ერთ დროს, ტექნოლოგია სასკოლო სივრცეში მხსნელის სტატუსით შემოვიდა და გაგვიჩნდა მოლოდინი, რომ ციფრული ინსტრუმენტები დაგვიზოგავდა დროს, გაამარტივებდა შეფასების რთულ პროცესს და მკვეთრად გაზრდიდა მოსწავლეთა მოტივაციას.
დღეს რეალობა შეიცვალა და სულ უფრო ხშირად ისმის ლეგიტიმური კითხვები:
ნუთუ პლატფორმა გვასწავლის, როგორ ვასწავლოთ?
ვინ ვის ემსახურება – მასწავლებელი პლატფორმას თუ პლატფორმა მასწავლებელს?
რა გზა არის ინსტრუმენტიდან დირექტივამდე?
თავდაპირველად ტექნოლოგია მხოლოდ დამხმარე საშუალება იყო: პრეზენტაცია – თემის უკეთ ასახსნელად, ტესტი – სწრაფი უკუკავშირისთვის, ხოლო ვიდეო – რთული პროცესების ვიზუალიზაციისთვის. თუმცა, ნელ-ნელა სურათი შეიცვალა. დღეს პედაგოგები ხშირად აწყდებიან ბიუროკრატიულ ბარიერებს: „ეს ასე უნდა გაკეთდეს, რადგან პლატფორმა ითხოვს“, „ფორმატი სავალდებულოა“, „ველი თუ არ შეივსება, შედეგი არ ჩაითვლება“. სწორედ აქ იკარგება მთავარი – ვინ იღებს რეალურ პედაგოგიურ გადაწყვეტილებას?
როგორც ბრიტანელი მკვლევარი ნილ სელვინი (Selwyn, 2019) აღნიშნავს, ტექნოლოგია უნდა რჩებოდეს ასისტენტის როლში და არ უნდა ცვლიდეს მასწავლებლის პროფესიულ ინტუიციას მშრალი ციფრული მონაცემებით.
როდის იწყებს ტექნოლოგია მართვას?
არსებობს რამდენიმე კრიტიკული ნიშანი იმისა, რომ ტექნოლოგიამ მასწავლებელზე ძალაუფლება მოიპოვა:
- პლატფორმის ლოგიკა ანაცვლებს პედაგოგიურ ლოგიკას: როდესაც გაკვეთილი იგეგმება არა მოსწავლის საჭიროებიდან გამომდინარე, არამედ იმიტომ, რომ „ასე ჯდება სისტემაში“.
- მაგალითი: მასწავლებელი ხედავს, რომ კლასს თემის გასაგებად ცოცხალი დისკუსია და დამატებითი დრო სჭირდება, თუმცა პლატფორმა კატეგორიულად ითხოვს კონკრეტულ საათში ტესტის ჩატარებასა და ქულების ატვირთვას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, პროგრესი არ დაფიქსირდება.
- შეფასება იქცევა ალგორითმად: როცა ციფრული პროცენტი უფრო მნიშვნელოვანი ხდება, ვიდრე ინდივიდუალური პროგრესი. ამას მკვლევრები „ალგორითმულ მართვას“ უწოდებენ (Williamson, 2017).
- მაგალითი: ავტომატური გამსწორებელი სისტემა მოსწავლეს დაბალ ქულას უწერს მექანიკური შეცდომის გამო, მასწავლებელს კი არ აქვს შესაძლებლობა, გაითვალისწინოს ბავშვის კრეატიული მიდგომა, რადგან სისტემა მხოლოდ სტანდარტულ პასუხებს აღიარებს.
- აზრის ნაცვლად ფორმის დაცვა: როდესაც მასწავლებლის ყურადღება გადატანილია სწორ შაბლონზე და არა იმაზე, თუ რა ისწავლა რეალურად ბავშვმა. ამ მომენტში ტექნოლოგია უკვე „დირექტივების მეფეა“.
ტექნოლოგია, როგორც ძალაუფლება
თავად ტექნოლოგია ნეიტრალურია, თუმცა ის ძალაუფლების იარაღად იქცევა მაშინ, როცა სისტემა არ ტოვებს არჩევანს. გერტ ბიესტას (Biesta, 2015) თანახმად, სწავლების პროცესი არ უნდა დავიყვანოთ მხოლოდ გაზომვად შედეგებამდე, რადგან ნამდვილი განათლება ადამიანური ურთიერთობაა და არა ალგორითმი.
ციფრული ინსტრუმენტი დამხმარედ მხოლოდ მაშინ რჩება, როცა:
- მასწავლებელი თავად წყვეტს, გამოიყენოს თუ არა იგი;
- პლატფორმა ემსახურება მიზანს და არა პირიქით;
- მოსწავლე აღქმულია როგორც ადამიანი და არა როგორც მონაცემი.
ნამდვილი ძალაუფლება პედაგოგის ხელშია მაშინ, როცა ის ფლობს ტექნოლოგიას, მაგრამ არ ემორჩილება მას უსიტყვოდ. ოსტატობა სწორედ იმ გადაწყვეტილებაში ჩანს, რომელსაც მასწავლებელი გაკვეთილის დინამიკიდან გამომდინარე იღებს.
წარმოიდგინეთ ასეთი სიტუაცია: მასწავლებელმა გაკვეთილისთვის 3-4 სხვადასხვა პლატფორმის გამოყენებით საინტერესო აქტივობები მოამზადა. გეგმის მიხედვით, გაკვეთილი ციფრული ქვიზით (ტესტით) უნდა დასრულდეს. თუმცა, გაკვეთილის პროცესში მასწავლებელი ხედავს, რომ ბავშვებში ისეთი ცოცხალი ინტერესი და კრიტიკული კითხვები გაჩნდა, რომელთა იგნორირება არ შეიძლება.
- ზოგიერთი მასწავლებელი გააჩერებდა ბავშვებს და ჩაატარებდა ქვიზს, რადგან „გეგმაში ასეა“ და „პლატფორმაზე შედეგი უნდა აისახოს“.
- ზოგიერთი მასწავლებელი კი მომზადებულ ქვიზს გვერდზე გადადებს და მის ნაცვლად ცოცხალ დისკუსიას გამართავს – ეს არის მომენტი, როცა ტექნოლოგია რჩება მხოლოდ ინსტრუმენტად, ხოლო მასწავლებელი – გაკვეთილის ერთპიროვნულ მმართველად. სწორედ ამ დროს ცოცხლდება სწავლა.
რაში მდგომარეობს მასწავლებლის ოსტატობის ძალა?
ნამდვილი ძალაუფლება პედაგოგის ხელშია, როცა ის ფლობს ტექნოლოგიას, მაგრამ არ ემორჩილება მას უპირობოდ. ტექნოლოგია უნდა იყოს ასისტენტი, ხელსაწყო ან პარტნიორი, მაგრამ არავითარ შემთხვევაში – ხელმძღვანელი. როცა პლატფორმა მართავს მასწავლებელს, სწავლა კარგავს ადამიანურ სახეს, ხოლო როცა მასწავლებელი მართავს ტექნოლოგიას – სწავლა ისევ ცოცხლდება.
და ახლა ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვა:
ვინ მართავს შენს გაკვეთილს – შენ თუ პლატფორმა/სისტემა?
თუ ამ კითხვაზე პასუხი არ მოგწონს, შესაცვლელია არა პლატფორმა, არამედ შენი დამოკიდებულება.
გამოყენებული ლიტერატურა
- Biesta, G. (2015). Freeing teaching from learning: Opening up existential possibilities in educational relationships. Studies in Philosophy and Education, 34(3), 229–243.
- Selwyn, N. (2019). Should robots replace teachers? AI and the future of education. Polity Press.
- Williamson, B. (2017). Big data in education: The digital future of learning, policy and practice. SAGE Publications.
