სჭირდება თუ არა მოსწავლეს მასწავლებელი ინტერნეტის საუკუნეში?

დარწმუნებული ვართ, რომ თქვენ ამაზე არაერთხელ გიფიქრიათ და პასუხიც ერთმნიშვნელოვნად სწორი გაგიციათ: რა თქმა უნდა, მასწავლებლები საჭირონი არიან! ჯერ ერთი, იმიტომ, რომ ვერცერთი რობოტი ვერ გაუზიარებს ჩვენს შვილებს საჭირო ადამიანურ სითბოს, სიყვარულს, ვერ გამოუცხადებს მხარდაჭერას. მეორე მხრივ, მასწავლებლებმა თავადაც კარგად იციან, რომ დღეს ახალი დროის გამოწვევის წინაშე დგანან. ისინი აცნობიერებენ ბავშვების აღზრდასა და განათლებაზე პასუხისმგებლობის სრულ სპექტრს და ცდილობენ, საკუთარ თავში განივითარონ ისეთი უნარები, როგორიც აქამდე არ დასჭირვებიათ. როგორ იცვლება მასწავლებლის როლი თანამედროვე განათლებაში? რომელ ახალ უნარებს უნდა დაეუფლონ ისინი და რა დაეხმარებათ ამაში?

მასწავლებელს უნდა ახსოვდეს, რომ სამყარო იცვლება და ბავშვებიც იცვლებიან.

უფროსებს თითქმის ყოველდღე გვიწევს ახალ ტექნოლოგიებთან შერკინება. ჩვენ ვხედავთ, რომ გაჯეტები და სხვა ტექნიკური მოწყობილობები მანამდე იცვლება, ვიდრე ჩვენ მათთან შეჩვევას მოვასწრებთ. ვიდრე ჩვენ ვეჩვევით, ბავშვები ახალ რეალობას უფრო სწრაფად ერგებიან, ისინი ფაქტობრივად იბადებიან ამ რეალობაში. ფსიქოლოგების აზრით, ბავშვები არა მხოლოდ იდეალურად ადაპტირდებიან ახალ გარემოსთან, არამედ განსხვავებულად აზროვნებენ და იმისათვის, რომ მათ გავუგოთ, ჩვენ თვითონ უნდა მოვახდინოთ ჩვენი აზროვნების რესტრუქტურიზაცია.

ჩვენ შვილებს დაბადებიდან ვუყურებთ და, სხვათა შორის, სწორედ ჩვენ ვუქმნით ამ ახალ რეალობაში კომფორტულად ყოფნის შესაძლებლობას. როგორ? ძალიან მარტივად! როცა დრო არ გვაქვს, ბავშვს კომპიუტერით მულტფილმებს ვურთავთ ან სათამაშოდ ტელეფონს ვაჩეჩებთ. შედეგიც არ აყოვნებს: მასწავლებელი პირველ კლასში იღებს ისეთ ბავშვს, რომელსაც განსხვავებული მიდგომა სჭირდება. ასეთ ბავშვს შეუძლია თავად ასწავლოს მასწავლებელს გაჯეტებთან ურთიერთობა.

და მაინც, როგორ შეუძლია სკოლას, მიიზიდოს ბავშვი? რა თქმა უნდა, სკოლაში მასწავლებელი ბავშვს შეასწავლის წერა-კითხვას, აძლევს მას საჭირო მინიმალურ ცოდნას. შემდეგ კი თვითონაც დაიწყებს ათობით მრავალფეროვან საგანმანათლებლო პლატფორმასთან, ბლოგთან, ვებსაიტთან მუშაობას: ამას ახალი დრო მოითხოვს და ვერსად გაექცევი. თუმცა, ჩვენდა საბედნიეროდ, მასწავლებელი მაინც დარჩება ცოცხალ ადამიანად, რომელსაც უყვარს ჩვენი შვილი. და ის, ფაქტობრივად, თანამედროვე სკოლის ერთადერთი ნამდვილად ღირებული რესურსია.

როგორც ფსიქოლოგები ამბობენ, თანამედროვე განათლება შემეცნებითი განათლებაა და არა დაზეპირების. არავის აინტერესებს და სჭირდება, რამდენ სახელმძღვანელოს გადაიკითხავ და დაიმახსოვრებ. მთავარია, ვისწავლოთ მოვლენების დაკავშირება, ლოგიკური ჯაჭვების აგება, რითაც განვითარდება შემოქმედებითი აზროვნება.

ამიტომ მასწავლებელს ახლა სულ უფრო ნაკლებად მოეთხოვება, რომ სხვებზე ბევრი რამ იცოდეს საუკეთესოდ. ყველაზე დიდი მოთხოვნა სწორედ მოაზროვნე და შემოქმედებით მასწავლებლებზე მოდის.

როგორიც არ უნდა იყოს თანამედროვე სკოლის მოსწავლე, მისთვის მაინც მნიშვნელოვანია ცოცხალი ადამიანური კომუნიკაცია მასწავლებელთან.

ანუ მასწავლებლის მთავარი ამოცანა მაინც აღზრდაა, ცხადია, განათლებაც. მაგრამ აღმზრდელობითი ფუნქცია უფრო მნიშვნელოვანი და რთულია. სწორედ მასწავლებელმა უნდა გადასცეს ბავშვს ის, რაც დაეხმარება მოსწავლეს ნავიგაციასა და ამ სამყაროში გადაადგილებაში. მაგრამ კონკრეტულად რა უნდა გააკეთოს მასწავლებელმა ისეთი, რომ მოსწავლემ ეს შეძლოს?

მასწავლებლისთვის მნიშვნელოვანია, მოსწავლეებს ასწავლოს:

• სწრაფად ცვალებად სამყაროში სწრაფად ადაპტირება;
• ნებისმიერი ინფორმაციის გადამოწმება;
• არ შეუშინდნენ ცვლილებებს;
• იყვნენ ბედნიერი – ახლაც და მერეც, ზრდასრულ ასაკში.

რა თვისებები სჭირდებათ თანამედროვე მასწავლებლებს? უპირველეს ყოვლისა, მოთმინება. მოთმინება მთავარია! მასწავლებელი მზად უნდა იყოს მუდმივი ექსტრემალური პირობებისთვის. რა თქმა უნდა, ყველას გვესმის, რომ სწავლება შრომატევადი საქმეა, პირველ რიგში, ემოციურად. მასწავლებელი არის ადამიანი, რომელსაც კარგად აქვს განვითარებული ემპათია, რაც იმას ნიშნავს, რომ შეუძლია სხვისი პრობლემებისა და ყველაფრის, რაც სკოლაში ხდება, გულთან მიტანა. ეს კი ხშირად იწვევს პროფესიულ გადაწვას. ამის თავიდან ასაცილებლად, უნდა შეძლოთ ხანდახან შეჩერდეთ და დაისვენოთ. ზოგიერთი მასწავლებელი დახმარებისთვის ფსიქოლოგს მიმართავს, ზოგი დამოუკიდებლად უმკლავდება ამას, რადგან საკუთარი ფსიქოლოგიური თავდაცვის საშუალებები აქვს გამომუშავებული.

მასწავლებლისთვის მნიშვნელოვანია მუშაობისადმი კრეატიული მიდგომა. ამის გარეშე ფონს ვერ გავა! ამიტომ თავადაც არ უნდა შეჩერდეს განვითარებაში, მან უნდა გაიკაფოს ბავშვებთან მუშაობისა და კომუნიკაციის საკუთარ გზები.

არანაკლებ მნიშვნელოვანია მასწავლებელი იყოს ლიდერი თავისი მოსწავლეებისთვის. მაგრამ იმის გათვალისწინებით, რომ სკოლები აქტიურად ავითარებენ საპროექტო და კვლევით საქმიანობას, მასწავლებლის როლი ჯგუფურ მუშაობაში გარკვეულწილად შეიცვალა. ახლა მხოლოდ ლიდერობა აღარ კმარა – ასეთივე მნიშვნელოვანია მოსწავლეების გაგება და მათი მოსმენა.

მასწავლებელს უნდა შეეძლოს ახალი საგანმანათლებლო ტექნოლოგიების აღიარება და მიღება. ციფრული ტექნოლოგიების გარეშე თანამედროვე განათლება წარმოუდგენელია. ბოლო პერიოდში ამ სფეროში მიღწევები უფრო იზრდება და სწავლებაში მეტად გამოიყენება.

თანამედროვე მასწავლებლისთვის ძალიან დიდ როლს თამაშობს სოციალურ ქსელებში შექმნილი იმიჯი, იმის გავითვალისწინებთ, რომ ამავე ქსელებში მყოფი მოსწავლეები მის ყველა სიტყვას „იჭერენ“ და იმახსოვრებენ.

დაბოლოს: მასწავლებელს უნდა შეეძლოს საუკეთესო საგანმანათლებლო რესურსების მოზიდვა. კარგი მასწავლებლისთვის მნიშვნელოვანია ბავშვების შემოქმედებითად დაინტერესება თავისი საგნით. ის დიდ დროს ხარჯავს ახალი პროფესიული და საგანმანათლებლო რესურსების საძიებლად (პლატფორმების, აპლიკაციების, ვებინარების), მაგრამ ეს ამად ღირს, რადგან ასეთ ძიებას ხშირად ახალი იდეები და შთაგონება მოაქვს.

„როდესაც ასწავლი, თვითონაც ისწავლე!“ – ამ პრინციპს ბევრი თანამედროვე მასწავლებელი მისდევს. იმისთვის, რომ მასწავლებელი მუდმივად აღიჭურვოს ახალი ცოდნით, ეცნობა პროფესიულ ლიტერატურას, ესწრება სასწავლო კურსებს, ეუფლება ონლაინპროგრამებს, დაინტერესებულია მასტერკლასებით, სემინარებითა და პროფესიული კონფერენციებით.

მოამზადა ირმა კახურაშვილმა

ჩემს პედაგოგიურ პრაქტიკაში მეოთხე წელია დავნერგე კლასის საკითხავი წიგნის კითხვის ტრადიცია. მოსწავლეთა ასაკისა და ინტერესების გათვალისწინებით, თითოეული კლასისთვის ვარჩევ ერთ წიგნს, რომელსაც სემესტრის განმავლობაში ვკითხულობთ. ჩემი დაკვირვებით, ერთი წიგნის კითხვამ სასწავლო პროცესს სასიკეთო ცვლილებები შესძინა და გადავწყვიტე, გამოცდილება თქვენთვისაც გამეზიარებინა.

არჩევანი

კლასისთვის საკითხავ წიგნს დაკვირვებით ვარჩევ. ჯერ თავად ვკითხულობ, ვაკვირდები წიგნის ირგვლივ გამოთქმულ მოსაზრებებს, ვეცნობი რეცენზიებს და შემდეგ გადაწყვეტილებას ვიღებ. ვცდილობ, ბავშვებს თანამედროვე თუ კლასიკური ქართული და უცხოური საბავშვო რომანები მონაცვლეობით შევთავაზო.  შერჩევისას წიგნის საინტერესო სიუჟეტი, თემატიკა და მხატვრული ენაა გადამწყვეტი. ასევე, ღირებულებები, რომლებსაც მოსწავლეები წიგნის წაკითხვის შემდეგ შეიძენენ.

წიგნის შეძენა

ერთ-ერთი სირთულე კლასისთვის წიგნების შეძენას უკავშირდება. ვითვალისწინებ იმას, რომ ყველა მოსწავლის მშობელმა შეიძლება ვერ გამოძებნოს წიგნისთვის საჭირო თანხა ან დრო. ამიტომ, ზოგჯერ რამდენიმე მოსწავლისთვის წიგნებს თავად ვყიდულობ. ძალიან მნიშვნელოვანია მშობლებთან ეფექტური კომუნიკაცია და კლასის დამრიგებლის მხარდაჭერა. პირველ ეტაპზე მშობლებს ვაცნობ წასაკითხი წიგნის ირგვლივ დასახულ მიზნებსა და კლასის საკითხავი წიგნის მნიშვნელობის შესახებ ვესაუბრები. შემდეგ, მათი გადაწყვეტილების მიხედვით, ერთად ან ცალ-ცალკე ყიდულობენ წიგნებს. აქტიურად ვთანამშრომლობ გამომცემლობა „ინტელექტთან“ და მთავარი რედაქტორის, ზვიად კვარაცხელიას, კეთილი ნებით ფასდაკლებით ვსარგებლობთ. „სულაკაურის გამომცემლობის“ მაღაზიებშიც მთელი კლასისთვის წიგნების ყიდვისას შესაძლებელია 10 %-იანი ფასდაკლებით სარგებლობა.

კიდევ ერთი ეფექტური გზაა ერთმანეთისთვის წიგნების თხოვების პრაქტიკის დანერგვა, მაგალითად, სემესტრის დასაწყისში ერთმა მეექვსე კლასმა მეორე მეექვსე კლასს, მშობლების ნებართვით, ლინდა მალალი ჰანთის „თევზი ხეზე“ ათხოვა. ამგვარად ერთმანეთზე ზრუნვას სწავლობენ, ამასთანავე, ერთი წიგნი კიდევ უფრო მეტ ბავშვს აერთიანებს. წიგნის ყდაზე დატოვებული სახელისა და გვარის მიხედვით ერთმანეთს ეცნობიან, აკვირდებიან გახაზულ სიტყვებს, მონიშნულ ეპიზოდებს. ამ ამბავთან დაკავშირებით მკითხველთა კლუბში სახალისო დამთხვევა აღმოვაჩინეთ. მეექვსეკლასელი ნიკა საუბრობდა წიგნზე „თევზი ხეზე“. წიგნის მეპატრონის სახელისა და გვარის ამოკითხვა ვთხოვე და  ნიკას გვერდით იჯდა ნინი – გოგო, რომლის წიგნსაც ნიკა კითხულობდა.

ცნობისმოყვარეობის აღძვრა

წიგნის შეძენის შემდეგ, კითხვის დაწყებამდე, მოსწავლეებს ვთხოვ სათაურისა და ყდის მიხედვით ვარაუდების გამოთქმას. განწყობის შექმნა მნიშვნელოვანი ნაბიჯია. კლასის საკითხავი წიგნის მიხედვით შეთავაზებულ დავალებებს ზოგჯერ ცალკე რვეულში წერენ. კითხვისას ხშირად ვუბრუნდებით მათ მიერ გამოთქმულ მოსაზრებებს და ვარაუდები რაც უფრო აცდენილია რეალობას, მით უფრო ახალისებთ საკუთარი მიუხვედრელობა.

როდის და როგორ ვკითხულობთ კლასის საკითხავ წიგნს?

საერთო წიგნზე საუბრისა და შთაბეჭდილებების გასაზიარებლად კვირაში ერთი დღე გვაქვს გამოყოფილი. წასაკითხად რამდენიმე თავს ვაძლევ და წინა დღეს მეც ხელახლა ვკითხულობ. ყოველ ჯერზე სხვადასხვა მეთოდს ვთავაზობ. ხშირად გაკვეთილის თემატიკას წიგნში ასახული მოვლენები მკარნახობს, მაგალითად, თამარ გეგეშიძის რომანში „სული-ჩიტი“ ერთ-ერთ თავს ჰქვია „ეზო“. ამ თავის კითხვისას დამებადა იდეა მოსწავლეებთან ერთად ჩემი ბავშვობის უბანში ფეხტური მომეწყო და ჩანაფიქრი იმავე დღეს ავასრულეთ. მოვინახულეთ სკოლა, რომელიც მე დავამთავრე, გავიცანით ჩემი კლასელის დედა, გზად შემოგვხვდნენ ჩემი მასწავლებლები, მეგობრები, მათი მშობლები, ნამცხვრების საყიდლად მაღაზიაში შესულებს კი ჩემი კლასელის და გაგვეცნო, ფეხტური ჩემი ბავშვობის სახლში დავასრულეთ.

ამ ბოლო დროს აქტიურად ვიყენებ ჩაღრმავებული კითხვის მეთოდს, ვხაზავთ სქემას და ერთ თავს სამჯერ, სხვადასხვა მიზნით, ვკითხულობთ, კერძოდ, პირველი წაკითხვისას ვაკვირდებით მოქმედების დროს, ადგილსა და პერსონაჟებს, ცხრილის პირველ გრაფაში დეტალურად ვინიშნავთ ყველაფერს, მეორე წაკითხვისას უცხო, ლამაზ, საინტერესო სიტყვებს, წინადადებებს, ციტატებს, მხატვრულ ხერხებს ვიწერთ, მესამედ კი მთავარი აზრის შესახებ გამოვთქვამთ მოსაზრებებსა და პარალელს ვავლებთ ცხოვრებასთან, მულტფილმებთან, წიგნებთან, ფილმებთან, ანიმეებთან…

დიანა ანფიმიადის „დაკარგული სიტყვების ლექსიკონი“ მეშვიდეკლასელებმა ერთმანეთისთვის წაიკითხეს, კერძოდ, გამოვიყენეთ მეთოდი „წაიკითხე ჩემი წიგნი“. კითხვისას პატარა ბარათებზე წერდნენ კითხვებს, შთაბეჭდილებებს და ყოველდღიურად ცვლიდნენ. კვირაში ერთხელ კი კლასის წინაშე პრეზენტაციას წარადგენდნენ და ერთმანეთს უზიარებდნენ, რომელი შეკითხვა მოეწონათ, რაზე დაფიქრდნენ, რა სიახლე აღმოაჩინეს თანაკლასელში.

ასევე, ვიყენებთ მარკირებული კითხვის სტრატეგიას, ვდგამთ მინისპექტაკლებს, ვმართავთ ჩრდილების თეატრს, ვწერთ თავისუფალ თემებს, კომენტარებს, პერსონაჟის დღის ჩანაწერებს, პირად წერილებს ვუგზავნით მწერლებს, პარალელურკლასელებს, ვამზადებთ დიორამებს…

ხშირად წიგნის კითხვაში ჩართულები არიან მშობლები, პაპები, უფროსი და-ძმები.

წაკითხულის შესაჯამებლად ვაწყობთ ლიტერატურულ კაფეს.

რომელი წიგნები წავიკითხეთ:

1. ლელა ცუცქირიძის „ატუსა და მატუსა“;
2. ირმა მალაციძის „სატკბილეთის ქვეყანა“;
3. არჩილ სულაკაურის „სალამურას თავგადასავალი“ და „ცისფერი ირემი“;
4. ანა-კატერინე ვესტლის „ავრორა Z კორპუსიდან“და „დედა, მამა და რვა ბავშვი“;
5. ლინდა მალალი ჰანთის „თევზი ხეზე“;
6. ონჯალი რაუფის „გმირი ღამის ავტობუსში“;
7. მარია ფარის „ტუვა გლიმერდალიდან“;
8. თამარ გეგეშიძის „საშლელები“;
9. დიანა ანფიმიადის „დაკარგული სიტყვების ლექსიკონი“;
10. ტორესა მოსის „ორდროშობანა“;
11. ნატო დავითაშვილის „ნისლებში და ნისლებს მიღმა“ და „ამბავი ლილე იროელისა“.

კლასის საკითხავი წიგნი მოსწავლეებს:

• აერთიანებს;
• წიგნიერების დონეს უმაღლებს;
• შემეცნებით სამყაროს უფართოებს;
• ლექსიკურ მარაგს უმდიდრებს;
• კითხვისადმი ინტერესს უღვივებს;

ამასთანავე, ერთი წიგნის კითხვა:

• საერთო ღირებულებებს ამკვიდრებს;
• სასკოლო კულტურას ახალ სიცოცხლეს სძენს;
• თავგადასავლებს გვაჩუქებს;
• კითხვას პოპულარიზაციას უწყობს ხელს.

მერვეკლასელებს ვთხოვე, პატარა ბარათებზე დაეწერათ ფიქრები კლასის საკითხავი წიგნის შესახებ:

„ჩემი აზრით, საერთო წიგნების კითხვა იყო შესანიშნავი იდეა. ყოველ წიგნს თავისი ატმოსფერო აქვს. ასეთი რამის გამო ვამაყობ, რომ ამ კლასში ვსწავლობ“.

„ჩემი აზრით, იმიტომ არის მნიშვნელოვანი, რომ ერთად ვკითხულობთ, ვუზიარებთ ერთმანეთს შთაბეჭდილებებს და ვიძენთ ახალ სიტყვებს“.

„ჩვენი კლასისთვის ეს ლიტერატურა იმიტომაა მნიშვნელოვანი, რომ თვალსაწიერს ხსნის და გვახალისებს. მოკლედ, ეს ისაა, რაც საჭიროა!“

„ეს წიგნები გვაერთიანებს. ბევრ აქტივობას ვაკეთებთ ერთად და მოგონებებს ვაგროვებთ“.

„ჩემი აზრით, როცა ერთად ვკითხულობთ, უფრო გვიყვარდება კითხვა და ერთმანეთს ვუახლოვდებით“.

„ჩემი აზრით, იმიტომაა საჭირო კლასის საკითხავი წიგნის კითხვა, რომ ვიღებთ უფრო მეტ ცოდნას, კლასელები უფრო ვუახლოვდებით ერთმანეთს, ხალისს გვმატებს“.

„კლასის საკითხავი წიგნი გვაერთიანებს“.

“კლასის საკითხავი წიგნი სტიმულს გვაძლევს, ვიკითხოთ ბევრი წიგნი“.

„თითქოს წიგნი, რომელსაც ვკითხულობთ, მაქსიმალურად იშიფრება, და უფრო მეტ რამეს ვიგებთ“.

„კლასის საკითხავი წიგნები კლასელებს გვაახლოებს, მაგალითად, მე და ნინის „დაკარგული სიტყვების ლექსიკონმა“ ერთმანეთი უკეთ გაგვაცნო. კლასის საკითხავი წიგნები რომ არ გვქონდეს, ცოტა უხალისო იქნებოდა სკოლა“.

„კლასის საკითხავი წიგნი თითქოს ყველას გვაერთიანებს. ყველა ერთ წიგნზე რომ ლაპარაკობს, ერთნაირად ვაზროვნებთ მაგ დროს“.

„ერთად წაკითხული წიგნები რომ არ შემოეტანა მასწავლებელს, საერთოდ არ დავიწყებდით კითხვას და უინტერესოები ვიქნებოდით“.

„ეს წიგნები მნიშვნელოვანია, რადგან ახალი ურთიერთობები იწყება. ბევრ პრობლემებს ვიგებთ ცხოვრების შესახებ და ამ ყველაფერს ვიაზრებთ“.

„კლასის საკითხავი წიგნი ჩვენს ფიქრებს აერთიანებს, სიცილით სიყვარულისკენ მივყავართ. იმ ბავშვებსაც გვაერთიანებს, რომლებსაც ერთმანეთთან ცუდი ურთიერთობა გვაქვს და მასწავლებლებიც ვერაფერს შვრებიან“.

როგორც ვხედავთ, მოსწავლეების დამოუკიდებელი ჩანაწერების მთავარი გზავნილები ერთმანეთთან იკვეთება და მათ მიერ გამოხატული კმაყოფილება ახალი ძალებით მავსებს.

კლასის საკითხავი წიგნები ბავშვების ჩანთების მუდმივი ბინადარია. ისეთ დღეებშიც დაატარებენ, როცა არ ვავალებ. ხატავენ ყდაზე, აფორმებენ ინდივიდუალურად და საკლასო ოთახში ყოფნისას მერხებზე მრავლისმეტყველად დადებული წიგნები ყვავილებს ჰგვანან. სახლში საკუთარ სივრცეში უჩენენ ბინას და თაროზე ჩამწკრივებული წიგნის ყუები ათას თავგადასავალს ჰყვებიან, მაგალითად, როგორ იცეკვეს ძველ თბილისში მერვეკლასელებმა ნატო დავითაშვილის წიგნის „ამბავი ლილე იროელისა“ მიხედვით დადგმული პანტომიმა და ღვთისშვილებად და ქაჯებად გადაქცეულმა გოგო-ბიჭებმა გამვლელ-გამომვლელების ყურადღებაც მიიპყრეს. სკოლამდე მოსასვლელი გზაც თითოეულ წიგნს თავისებური აქვს – გამომცემლობიდან ზოგჯერ ავტობუსით, ზოგჯერ კი ტაქსით „მგზავრობენ“.

ერთხელ განათლების სამინისტროდან საინფორმაციო ვიდეორგოლის ჩასაწერად სკოლაში გვესტუმრნენ. საკლასო ოთახში სანამ ოპერატორი აპარატურას მართავდა, ერთ-ერთი მამაკაცი კედლის პოსტერზე დატანილი უცხო სიტყვებით დაინტერესდა. რამდენიმეს შესახებ ვისაუბრეთ და მეორე დღეს ბავშვებს ვუამბობდი, როცა მათთვის უთენია პოსტერს ვამზადებდი და ჩემი სამი წლის გოგონას ფლომასტერებით ვწერდი ასპიტს, გირგედსა თუ თითბერს, მაშინ რას წარმოვიდგენდი, რომ ერთ დღეს ამ სიტყვების ირგვლივ განათლების სამინისტროდან მოსულ სტუმართან დიალოგს გავმართავდი.

აუცილებლად უნდა აღვნიშნო ხშირად დასმული შეკითხვა,თუ როგორ ვუთავსებ ერთმანეთს ვრცელტანიანი წიგნის წაკითხვასა და საპროგრამო მასალას. ჩემი გამოცდილებით, თამამად შემიძლია გითხრათ, რომ სახელმძღვანელოს ტექსტები და კლასის საკითხავი წიგნი ერთმანეთს ბუნებრივად ებმის, სხვადასხვა განწყობა შემოაქვს სწავლების პროცესში და ეროვნული სასწავლო გეგმით გათვალისწინებული მიზნების მისაღწევად კიდევ უფრო დიდი შედეგის მომტანია. მოსწავლეები, რომლებსაც გაწაფული კითხვა უჭირთ ან აქტიური მკითხველისთვის საჭირო ნებისყოფა არ აქვთ, ხშირად კლასის საკითხავ წიგნს სრულად ვერ კითხულობენ. ასეთ დროს მშობლებს ვთხოვ დახმარებას, თუმცა, საბაზო საფეხურზე მშობლები სასკოლო ცხოვრებაში ჩაბმა ჭირს. სწორედ ამიტომ, ბოლო ხანს თითოეულ კლასს ხმამაღლა ვუკითხავ კლასის საკითხავ წიგნს და ამ გამოცდილების შესახებ სხვა სტატიაში გიამბობთ.

ვფიქრობ, ნებისმიერი ადამიანი შეამჩნევდა, რომ ხშირად ერთ ოჯახში ძალიან განსხვავებული ბავშვები იზრდებიან. ამასთან, განსხვავებული არა მხოლოდ და არა იმდენად გარეგნულად, არამედ ხასიათით, აზროვნების თავისებურებებით, ურთიერთობის მანერებით. ერთი შეხედვით ეს შეიძლება საკმაოდ უცნაურ მოვლენადაც კი მოგვეჩვენოს. მათ ხომ ერთი და იგივე მშობლები ჰყავთ, აქვთ ერთნაირი გარემო, ერთნაირი აღზრდა, ღვიძლი და-ძმანი არიან და ერთსა და იმავე პირობებში იზრდებიან. თუმცა, რატომღაც ერთი ბავშვი გამოირჩევა უზომო პასუხისმგებლობის გრძნობით, მეორე – უდარდელობით, უზრუნველობით, მესამე – საკუთარ თავში ჩაკეტილობით, ინტრავერტობით. არ შეიძლება არ გავითვალისწინოთ ის ფაქტიც, რომ დაბადების რიგითობიდან გამომდინარე მსგავსი ხასიათის თვისებები უყალიბდებათ სხვადასხვა ოჯახში გაზრდილ ბავშვებს. ასე რომ, სხვადასხვა მშობლების უფროს, საშუალო და დედისერთა ბავშვებს შეიძლება ერთნაირი პიროვნული თავისებურებები და ხასიათის ერთნაირი თვისებები ჰქონდეთ. ბუნებრივია, ჩნდება გონივრული კითხვა – „რატომ ხდება ასე“?; „რასთან არის დაკავშირებული მსგავსი განსხვავებები“?

უპირველეს ყოვლისა უნდა ითქვას, რომ ერთ ოჯახში დაბადება სრულიადაც არ ნიშნავს ზუსტად ერთსა და იმავე გარემოში და მშობლების ზუსტად ერთნაირი მიდგომის პირობებში გაზრდას. ძალიან ძნელი და ალბათ შეუძლებელიც კი იქნება ერთ ოჯახში დაბადებული ორი ისეთი ბავშვის პოვნა, რომლებიც ზუსტად ერთნაირ ოჯახურ გარემოში, ოჯახურ ვითარებაში გაიზრდებოდნენ. ისევე როგორც გაგვიჭირდება ერთ ოჯახში მყოფი ორი ისეთი ბავშვის მოძებნა, რომლებსაც მშობლები ზუსტად ერთნაირად მიუდგებოდნენ. მართალია ნებისმიერი მშობლისთვის ყველა შვილი ძვირფასი და საყვარელია, მაგრამ როგორც დაკვირვება გვიჩვენებს, ისინი განსხვავებულად რეაგირებენ პირველ, მეორე ან მესამე შვილზე, ბიჭებსა და გოგონებზე, აქტიურ და პასიურ ბავშვებზე. ხშირად შეიმჩნევა განსხვავებული დამოკიდებულება განსაკუთრებული ნიჭის მქონე და ჩვეულებრივი, ამ უნარს მოკლებული ბავშვების მიმართ.

გასათვალისწინებელია ის ფაქტიც, რომ თითოეული ბავშვის დაბადებასთან ერთად ოჯახში ატმოსფერო იცვლება, რამდენადაც იცვლებიან თავად მშობლები. პირველი შვილის აღზრდისას ისინი იღებენ სერიოზულ გამოცდილებას და ხშირად ეცვლებათ დამოკიდებულება აღზრდის იმ მეთოდების, ხერხების მიმართ, რომლებსაც მეორე შვილის აღზრდისას გამოიყენებენ. თითოეული ბავშვის დაბადება თავისებურ გავლენას ახდენს ოჯახის ყველა წევრზე, და თუ ეს ასე არ ხდება, ახალი წევრი, ადრე თუ გვიან, თავს უცხოდ, გარიყულად გრძნობს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე შეიძლება ითქვას, რომ ბავშვის ხასიათზე, მისი პიროვნების ფორმირებაზე გავლენას ახდენს არა მხოლოდ გენეტიკა, არამედ ოჯახში მისი „პოზიცია“, ანუ და-ძმების არსებობა ან არარსებობა და დაბადების რიგითობა. როგორ მოქმედებს დაბადების თანმიმდევრობა ბავშვის პიროვნული თვისებების, მისი ხასიათის ფორმირებაზე. შეიძლება თუ არა უფროსი ბავშვის ხასიათი ძმის ან დის დაბადებასთან, ოჯახში შემოსვლასთან ერთად შეიცვალოს და რა სირთულეებს აწყდებიან ოჯახში ერთადერთი ბავშვები.

 დაბადების რიგის, სქესისა და ასაკობრივი განსხვავების მიხედვით ბავშვები გარკვეული მახასიათებლებით გამოირჩევიან:

პირველი შვილის მდგომარეობა ოჯახში განსაკუთრებულია (ყოველ შემთხვევაში მანამდე მაინც, სანამ ის ერთადერთი ბავშვია ოჯახში), ის სამყაროს ცენტრია მშობლებისთვის. იღებს რა ახლობლებისაგან უსაზღვრო სიყვარულს და მზრუნველობას, ის ტკბება თავისი უსაფრთხო, მშვიდი და უზრუნველი არსებობით. ამასთან ერთად, მშობლები სწორედ პირველ შვილთან იყენებენ, ცდიან სხვადასხვა, ხშირად ურთიერთგამომრიცხავ აღზრდის სტრატეგიებს, ხერხებს, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ბავშვის ემოციური არასტაბილურობა. პირველი შვილები ხშირად მაღალი პასუხისმგებლობის გრძნობით გამოირჩევიან. ცალკეულ შემთხვევებში ეს გრძნობა შესაძლოა გადაჭარბებულიც კი იყოს და შფოთვამდე მიიყვანოს ბავშვი. მათ ხასიათში შეიძლება აღმოვაჩინოთ ასევე წესების დაცვის მიდრეკილება. ჩვეულებრივ ისინი კარგად სწავლობენ, რაც განპირობებულია არა მხოლოდ მაღალი ინტელექტით, არამედ ამბიციით, პირველობის სურვილით და წარმატების მიღწევის ძლიერი მოტივაციით. მეორე ბავშვის გამოჩენა ოჯახში რადიკალურად ცვლის სიტუაციას პირველი შვილისთვის. უპირველეს ყოვლისა ეს ფაქტი მასში შოკს და გაოცებას იწვევს. თუ განსხვავება ბავშვებს შორის 5-6 წელზე ნაკლებია, სტრესის გავლენა ბევრად უფრო ძლიერდება. ამ მომენტში ბავშვის ყველა გრძნობა დაიყვანება იმ აზრამდე, რომ მისი ადგილი მშობლების გულსა და აზრებში ვიღაც სხვამ დაიკავა, მან კი დაკარგა თავისი შეუზღუდავი ძალაუფლება მათზე. ალბათ შემთხვევითი არ არის, რომ პირველი შვილები მიდრეკილნი არიან პერფექციონიზმისკენ, რომლის მიზეზი შეიძლება ვეძებოთ ოჯახში მეორე ბავშვის შემოსვლის შემდეგ უგულებელყოფისა და მშობლის სიყვარულის დაკარგვის განცდაში – „მე გავხდები უკეთესი იმისათვის, რომ დავიბრუნო მშობლების სიყვარული“ – იღებს ქვეცნობიერ გადაწყვეტილებას პირველი შვილი.

 იმისათვის, რომ პირველ ბავშვს გავუადვილოთ უფროსი შვილის როლზე გადასვლა, საჭიროა გავითვალისწინოთ ცალკეული რჩევები:

• შევუქმნათ ბავშვს პირადი სივრცე, თუნდაც ცალკე კუთხე, თარო კარადაში, ან ყუთი „საიდუმლოებებისათვის“;
• უზრუნველვყოთ ტაქტილური კონტაქტი – მოვეხვიოთ, ჩავეხუტოთ ბავშვს;
• უარი ვთქვათ ნოტაციებზე და ურთიერთობისას ისეთი ფრაზის გამოყენებაზე, როგორიცაა: „შენ ხომ უფროსი ხარ!“. ბავშვი თავად არ ირჩევს უფროსის როლს და შესაბამისად ნებისმიერი პრეტენზია მის მიმართ უაზრო და სასტიკიც კია;
• მივცეთ ბავშვს საშუალება, გამოხატოს საკუთარი გრძნობები და ისაუბროს ღიად. ნეგატიური ემოციების (უკმაყოფილება, ბრაზი, იმედგაცრუება) გამოხატვის აკრძალვა არაფერს კარგს არ მოგვიტანს და მოგვიანებით შეგვახსენებს თავს ქცევითი და ფსიქოსომატური გამოვლინებებით;
• არ უნდა დავივიწყოთ, რომ როდესაც ოჯახში მეორე ბავშვი ჩნდება, პირველი ისევ ბავშვად რჩება, რომელსაც კვლავ ესაჭიროება მშობლების ყურადღება, გულისხმიერება და სიყვარული.

როგორ ყალიბდება მეორე ბავშვის პიროვნება – მეორე ბავშვისთვის უცნობია, უცხოა საყოველთაო თაყვანისცემის ის სიტუაცია, რომელსაც მისტირის, რომელზეც ნაღვლობს მისი უფროსი ძმა ან და. სიცოცხლის პირველივე დღეებიდან ის შემოდის იმ გარემოში, სადაც ზრდასრულები უზიარებენ, უყოფენ ყურადღებას მას და უფროს შვილს. როგორც წესი, მეორე ბავშვის განვითარების ტემპს ხშირად უფროსი ბავშვი განსაზღვრავს. ამის წყალობით ისინი შეიძლება უფრო სწრაფადაც კი განვითარდნენ, ვიდრე უფროსი ბავშვი. გარდა ამისა, მეორე ბავშვი ხშირად ამბიციურობითაც გამოირჩევა. ის ამოცანად ისახავს არა მხოლოდ არ ჩამორჩეს, არამედ აჯობოს კიდეც უფროს ძმას ან დას. უმეტეს შემთხვევაში მშობლები ნაკლებ პასუხისმგებლობას აკისრებენ მეორე შვილებს. უმცროსებს კი ხშირად თავიანთ ქმედებებზე პასუხისმგებლობა უფროსებზე გადააქვთ. ამასთან, მათ აქვთ მიდრეკილება ეშმაკობითა და მანიპულაციებით მიაღწიონ თავისას. ორ შვილს შორის უმცროსი ხშირად უფრო საკუთარ თავზეა ორიენტირებული, ვიდრე სხვებზე, არ ისწრაფვის, არ ცდილობს იყოს გარშემომყოფთა მოლოდინების შესაბამისი. მეორე ბავშვები უფრო კომუნიკაბელური, უზრუნველი და ემოციურად სტაბილური არიან.

განვითარების რა სიტუაციაში ხვდება შუათანა, საშუალო ბავშვი – მეორე, მაგრამ არა ბოლო ბავშვი ოჯახში ერთდროულად უფროსიც არის და უმცროსიც. ამიტომ, შეიძლება გამოავლინოს, როგორც ერთის, ისე მეორის თვისებები. იმისათვის, რომ შეამჩნიონ, ყურადღების მიღმა არ დარჩეს და დაიკავოს საკუთარი ადგილი ოჯახში, მან შეიძლება ითამაშოს, როგორც „დიდის“, ასევე „პატარის“ როლი სიტუაციიდან, ვითარებიდან გამომდინარე. შუათანა ბავშვმა შეიძლება საკუთარ თავს დაუსახოს უზომოდ მაღალი მიზნები, რაც ფაქტობრივად ზრდის წარუმატებლობის ალბათობას. შუათანა ბავშვის მდგომარეობას ოჯახში ართულებს ის ფაქტი, რომ ოჯახის მთელი ყურადღება მიპყრობილია უფროსისკენ – ის ხომ პირველი ხდება მოსწავლე, ან უმცროსისკენ, რადგან ის ყველაზე უმწეოა. შუათანა ბავშვი, თუ ის ერთადერთი გოგონა ან ერთადერთი ბიჭი არ არის ტრიადაში, შეიძლება განიცდიდეს მოჩვენებითი „არასრულფასოვნების“ გრძნობას, ფიქრობდეს, რომ „ის არავინაა“ და შეეცადოს მიიპყროს ყურადღება „ცუდი“ ქცევით, აკვიატებული ჩვევებით. პირველი შვილისგან განსხვავებით, რომელიც შინაგან განცდებშია ჩაფლული, შუათანა ბავშვი უფრო ხშირად ორიენტირებულია სოციუმზე და გახსნილია სამყაროს მიმართ. მათ შესანიშნავად შეუძლიათ მოლაპარაკებების წარმოება და შეთანხმება სხვებთან, რამდენადაც ხშირად შუამავლის როლს თამაშობენ და-ძმას შორის.

ხასიათის რა თვისებები შეიძლება ჩამოუყალიბდეს ყველაზე პატარა ბავშვს სამ ან მეტშვილიან ოჯახში – მისი ინდივიდუალურობის გაგების გასაღები ის არის, რომ ის ხვდება ჩამოყალიბებულ, დადგენილ სისტემაში. ოჯახში შემოდის იმ დროს, როცა მშობლებს უკვე აქვთ დიდი გამოცდილება ბავშვების აღზრდის საქმეში და არ შფოთავენ, არ ნერვიულობენ უმნიშვნელო პრობლემების გამო. შედეგად მესამე ბავშვი ხშირად უფრო მშვიდი, მხიარული და ხალისიანი იზრდება. ოჯახში ორ ბავშვს შორისაც კი უმცროსი ბავშვი ჩვეულებრივ უფრო მოღიმარი და ემოციურად სტაბილურია. უმცროსი ბავშვის მდგომარეობა უნიკალურია იმით, რომ ის არასოდეს განიცდის „ძალაუფლების“ დაკარგვის შოკს და როგორც ოჯახის „რჩეული“, ფავორიტი ხშირად გარემოცულია არა მხოლოდ მშობლების, არამედ უფროსი და-ძმის ზრუნვითა და ყურადღებით. ჩვეულებრივ უმცროსებს ოჯახში ნაკლები მოვალეობები აქვთ და მათი მიღწევების მიმართ მშობლები ნაკლებად მომთხოვნი არიან. ამიტომ, შეიძლება მათთან დაფიქსირდეს შინაგანი დისციპლინის არარსებობა და იმის განცდა, რომ ყველაფრის უფლება აქვთ.

იმისათვის, რომ დავეხმაროთ უმცროს ბავშვს, გაუმკლავდეს სირთულეებს და ზრდასრულობაშიც „პატარად“ არ დარჩეს, ადრეული ასაკიდანვე გამოვუმუშაოთ თვითმომსახურების უნარ-ჩვევები და თვალ-ყური ვადევნოთ, რომ ოჯახის სხვა წევრები არ შეეცადონ მის ნაცვლად ყველაფრის გაკეთებას.

როგორ ყალიბდება დედისერთა ბავშვის პიროვნება – დედისერთა ბავშვის პოზიცია უნიკალურია, რადგან მას არ უწევს და-ძმებთან კონკურენცია. პირველი შვილის მსგავსად, დედისერთა ბავშვები ოჯახში იღებენ დიდ ყურადღებას მშობლების მხრიდან, მაგრამ მათგან განსხვავებით, ეს ყურადღება შემდგომში მომდევნო ბავშვებზე არ გადადის. თუმცა, დედის მზრუნველობის ქვეშ ხანგრძლივად ყოფნის გამო, ასეთი ბავშვები სხვებისგანაც ასეთსავე მზრუნველობასა და დაცვას მოელიან. შესაბამისად, ისინი შეიძლება ეგოცენტრულები და ასევე სხვებზე ზედმეტად დამოკიდებულები გახდნენ. დედისერთა ბავშვი ხშირად მოკლებულია განვითარებისათვის აუცილებელ თავისუფლებას – უმცირესი სირთულის შემთხვევაში, დახმარების შეთავაზებით, უფროსები მაშინვე მის გვერდით ჩნდებიან.

დედისერთა ბავშვის აღზრდისას:

• მნიშვნელოვანია მოვუხსნათ მას მომატებული მოლოდინების, მოთხოვნების ტვირთი და უარი ვთქვათ პერფექციონისტულ ტენდენციებზე;
• მასთან ურთიერთობისა და საუბრის დროს დავივიწყოთ ფრაზა – „შენ ვერ გაამართლე ჩემი მოლოდინები, მე უფრო მეტს მოველოდი შენგან“!;
• ვიზრუნოთ, რომ მის მეგობრებს შორის იყვნენ არა მხოლოდ მისი თანატოლები, არამედ მასზე უმცროსი ბავშვებიც, რომლებთანაც ის თავს დიდად, ჭკვიანად, ძლიერად და მზრუნველად იგრძნობს.

როგორც ვხედავთ, თითოეული ბავშვი იბადება გარკვეულ პირობებში, რაც გავლენას ახდენს მის ემოციებზე, ქცევაზე და ხასიათის თვისებებზე. ამასთან, გასათვალისწინებელია ის ფაქტიც, რომ ბავშვებს, რომელთა შორის განსხვავება ხუთ წელზე მეტია, ძირითადად აქვთ, როგორც ერთადერთი, დედისერთა ბავშვის თვისებები, ასევე მათი დაბადების რიგის თანდაყოლილი თვისებებიც. მაგრამ, დამოუკიდებლად იმისა, თუ რამდენი შვილი ჰყავს, ნებისმიერი მშობელი უნდა ცდილობდეს თითოეულ ბავშვთან ინდივიდუალურ მიდგომას, მისთვის სათანადო ყურადღების დათმობას და იმის ხაზგასმას, რამდენად მნიშვნელოვანია ის მისთვის.

კითხვას,  წიგნის და მოზარდის ერთმანეთთან დაკავშირების საოცარი ძალა აქვს.  კითხვა საოცარ ეფექტს ახდენს მენტალურ შესაძლებლობებზე, განწყობასა და გრძნობებზე, განსაკუთრებით ადრეულ ასაკში. აღნიშნული ზეგავლენის ხარისხი დამოკიდებულია კითხვის მოცულობაზე, ანუ იმაზე, თუ რამდენად  ბევრს კითხულობს ბავშვი. ამავე დროს კითხვის მნიშვნელობა მხოლოდ მოცემული მასალის რაოდენობით, ტექსტის
გააზრებით, ან ლექსიკური მარაგის გამდიდრებით არ შემოიფარგლება. წიგნის კითხვისას, მათ შორის მხატვრული ლიტერატურის წაკითხვისას, მყარდება ემოციური კავშირი ამბავთან, მთავარ გმირებთან, მდიდრდება ადამიანური ღირებულებები, რადგან ,,ყოველი ნორმალური მოთხრობის წაკითხვის შემდეგ ხდები ოდნავ უკეთესი, ვიდრე ხარ და უფრო ჭკვიანი ვიდრე იყავი“.

ამიტომ სიხარულით შევხვდით USAID-ის საბაზისო განათლების პროგრამის ფარგლებში, სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის განათლების მეცნიერებათა ფაკულტეტის ხელშეწყობით, მცხეთა-მთიანეთის რეგიონის, მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მუხრანის ნიკო ბაგრატიონის (ბურის) სახელობის N1 საჯარო სკოლაში  მკითხველთა კლუბის შექმნას.

წიგნის კლუბები ეხმარება ბავშვებს,  იკითხონ მათთვის საინტერესო, ასაკისთვის შესაფერისი, ადეკვატური სირთულის წიგნები;  საშუალებას აძლევს  აირჩიონ წასაკითხი მასალა, რაც საგრძნობლად აღვივებს კითხვის მოტივაციას; ბავშვები ერთმანეთს უზიარებენ მოლოდინებს, შთაბეჭდილებებს, აზრებსა და გრძნობებს; ხშირად იკითხონ მკაცრად სტრუქტურირებული სამეცადინო რუტინებისგან გათავისუფლებულ, ნახევრად ფორმალურ გარემოში. შედეგად მოსწავლეები სიღრმისეულად იაზრებენ წაკითხულს, აკეთებენ რეფლექსიას და მსჯელობენ; სწავლობენ ურთიერთობასა და თანამშრომლობას; უვითარდებათ კრიტიკული აზროვნება, ინტერპრეტაციის, ანალიზის, დისკუსიის, წერის,  შემოქმედებითი და საინფორმაციო-ტექნოლოგიური უნარები.

პროექტში მონაწილეობდნენ:  VI კლასის მოსწავლეები.​ საწყის ეტაპზე  შედგა პროექტის განხორციელების  გეგმაც, რომელიც ითვალისწინებდა:

• მოსწავლეთაგამოკითხვას/ინტერესისგამოკვეთას;
• მკთხველთაჯგუფებისშექმნას;
• რესურსებისშერჩევასდაინტერიერისმოწყობას(დღიურებიინდივიდუალურიჩანაწერებისთვის, ვიზუალურისქემებიდაგრაფიკულიორგანიზატორები, გამოხმაურებისბარათებიდასხვ);
•  ლიტერატურისშერჩევასდა წიგნით სარგებლობისწესებისგაცნობას; წიგნისკითხვას (კლასი იყოფოდა პერიოდულადმკითხველთაჯგუფებადხდებოდა წიგნის წაკითხვა-განხილვა დადისკუსია. როგორცწესი, ამპროცესისდასასრულს,მოსწავლეთაჯგუფებიამზადებდნენპრეზენტაციასმათმიერდამუშავებულიწიგნისშესახებ);
• წაკითხულისგააზრებასსხვადასხვასტრატეგიებსგამოყენებით;
• მოდელირებასმასწავლებლისმიერხმამაღალიფიქრისმეშვეობით;
• მოსწავლეების ჩართვასმასწავლებლისმიერწარმართულდისკუსიაშიდა წიგნისშესახებსაუბარში;
• მოსწავლისმიერწიგნებისგანხილვასდისკუსიისწარმართვას; დასკვნებისშეჯამებას;
• რეფლექსიას;
• შეჯამებას.

გადაწყდა,  წიგნის მიხედვით  მაკეტების, პლაკატების, კოლაჟების, დიორამების გაკეთება და  მიღებული ნამუშევრების პრეზენტაცია.

კლუბის  სლოგანი გახდა: „ადამიანებს სიკეთე, მეგობრობა და ურთიერთპატივისცემა აერთიანებთ“. ამ დევიზის ფარგლებში კლუბში წაიკითხეს: ნოდარ დუმბაძის  “ჰელადოსი”; ანა ლაშხელი-ონიანის „აკვანი“ ; ონჯალი რაუფის „გმირი ღამის ავტობუსში“.

ნოდარ დუმბაძის – “ჰელადოსში“ ნათლად ჩანს ორი მოზარდის – იანგულისა და ჯემალის ბრძოლა თვითდამკვიდრებისათვის. ეს ხომ აქტუალური თემაა სკოლის მოსწავლეებისათვის. ნაწარმოების წაკითხვის შემდეგ მათთვის სამაგალითო გახდა ის რომ პერსონაჟების პაექრობა არასდროს სცილდება ადამიანურობის საზღვრებს და ყველაზე მძაფრ და გადამწყვეტ მომენტებში ისინი არ ჰკარგავენ ერთმანეთის პატივისცემისა და დაფასების უნარს. გარდა ამისა კარგი აქცენტები გავაკეთეთ იმ არაჩვეულებრივ წინადადებაზე – ,,სამშობლო უფრო ღრმადაა“…მოსწავლეებმა იმსჯელეს მოზარდებს შორის დამოკიდებულებებზე, მათ შინაგან ღირებულებებზე, სამშობლოს ძლიერ თავგანწირულ სიყვარულზე…

ანა ონიანის ,,აკვანი“-ზღვა ემოციებით აღსავსე ერთი ამოსუნთქვით წასაკითხი მოთხრობაა. სადაც იგრძნობა მოხუცი პაპა-ბებიის დიდი სიყვარული შვილიშვილის მიმართ. მოთხრობაში გაზგასმულია ახალგაზრდა თაობის უარყოფითი, დამოკიდებულება მოხუცების მიმართ, რაც ძლიერ გულისტკივილი იწვევს მათში. მოსწავლეებმა იმსჯელეს ასაკოვან ადამიანებთან ღირებულებით დამოკიდებულებაზე…თუმცა ნაწარმოებში ჩანს მომაკვდავი პერსონაჟის დიდი სინანული და თვითგვემა ჩადენილი არასწორი ქმედების გამო. ფინალი გულისამაჩუყებელია როდესაც გოგონა მეუღლის სახლში, შემთხვევით აღმოაჩენს ერთ დროს თავისთვის განკუთვნილ, პაპის უძვირფასეს საჩუქარს-აკვანს და ცრემლმორეული დაუწყებს კოცნას.

ონჯალი რაუფის – “გმირი ღამის ავტობუსში“ მთავარი გმირი ჰექტორი გამოირჩევა აგრესიულობით. იგი მუდმივად ძლადობდა თანაკლასელებზე, მასწავლებლებზე, მოხუცებულ უსახლკარო ადამიანზეც კი,-თუმცა, ამას დიდად არ დარდობდა. თავისი ქმედებებით ამაყობდა კიდეც. ნაწარმოების დასაწყისში მსჯელობისას, ძნელი იყო მოგვეძებნა პერსონაჟის დადებითი მხარე, რადგან ის მართლაც მოძალადე იყო. თუმცა ისე განვითარდა მოვლენები რომ მის სულშიც დაიწყო ძირეული ცვლილებები და სიკეთისკენ შემოტრიალება. საბოლოდ მოძალადე და აბეზარი ბიჭი უშიშარ გმირად, სიკეთის მკეთებელ ადამიანად გადაიქცა. მოსწავლეები ნაწარმოებთან მიმართებაში მსჯელობდნენ, რომ არ არსებობს ღვთისგან შექმნილი ადამიანი, რომელშიც თუნდაც ფარულად სიკეთის მადლი არ ღვიოდეს. ისინი დარწმუნდნენ, რომ ყველას შეუძლია უკეთესი ადამიანი გახდეს, თუ ამას მთელი გულით მოინდომებს.

კითხვის პროცესმა დიდი ინტერესი გამოიწვია მოსწავლეებში. ვკითხულობდით ყველგან –  ფორმალურ თუ არაფორმალურ გარემოში. მოსწავლეები მსჯელობდნენ პერსონაჟების თვისებების შესახებ გამოთქვამდნენ ვარაუდებს, ავსებდნენ წიგნის საათს, იწერდნენ მოთხრობიდან მნიშვნელოვან დასამახსოვრებელ ეპიზოდებს. ავსებდნენ სქემებს, როგორი იყო პერსონაჟი მანამდე და შემდეგ. გამოჰყოფდნენ პერსონაჟის თვისებებს სწერდნენ პატარა ბარათებზე, მსჯელობდნენ კარგი თვისება იყო, თუ ცუდი და განათავსებდნენ სპეციალურ დაფაზე (იხ. სურ.1,2,3,4).

https://drive.google.com/file/d/1C75O32PBVs37ogF87Z8m7z5StJfx6QNv/view?usp=drive_link

სურ.1

სურ,2

სურ.3

https://drive.google.com/file/d/1HIbPt2T3OnF2x91BRs17i4Fy7cqqz47i/view?usp=sharing

https://drive.google.com/file/d/1feSISwLGl5J-qXUDAm-9NrKklZQAghtd/view?usp=drive_link

https://drive.google.com/file/d/1zlFFyRsrnq-8oEIivyIHby_IpM_pAFLa/view?usp=drive_link

https://drive.google.com/file/d/1TxnZHo9tz4GkItzjSml9beE0ZY38BGqG/view?usp=drive_link

https://drive.google.com/file/d/1sgr5MPJRQ85GxlsgUm6gkhOELbI0kJbO/view?usp=drive_link

https://drive.google.com/file/d/18KjRNIPaDkhL7A_Vqm3Q93IhGUmB2tKj/view?usp=drive_link

პროექტის ფარგებში დამზადდა მკითხველთა კლუბის პლაკატი. წაკითხული ტექსტების საფუძველზე შეიქმნა: დიორამები, მაკეტი, პლაკატი, შეავსეს სააზროვნო რუკები.(წიგნის საათი) ასოციაციური ნახატები, კომიქსები:

https://drive.google.com/file/d/1Tw0wUt6j7fhdSd56HKmNIaE9drqrrEDn/view?usp=drive_link

https://scratch.mit.edu/projects/850743067/fullscreen

შედეგად გაუმჯობესდა ზოგადწიგნერებასთან დაკავშირებული ყველა ასპექტი, დაიხვეწა და გამოიკვეთა მოსწავლეზე ორიენტირებული სასწავლო პროცესის პრაქტიკული შედეგები; მივიღეთ გაწაფული მკითხველები, რომლებიც აღჭურვილნი არიან ზოგადი კომპეტენციებით; დამზადდა დიორამები, კომიქსები,  ნახატები; მოეწყო   გამოფენები და  პრეზენტაციები.  სხვადასვხა ტიპის ლიტერატურის გაცნობით მოსწავლეებს შეუყვარდათ კითხვის პროცესი. მოხდა მათი წიგნთან დამეგობრება.

USAID-ის  საბაზისო პროგრამის ფარგლებში, სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის და სკოლის თანამშრომლობამ ხელი შეუწყო პროექტების განხორციელებას, მკითხველთა კლუბის ჩამოყალიბებას. ამაღლდა მკითხველ მოსწავლეთა მოტივაცია და შეიქმნა გაცილებით ეფექტიანი სასწავლო გარემო.

ალბათ მარტო არ ვარ. ალბათ სხვებსაც აქვთ ამოჩემებული ადგილები, სადაც სულის მოსაბრუნებლად დადიან – იმ ჰაერს ჩასასუნთქად, რომლის მსგავსიც სხვაგან არ ეგულებათ. ზამთარია, ზაფხულია, დღეების უაზრობა თუ მომავლის დანახვის შეუძლებლობა ნახევრად ჩაბნელებული დარბაზისკენ მიმავალ ქუჩაზე მაყენებს. ჩემი სახლიდან თხუთმეტი წუთის სავალზეა. კარს ყოველთვის სიხარულით ვაღებ ხოლმე – სიჩუმისას, სხვადასხვა თვალით დანახული სილამაზისას.

თბილისის ფოტოგრაფიისა და მულტიმედიის მუზეუმში ორ-სამ სტუმარზე მეტი იშვიათად მინახავს, სრულ სიცარიელეში, გამქრალ დროში კი ხშირად აღმოვჩენილვარ. გამჩენია განცდა, რომ ყველაფერი, რასაც მზერა სწვდება, ცოცხალია, გრძნეულის ხელით სულჩადგმულია იმ სამყაროში, რომელსაც თავისი წეს-კანონები აქვს და რომლიდან გამოღწევაც, უკან დასაბრუნებელი ხიდის გადმოვლაც უფრო და უფრო ძნელი ხდება.

შარშან ლიტველი ფოტოგრაფების გამოფენაზე მისულს წამოსვლის აუცილებლობა ყოველ ჯერზე მავიწყდებოდა. თითქოს ტერფები იატაკს მისწებებოდა – წამიერად გამოფხიზლებული, ნაბიჯის გადადგმას ვერ ვახერხებდი, ვერ ვიჯერებდი, რომ ანტანას სუტკუსის ფოტოებისთვის თვალის მოწყვეტით გამოუსწორებელ დანაშაულს არ ჩავიდენდი. მაშინ ბიბლიოთეკისკენ არც გამიხედავს – პატარა ოთახისკენ, სადაც ფოტოალბომებით სავსე თაროებია. გადმოიღე და ათვალიერე, სანამ სურათების ერთმანეთისგან გარჩევის უნარს არ დაკარგავ.

ახლა ახირებად ანტანას სუტკუსის ალბომის თვალიერება მაქვს. მისი გვარი რამდენიმეს აწერია, მაგრამ ჩემი რჩეული „ბავშვებია“ – გერმანულ გამომცემლობაში, „შტაიდლში“ მომზადებული და 2021 წელს გამოცემული. ჩემი ბავშვობის მიწაზე ფეხის დადგმა და ყველაზე მნიშვნელოვანის გამორჩევა სხვას არავის მოუხერხებია, რუკიდან გამქრალი ქვეყნის, საბჭოთა კავშირის არცერთ ფოტომემატიანეს. მერე რა, რომ სხვადასხვა ათწლეულებში გადაღებულ ფოტოებზე ვხედავ საკუთარ თავს, მერე რა, რომ ეს გოგოები და ბიჭები ჩემი თანატოლები არ არიან.

„როდესაც ანტანას სუტკუსი ლიტველ ბავშვებს გვაჩვენებს, მათში ყველა იმ ბავშვს ხედავს, ვინც კი ამ სამყაროში ცხოვრობს, – წერს წიგნის შემდგენელი ტომას შირმბიოკი, – მისი თვალთახედვით, ისინი საკუთარ პლანეტაზე ცხოვრობენ – ისეთ ადგილას, რომელსაც უფროსები ვერაფერს გაუგებენ და ვერც იქ მოხვდებიან ოდესმე. ბავშვთა სამყარო მთელი სისავსით აწვდის მას ადამიანურ ემოციებს, მეტიც, ეს ემოციები ბავშვებში უფრო გულწრფელია, ძალდაუტანებელია, ვიდრე უფროსებში“. ფოტოალბომის თვალიერებისას ამ სიტყვების სიმართლეში ბოლომდე რწმუნდები.

თავად ფოტოგრაფს კი უთქვამს: „ბავშვებს საკუთარი სამყარო აქვთ – თავისი კანონებით, წესებით, ბედნიერებითა და მწუხარებით. მასში მოხვედრა თუ გინდა, უნდა იგრძნო, რომ შენც ბავშვი ხარ. უფროსები და ბავშვები – სხვადასხვა ისტორიებია“. შეძლო და ამ სამყაროს გზა-შარაზე დაუღლელად იარა, ალღომ კი ერთხელაც არ უმტყუნა – მისი გადაღებული გოგოები და ბიჭები რაღაც ისეთს ჰყვებიან, რასაც მხოლოდ გრძნეულს მოუყვებოდნენ, საზღვრების გაქრობის მცოდნესა და ერთდროულად ორ ადგილას ყოფნაში დახელოვნებულს.

არც ანტანას სუტკუსის ბიოგრაფიაზე, არც საბჭოთა სინამდვილისადმი მის დამოკიდებულებაზე არაფერს ვამბობ. ამ ყველაფრის შეტყობა სულ მცირე ძალისხმევის ფასადაც კი შეიძლება. პატარა წერილში ადგილს ვერ ვპოულობ თუნდაც ერთ ფოტოს აღსაწერად, მაგალითად, 1964 წელს საბავშვო სიმღერის ფესტივალზე გადაღებული ბაფთიანი გოგოს დაძაბული სახის საჩვენებლად. მაინც რა ჩანს ამ სახეზე – შიში? შიშნარევი ცნობისმოყვარეობა? თუ იმ ადამიანის რთულად სახელდასარქმევი განცდა, ვისაც იმედი გაუცრუვდა, მაგრამ ორიოდე მბრწყინავ წერტილს მაინც ხედავს?

ფოტოგრაფიისა და მულტიმედიის მუზეუმი. ანტანას სუტკუსის „ბავშვები“. სხვა ალბომებიც, რომლებზე წერისასაც მთავარის მოხელთებას მაინც ვერ მოვახერხებდი.

წადით, ჩაისუნთქეთ ის ჰაერი.