ადამიანთა საზოგადოების ისტორია ეკოლოგიური კრიზისების დაძლევის ისტორიაა

  1. კლასი -VII კლასი.
  2. საგანი – გეოგრაფია, ისტორია.
  3. სასწავლო მიზნები – მოსწავლემ უნდა შეძლოს ახსნას გარემოსდაცვითი ღონისძიებების აუცილებლობა; ბუნებრივი პირობების გავლენა დასახლების ტიპებზე, საზოგადოების ტრადიციებსა და მეურნეობის განვითარებაზე და დააკავშიროს ერთმანეთთან ინფორმაციის სხვადასხვა წყაროდან მიღებული ცოდნა და გააკეთოს დასკვნა, ადამიანთა საზოგადოების ისტორიისა და ეკოლოგიური კრიზისების დაძლევის ისტორიის ურთიერთმიმართებაზე (ისტ. VII. 10;  ისტ.VII.5 ).
  4. კავშირი ეროვნულ სასწავლო გეგმასთან – გეო.VII.10. მოსწავლეს შეუძლია ახსნას გარემოსდაცვითი ღონისძიებების აუცილებლობა; ისტ.VII.5. მოსწავლეს შეუძლია ახსნას, თუ რა გავლენას ახდენს ბუნებრივი პირობები დასახლების ტიპებზე, საზოგადოების ტრადიციებსა და მეურნეობის განვითარებაზე;
  5. გაკვეთილის ტიპი – ინტეგრირებული;
  6. 7. ლექსიკონი: გლობალური დათბობა — დედამიწის ატმოსფეროს მიწისპირა ფენისა და მსოფლიო ოკეანის საშუალო წლიური ტემპერატურის სწრაფი ზრდის პროცესი; გენეზისი(ბერძნ.genesis) –  აღნიშნავს წარმოშობას, გაჩენას და შემდგომი განვითარების პროცესს.
  7. საჭირო საგანმანათლებლო რესურსების ჩამონათვალი:
  8. ნარატივი – ისტორია, VII კლ., შპს „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“, თბ., 2012; მასწავლებლის ინტერაქტიური მინილექცია; გეოგრაფია, VII კლ., მაია ბლიაძე, გია ჭანტურია, „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“, თბ. 2012
  9. დაფა; მარკერი;
  10. 3. მულტიმედია რესურსები:

ა) „გლობალური კლიმატცვლილება“, მ. რატიანი, http://mastsavlebeli.ge/?p=1349;

ბ) მაია ბლიაძე, „ვინ გადაიხდის ეკონომიკის განვითარებისა და გარემოს დაბინძურებისთვის?”  http://www.mastsavlebeli.ge/?action=page&p_id=7&npid=4&id=669

გ) ვიდეოფილმი:   ,,გლობალური დათბობა“ http://video.nationalgeographic.com/video/101-videos/global-warming-101

  1. 4. სლაიდები: „გლობალური კლიმატცვლილება“, „კიოტოს ოქმი“;
  2. 9. გაკვეთილის დროში  გაწერილი  მიმდინარეობა:

აქტივობა N1  (6 წთ)  – მასწავლებელი  მიმართავს მოსწავლეებს კითხვებით. მოსწავლეები გამოცდილებიდან და წინარე ცოდნიდან გამომდინარე გასცემენ პასუხებს, მიღებული პასუხები აისახება სქემაზე (სქემა 1):

 

 

კითხვები პასუხები
დაასახელეთ ყველაზე ცნობილი გლობალური პრობლემები. პოლიტიკური კონფლიქტები, სასურსათო პრობლემები, დემოგრაფიული პრობლემები,    ჰიდროსფეროს  დაცვა,  სტიქიური კატასტროფები…
რომელია ყველაზე უფრო გლობალური პრობლემა?  დაასაბუთეთ თქვენი არჩევანი. პოლიტიკური, ეკონომიკური, სოციალური პრობლემები ყველას თანაბრად შეიძლება არ შეეხოს, ყველა ქვეყნის მაცხოვრებლისთვის არ იყოს ერთნაირად მნიშვნელოვანი, მაგრამ ეკოლოგიური პრობლემები თანაბრად მნიშვნელოვანია პლანეტის ყველა მცხოვრებისთვის; ამიტომ ეკოლოგიური პრობლემა ყველაზე უფრო გლობალური ხასიათისაა.
ეკოლოგიური პრობლემებიდან რომელია ყველაზე აქტუალური თანამედროვე ეკოლოგიური პრობლემა?  გლობალური დათბობა.

სლაიდი 1- „გლობალური კლიმატცვლილება“

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

სქემა 1.

 

აქტივობა N2 (5 წთ) –მასწავლებელი აწვდის მოსწავლეებს ინფორმაციას გლობალურ დათბობაზე, კლიმატცვლილების შედეგებზე და სათბურის ეფექტზე (სლაიდი 1- „გლობალური კლიმატცვლილება“):

სლაიდი 1- „გლობალური კლიმატცვლილება“

სლაიდი. 1

 

მასწავლებელი სთხოვს მოსწავლეებს: ა) ნახონ ვიდეოფილმი, ბ) უპასუხონ შეკითხვებს  და  შეავსონ სქემა 2:

 

ა) ვიდეოფილმი – „გლობალური დათბობა“

ინფორმაცია / ვიდეოფილმი პასუხი
 

 

 

https://www.youtube.com/watch?v=VbiRNT_gWUQ

 

ფილმში აღწერილია ყინულის დნობისა და გლობალური დათბობის შედეგები, თუ რა ბედი ეწევა ქვეყნებს მყინვარების დნობის შედეგად, რომელი ქალაქები გაქრება რუკიდან, როგორ შეიცვლება დედამიწის რუკა და რა შედეგებამდე მიგვიყვანს გლობალური დათბობა.

 

ბ) სქემა 2:

 

კითხვა პასუხი
ფილმიდან გამომდინარე, როგორ უნდა შეჩერდეს ეს პროცესები?

 

 

უნდა შეწყდეს ნებისმიერი საქმიანობა, რომელიც ხელს უწყობს გლობალურ დათბობას, დედამიწაზე ტემპერატურის მომატებას და  ყინულის ხელოვნურად დნობას.
თუ აღნიშნული ეკოლოგიური კრიზისი არ მოგვარდება, რა შეიძლება მოხდეს ამ შემთხვევაში?

 

გლობალური დათბობა მთლიანად შეცვლის გარემომცველ სამყაროს, ადამიანებს მოუწევთ მშობლიური ადგილების დატოვება წყლის დონის მომატების გამო, რადგან ბევრი ქალაქი აღმოჩნდება წყლის ქვეშ, ადამიანი იძულებული იქნება შეიცვალოს დასახლების ტიპი, სხვაგან დასახლდეს, შეცვალოს საქმიანობას სტილი და ა.შ. ანუ საზოგადოებას გაუჩნდება ბევრი პრობლემა.
მოდით, განვსაზღვროთ, ჩამოვაყალიბოთ ბუნებათსარგებლობის როლი საზოგადოების  ისტორიაში. ადამიანის ცხოვრებაზე ბუნებათსარგებლობის როლი ძალიან დიდია, რადგან ბუნებაზე არასწორი ზემოქმედება და ეკოლოგიური პრობლემები  საფრთხეს უქმნის  ადამიანის საარსებო პირობებს, თავად სიცოცხლის არსებობას დედამიწაზე, ადამიანის ისტორიის გაგრძელებას

 

პრობლემის გამოკვეთა: უნდა დაიძლიოს ეკოლოგიური კრიზისები, როგორც  საფრთხე  ადამიანის საზოგადოების ისტორიისათვის!

 

აქტივობა N3 (8 წთ) ისტორიის მასწავლებლის შეკითხვა  მოსწავლეებს:

 

 

კითხვები სავარაუდო  პასუხები
რომელი ეკოლოგიური კატასტროფა, წყალდიდობა, სტიქიური მოვლენა, ამბავი გახსენდებათ ისტორიიდან, როდესაც ბუნებრივი კრიზისებისგან გამოწვეული  კატასტროფით საფრთხე შეექმნა ზოგადად ადამიანის, საზოგადოების ისტორიას? წარღვნა… ნოეს ისტორია.
კლიმატცვლილების შედეგად ბუნებათსარგებლობის დარღვევის სხვა მაგალითებსაც ხომ ვერ გაიხსენებდით ისტორიიდან,   რომელსაც ასევე გლობალური ხასიათი ჰქონდა?  დაახლოებით 100 ათასი წინ მომხდარმა გლობალურმა კლიმატურმა ცვლილებებმა დედამიწაზე  დიდტანიან მცენარეთა  ზრდის შეჩერება და მცენარეულ საკვებზე დამოკიდებული დიდი ცხოველების გადაშენება გამოიწვია.
რა გავლენა მოახდინა ამ ფაქტმა ადამიანის გენეზისზე? ანთროპოიდებიდან (ჰომინიდებიდან) მივიღეთ გონიერი ადამიანი. შეიძლება ითქვას, რომ ჰომო საპიენსის, ანუ გონიერი ადამიანის გაჩენა – ეს იმდროინდელი ეკოლოგიური კრიზის  უმთავრესი შედეგი იყო.
რით დამთავრდა  ამ კონკრეტული ეკოლოგიური კრიზისის დაძლევის ისტორია? დასაბამი მიეცა თანამედროვე ადამიანის ისტორიას! თუმცა ისინიც მთლიანად ბუნებაზე აღმოჩნდნენ დამოკიდებულნი.  საკვები რომ  გამოელეოდათ, მის ძებნაში ერთი ადგილიდან მეორეზე გადადიოდნენ, ამის გამო დაიწყო მიგრაციების ეპოქა, ადამიანი მთელ დედამიწაზე განსახლდა.
საცხოვრებელი ადგილის ძიებაში შეძლო თუ არა ადამიანმა ბუნებაზე დამოკიდებულებისაგან თავის დაღწევა? რაღაც დროით შეიძლება ამას ახერხებდა, მაგრამ საბოლოო ჯამში ეს შეუძლებელია – ადამიანი ცოცხალი ბუნების ნაწილია და ბოლომდე ბუნებრივი გარემოსაგან, ბუნებისაგან ვერ გათავისუფლდება.

 

აქტივობა N4 (8 წთ) – ისტორიის მასწავლებლის ინტერაქტიური მინილექცია. მინილექციის მოსმენის  პარალელურად   მოსწავლეები პასუხობენ მასწავლებლის მიერ დასმულ  შეკითხვებს:

 „ადამიანის, ბუნებისა და  ცივილიზაციის ურთიერთობა – ეს მარადიული პრობლემების თემაა. ამ პრობლემების მასშტაბურობაზე, მის გლობალურ ხასიათზე აქ უკვე ვისაუბრეთ, ყურადღებას გავამახვილებ ეკოლოგიური პრობლემების, ეკოლოგიური კრიზისების ლოკალურ ხასიათზე და მის შედეგებზე:  მიუხედავად ხანგრძლივი ევოლუციისა, 35-50 ათასი წლის წინ ადამიანი მივიდა რესურსების – საკვების – კრიზისთან, როგორც შემგროვებლობის, ისე ნადირობის თვალსაზრისით. კრიზისული სიტუაციის დაძლევა მოხერხდა სტიქიური ბიოტექნიკის გამოყენებით – ადამიანმა გააუმჯობესა  სანადირო იარაღი, გამოიგონა მშვილდ-ისარი, მოქსოვა ბადე, გააკეთა სეგმენტური იარაღი და ა.შ.  შედარებით დაიხვეწა იარაღი 10-50 ათასი წლის წინ, მაგრამ ამ დროს შემცირდა თავად სანადირო ობიექტები –  ის დიდი ძუძუმწოვრები, რომლებიც გამყინვარებას გადაურჩნენ – რამაც ისევ  გამოიწვია რესურსების კრიზისი.

 

კითხვა                                    პასუხები
რით დამთავრდა მოცემული კრიზისი? როგორ გადარჩა ადამიანი?

 

კრიზისი დამთავრდა სასოფლო-სამეურნეო მიწათმოქმედებაზე გადასვლით, ე.წ. ნეოლითური რევოლუციით: ადამიანმა შეცვალა ცხოვრების ხასიათი, გადავიდა მწარმოებლურ  მეურნეობაზე, ბინადარ ცხოვრებაზე ამ გზით გადაწყვიტა საკვების  მოპოვების პრობლემა: წარმოიშვა მიწათმოქმედება, მოიშინაურეს ცხოველები, გაჩნდა ხელოსნობა, პრიმიტიული ვაჭრობა, გაიზარდა ადამიანების რაოდენობაც.

 

ისტორიის მასწავლებელი აგრძელებს ინტერაქტიურ მინილექციას:  მაგრამ შეგახსენებთ, რომ მოცემული ეტაპიც დასრულდა კრიზისით – პრიმიტიული მიწათმოქმედების კრიზისით, მიწის, ნიადაგის, სარწყავი სისტემების დაცემით, მოშლით, რამაც სტიმული მისცა რთული სარწყავი მიწათმოქმედების განვითარებას,  ამას კი ორგანიზებული შრომა დაჭირდა. შესაბამისად, ადამიანთა  საზოგადოებაც გადავიდა სახელმწიფოდ ორგანიზების ფორმაზე.

 

კითხვა პასუხები
გაიხსენეთ, როდის მოხდა სახელმწიფოს წარმოშობა? დაახლ. 4-3 ათასი წლის წინ.

 

ისტორიის მასწავლებელი აგრძელებს ინტერაქტიურ მინილექციას:   დაახლ. 2500 წლის წინ რკინის იარაღის მასობრივად გამოყენებამ გამოიწვია საწარმოო ძალების გაზრდა, მაგრამ ადამიანთა რაოდენობის ზრდამ დროთა განმავლობაში გაზარდა მოთხოვნილება მცენარეულ საფარზე, სამშენებლო მასალაზე, მივიღეთ ტყის ფართობების და მცენარეული რესურსების სიმცირე. შედეგად კი –  ლოკალური ეკოლოგიური კრიზისები და თანმდევი სავალალო ადამიანური ისტორიები: მაგალითად, მაიას ცივილიზაციის ისტორიაში მიწის  ხელოვნურად „გადაწვამ“  და ამ გზით სათესი ფართობების გაზრდამ თავად მიწების გამოფიტვა გამოიწვია, რამაც დაასუსტა მაიას ცივილიზაცია და მისი განადგურების მიზეზი გახდა; ლიბანის მიწები გამოუყენებელი გახდა ლიბანის კედრის გაჩეხვის გამო, რადგან მიწები ზედმეტად „გამოშრა“და  გამოიფიტა. ასევე, მაგალითად, ძველ საბერძნეთსა და მესოპოტამიაში ჯოგების სიმრავლემ მდიდარი საძოვრები პრაქტიკულად გააუდაბურა, გათელა და შეამცირა ნათესების ფართობები, ისრაელში გვალვის გამო მოსავალი არ მოდიოდა, ინდოეთში ადიდებული მდინარეების შეკავება შეუძლებელი აღმოჩნდა.

 

კითხვა პასუხები
ხომ ვერ გაიხსენებდით, რით დასრულდა აღნიშნული მოვლენები? ე.წ. ძველი ბერძნული კოლონიზაციით, ებრაელების გადასახლებით ეგვიპტეში, არიელების შემოსევებით ინდოეთში, მაიას დაცემით…

 

 

 

ისტორიის მასწავლებელი აგრძელებს ინტერაქტიურ მინილექციას:  ამ პროცესებს სხვა გაგრძელებაც ჰქონდა – ლოკალურმა კრიზისებმა და ადამიანთა გამოკვების პრობლემამ გამოიწვია  ე.წ. ხალხთა დიდი გადასახლება IV-VII სს-ში, არაბული  და მონღოლური ტომების ამოძრავება შუა საუკუნეებში, საფუძველი ჩაუყარა დიდ გეოგრაფიულ აღმოჩენებს და სხვ. მრავალი. მაგრამ ეკოლოგიური კრიზისებიდან თავის დაღწევა ილუზია აღმოჩნდა და  დაახლ.  350  – 150 წლის წინ მივიღეთ კიდევ ერთი რევოლუცია –  სამრეწველო რევოლუცია. ადამიანი გადავიდა შედარებით ხელსაყრელ ენერგო-სათბობებზე, რამაც გაზარდა პროდუქციის რაოდენობა, მაგრამ მივიღეთ უკუპროცესი – გამონაბოლქვი, ნარჩენი პროდუქტების რაოდენობა და მისი უარყოფითი გავლენა ბიოსფეროზე. 30-60 წლის წინ სამეცნიერო-ტექნიკური პროგრესის წყალობით გაჩნდა ნაკლებნარჩენიანი ტექნოლოგიები და  ეკონომიური რესურსები. თითქოს მდგომარეობა ნაკლებად საგანგაშო იყო, მაგრამ ძალიან მოკლე დროში, თითქმის ერთდროულად, ისევ დადგა ორი ეკოლოგიური პრობლემა:

  • გლობალური დათბობა
  • და ეკოლოგიური მგომარეობის გაუარესება.

ამ ფაქტმა კიდევ ერთხელ დაგვანახა ბუნების გამოყენების, ბუნებათსარგებლობის როლი ცივილიზაციის ისტორიაში, რომ ამ მოვლენასთან დაკავშირებულია ცივილიზაციის  განვითარების პერიოდები, რომ ბუნებრივი პირობები უდიდეს გავლენას ახდენენ და გარკვეულწილად განაპირობებენ კიდეც ადამიანთა საზოგადოების განვითარებას, რომ ეკოლოგიური კრიზისების ისტორია  ადამიანთა საზოგადოების ისტორიაა; მაგრამ ახლა ჩვენი ამოცანაა ვიპოვოთ გამოსავალი ეკოლოგიური კრიზისიდან, რომლის მოგვარების გარეშე თავად ადამიანთა საზოგადოებას არ ექნება მომავალი.

 

კითხვა   პასუხები
რა გამოსავალს ხედავთ აქედან? აშკარაა, რომ „სხვა“  ტექნოლოგიების პოვნაა საჭირო და ეკოლოგიური ცნობიერების ამაღლებაც.
ეკოლოგიური პრობლემების გადაწყვეტას შეუძლია იხსნას თანამედროვე მსოფლიო? შესაძლებელია, რომ ეს მართლაც ასე მოხდეს. ბუნებათსარგებლობის ცოდნის შემთხვევაში, საზოგადოება შეძლებს საზოგადოების არსებობისათვის აუცილებელი პირობების შექმნას.

 

აქტივობა  N6  (3 წთ) – გეოგრაფიის მასწავლებელი აწვდის ინფორმაციას გარემოს ცვლილებების მარეგულირებელ საერთაშორისო შეთანხმებაზე (სლაიდი 2 –„კიოტოს ოქმი“):

სლაიდი 2 – „კიოტოს ოქმი“

სლაიდი 2.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

აქტივობა N7 (10 წთ) – მასწავლებელი მიმართავს მოსწავლეებს იმუშაონ წყვილებში და ინფორმაციების შეჯამების, გააზრების საფუძველზე გამოხატონ თავიანთი დამოკიდებულება აღნიშნული საკითხისადმი, თუ რა უნდა გაკეთდეს იმისათვის,  რომ  ეკოლოგიური კრიზისების ისტორია არ დარჩეს უბრალოდ ბუნების ისტორიად და კვლავაც გაგრძელდეს  ეკოლოგიური კრიზისებიდან თავის დაღწევის ისტორიით, ანუ ადამიანის  საზოგადოების ისტორიით. მიღებული პასუხებით ივსება  ფლირჩატი:

 

  • შევცვალოთ ნათურები  ენერგოდამზოგავით;
  • დავზოგოთ წყალი;
  • ზედმეტი ელექტრონული  მოწყობილობები  გამოვრთოთ;
  • სამგზავროდ  გამოვიყენოთ  საზოგადოებრივი  ტრანსპორტი;
  • მანქანის ნაცვლად  გამოვიყენოთ  ველოსიპედი;
  • ხალხის ინფორმირება  გლობალური  დათბობის  შესახებ;
  • დავზოგოთ  ენერგია;
  • ვიზრუნოთ გარემოზე, მასზეა დამოკიდებული კაცობრიობის მომავალი.

 

აქტივობა N 8 (3 წთ)  – შეფასება და საშინაო დავალების  მიცემაჩამოწერეთ,  თქვენს საცხოვრებელ გარემოში რა სახის ეკოლოგიურ პრობლემები არსებობს.  შეიძლება თუ არა მათი გადაწყვეტა ადგილზე? რა გამოსავალი არსებობს ამისთვის?

 

აქტივობა N9 (3 წთ)  შეფასების ინსტრუმენტები და  კრიტერიუმები (2 წთ):

 

განმსაზღვრელი:

 

2-3 მოსწავლე ვერ ახერხებს  ჩამოთვალოს  გლობალური პრობლემები; იმსჯელოს ეკოლოგიურ პრობლემებზე,  გლობალური დათბობის გამომწვევ მიზეზებზე და სავარაუდო შედეგებზე, საზოგადოების ისტორიისა და ეკოლოგიური კრიზისების ურთიერთკავშირზე; ვერ ახერხებს შეადაროს, გაანალიზოს და  დააკავშიროს ინფორმაციები ერთმანეთთან; ვერ აყალიბებს თეზისებს და ვერ აკეთებს დასკვნებს.
4-5 მოსწავლეს უჭირს  ჩამოთვალოს  გლობალური პრობლემები; იმსჯელოს ეკოლოგიურ პრობლემებზე,  გლობალური დათბობის გამომწვევ მიზეზებზე და სავარაუდო შედეგებზე,   საზოგადოების ისტორიისა და ეკოლოგიური კრიზისების ურთიერთკავშირზე; უჭირს  შედარება, ანალიზი და ინფორმაციების  ერთმანეთთან დაკავშირება; უჭირს  თეზისების ჩამოყალიბება  და  დასკვნების გაკეთება.
6-7 მოსწავლემ შედარებით კარგად  ჩამოთვალა  გლობალური პრობლემები; იმსჯელა  ეკოლოგიურ პრობლემებზე,  გლობალური დათბობის გამომწვევ მიზეზებზე და სავარაუდო შედეგებზე,   საზოგადოების ისტორიისა და ეკოლოგიური კრიზისების ურთიერთკავშირზე; შედარებით კარგად  შეადარა, გაანალიზა და დააკავშირა ინფორმაციები  ერთმანეთთან;  შედარებით კარგად    ჩამოაყალიბა თეზისები  და  გააკეთა დასკვნები.
8-9-10 მოსწავლემ კარგად/საუკეთესოდ ჩამოთვალა გლობალური პრობლემები; კარგად/ სრულად იმსჯელა  ეკოლოგიურ პრობლემებზე,  გლობალური დათბობის გამომწვევ მიზეზებზე და სავარაუდო შედეგებზე,   საზოგადოების ისტორიისა და ეკოლოგიური კრიზისების ურთიერთკავშირზე; კარგად/სრულად შეადარა, გაანალიზა და დააკავშირა ინფორმაციები  ერთმანეთთან;  კარგად/საუკეთესოდ  ჩამოაყალიბა თეზისები  და  გააკეთა დასკვნები.

 

 

ან –  განმავითარებელი – მასწავლებლის ზეპირი კომენტარი:

 

შეფასების კრიტერიუმები სრულიად ნაწილობრივად გასავითარებელია
მოსწავლეები აცნობიერებენ საკითხის აქტუალობას.      
მოსწავლეები გამოყოფენ არსებულ პრობლემებს.      
მოსწავლეები სახავენ  პრობლემების გადაჭრის გზებს.      
მოსწავლეებს შეუძლიათ საკითხის ირგვლივ მსჯელობა და დასკვნების გაკეთება.      
მოსწავლეები აკავშირებენ ინფორმაციებს და ცხოვრებისეულ გამოცდილებას ერთმანეთთან.      

 

 

გაკვეთილის რეფლექსია: …გაკვეთილი მოსწავლეებისათვის იყო საინტერესო, ხალისით ასრულებდნენ ყველა დავალებას. გაკვეთილი თავისი შინაარსით, სტრუქტურით აკმაყოფილებდა პრობლემაზე ორიენტირებული სამოდელო გაკვეთილის შეფასების კომპონენტებს. მოსწავლეებმა  ამ ტიპის გაკვეთილების ინტენსიურად  ჩატარების სურვილი გამოთქვეს.

 

 

 

 

კომენტარები

comments