*
ისევე, როგორც ხელოვნების ყველა ჟანრში, ლიტერატურაშიც და, მათ შორის, მედიტაციურ-ინტროსპექციურ ლირიკაში – ძველეგვიპტური და შუამდინარული ლირიკის, შემდეგ უკვე შორეული აღმოსავლეთის ლირიკის გავლით დღემდე – არსებობს უნივერსალური, ძველი და მარადახალი მოტივები. ამ ერთგვარად გაცვეთილი, მოტივების პოეტური რეპრეზენტაცია მაშინ იძენს მნიშვნელობას, როცა – ღრმად ინდივიდუალისტური ინტონაციურ-იდიოლექტური ძველი ფორმებით, ან, საერთოდაც, სრულიად ახალი ფორმობრივი ქსოვილით არის შემოსილი, სხვა შემთხვევაში ჩვეულებრივი ბანალიზმია. ინტერნალური რყევები და განცდები ძველი და ახალი დროის პოეტებში თითქმის იდენტურია. როცა პოეზიაში თემატურ სიახლეებზე ვსაუბრობთ, ეს, ძირითადად, ექსტერნალურ მოტივებს ეხება – მოტივებს, რომლებიც ტექნიკურ-ცივილიზაციურმა პროგრესმა და თანამედროვე საზოგადოებრივ-სოციალურმა პარადიგმებმა მოიტანა.
*
ჰეტერომეტრი (ორი ან მეტი მეტრული ერთეულის კანონზომიერი მონაცვლეობით კონსტრუირებული საზომი) იმითაც არის უნიკალური, რომ მეტრული ერთეულების თანმიმდევრობის შეცვლით სრულიად სხვადასხვა ევფონიის მქონე საზომს ვიღებთ, საქმეში ჩაუხედავი უბრალო მკითხველი ვერც კი მიხვდება, რომ ერთი და იგივე მეტრული ერთეულების სხვადასხვა თანმიმდევრობის მოდულაციებთან გვაქვს საქმე. მაგალითად ავიღოთ კოტე მაყაშვილის მიერ შემოტანილი, ერთი და იგივე მეტრული ერთეულებით შედგენილი, ორი ჰეტერომეტრი –
პირველი (3/3/1 – 3/3/2):
„მარადი ცეცხლი ვარ მე, –
ქართლოსის მხურვალე თესლი!
აზიის გულიდან, იქ,
სადაცა ღმერთები იშვნენ,
სადაცა ადამის ტომს
პირველი აკვანი ედგა –
იქიდან მოვდივარ და
სავალი ბევრი მაქვს კიდევ!“.
და მეორე – ამ მეტრული ერთეულების შებრუნებული ვარიანტი (3/3/2 – 3/3/1):
„ტრფობითა ნარნარით, ჩვილით
მემზევა კაეშნის წამს.
ერთმანეთს შევხვდით ჩვენ დილით,
განვშორდით მწუხრისა ჟამს…
ფითრდება ღამეცა ბნელი,
ამოდის მეუღლე ცის.
იმავე ადგილზე ველი
ამაოდ!.. არ მოვა ის!..“.
ამ ორი მაგალითით (პირველი ლექსი გაურითმავია, მაგრამ გარითმულიც რომ იყოს, ცხადია, ევფონიური აკუსტიკა იგივე იქნებოდა) ჩანს, უმარტივესი მანიპულაციით (მეტრული ინვერსიით) როგორ არის შესაძლებელი ვერსიფიკაციული ჯადოსნობის მიღწევა. სწორედ ამაშია ჰეტერომეტრის ხიბლი.
ზოგადად, კოტე მაყაშვილი იყო თავის თაობაში პირველი პოეტი, რომელმაც რეალური ნაბიჯები გადადგა აკაკის და ვაჟას მაღალ-დაბალი შაირის აბსოლუტური დომინაციისგან ქართული პოეზიის დასახსნელად – ე.წ. დემოკრატიული სკოლის პოეტების (ი. ევდოშვილი, ნ ჩხიკვაძე, ვ. რუხაძე და სხვანი) საპირისპიროდ, რომლებიც ილია-აკაკი-ვაჟას ეპიგონისტურ რადიუსში ოპერირებდნენ, რამდენიმე ახალი პოეტური საზომი დაამკვიდრა და საფუძველი მოუმზადა გალაკტიონისეულ და ცისფერყანწელებისეულ ლექსის რეფორმას, რომელმაც ვერსიფიკაციული ერთფეროვნება-მონოფონიურობის ჩიხში შესული ქართული პოეზია ახალ გზაზე გაიყვანა.
ზემოთ მაგალითებად მოყვანილი ორი ჰეტერომეტრი ამის დასტურია, უნიკალური პროსოდიული სმენის პოეტმა მანამდე უკვე არსებულ დაქტილურ დიმეტრს (3/3) ერთმარცვლედი და ქორე (ორმარცვლედი) დაუმატა კადენციებში და მათი კანონზომიერი მოდულაციით სრულიად უნიკალური და ჟღერადი ჰეტერომეტრები მიიღო.
*
ფეისბუქზე იშვიათად შევდივარ, არც საინფორმაციოებს ვუყურებ (არ მაქვს საუკეთესო პერიოდი ფსიქოლოგიურად და სულიერად), ჰოდა, პაატა შამუგია ისე დაუჭერიათ და გამოუშვიათ, არც კი გამიგია. ფეისბუქზე მორიგ ჯერზე შესვლისას რაღაც ლიტგვერდი ამომიგდო, სადაც უშვერად ლანძღავენ პაატას და მის ლექსებს ენდემური ჯიშის კონფორმისტები (არ მინდა, ნორმატიული ლექსიკის საზღვრებიდან გავიდე), მათ შორის – ისეთი პოეტებიც, რომლებიც სამოცდაათი (და უფრო მეტი) წლის წინანდელი (და ისიც – სხვების) პოეტური ესთეტიკით წერენ და საკუთარი არაფერი გააჩნიათ. პაატა არც ძმაკაცია ჩემი და არც – მეგობარი, კარგი ნაცნობები უფრო გვეთქმის. სულ რამდენჯერმე მყავს ნანახი (ერთხელ, წლების წინ, წინა ცხოვრებაში, ერთად დაგვილევია კიდეც). მის ადამიანურ კეთილშობილებას თავი რომ დავანებოთ, როგორც პოეტი, ის არის ერთ-ერთი საუკეთესო არამარტო თანამედროვე ქართულ პოეზიაში, არამედ – ზოგადად ქართულ პოეზიაში (რომელიც, რა დასამალია და, არც ერთი ქვეყნის პოეტურ კულტურას არ ჩამოუვარდება მსოფლიოში). ქართველ „სამოციანელთა“ ერთი ნაკადის (ე.წ. „ირონიულ-პაროდიული“ ხაზის) წარმომადგენელთა, „ოთხმოცდაათიანელ“ ქართველ ავანგარდისტთა და ანგლო-ამერიკელ პოეტთა პოეტურ გამოცდილებებზე დაყრდნობით (შეიძლება ითქვას – სინკრეტიზაციით) მან შექმნა სრულიად უნიკალური პოეტური ხმა, თავისი პოეტიკა (ისეთ თემებზე ზუმირებით, რომლებიც კონფორმისტი წამკითხველის თვალში პოეტური ინტერესის მიღმა უნდა იყოს) და მისი პოეტიკის კვალს არცთუ იშვიათად შეხვდები უმცროსი თაობის პოეტების შემოქმედებაში. ერთი სიტყვით, როგორც ამ ხელობის მცოდნემ, თამამად შემიძლია, ვთქვა, რომ, ძალიან ბევრისგან განსხვავებით, პაატა შამუგია იმ მცირეთაგან ერთ-ერთია, რომელსაც ათწლეულების მერეც დიდი ინტერესით წაიკითხავენ, როგორც შოთა ჩანტლაძეს კითხულობენ დღეს.
*
ერთი უცნაურობა მჭირს: ჩემ მიერ დამუშავებულ-შემოტანილ (ეს მხოლოდ მათზე ვრცელდება) პოეტურ საზომებს – იზოსილაბურსაც და ჰეტერომეტრულსაც – ქრომატულად აღვიქვამ, ანუ თითოეულ მათგანს ჩემს წარმოსახვაში აქვს ფერი. ეს ქრომატული რანჟირება ხუთ ფერს მოიცავს – სალათისფერს, ცისფერს, აგურისფერს, თეთრს და ნაცრისფერს. ჩემი ყველა საზომი, რომლებიც უკვე გამოვიყენე და რომლებიც თავში მაქვს (და მომავალ კრებულებში რეალიზდება), ამ ხუთ ფერში ერთიანდება. ვიცი, რომ ძვირი სიამოვნებაა, მაგრამ, ალბათ, ოდესმე ვეცდები, გამოვცე კრებული, სადაც თითოეულ გვერდს ლექსის შესაბამისი ფერი ექნება.
