ვიდრე გაკვეთილზე შევალთ…

დღეს ძალიან ხშირად ვსაუბრობთ, რომ სწავლა-სწავლების პროცესში მასწავლებელმა უნდა გაითვალისწინოს თითოეული მოსწავლის შესაძლებლობები და ინტერესები, წინარე ცოდნა/გამოცდილება და საინტერესოდ, სახალისოდ წარმართოს გაკვეთილის პროცესი. საინტერესოდ წარმართულ პროცესში კი, უპირველესად, მოსწავლეთა მაღალი მოტივაცია და ყველას ჩართულობა იგულისხმება. ასეთ გაკვეთილებზე მასწავლებლის როლი შედარებით პასიურია, მაგრამ მნიშვნელოვანი. მიზნობრივი აქტივობების დასაგეგმად და მეთოდოლოგიის სწორად შესარჩევად, უპირველესად, უნდა განისაზღვროს გაკვეთილის მიზანი და შეიქმნას შეფასების ისეთი რუბრიკები, რომლებიც მიღწეული შედეგების გაზომვაში დაგვეხმარება. სანამ შედეგებს გავზომავთ, საინტერესოა, რა გზას გავდივართ გაკვეთილის ჩატარებამდე და საერთოდ, რას ნიშნავს პროცესის  სწორად დაგეგმვა…

მიმაჩნია, რომ მასწავლებელს უნდა შეეძლოს:

  • შეისწავლოს კლასი;
  • გაითვალისწინოს მოსწავლეთა ასაკობრივი თავისებურებები;
  • განსაზღვროს კლასის ინტერესები;
  • შეისწავლოს კლასის სიახლეებისადმი მიმღებლობა;
  • შეისწავლოს, არის თუ არა კლასში ეფექტური თანამშრომლობა;
  • იცოდეს, ურთიერთობების როგორ ფორმებზე არიან შეთანხმებული ბავშვები;
  • სწორად განსაზღვროს, რას მოიტანს მრავალფეროვანი გაკვეთილები;
  • შეისწავლოს, მასწავლებელთა როგორი ტიპის მოსწავლეები არიან კლასში;
  • იცოდეს, აქვს თუ არა სურვილი ყველა მოსწავლეს, ჩაერთოს საგაკვეთილო პროცესში;
  • განსაზღვროს, როგორ შეუწყობს ხელს მოსწავლეებში მაღალი სააზროვნო უნარების განვითარებას;
  • განსაზღვროს, იქნება თუ არა გაკვეთილებზე შექმნილი და გამოყენებული რესურსები მიზნობრივი და ხელმისაწვდომი თითოეული მოსწავლისთვის;
  • შეაფასოს, რამდენად შთამბეჭდავი იქნება ეს გაკვეთილი მოსწავლეებისთვის;
  • შეაფასოს, რა ცოდნას მიიღებენ მოსწავლეები, რომელ უნარებს განივითარებენ და როგორი დამოკიდებულება ჩამოუყალიბდებათ;
  • სწორად განსაზღვროს, რომელ ინსტრუმენტებს გამოიყენებს და როგორ დააკვირდება გაკვეთილის პროცესს;
  • განსაზღვროს, რომელი მეთოდოლოგიით შეაფასებს მიღწეულ შედეგს;
  • განსაზღვროს, როგორ გამოიყენებს მომდევნო გაკვეთილისათვის წინა გაკვეთილზე მიღწეულ შედეგს;
  • დაფიქრდეს, კონკრეტული საჭიროებიდან გამომდინარე, რამდენად მნიშვნელოვანია დიალოგი იმავე კლასის სხვა საგნების მასწავლებლებთან, როგორ დაეხმარებოდა ეს პროცესი შედეგების გაუმჯობესებაში;
  • დაფიქრდეს, როგორ შეუძლია შეცვალოს მოსწავლეთა მომავალი თავის მიერ ჩატარებული თითოეული გაკვეთილით.

მიუხედავად იმისა, რომ ჩამონათვალი არასრულია და ძირითად საკითხებს მოიცავს, კარგად დაგეგმილი და ჩატარებული გაკვეთილი თითოეულს ითავსებს. სიტყვა ,,კარგი“ პირობითი ცნებაა და მიღწეული შედეგი ვინაიდან სხვადასხვა მასწავლებლისა და კლასის მიხედვით არაერთგვარონია, ,,კარგად დაგეგმილი გამოვიდა“ – ეს ითქმება შედეგების ანალიზის საფუძველზე, რადგან პროცესშივე შესაძლებელია ცვლილებების შეტანა მოსწავლეთა საჭიროებების შესაბამისად, ანუ გეგმის მოდიფიცირება.

2018 წლის მარტის შემდეგ ვიკვლევ საკითხს ,,საბაზო-საშუალო საფეხურზე განმავითარებელი შეფასების გამოყენების სიხშირის დადგენა, პრობლემების იდენტიფიცირება და  გადაჭრის გზების ძიება“. წლების მანძილზე გაკვეთილებზე დაკვირვებამ აჩვენა, რომ მასწავლებლები განმავითარებელი შეფასების მრავალფეროვან ინსტრუმენტებს ნაკლებად იყენებენ, რაც შემაფერხებელი ფაქტორია თითოეული მოსწავლის შედეგების გასაუმჯობესებლად. როგორც განმავითარებელი შეფასების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტი, ახალი გაკვეთილის დაგეგმვის პროცესის ხელშესაწყობად ჩემთვის ეფექტურია მოსწავლეთა დაკვირვების ცხრილი. გაკვეთილის მიმდინარეობის პროცესში შევსებული ცხრილი რეალურ სურათს გვაჩვენებს, თუ რისი მიღწევა შეძლეს მოსწავლეებმა მოცემული კრიტერიუმების მიხედვით, რა ცოდნა/უნარები და დამოკიდებულებები გამოხატეს შესწავლილი საკითხისადმი/თემისადმი, რა გამოიკვეთა გაკვეთილის ძლიერ მხარედ და რა არის თითოეული მოსწავლის გასაუმჯობესებელი მიმართულება. ამ პროცესშივე იკვეთება კლასში მოსწავლეთა უმრავლესობისა და თითოეულის ძლიერი მხარეები, რომელსაც, როგორც რეალურ მოცემულობას, ვიყენებ და მომდევნო გაკვეთილებს უფრო საინტერესოდ და მიზნობრივად ვგეგმავ.

თუ მასწავლებელი ცხრილის მონაცემებს სწორად გააანალიზებს, ეს იქნება პროცესზე დაკვირვებით მიღებული მონაცემი – თითოეული მოსწავლის მიერ მიღწეული რეალური შედეგი, რომლის საფუძველზეც დაიგეგმება ახალი გაკვეთილი. ეს არის მცირე კვლევა, დადგინდეს საჭიროებები და დაისახოს გაუმჯობესების გზები.

გაკვეთილის მიზანი, შესაბამისობა ე.ს.გ.-სთან, შერჩეული მეთოდოლოგია, გამოსაყენებელი სტრატეგიები, რესურსები, შეფასების ფორმები, კლასის ორგანიზების ფორმები და ყველა მოსწავლის ჩართულობასა და მოტივაციაზე აქცენტები ხელს უწყობს მასწავლებელს, დაგეგმოს საინტერესო, საჭირო და მნიშვნელოვანი გაკვეთილი.

მოსწავლეთა დაკვირვების ცხრილები იძლევა იმის შესაძლებლობას, რომ მთელი წლის მანძილზე მიმართულებების მიხედვით დააკვირდე შედეგების დინამიკას და გამოიტანო დასკვნა, თუ რა მოცემულობით დაიწყე კლასთან თანამშრომლობა და როგორ შედეგებს მიაღწიეს ბავშვებმა.

 

გთავაზობთ მოსწავლეთა დაკვირვების ცხრილის ჩემეულ ნიმუშს და ერთ-ერთი გაკვეთილის გეგმას.

მოსწავლეთა დაკვირვების ცხრილი

მიმართულება – ზეპირმეტყველება

N მოსწავლის სახელი და გვარი შეუძლია ინფორმაციის მოსმენა  და ინტერპრეტაცია ამყარებს კომუნიკაციას ჯგუფებში, წყვილებში, მთელ კლასთან მეტყველებისას სწორად იყენებს გრამატიკულ ფორმებს მსჯელობს, დასაბუთებულად წარმოადგენს თავის მოსაზრებებს მონაწილეობას ღებულობს დაგეგმილი აქტივობების განხორციელებაში
1            
2            
3…            

 

მიმართულება – კითხვა

N მოსწავლის სახელი და გვარი კითხულობს სხვადასხვა ჟანრის ტექსტებს და ადეკვატურად იგებს მას შეუძლია მხატვრული ტექსტის ინტერპრეტაცია ამოიცნობს ტექსტის სტრუქტურულ და ენობრივ თავისებურებებს შეუძლია კავშირების დადგენა და დასკვნების გამოტანა იცნობს კითხვის სხვადასხვა სტრატეგიას
1            
2            
3…            

 

მიმართულება – წერა

N მოსწავლის სახელი და გვარი დამოუკიდებლად ქმნის სხვადასხვა სახის წერილობით ტექსტს ამოიცნობს განსაზღვრულ დავალებას და შესრულების სტილს წერისას მართებულად იცავს/იყენებს გრამატიკულ წესებს, ითვალისწინებს მართლწერის ნორმებს
1        
2        
3…        

 

მოსწავლეთა დაკვირვების ცხრილის კრიტერიუმები ცვლადია და დაგეგმილი აქტივობების შესაბამისად იქმნება. ის გამომდინარეობს ე.ს.გ.-ის საგნობრივი სტანდარტიდან და გაკვეთილის მიზნიდან, რაც ხელს უწყობს მასწავლებელს შედეგების სწორად გაანალიზებაში. მასწავლებელს აქვს შესაძლებლობა თითოეული მოსწავლის სახელისა და გვარის გასწვრივ კონკრეტული კრიტერიუმის შესაბამისად გააკეთოს ჩანიშვნები ან ჩაწეროს მოკლე კომენტარი.

გთავაზობთ გაკვეთილის გეგმის ერთ-ერთ ნიმუშს:

გაკვეთილის გეგმა

მასწავლებელი: მაია მამისეიშვილი
საგანი:

ქართული ენა და ლიტერატურა

კლასი:11
გაკვეთილის ტიპი სამოდელო/პრობლემაზე ორიენტირებული გაკვეთილი
თემა: ,,ერთ ბავშვს, ერთ მასწავლებელს, ერთ წიგნსა და ერთ კალამს შეუძლია შეცვალოს მსოფლიო“

 /მალალა იუსუფზაის შესახებ დოკუმენტურ მასალაზე დაყრდნობით/

დრო 45  წთ.
მოსწავლეთა პროფილი: 14 მოსწავლე /სსმმ არცერთი/

 

გაკვეთილის მიზანი:

მოსწავლეები შეძლებენ პრობლემების იდენტიფიცირებას, გააანალიზებენ გამომწვევ მიზეზებსა და  შედეგებს, დასახავენ გადაჭრის გზებს, როლის შესაბამისად შექმნიან წერილობით ტექსტებს.

ეროვნული სასწავლო გეგმის სტანდარტი:

·         ქართ. XI. 1. მოსწავლეს შეუძლია საჯარო მოხსენების წარმოდგენა (ზეპირი გამოსვლა) კონკრეტული აუდიტორიის წინაშე კონკრეტული მიზნით;

·         ქართ-XI.4. მოსწავლეს შეუძლია ზეპირი კომუნიკაციის სტრატეგიების გამოყენება საჯარო გამოსვლების მომზადების დროს;

·         ქართ. XI. 12. მოსწავლეს შეუძლია სხვადასხვა ხასიათის არამხატვრული ტექსტების შეთხზვა;

·         ქართ. XI. 14. მოსწავლეს შეუძლია წერის სტრატეგიების გამოყენება ნაწერის ორგანიზებისათვის.

საჭირო წინარე ცოდნა და უნარი:

მოსწავლეებს შეუძლიათ მთავარი და მეორეხარისხოვანი ინფორმაციის დახარისხება, საკუთარი მოსაზრების დასაბუთება, ყურადღების კონცენტრირება, აქვთ მსჯელობის უნარი.

 

 

შეფასება და თვითშეფასება:

განმავითარებელი შეფასება; თვითშეფასების კითხვარი;

დაკვირვების ცხრილი /მიმართულება–ზეპირმეტყველება/წერა/

სასწავლო მასალები და რესურსები:

დოკუმენტური ვიდეო- ფილმი; ფლიბჩარტი; მარკერები, კალამი, ფურცლები

 

აქტივობა N1

(სახელწოდება, ორგანიზაციის ფორმა, ხანგრძლივობა)

აქტივობა: გონებრივი იერიში

ორგანიზაციის ფორმა: მთელი კლასი

ხანგრძლივობა: 2-3 წთ

აქტივობის მიზანი: აქტივობის მიზანია მოსწავლეები დავაფიქროთ, რა სემანტიკური მნიშვნელობა აქვს სიტყვას – „უფლება“ და რა მიმართულებებით შეიძლება მისი განხილვა.
აქტივობის აღწერა:  წინარე ცოდნის გააქტიურების საფუძველზე მოსწავლეები შეძლებენ განმარტონ სიტყვა „უფლება“ და დაასახელონ კონკრეტული მიმართულებების მიხედვით /მაგ: განათლების უფლება; სიცოცხლის უფლება; თანასწორობის უფლება; ქალთა უფლება, ბავშვთა უფლება და ა.შ./
აქტივობა N2

(სახელწოდება, ორგანიზაციის ფორმა, ხანგრძლივობა)

აქტივობა: ვიდეოს ჩვენება

ორგანიზაციის ფორმა: მთელი კლასი

ხანგრძლივობა: 3-4 წთ.

 

აქტივობის მიზანი: აქტივობის მიზანია მალალა იუსაფზაის ცხოვრებისეული ქრონიკების მაგალითზე მოსწავლეებმა შეძლონ პრობლემების იდენტიფიცირება და დაფიქრდნენ მათ გამომწვევ მიზეზებსა და უარყოფით შედეგებზე.
აქტივობის აღწერა: 3-4 წუთიანი კადრების https://youtu.be/7fGqgkUfuLw ჩვენება და ფოკუსრებული დაკვირვება პრობლემებზე
აქტივობა N3

(სახელწოდება, ორგანიზაციის ფორმა, ხანგრძლივობა)

აქტივობა: სქემის შევსება /პრობლემების ხე/

ორგანიზაციის ფორმა: მთელი კლასი

ხანგრძლივობა: 7 წთ.

 

აქტივობის მიზანი: აქტივობის მიზანია ფილმის საფუძველზე პრობლემების იდენტიფიცირება და გამომწვევი მიზეზებისა და უარყოფითი შედეგების დადგენა
აქტივობის აღწერა: ინტერაქტიული განხილვით მოსწავლეები დოკუმენტური კადრების საფუძველზე  განსაზღვრავენ პრობლემას, ავსებენ  საერთო საკლასო სქემას – „პრობლემების ხე“, ადგენენ გამომწვევ მიზეზებს, მოსალოდნელ უარყოფით შედეგებს და ავსებენ სქემის შესაბამის პუნქტებს.
აქტივობა N4

(სახელწოდება, ორგანიზაციის ფორმა, ხანგრძლივობა)

აქტივობა: სქემის შევსება

გამოყენებული მეთოდი: /სეგმენტური მეთოდი/

ორგანიზაციის ფორმა: ჯგუფური მუშაობა

ხანგრძლივობა: 7 წთ.

აქტივობის მიზანი: აქტივობის მიზანია მოსწავლეებმა დასახონ კონკრეტული პრობლემის გადაჭრის გზები, გაუზიარონ ჯგუფის წევრებს და შეაჯერონ საკუთარი მოსაზრებები საერთო პრეზენტაციისთვის.
აქტივობის აღწერა: სეგმენტური მეთოდის შესაბამისად შედგენილი სქემის მიხედვით, თითოეულ სეგმენტში მოსწავლე ინდივიდუალურად წერს ჯგუფისთვის განკუთვნილი პრობლემის მოგვარების გზებს, უზიარებს ჯგუფის წევრებს; ჯგუფი შეჯერებულ საკითხებს წერს  სქემის მთავარ სეგმენტში.
აქტივობა N5

(სახელწოდება, ორგანიზაციის ფორმა, ხანგრძლივობა)

აქტივობა: ინფორმაციის გაზიარება

ორგანიზაციის ფორმა: საერთო/საკლასო

ხანგრძლივობა:10 წთ.

აქტივობის მიზანი: აქტივობის მიზანია, მოსწავლეებმა შეძლონ ჯგუფის ნამუშევრების პრეზენტაცია კლასის წინაშე.
აქტივობის აღწერა: თითოეული ჯგუფი თვალსაჩინოდ გააკრავს შევსებულ სქემას და გააცნობს მთელ კლასს; პრეზენტაციების დასრულებისთანავე მასწავლებელი და მოსწავლეები აჯამებენ  ძირითად საკითხებს
აქტივობა N6

(სახელწოდება, ორგანიზაციის ფორმა, ხანგრძლივობა)

აქტივობა: წერილების შექმნა

/წერის მეთოდი ,,RAFT“/

ინდივიდუალური მუშაობა

დრო – 10 წთ.

აქტივობის მიზანი: აქტივობის მიზანია, მოსწავლეებმა სხვადასხვა როლიდან და პოზიციიდან შეძლონ შესწავლილი საკითხების საფუძველზე გარკვეული დასკვნების გამოტანა და საკუთარი მოსაზრების ჩამოყალიბება.
აქტივობის აღწერა: ჯგუფში მასწავლებელი შემთხვევითობის პრინციპით ანაწილებს როლებს: ,,მე – კალამი; მე – მასწავლებელი; მე – წიგნი; ‘’ და სთხოვს მოსწავლეებს აღნიშნული პოზიციიდან შექმნან წერილობითი ტექსტი შემდეგ საკითხზე – „ჩვენ მშვიდობის ელჩები – გზავნილი მსოფლიოს“

სურვილისამებრ, რამდენიმე მოსწავლე  კითხულობს თავის ნაშრომს.

აქტივობა N6

(სახელწოდება, ორგანიზაციის ფორმა, ხანგრძლივობა)

აქტივობა: გაკვეთილის შეფასება

მუშაობის ფორმა: ინდივიდუალური

ხანგრძლივობა: 3წთ.

აქტივობის მიზანი: აქტივობის მიზანია, მოსწავლეებმა შეაფასონ გაკვეთილზე გამოყენებული აქტივობები და თავიანთი მონაწილეობა, დაასახელონ, ერთი მხრივ, ყველაზე საინტერესო და, მეორეს მხრივ, ყველაზე რთული აქტივობა.
აქტივობის აღწერა: მოსწავლეები შეავსებენ სპეციალურ კითხვარს, რომლის მეშვეობით  მომდევნო გაკვეთილისთვის მასწავლებელი დაადგენს მოსწავლეთა წინარე ცოდნასა და გამოსაყენებელ სტრატეგიებს
შეფასება: თითოეული აქტივობის ბოლოს მასწავლებელი განმავითარებელი კომენტარით აფასებს რამდენიმე მოსწავლის ჩართულობას და ფოკუსირებული დაკვირვებისთვის იყენებს დაკვირვების ცხრილს ზეპირმეტყველებისა და წერის მიმართულებით.

საშინაო დავალება: 1წთ.

 

 

 

 

კომენტარები

comments