ხევსურეთი, ერთ-ერთი ყველაზე თვითმყოფადი და ტრადიციული ღირებულებებით მცხოვრები რეგიონი, საბჭოთა ხელისუფლების თვალში თანდათან გადაიქცა „იდეოლოგიურად საშიშ“ ზონად. მისი მოსახლეობა საბჭოთა წესრიგისადმი ლოიალურობით არ გამოირჩეოდა, პირიქით, დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში აქტიურად იყო ჩართული, ამიტომ ხევსურეთი მიიჩნეოდა არასანდო რეგიონად, რომელსაც განსაკუთრებული მეთოდებით „გადამუშავება“ სჭირდებოდა. ამისთვის საბჭოთა რეჟიმი იყენებდა იდეოლოგიური, პოლიტიკურ-სტრატეგიული და რეპრესიული აპარატების სინთეზს.
ხევსურთა „მოთვინიერების“ პროცესში პროპაგანდას გადამწყვეტი როლი უნდა შეესრულებინა. ამისთვის ერთი მაგალითიც საკმარისი იქნება.
1932 წელს ბოლშევიკი ეთნოლოგი და ლიტერატორი ალექსი ყამარაული (მოგვიანებით – 1930-იანი წლების რეპრესიების მსხვერპლი) გამოსცემს წიგნს „ხევსურეთი“, რომელიც საქართველოს ამ რეგიონში მოწყობილი ექსპედიციის შედეგებს მიმოიხილავს და ხევსურეთის ყოფასა და ადათებზეც უამბობს მკითხველს. როგორც ჩანს, ალექსი ყამარაულს ვითარების წინასწარი მოკვლევა, შესწავლა დაევალა. სხვათა შორის, ამ კუთხით მუშაობა წლების განმავლობაში აქტიურად მიმდინარეობდა. გარკვეულწილად ხევსურეთის შესწავლის ამბავს მოგვითხობს მიხეილ ჯავახიშვილის რომანი „თეთრი საყელოც“, რომელიც პირველად სწორედ ოცდაათიან წლებში გამოქვეყნდა.
ასეთი მოკვლევებისთვის ჩანერგვა გადასასახლებელ თუ მოსათვინიერებელ კოლექტივებში ნაცადი პრაქტიკა იყო. მაგალითად, სამცხე-ჯავახეთში მაჰმადიან ქართველთა სოფლებში მთელი წელი იყვნენ ჩასახლებული სხვადასხვა დარგის „სპეციალისტები“, რომლებმაც აღრიცხეს არასანდო პირები და შეადგინეს გადასასახლებელთა სიები. ასეთი „მომკვლევი“ არაერთი ჰყავდა ხევსურეთს, ივანე ლიქოკელის თქმით, ბარისახოში „დასასვენებელი სახლიც“ აშენდა ამ სპეციალური მისიით მივლენილი ადამიანებისთვის.
ალექსი ყამარაულის წიგნში მრავლად არის პროპაგანდისტული ნარატივი, რომელიც ხევსურეთის უკეთეს მომავალს ბოლშევიზმსა და კოლექტივიზაციაში ხედავს. თვალსაჩინოა რამდენიმე ლექსი, რომლებიც კრებულს ერთვის. მაგალითად, ასეთი (ავტორი – ალექსანდრე გომიაშვილი):
„ილევა, ჰქრება უკანასკნელ ბინდი ღამისა,
არის მთების სხვლა, სად ქალაქის ცეცხლი დაინთა,
სად გუგუნია ხევისა და ნიაღვარისა
ციხეებიდან, კოშკებიდან, ჩარდახებიდან
სხვა ჟრიამული განახლებულ მთა-გორებს მისდევს
და მთები იგი – ხევის ნაღმის ხმებიდან
მთები მიიწევს ინდუსტრიის ქალაქებისკენ“.
ამ კრებულში ბევრია ასეთი ტექსტი, მაგრამ ყველაზე თვალსაჩინო და საინტერესო თავად წიგნის ავტორის, ალექსანდრე ყამარაულის ლექსია, რომელიც ყველაზე ცნობილი და მთავარი ქართული პატრიოტული ლექსის, ქართული თვითშეგნებისა და თვითიდენტიფიკაციის მნიშვნელოვანი სიმბოლოს, რაფიელ ერისთავის „სამშობლო ხევსურისას“ გადაკეთებულ ვერსიას წარმოადგენს:
სამშობლო ხევსურისა
მიბაძვა
სადაც აღმზარდეს, მასწავლეს, გადამავიწყეს ისარი
დავტოვე მღვდელი, ხატები, სამრეკლოს კარის ფიცარი,
ფარ-ხმალი წიგნით შევცვალე, ჩემი სამშობლო ის არი.
არ გავცვლი საწერ-კალამსა ხანჯალზე, შვილდისარზედა,
არ გავცვლი განათლებასა ჩაჩქან-აბჯარზე, ფარზედა.
მე რაად მინდა შავი კლდე, თოვლიან-ყინულიანი,
ორბი რომ ბუდობს, ჩანჩქერით გადმოჰქუხს ბროლი წყლიანი.
თუ გვეგონება ბუნება დევიან-ეშმაკიანი
და არ იქნების დიაციც თანასწორუფლებიანი.
არ გავცვლი საწერ-კალამსა ხანჯალზე, შვილდისარზედა,
არ გავცვლი განათლებასა ჩაჩქან-აბჯარზე, ფარზედა.
ყველა ჩაგრული სიბნელით დღეს სწავლისაკენ იხარის,
გაცვდა დროება ქაჯების, ხატის მსახურის, მკითხავის,
ძველისა მოგონებაზე ახალი მეტად მიხარის.
არ გავცვლი საწერ-კალამსა ხანჯალზე, შვილდისარზედა,
არ გავცვლი განათლებასა ჩაჩქან-აბჯარზე, ფარზედა.
ძველად თავს ადგა ხევსურსა მჭამელი უთვალავია
მღვდელ-დეკანოზნი მაცდურნი, პრისტავი-მოურავია,
ჩაკვროდენ სალსა კლდეებსა, საქმე ეჭირათ ავია.
განდევნა რევოლუციამ, დღე დააყენა შავია.
არ გავცვლი საწერ-კალამსა ხანჯალზე,, შვილდისარზედა,
არ გავცვლი განათლებასა ჩაჩქან აბჯარზე, ფარზედა.
საბჭოთა ხელისუფლება არ გაიცვლების სხვაზედა,
თავისუფლება მონობას მირჩევნის ორსავ თვალზედა,
პროლეტარების სამშობლო ერთია ქვეყანაზედა.
გადამღერებული „სამშობლო ხევსურისა“ კლასიკური ტექსტის ტიპური იდეოლოგიური მიტაცებაა: დედანში ხევსური გმირობისა და თავისუფლების სიმბოლოა, ხოლო საბჭოთა ვერსიაში ორივე ეს იდეა „სიბნელედ“ და ჩამორჩენილობად არის წარმოჩენილი. ხანჯლისა და ხატის უარყოფა, განათლებისა და საბჭოთა ხელისუფლების განდიდებით შეცვლილი, ლექსს პოეტურ ღირებულებას ართმევს და აგიტაციურ ლოზუნგად აქცევს. აქ ეროვნული სულიერი მემკვიდრეობა წარმოჩნდება არა როგორც კულტურული თვითმყოფადობის გამოხატულება, არამედ როგორც პარტიული იდეოლოგიის იარაღი, რაც ნათლად აჩვენებს, როგორ შეიძლება, ლიტერატურა პოლიტიკური ძალაუფლების ინტერესს მოერგოს.
„გადასაკეთებლად“, იდეოლოგიური მიტაცებისთვის, პროპაგანდა ნებისმიერ ტექსტს არ ირჩევს. მისთვის მნიშვნელოვანია ეროვნული თვითმყოფადობის მთავარი, ცენტრალური წერტილები. ის შეგნებულად იღებს ეროვნული კულტურის საკვანძო ტექსტებს, აშორებს მათ ნამდვილ მნიშვნელობას და თავს ახვევს „ახალ“ შინაარსს, რათა ხალხისთვის ნაცნობი სიმბოლოები ხელისუფლების იდეოლოგიას მოარგოს.
დასასრულ, ერთი პაწია დეტალი ავტორის პიროვნებასთან დაკავშირებით:
ყამარაული ალექსი იაკობის ძე (1885)
დაბადების თარიღი: 1885 წ.
სახელის ვერსიები: ყამარაული ალექსანდრე იაკობის ძე
დაბადების ადგილი: საქართველო, ყაზბეგის რაიონი, სოფ. კარკუჩა
ეროვნება: ქართველი
განათლება: უმაღლესი
სამუშაო ადგილი, თანამდებობა: საქართველოს მიწათმოქმედების სახალხო კომისარიატის სამტრესტის კიევის განყოფილების მმართველი
პარტიულობა: სკკპ(ბ) წევრი 1918 წლიდან; გაირიცხა 1937 წ. დაპატიმრების გამო.
ბრალად ედება: რომ იყო მემარჯვენეთა კ/რ ორგანიზაციის აქტიური წევრი, სადაც გადაიბირა კუხალეიშვილმა კ/რ მავნებლური სამუშაოს ჩასატარებლად საქართველოს მიწათმოქმედების სახალხო კომისარიატის სამტრესტის კიევის განყოფილებაში. სხვებთან.
გამსამართლებელი ორგანო: შინსახკომის სამეული 1937 წ., მომხსენებელი: შაპირო, მონაწილეობდნენ: გოგლიძე, წერეთელი, ტალახაძე, მოროზოვი
მუხლი: 58-10
(წყარო: სტალინური სიები საქართველოდან)
