა: „თქვენ ხართ ბავშვის მთავარი მხარდამჭერი. ყოველი პატარა ნაბიჯი დიდ პროგრესად იქცევა“!

მასწავლებლებს კი მორჩილად გთხოვდით, ნუ გაუშვებთ ბავშვებს გაკვეთილებიდან რესურსოთახებში, მათი ჩართვა საგაკვეთილო პროცესებში ჰაერივით აუცილებელია!

სამიზნე ჯგუფი:  III-IV კლასი

საგნები: ქართული ენა, მათემატიკა, ბუნებისმეტყველება, ხელოვნება, ფიზკულტურა.

გაკვეთილის მიზნები:

1. მოსწავლეები გაეცნობიან შემოდგომის ბუნებრივ ცვლილებებს (ფოთლების ცვენა, ამინდი, მოსავალი).
2. განვითარდება ხელოვნებისა და ხელნაკეთობის უნარები.
3. ჯგუფური მუშაობისა და თანამშრომლობის გაძლიერება.
4. გარე აქტივობების ხელშეწყობა.

სასურველია, მოვაწყოთ ექსკურსია პარკში ან სკოლის ეზოში, სადაც მოსწავლეები შეაგროვებენ ფოთლებს, ნაყოფს  და აკვირდებიან ბუნებას.

ბუნებისმეტყველება: ფოთლების კლასიფიკაცია (ფერის, ფორმის, ზომის მიხედვით).

მათემატიკა: ფოთლების ან ნაყოფის დათვლა, გრაფიკის შედგენა (მაგ., „რამდენი წითელი/ყვითელი ფოთოლი ვიპოვეთ“).

ხელოვნება: ფოთლებით ხელნაკეთობების დამზადება (კოლაჟი, ფოთლების ცხოველები).

ფიზკულტურა: თამაში „ფოთლების რბოლა“ (ფოთლების შეგროვება გუნდურად).

1. შესავალი (5 წუთი)

აქტივობა: „შემოდგომის სიტყვების ქარიშხალი“

მასწავლებელი ეკითხება: „რა ასოციაციები გაქვთ სიტყვა ‘შემოდგომასთან’?“

მოსწავლეები სათითაოდ ან ჯგუფებად ამბობენ სიტყვებს (მაგ.: ფოთლები, წვიმა, ფერები, ქარი).

მასწავლებელი წერს სიტყვებს დაფაზე, ქმნის „სიტყვების ღრუბელს“.

მხიარული ელემენტი: თუ მოსწავლე ამბობს საინტერესო სიტყვას, მასწავლებელი „ფოთლის“ სტიკერს აძლევს (ან ქულას).

2. ძირითადი ნაწილი

ა) ტექსტის კითხვა  – „შემოდგომის ფოთლები“ (უცნობი ავტორი)

მასწავლებელი კითხულობს მოთხრობას – ,,შემოდგომის ფოთლები’’ , მოსწავლეები იმახსოვრებენ სიტყვებს, რომლებიც შემოდგომასთან არის დაკავშირებული და პატარა ფურცლებზე ჩაწერენ.

დადგა შემოდგომა და ფოთლებმა ძალიან მოიწყინეს, ჯერ ერთი მოსწყდა თავის ალაგს, მერე მეორე, ქარმა ისინი სხვადასხვა მხარეს გადაისროლა და მიწაზე მოათავსა. ხეზე დარჩენილები კანკალით ელოდნენ თავიანთ აღსასრულს, არ უნდოდათ დედა-ხესთან განშორება, ამიტომ მონდომებით ეკვროდნენ ტოტებს, მაგრამ შემოდგომის ქარი რის ქარია, თუ ისე არ დაუბერა, რომ ფოთლები იქით-აქეთ არ მოისროლა, ცოტა არ წაითამაშა! გინახავთ, ალბათ, როგორ მიარბენინებს ქარი ფოთოლს, ხან იქით მიაგდებს, ხან აქეთ, თითქოს ფეხბურთს თამაშობსო..  მართლაც, ახლაც მიეხალა ხეს და სულ სათითაოდ დააწყვიტა ფოთლები, დაატრიალა, დაატრიალა და ისინიც მიწას დაანარცხა, ნეშომპალად უნდა იქცნენ და მიწა გაანოყიერონო. ქალაქშიც აათამაშა ქარმა ფოთლები, რიგ-რიგად დააწყო, შარიშური გააქვს ფოთლებს გამვლელების ფეხქვეშ ასფალტზე, დილით მეეზოვე ცოცხით მოხვეტს და ურნაში გადაუძახებს, მერე ქალაქის დასუფთავების სამსახურის მანქანები ჩამოუვლიან ურნებს და ფოთლებს ქალაქგარეთ გაიტანენ, მიწას ჩაეხვევიან იქაც ფოთლები, შეეზრდებიან, ნეშომპალად იქცევიან, გაანოყიერებენ. მაგრამ განა ყველა ფოთოლს ეს ბედი ეწევა?

თინა მასწავლებელმა დღეს ბავშვები ქალაქის მთავარ პარკში გაიყვანა, შემოდგომის ფოთლები შევაგროვოთო. დინარამ ყველაზე დიდი ფოთოლი იპოვა, თინა მასწავლებელს მიურბენინა, – ნახეთ,  რამხელა ფოთოლი ვიპოვეო, – ნეკერჩხლისააო, – აუხსნა მასწავლებელმა, შოთიკომ ქაღალდის პარკი ალვის ხის ფოთლებით აავსო, ყველაზე ძალიან ისინი მოეწონა, ბურთივით მრგვალები არიანო, რამდენიმე ვერხვის ფოთოლიც მიამატა. სხვებმაც უხვად დაიმშვენეს ხელები აკაციის, ცხენის წაბლის, ჭადრის, მუხის, არყის ფოთლებით. წიწვოვანი ხეები – ნაძვი, ფიჭვი, კვიპაროსიც მრავლად დგას ამ ბაღში, მაგრამ ისინი ხომ მარადმწვანეა, ამიტომაც ბავშვებმა მხოლოდ ფერად-ფერადი გამხმარი ფოთლები შეაგროვეს, ზოგი ისევ მწვანე დარჩენილიყო, ზოგს ყვითელი შერეოდა, ზოგსაც წითელი შეფერილობა მიეღო, მათ შორის მოყავისფრონიც იყვნენ, ცხენის წაბლის ქურქებიც გამოაყოლეს ხელს, ზღარბუნიებს რომ ჰგვანან, იქვე გამხმარი ბალახიც მიგლიჯ-მოგლიჯეს და სკოლაში დაბრუნდნენ. დღეს ხელგარჯილობის გაკვეთილი აქვთ. ბავშვებმა წინ დაილაგეს ფოთლები და დიდხანს გულდასმით ათვალიერეს, ამათგან რა უნდა გავაკეთოთო. მალე პატარა ხელებმა ნაირ-ნაირი სურათები შექმნეს, ზოგმა მელაკუდა გააკეთა წითელი ფოთლებით, ზოგმა – მამალი, ათასფერი ბოლოთი, ზოგმა – გოგონა, სოკოებით სავსე კალათით, შოთიკომ თავის სურათზე ბურთებით მოთამაშე ბიჭუნები დახატა. ვისაც როგორი ფანტაზია აქვს, ასეთ დროს გამოჩნდება ხოლმე. რა თქმა უნდა, ამისთვის წებო, მაკრატელი და მუყაოს ფურცლებიც დასჭირდათ ბავშვებს, ყველაზე მეტად კი, თინა მასწავლებლის რჩევები გამოადგათ. თავიანთი სურათები ბავშვებმა სკოლის დერეფანში გამოკიდეს, რომ ყველას ენახა, რა შეიძლება გააკეთოს ადამიანმა შემოდგომის ფოთლებისგან. ფოთლებსაც ძალიან მოეწონათ ასეთი  გარდასახვა, მათ ხომ ბავშვებმა ახალი სიცოცხლე შესძინეს.

პატარებო და დიდებო, სცადეთ, იქნებ თქვენც გამოიხმოთ თქვენი ფანტაზია და თქვენივე ხელით შექმნათ სურათები ათასნაირი პეიზაჟებით. გაახაროთ თქვენი ახლობელი ადამიანები!

კითხვები:

• • • რა განწყობა გქონდათ ამ ამბის მოსმენისას?
    • რომელი სიტყვა მოგეწონათ ყველაზე მეტად? რატომ?

ბ) ლექსიკაზე მუშაობა

აქტივობა: „შემოდგომის სიტყვების ხე“

მოსწავლეები ჯგუფებად იყოფიან. თითოეულ ჯგუფს ეძლევა „ხის“ მაკეტი (ქაღალდზე ან დაფაზე).

ამოცანა: დაწერონ რაც შეიძლება მეტი სიტყვა, რომელიც შემოდგომას უკავშირდება (ზედსართავები, არსებითი სახელები, ზმნები).

მხიარული ელემენტი: ყველაზე „ფერადი“ ხის მქონე ჯგუფი  იგებს „შემოდგომის გვირგვინს“ (ქაღალდისგან ან სიმბოლურად).

გ) შემოქმედებითი წერა

აქტივობა: „ჩემი შემოდგომის თავგადასავალი“

• • მოსწავლეები წერენ მოკლე (4-5 წინადადება) ამბავს, სადაც მთავარი გმირი შემოდგომის ტყეში მოგზაურობს.
  • მასწავლებელი აძლევს დასაწყის ფრაზას: „ერთ მშვენიერ შემოდგომის დღეს…“
  • მხიარული ელემენტი: მოსწავლეებს შეუძლიათ, თავიანთი ამბავი გააფერადონ ფანტაზიით (მაგ.: საუბრობდნენ ფოთლებთან, შეხვდნენ ჯადოსნურ ციყვს).
  • რამდენიმე მოსწავლე ხმამაღლა კითხულობს თავის ამბავს.

დასკვნა

აქტივობა: „შემოდგომის სურვილების ფოთოლი“

• • თითოეული მოსწავლე იღებს ქაღალდის ფოთოლს, წერს მასზე ერთ სურვილს ან შემოდგომის თემაზე წინადადებას (მაგ.: „მინდა, შემოდგომა ყოველთვის ფერადი იყოს!“).
  • ფოთლებს აკრავენ კლასის „შემოდგომის ხეზე“ (დაფაზე ან კედელზე).
  • მასწავლებელი აჯამებს გაკვეთილს: „შემოდგომა არა მხოლოდ ფერადი, არამედ შემოქმედებითი სეზონია!“