„მიიღე და გაიაზრე პარადოქსები;

გამოიმუშავე გლობალური აზროვნება ტვინის ორივე ჰემიოსფეროს გამოყენებით.“

ლეონარდო და ვინჩის რჩევებიდან

„მოძრაობას თავისი მოქმედებით შეუძლია შეცვალოს ნებისმიერი წამალი, მაგრამ მსოფლიოს ვერცერთი სამედიცინო საშუალება ვერ შეცვლის მოძრაობის მოქმედებას“.

ავიცენა

ახალი ეპოქის გამოწვევების შესაბამისად, თანამედროვე ადამიანი ან „გამოიღვიძებს“ და  გააკეთებს ნახტომს ცნობიერებაში, ან მოექცევა ტექნოლოგიების და ციფრული ეპოქის გავლენაში, როცა ის უბრალოდ ბიორობოტი იქნება.

შემეცნებისათვის მნიშვნელოვანია უნარების ცალ-ცალკე  გააქტიურება კი არა, არამედ მათი სინქრონიზაცია. სინქრონიზებული უნარები სრულიად განსხვავებულად მუშაობს. შედეგად ადამიანი არის უფრო  უფრო განუყოფელი, ჰოლისტური და დაბალანსებული.

ტვინის მარჯვენა და მარცხენა ნახევარსფეროების სინქრონიზაცია  ხელს უწყობს ჩვენს განვითარებას,  აუმჯობესებს ჩვენს კეთილდღეობას და ცხოვრების ხარისხს. ეს კი საშუალებას გვაძლევს, უკეთ გავუგოთ საკუთარ თავს და სხვებს, გავაფართოოთ ჩვენი შესაძლებლობები და მივაღწიოთ ჰარმონიას  ემოციური და რაციონალური ასპექტების შერწყმით.

ამ თემას ეხება ჩვენი დღევანდელი სტატია – თითების ნეიროვარჯიშების (იგივე კინეზიოლოგიური ვარჯიშების) დახმარებით როგორ შევძლოთ მარჯვენა და მარცხენა ნახევარსფეროების სინქრონიზება. ამ სავარჯიშოების გამოყენება შეუძლია ნებისმიერი ასაკის ადამიანს და ნებისმიერი სიხშირით.

ცნობილია, რომ თითების ნეიროვარჯიშები ბავშვებისთვის და მოზრდილებისთვის სახალისო გართობად შეიძლება იქცეს. გართობა და თამაშით სწავლება კი საუკეთესო მეთოდია, სწრაფად მიიღო და გაითავისო ინფორმაცია.

რა შეუძლია ნეიროვარჯიშებს?

ნეიროვარჯიშები ხელს უწყობს ინტელექტუალური და ფსიქიკური შესაძლებლობების განვითარებას. ტვინის გააქტიურებით და სინქრონიზაციით უმჯობესდება მეხსიერება, ყურადღება, აღქმა, მეტყველება, მოტორული უნარები, აზროვნება, კრეატიულობა, შემოქმედებითობა, თვითრეგულირება, თვითშეფასება, მოტივაცია და ზოგადი სომატური ჯანმრთელობა.

როგორ განიცდის ტვინი ცვლილებას?

ნეიროპლასტიკა არის ტვინის უნარი, შეცვალოს თავისი სტრუქტურა და ფუნქცია გამოცდილების, სწავლისა და ვარჯიშის საშუალებით. ეს არის ტვინის ფუნდამენტური თვისება, რომელიც საშუალებას აძლევს მას, მოერგოს ახალ სიტუაციებს, შეიძინოს ახალი ცოდნა და განავითაროს ახალი უნარები.

მაგრამ ისმის კითხვა: როგორ გამოვიყენოთ ნეოროპლასტიურობა ყოველდღიურობაში?

წარმოიდგინეთ თქვენი ტვინი, როგორც კოლოსალური ენერგეტიკული სისტემა. მილიარდობით „გზა“ ინთება ყოველ ჯერზე, როცა რაიმეს ვფიქრობთ, ვგრძნობთ ან ვაკეთებთ. ნეიროპლასტიურობის ამოქმედება ნიშნავს ახალი გზების გაყვანას და არსებული საუკეთესო გზების გაძლიერებას. „ნეირონები, რომლებიც ერთად აინთებიან, ერთმანეთს უერთდებიან, ხოლო ნეირონები, რომლებიც არასინქრონიზებულად მუშაობენ, ვერ ახერხებენ კომუნიკაციას.“

ნეიროპლასტიურობის პროცესში ტვინს შეუძლია შექმნას ახალი კავშირები (სინაფსები) ნეირონებს შორის ან გააძლიეროს არსებული კავშირები გარკვეული სტიმულის ან განმეორებითი აქტივობის შედეგად.

ნეირობიოლოგი Dr. Tara Swart -ი, მასაჩუსეტსის  ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მკვლევარი, რომელსაც ეკუთვნის ბესტსელერი: „Brain Bible”, ნეიროპლასტიურობას ადარებს გზების მშენებლობას. „იფიქრეთ იმაზე, რომ გრუნტის გზიდან ავტომაგისტრალზე გადადიხართ,  შემიძლია ვთქვა, , რომ იმ ტრასაზე ვაპირებ მუშაობას, რომელიც ამჟამად გრუნტის გზაა. რაც უფრო მეტს ვიყენებ და რაც უფრო მეტად ვიმეორებ მოქმედებებს, შევძლებ  მის მაგისტრალად გადაქცევას“. აი, ამ ახალ გზაზე კი ყველაფერი სხვაგვარად ხდება….

ცალ-ცალკე თავის ტვინის მარცხენა და მარჯვენა ნახევარსფერო ქმნის სრულიად განსხვავებულ და საპირისპირო სამყაროებს. მარჯვენა ნახევარსფეროს სამყარო მოდელირებულია, როგორც – ცოცხალი, მთლიანი, ფერადი, მრავალფეროვანი, ინდივიდუალური და უნიკალური სამყარო, რომელიც ურთიერთქმედებით განიცდის განუწყვეტელ ტრანსფორმაციას, სამყარო, რომელთანაც ჩვენ სიღრმისეულად ვართ დაკავშირებული.

მარცხენა ნახევარსფეროს  სამყარო კი არის: სტატიკური, გამოყოფილი, დაძაბული, იზოლირებული, ფრაგმენტირებული, კლასებად დაყოფილი, რომელზე დაყრდნობითაც კეთდება პროგნოზები; ამ სამყაროში ძველი გამოცდილებების რე-პრეზენტაცია ხდება, არ არის ადგილი სიახალეებისთვის.

რა წარმოქმნის განსხვავებულ სამყაროებს? ყურადღების ფოკუსი, რომელსაც ჩვენ მივმართავთ სამყაროზე, ფაქტობრივად, ცვლის მას: ჩვენ ვართ პარტნიორები ქმნადობის პროცესში (McGilchrist).[2]

McGilchrist – ის მიხედვით, მარჯვენა ნახევარსფერო მთლიანია, მთელზე ორიენტირებული, ხოლო მარცხენა – დეტალებზე. ამიტომ მარჯვენა ნახევარსფეროს მეცნიერი უწოდებს მთავარს, ხოლო მარცხენას – მის აგენტს. სამწუხაროდ, ჩვენ ვცხოვრობთ სამყაროში, რომელშიც დომინანტი მარცხენა ნახევარსფეროა; ბავშვობაში მარჯვენა ნახევარსფერო ყოველთვის არის online, ანუ უფრო ადრეულია, ვიდრე მარცხენა ნახევარსფერო. მარჯვენა ნახევარსფეროს სამყარო არის სეპარაციამდელი, განუყოფელი მანამდე, ვიდრე მარცხენა ნახევარსფერო მას არ აქცევს რაღაც სხვად, როცა მოახდენს მის რე-პრეზენტაციას; არ შეიძლება ითქვას, რომ მარჯვენა ნახევარსფერო აერთებს და აკავშირებს, რადგან მას საქმე აქვს იმასთან, რაც არასდროს გაყოფილა. ასეთია McGilchrist-ის აღწერა.

მარჯვენა ნახევარსფერო საჭიროებს მარცხენას, რათა შესაძლებელი იყოს გამოცდილების (ემოციების, გრძნობების, შეგრძნებების…) „განფუთვა“. ეჭვგარეშეა, რომ მისი სტრუქტურირების  გარეშე არ იქნებოდა ხელოვნება, განცდა დარჩებოდა განცდად. როგორც ჩანს, მარცხენა ნახევარსფეროს მიერ ამ გამოცალკევების შემდეგ უნდა მოიძებნოს ახალი კავშირები, რომელიც პროცესს დააბრუნებს მარჯვენა ნახევარსფეროში, მხოლოდ ამის შემდეგ ხდება ის ცოცხალი.

მოკლედ, McGilchrist -ის მიერ მარჯვენა და მარცხენა ნახევარსფეროთა განხილვა და ურთიერთკავშირი ყველაზე მეტად შეესაბამება ჩემს იდეას, რაც, ამ შემთხვევაში, უკავშირდება ნეიროსავარჯიშოებს, რომლებიც ახდენენ მარჯვენა და მარცხენა ნახევარსფეროთა სწორ დაკავშირებას ერთმანეთთან და მარცხენა ნახევარსფეროს მიერ ინფორმაციის ადექვატურად „გადმოთარგმნას“.

ნეიროვარჯიშები შევადგინე თქვენთვის, ძვირფასო მასწავლბლებო, ავტვირთე იუთუბ-არხზე, რათა გაგიადვილდეთ მისი მოძებნა და სწავლის დაწყებამდე 2-3 წუთი ბავშვებისთვის შეთავაზება, რაც უფრო ხალისიანს, საინტერესოს და შთამაგონებელს გახდის სწავლების პროცესს.

ნეიროვარჯიშები – https://www.youtube.com/@tsirabarbakadze2659/playlists

[1] ცირა ბარბაქაძე – ნეიროსავარჯიშოები https://www.youtube.com/@tsirabarbakadze2659/playlists

[2] https://psy.wikireading.ru/22430

„ჩემი ყველა ნაწარმოები ამონარიდებია ერთი დიდი აღსარებიდან“ – წერდა იოჰან ვოლფგანგ გოეთე თავის „პოეზიასა და ჭეშმარიტებაში“.

გოეთეს ბიოგრაფიას მე-12 კლასელებს დეტალურად ვაცნობ ხოლმე.

„ცხოვრება, როგორც ხელოვნების ნიმუში“ – ასე დაასათაურა ერთმა ავტორმა მისი ბიოგრაფიული წიგნი. მართლაც, მონუმენტური, ეპიკური ხელოვნების ნიმუშივით სიცოცხლე განვლო გოეთემ და  ახალგაზრდა „მსმენელთათვის დიდი მარგია“ ამ ცხოვრებისეული გამოცდილების გაცნობა. ვინ იცის, საჭირო დროს გამოხმობა და გამოყენებაც.

ბევრი მნიშვნელოვანი ეპიზოდიდან წერილში რამდენიმეს გამოვყოფ.

გასაოცარია ამ ადამიანის შემეცნების, კვლევის, სწავლის დაუდგრომელი სურვილი. ცნობისწადილი პატარაობიდანვე არ ასვენებდა. საკუთარი სახლი „პირველი საკვლევი პოლიგონი“ აღმოჩნდა მისთვის. მამა ძალიან უწყობდა ხელს. მისი ბიბლიოთეკა, რომელშიც 1700 წიგნზე მეტი ყოფილა, მომნუსხველი, ჯადოსნური ადგილი იყო ცნობისმოყვარე ბავშვისთვის. კაბინეტში ნახატების, იტალიის არქიტექტურული ნაგებობების ესკიზების თვალიერება, იქვე გამოფენილი მინერალების, ბუნებრივი წიაღისეულის კოლექცია და მამის მკაცრი, მზრუნველი ზედამხედველობით ჩატარებული გაკვეთილები ბევრს სძენს მას.

ცნობისმოყვარე გოეთეს ბავშვობიდანვე აღმოუჩენია, რომ „აქა-იქ სვლითა“ და ქალაქში ხეტიალით უამრავი ახალი შთაბეჭდილების მიღება და „გადამუშავებაა“ შესაძლებელი. შემეცნების ეს ხერხი განსაკუთრებით იტაცებს მას.

თანატოლებთან ერთად და მარტოდმარტოც დადიოდა და აკვირდებოდა ქალაქის ღირსშესანიშნაობებს. საინტერესოა, რომ ზემოთ ნახსენებ ავტობიოგრაფიულ ტექსტში ის ხშირად მესამე პირში მოიხსენიებს საკუთარ თავს. მაგალითად, წერს, ბიჭუნა ხარბად ისრუტავდა ყველაფერს, რასაც უყვებოდნენ ოჯახის წევრები, უფროსი ნათესავები და ფრანკფურტელებიო…

ოღონდ მხოლოდ გაგონილსა და სხვების გადმოცემულს არ სჯერდება. ფართო თვალსაწიერის, ღიაობის, ცნობისწადილის დაკმაყოფილების გამაოგნებელი და აღმაფრთოვანებელი მაგალითია, როგორ გადაწყვეტს ის ესტუმროს ებრაელების უბანს (რომელიც, რეალურად, ერთი ქუჩა აღმოჩნდაო, აზუსტებს) და საკუთარი თვალით იხილოს, საკუთარ ტყავზე გამოცადოს ის, რასაც უყვებოდნენ სხვები.

ბიჭუნას, შემდგომ კი უკვე ყმაწვილის გონების აღმაშფოთებელ საგანთაგან ერთი გახლდათ ებრაელთა კვარტლის მონახულება – იხსენებს გოეთე. სივიწროვე, სიბინძურე, მილეთის ხალხი, შეხლა-შემოხლა, ხმაური  – შორიდან ასეთი მოჩანდა ებრაელებით დასახლებული უბანი. ბავშვებს ხშირად აშინებდნენ ათასგვარი თქმულებით და გამონაგონით იმაზე, თუ რას უშვებდნენ ებრაელები ქრისტიან ბავშვებს.

„ვერ მოვისვენე, სანამ პირადად არ ვესტუმრე მათ სინაგოგას რამდენჯერმე. წინადაცვეთასაც დავესწარი, ქორწილსაც და საკუთარი თვალსაზრისი ჩამოვიყალიბე მათზე. ყველგან გულითადად მხვდებოდნენ, მიმასპინძლდებოდნენ, მეპატიჟებოდნენ…“

მზამზარეული შეხედულებების, სტერეოტიპებისა და დოგმატური ჭეშმარიტებების თავს მოხვევა არც ახლანდელი განათლების სისტემისთვის და საზოგადოებისთვისაა უცხო, ასე რომ შემეცნების, კვლევის ეს გაბედული მეთოდი ნამდვილად იმსახურებს საგანგებო ყურადღებას.

ბიოგრაფიული ეპიზოდების მოსმენის შემდეგ მოსწავლეებს ვთხოვე, თავადაც ეცადათ საკუთარი ბავშვობიდან რომელიმე ეპიზოდის გამოყოფა და ამ „მეხსიერების არქეოლოგიური ძიების“ შედეგების ქაღალდზე გადმოტანა. გოეთეს მეთოდი საინტერესო ჩანდა, ასე რომ სწორედ მას მივმართეთ.

„პატარა ბიჭუნა/გოგონა…“ – იყო თავისუფალი წერის საწყისი წინადადება. სტრუქტურისგან, წესებისა და სიტყვების რაოდენობის მითითებისგან თავისუფალი წერის.

ძალიან საინტერესო შედეგები მივიღეთ.

ნაწილს გიზიარებთ:

„ბიჭი ყოველთვის მარტოა, თუმცა ამისი არ ეშინია, პირიქით, უყვარს მარტოობა. სხვა არ სჭირდება. იჯდება მთელი დღე სილაში და ითამაშებს. ააშენებს ქალაქებს, გაიყვანს გზებს, ზედ გაატარებს მანქანებს. მთელი სამყაროა იქ. ბიჭუნას მეგობრები არ აკლდა, მათთანაც თამაშობდა, მაგრამ მარტო ყოფნა და თავისი სამყაროების აგება ყველაზე მეტად სიამოვნებდა“.

„გოგონა დაახლოებით ხუთი წლისაა. ზაფხულის ცხელი დღეა. ფანჯრის რაფაზე შემოსკუპებული გასცქერის გარესამყაროს. მისმა მზრუნველმა გამოაფხიზლა ფიქრებში ჩაფლული. კარაოკე ჩართო. იმ დღეს, მიკროფონით ხელში სიმღერისას, გოგონა მიხვდა, რომ მას სცენაზე დგომა სურდა. სიმღერა, მხიარულება. ამ წარმოსახვით სცენაზე გამოსვლა უკვე კათარსისივით იყო და ნამდვილზე დგომა მიზნად იქცა. მიხვდა – ფიქრებში ჩაღრმავება ღლიდა. სცენა კი დამღლელი ხვატივით გამაბეზრებელი რეალობისგან გათავისუფლების გზა აღმოჩნდა“…

„პატარა გოგონა სასაფლაოზე დაიკარგა. ცხელი ზაფხული იყო. საღამო. თავიდან ვერც მიხვდა, რომ დაიკარგა. ახლობლების ხმა თითქოს შორიახლოს ისევ ისმოდა. გავიდა ერთი საათი, ორი, ის კი ისევ მარტოა სასაფლაოზე და უკვე იმასაც იაზრებს, რომ სულ სხვაგანაა. თითქოს სხვა სამყაროში. არც შიში, არც ბრაზი, არც ტირილის სურვილი, მხოლოდ ფართოდ გაღებული თვალები. როგორი უზარმაზარია ქვეყნიერება, როცა მარტოდმარტო ხარ თურმე. მერე ბნელდება. ჯიბიდან პატარა ფანარს იღებს და შიშიც იწყებს შემოპარვას გულში. ცდილობს გზა გაიკვლიოს გასასვლელისკენ, მაგრამ გასასვლელი არ ჩანს. შემდეგ გოგონამ პატარა ძაღლი იპოვა. ან ძაღლმა იპოვა პატარა დაკარგული გოგონა. გული დამშვიდდა. ძაღლი ერთგულია და მხიარული. პატარა ძაღლთან ერთად პატარა გოგონა გზას იკვლევს და გასასვლელს აგნებს“.

„პატარა ბიჭო, თუ გახსოვს როგორ ტიროდი სკოლაში წასვლისას, როგორ იბრძოდი კლასში შესვლისას და თუ მაინც, ვაი და როგორმე შეხვიდოდი, დაფის უკან დადგებოდი. მთელი დღის გატარებაც შეიძლებოდა იქ. მუდმივად გაბრაზებული ყველაზე და ყველაფერზე. სკოლის ოთხ კედელში გამომწყვდევის, სირბილის და თავისუფლების აღკვეთის გამო.

პატარა ბიჭო, განა ეგ შენი გულია, ასე მძიმე რომ იყო და ასე მაგარი გახდა ახლა?“

„მე დავიბადე“

იმ გაკვეთილს, რომელზეც გოეთეს დაბადებაზე უნდა გვესაუბრა, ეპიგრაფად ტიციანის „მე დავიბადე აპრილის თვეში“ წავუმძღვარეთ. სხვათა შორის, გაკვეთილებისთვის ეპიგრაფის წამძღვარება ასევე შემოქმედებითი და საინტერესო მიგნებაა. ძალიან მიყვარს ხოლმე გაკვეთილის დაგეგმვისას იმაზე ფიქრი, თუ რა ფრაზა, ციტატა, აფორიზმი მოუხდება იმ დღის სათქმელს, ასახსნელს, გადასაცემს, გონებრივ საზრდოს.  ამ ეპიგრაფმა ასევე თავისით წარმოშვა საწერი თემის სათაურიც „მე დავიბადე…“ და მას შემდეგ, რაც მოსწავლეებმა გოეთეს დაბადების პროცესისა და თანმდევი მნიშვნელოვანი ფაქტის შესახებ შეიტყვეს, თავადაც დაწერეს ამ სათაურით.

ჯერ გოეთე:

„1749 წლის 28 აგვისტოს, შუადღისით, როცა 12-ჯერ ჩამოკრა ზარმა, მე მოვევლინე  ქვეყნიერებას  მაინის ფრანკფურტში. კონსტელაცია იღბლიანი იყო. მზე ქალწულის ზოდიაქოში იდგა და  ზენიტისკენ ისწრაფოდა…ბებიაქალის მოუხერხებლობის გამო, მე ამქვეყნად ლამის მკვდარი მოვედი და მხოლოდ დიდი ძალისხმევის შედეგად ვიხილე მზის სინათლე. ეს გარემოება, რომელმაც დიდ გასაჭირში ჩააგდო ჩემიანები, სიკეთედ ექცათ ჩემს თანამოქალაქეებს, რადგან პაპაჩემს, იოჰან ვოლფრანგ ტექსტორს,  სახელმწიფო რწმუნებულს, საბაბი მიეცა, ქალაქში გინეკოლოგი დაენიშნა და სამეანო სასწავლებელი დაეარსებინა თუ განეახლებინა, რაც შემდგომში ძალზე წაადგათ ახალშობილებს“.

მართლაც, „ბავშვის დაბადება რთული იყო და სამ დღეს გრძელდებოდა. როგორც დედამისი იხსენებს, ბიჭუნა თითქმის უსიცოცხლო, „მთლიანად შავი“ მოევლინა ქვეყანას.  სუნთქვის უკმარისობისა და სისხლის მიმოქცევის დარღვევის გამო, რასაც სამედიცინო ენაზე ასფიქსია ჰქვია,  ის მთლად გალურჯებული ყოფილა. მშობიარობას ექიმი არ დასწრებია. ესწრებოდნენ მხოლოდ ბებიაქალი, რომელიც ძალზე მოუხერხებელი ვინმე უნდა ყოფილიყო და ბებია… მათ ბავშვი შეანჯღრიეს, გულმკერდი ღვინით დაუზილეს. „ის ცოცხალია!“ წამოიძახა მოხუცმა ქალმა, როცა ბავშვმა თვალი დაახამხამა, ძალიან დიდი, მუქი ყავისფერი, თითქმის შავი თვალები“ (მალთე შუხარტის წიგნიდან „ახალგაზრდობის ასაკი“, ქართულად თარგმნა ელენე კოშორიძემ).

ახლა – ჩვენი მეთორმეტეები:

„მე დავიბადე, როცა წყვდიადი ენთო ვარსკვლავად და ღამე იდგა ყველაზე გრძელი, მე დავიბადე ბოჰემა თავად, განთიადების მეფედ მოვედი…“

„მე დავიბადე 24 რიცხვში, დილაადრიან, გარიჟრაჟისას. სიცილით შევხვდი ახალ სამყაროს…“

„დავიბადე დაბღვერილი სახით, ღაჟღაჟა წითელი კანით და თეთრი თმით…“

„მე დავიბადე და ჩემი დაბადება 100 სანთლის ანთებით აღინიშნა ეკლესიაში. ამ სანთლების ნათება და სითბო დღემდე დამყვება, ასე მგონია, და გვერდში მიდგას მაშინ, როცა ყველაზე მეტად მჭირდება. მე დავიბადე ბრძოლაში და ვფიქრობ, ეს ჩემს ხასიათზეც აისახება. ახლაც ვიბრძვი…!“

„დილის 5 საათზე მოვინდომე სამყაროსთან შეხვედრა. დედამ სამშობიაროს სახლის ფანჯრიდან გადამახედა. ასე გავეცანი ქვევით მომლოდინე ხალხს, ქვეყნიერებას…“

საკუთარ თავში ჩაღრმავება, საინტერესო კითხვების დასმა, სხვა კითხვების პროვოცირება, სხვისი ცხოვრებისეული გამოცდილება ეხმარება ახალგაზრდებს ცხოვრების სხვადასხვა პერსპექტივიდან გააზრებაში. საკუთარი თავისა თუ სხვა ადამიანების უკეთ შეცნობაში. ამგვარი ლიტერატურული გამოცდილება ფასდაუდებელი გონებრივი საზრდო და საგზალია მომავალი დამოუკიდებელი ცხოვრებისთვის.

მოგეხსენებათ, რომ საქართველოს სკოლათა უმრავლესობაში დაწყებით კლასებში სხვადასხვა საგანს ერთი და იგივე მასწავლებელი ასწავლის. ეს შესაძლებელია. თუმცა მგონია, რომ საეჭვოა ერთმა მასწავლებელმა (და მათ შორის მეც) ყველა საგანი – ქართული ენა, მათემატიკა, ბუნება, ხელოვნება, მე და საზოგადოება, სპორტი და ზოგჯერ მუსიკაც სათანადო კომპეტენციით ასწავლოს. სწორედ ამიტომ ჩემს მოსწავლეებს ხშირად ვეკითხები, რომელია მათი საყვარელი საგანი. თითოეული პასუხის შემდეგ კი ვიწყებ მათი არჩევანის განმაპირობებელ მიზეზთა ძიებას. ეს ყველაფერი კი ამა თუ იმ საგნის სწავლებაში რიგი ცვლილებების შეტანის საფუძველი ხდება.

სწავლების პირველ წელს, პირველ სემესტრში, ბავშვებს რომ ვეკითხებოდი ხოლმე, რომელი იყო მათი საყვარელი საგანი, ისინი ხშირად ასახელებდნენ მათემატიკას, რაც ვფიქრობ განპირობებული იყო შესაბამისი ცოდნითა და თავდაჯერებულობით. ეს კი, ჩემი აზრით, გულისხმობს შემდეგს: პირველ კლასში ახლად შემოსულ მოსწავლეს, თუ მას სკოლამდელი განათლება აქვს მიღებული, რაოდენობრივი წარმოდგენების ნაწილში უნდა ჰქონდეს შემდეგი მზაობა: ბავშვი ავლენს ციფრების ცოდნასა და შეუძლია დათვლა (ეროვნული სასწავლო გეგმა, სკოლამდელი განათლება). მართლაც, ამ პერიოდში მოსწავლეთა უმრავლესობა მარტივად ახერხებს დათვლას, ციფრების ცნობას და მათ დაკავშირებას შესაბამისი რაოდენობის საგნებთან თუ გროვასთან, რაც თავისთავად ცხადია, რომ მათ თავდაჯერებულს ხდის. სწავლის დაწყების შემდეგ ნელ-ნელა ეს პროცესები წერით აქტივობებში გადადის და აქვე ჩნდება ისეთი მნიშვნელოვანი საკითხები, როგორებიცაა, რიცხვთა შეკრება, გამოკლება, შედგენილობა, მათი წარმოდგენა შესაკრებების სახით და ა.შ.

ეროვნული სასწავლო გეგმის მიხედვით რიცხვებისა და მოქმედებების თემატურ ბლოკში ვკითხულობთ, რომ პირველი კლასის ბოლოს მოსწავლეს უნდა შეეძლოს დათვლა 20-მდე, რაოდენობებისა და რიცხვების ერთმანეთთან დაკავშირება. მოახერხოს ასევე რიცხვებს შორის დამოკიდებულებების დადგენა და მათზე შეკრება-გამოკლების მოქმედებების სხვადასხვა ხერხით შესრულება. შეძლოს მათი დემონსტრირება, როგორც სიტყვიერი მსჯელობით, ასევე ვიზუალურადაც.

სასწავლო პროცესზე დაკვირვებით ყველაფერი მარტივია მანამდე, ვიდრე შესაკრებები ციფრ 5-ს გადააბიჯებს. მერე კი ნელ-ნელა უფრო იკვეთება მაღალი, საშუალო და დაბალი მზაობის მოსწავლეები. აქ უკვე აუცილებელი ხდება ისეთი დამხმარე მასალების გამოყენება, რომლებიც მუშაობის პროცესს მასწავლებლისთვის შედეგიანს, მოსწავლეებისთვის კი მამოტივირებელს (და ამასთან ერთად სარგებლიანს) გახდის. დაწყებით კლასებში ძალიან ეფექტიანია ისეთი რესურსების გამოყენება, რომლებიც მრავალჯერადია, რაც თავის მხრივ საკითხის უმტკივნეულოდ „შემოსწავლების“ შესაძლებლობას იძლევა.

მინდა, წარმოგიდგინოთ რესურსი „ჯადოქარი რიცხვები“, რომელიც, ვფიქრობ, აღწერილი საკითხის უკეთ შესწავლაში დაეხმარება პირველ და მეორეკლასელ მოსწავლეებს, მათ მშობლებსა და მასწავლებლებს.

აქვე უნდა აღვნიშნო, რომ რესურსი მარტივად დასამზადებელია სახლის პირობებშიც კი. არ საჭიროებს დიდ ფინანსებსა თუ დროს და სასურველია მშობლების ჩართულობით ყველა მოსწავლისთვის დამზადდეს, რათა სასწავლო პროცესში მისი გამოყენება უფრო შედეგიანი იყოს.

სამიზნე ჯგუფი: I ან II კლასი

თემატური ბლოკი: რიცხვები და მოქმედებები

თემა: რიცხვთა შეკრება-გამოკლება

სამიზნე ცნებები: მათემატიკური მოდელი (რიცხვითი გამოსახულება), კანონზომიერება (მოქმედებები რიცხვებზე), ლოგიკა (მსჯელობა)

ქვესაკითხები: რიცხვთა შედგენილობა, შეკრება-გამოკლება 20-ის ფარგლებში, მოქმედებათა ურთიერთშებრუნება, შეკრებისა და გამოკლების ერთმანეთთან დაკავშირება

საჭირო მასალა რესურსის დასამზადებლად:

დამზადებისა და გამოყენების ვიდეო-გზამკვლევი: https://youtu.be/-C1VCJY5M0k

როგორ შეიძლება რესურსის გამოყენება საგაკვეთილო პროცესზე ან საშინაო დავალების შესრულებისას?

აქტივობა N1

ინდივიდუალურად ან წყვილებში

მასწავლებელი ყოველი ციფრის ახსნის შემდეგ ეტაპზე მოსწავლეებს აჩვენებს რესურსის გამოყენების სპეციფიკას, რომ აუცილებელია ჩარჩოში მოაქციონ ციფრი/რიცხვი, რომელიც გაკვეთილზე განიხილეს, შემდეგ კი სთხოვს, აღნიშნული რიცხვი წარმოადგინონ შესაკრებების სახით. მაგალითად, მონიშნონ ციფრი 8 ან 9, ისე როგორც ფოტოზეა მოცემული და სტაფილოსფერ გამყოფ ხაზებს შორის მოქცეულ ციფრებზე გააკეთონ შესაბამისი ჩანაწერები.

აქტივობა N2

ინდივიდუალურად

მასწავლებელს დაფასთან გაჰყავს მოსწავლე და კარნახობს შეკრების ან გამოკლების მაგალითს და სთავაზობს, პასუხი გადაამოწმოს რესურსის დახმარებით. თუ მოსწავლეს გაუჭირდება ანგარიში, შეუძლია თავად რესურსი გამოიყენოს ზუსტი დაანგარიშებისთვის.

შეიძლება მასწავლებელმა შემდეგი სახის დავალებაც მისცეს: პასუხის ველში შეარჩიოს მისთვის სასურველი რიცხვი, მერე კი დაწეროს შეკრების ყველა შესაძლო ვარიანტი, რომელიც ჯამში გვაძლევს ამ რიცხვს.

ან დაწეროს ყველა შესაძლო ვარიანტი, სადაც საკლებს მის მიერ შერჩეული რიცხვი წარმოადგენს.

აქტივობა N3

ინდივიდუალურად

მასწავლებელი ბავშვებს ურიგებს ბარათზე დაწერილ რამდენიმე მაგალითს, როგორც შეკრების, ასევე გამოკლების და სთხოვს, რესურსის დახმარებით დაწერონ ან გადაამოწმონ თავიანთი პასუხები.

აქტივობა N4

წყვილებში

მასწავლებელი კლასს ყოფს წყვილებად და აძლევს წინასწარ გამზადებულ რესურსს. ერთ-ერთი მოსწავლე მეწყვილეს კარნახობს რიცხვს. მოსწავლე იწყებს ამ რიცხვის შედგენილობის წერას. დასრულების შემდეგ ორივე მოსწავლე ამოწმებს შედეგებს. შემდეგ კი ცვლიან როლებს.

აქტივობა N5

ჯგუფურად

მასწავლებელი კლასს ყოფს ჯგუფებად (უკეთესია 4 ბავშვი) და აძლევს წინასწარ გამზადებულ რესურსს. ასევე თითოეულ ჯგუფს კარნახობს ან ურიგებს გარკვეულ რიცხვს, რომელზეც ჯგუფის ორმა წევრმა უნდა წარმოადგინონ რიცხვების ოჯახი. მეორე წყვილი კი რესურსის დახმარებით ამოწმებს მაგალითების სისწორეს.

შემდეგ წყვილები ცვლიან როლებს და ამავე რიცხვზე სხვა რიცხვთა ოჯახს წარმოადგენენ, უკვე ნაცნობი პრინციპით. მეორე წყვილი კი პასუხებს რესურსის დახმარებით ამოწმებს.

აქტივობა N6

ჯგუფურად

მასწავლებელი მოსწავლეებს ყოფს ჯგუფებად, რომელშიც 4-4 წევრია. ურიგებს დომინოს ქვებს და სთხოვს, ამ ქვებისა და რესურსის გამოყენებით შეადგინონ შეკრების ან გამოკლების მაგალითები, რვეულში კი გააკეთონ შეკრების ჩანაწერები. შემდეგ კი გაუცვალონ გვერდით მჯდომს, რომელიც შეამოწმებს მას და გააკეთებს შეკრების სხვა მაგალითებს (შესაკრებთა გადანაცვლებით), შემდეგ ეს მოსწავლე ისევ გაუცვლის სხვა გვერდით მჯდომ მოსწავლეს, რომელიც ამ ეტაპზე ამოწმებს ორივეს და აკეთებს გამოკლების ჩანაწერებს. ბოლოს კი მეოთხე მოსწავლე ამოწმებს სამივე შემთხვევას და აკეთებს სხვა გამოკლების მაგალითებს ამავე ციფრებზე. საბოლოოდ ისე აღმოჩნდება, რომ ჯგუფის ყველა წევრი წრიული პრინციპით იმუშავებს, როგორც შეკრების, ასევე გამოკლების პროცესებზე.

დასაწყისისთვის მასწავლებელმა შეიძლება ამობეჭდილი, მზა მასალაც დაურიგოს ბავშვებს. ეს უფრო გააადვილებს ინსტრუქციის გაგებას.

აღნიშნული აქტივობების გამოყენება საგაკვეთილო პროცესს ძალიან სახალისოსა და მამოტივირებელს ხდის მოსწავლეებისთვის. მისი მრავალჯერ გამოყენება კი ხელს შეუწყობს შეკრება-გამოკლების პროცესის პოზიტიურ დასწავლა-შემოსწავლებას.

„ვიმედოვნებ, რომ ამ წიგნში მოცემულ ცოდნას გამოიყენებთ არა მხოლოდ თქვენი ცხოვრების გასაუმჯობესებლად, არამედ – თქვენ გარშემო მყოფთათვისაც. ფორმულა ძალიან მარტივია: ისწავლე + დაეუფლე + გააზიარე. გმირის მოგზაურობა მხოლოდ მას ვერ მოუტანს სარგებელს: თქვენი ახალი ცოდნით შეგიძლიათ დაეხმაროთ გარშემო მყოფებსაც“.

ჯიმ კვიკი

მერვე კლასის ქართულის სახელმძღვანელოში შეტანილია ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსი „ფიქრნი მტკვრის პირას“. პოეტის ბიოგრაფიის უკეთ გასაცნობად მოსწავლეებს მაიკო ორბელიანისადმი მიწერილი მისი პირადი წერილი წავუკითხე და ვთხოვე, დაჰკვირვებოდნენ, რა ინტერესები ჰქონდათ იმ ეპოქის ადამიანებს. შემდეგ პოეტს პირადი წერილები მისწერეს და საკუთარი თვალთახედვით 21-ე საუკუნე გააცნეს. ამგვარი აქტივობებით 13 წლის მოზარდებს წარმოდგენა შეექმნათ მე-19 საუკუნის პირველ ნახევარში მცხოვრები ადამიანების შესახებ. „ფიქრნი მტკვრის პირას“ მთელი გულით შეიყვარეს. ბოლოს კი ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახლ-მუზეუმს ვესტუმრეთ. ქალაქის გარეუბნიდან ძველი თბილისისკენ საზოგადოებრივი ტრანსპორტით გავემგზავრეთ. თან სამი მშობელი გვახლდა. ფეხტურები სასკოლო ცხოვრებას სიხარულით ავსებს.

ნიკოლოზ ბარათაშვილის მემორიალურ სახლ-მუზეუმში დავესწარით საგანმანათლებლო პროგრამას, რომელიც პოეტის ბიოგრაფიის, ძველი თბილისის ქუჩების ისტორიის, მუზეუმში გამოფენილი ექსპონატების გაცნობასა და სამაგიდო თამაშს მოიცავდა. ინტერაქციული მეთოდებით განახლებული პროგრამა ახალი ინფორმაციის მარტივად ათვისებას უწყობს ხელს და ბავშვებიც ხალისით ჩაებნენ მასში. მათი ყურადღება წამით არ მოდუნებულა, რისთვისაც დიდ მადლობას ვუხდი მუზეუმის ყურადღებიან თანამშრომლებს და მასწავლებლებს ვურჩევ, ხშირად მიიღონ მონაწილეობა მუზეუმების გაერთიანების მიერ შემოთავაზებულ პროგრამებში.

მუზეუმიდან გამოსულებმა ძველი თბილისის ქუჩებში გავისეირნეთ. პირველ სემესტრში კლასის საკითხავ წიგნად შერჩეული მქონდა ნატო დავითაშვილის „ამბავი ლილე იროელისა“. 25 დეკემბერი იდგა. წიგნის წაკითხვის შემდეგ სპექტაკლისთვის სცენარის წერისას თავზე დამათენდა. რამდენიმე მონაკვეთი დადგმული გვქონდა და იმ დღეს რეზო გაბრიაძის თეატრის წინ, მოედანზე, ნატო დავითაშვილის წიგნის „ამბავი ლილე იროელისა“ მიხედვით პანტომიმა გავმართეთ, უფრო ზუსტად, ღვთისშვილებისა და ქაჯების ბრძოლა გავაცოცხლეთ. გამვლელები ჩერდებოდნენ და წარმოდგენას სიამოვნებით ადევნებდნენ თვალს. ვიდეოს გადაღებისას შევნიშნე ერთი უცხოელი ბიჭი დიდი ზომის ქურთუკით, გულღია ღიმილითა და ამოიღლიავებული წიგნით. წარმოდგენის დასრულების შემდეგ ის ბავშვებს გამოესაუბრა. ასე გავიცანით მოგზაური კორეელი მინზა. რას კითხულობთ-მეთქი, ვკითხე და აღფრთოვანებულმა გამაცნო ჯიმ კვიკის წიგნი, ტვინის უსაზღვრო შესაძლებლობებში არწმუნებს მკითხველსო. მინზას გამოვემშვიდობეთ და სადილისთვის რესტორნისკენ გავეშურეთ. სანამ ჩვენ ფოტოებს ვიღებდით, ის ისევ შემოგვხვდა გზად. ჩვენთან ერთად სადილობა შევთავაზეთ და სიხარულით გამოგვყვა. გადამდები იყო მისი კეთილგანწყობა. რესტორანში სადილის საფასურის გადახდისას თანხა შემოგვთავაზა. ვუთხარით, რომ ის ჩვენი სტუმარი იყო. ცოტა ხანში მომიახლოვდა და წიგნი მომიტანა, კორეაში კიდევ მაქვს ერთი ცალი და ეს თქვენ გქონდეთ ჩემგან სახსოვრადო. ასე უცნაურად მოვიდა ჩემთან ჯიმ კვიკის „უსაზღვროება“ ულამაზესი ყდით.

სანამ რესტორანში კუთვნილ შეკვეთას ველოდებოდით, ბავშვებსა და მშობლებს გასასვლელი ბილეთები დავურიგე და შევსება ვთხოვე. ყველამ წერა დაიწყო. მინზა ღიმილით გვაკვირდებოდა. მერე ბავშვებმა კითხვები ინგლისურად უთარგმნეს (მიუწერეს) და მასაც ვთხოვე, შთაბეჭდილებების დაწერა. მინზამ ამგვარად შეავსო გასასვლელი ბილეთი:

5 რამ, რაც დაგამახსოვრდა:

1. მე გავიგე ულამაზესი ქართული კულტურის შესახებ;
2. გავიგე, როგორი კეთილი და მეგობრული ხალხი ხართ;
3. და ლამაზი – lamazi smile (ლამაზი ღიმილი).
4. გავეცანი ულამაზეს ქართულ ცეკვას.

2 რამ, რაც პირველად გაიგე დღეს:

1. როგორ ხარ?
2. მწვადი.

1 რამ, რის შესახებაც მეტის გაგების სურვილი გაქვს:

1. ქართული ტრადიციული ცეკვის ისტორია.

1 შეკითხვა, რომელიც დაგებადა:

1. რა არის იმ ცეკვის სახელი, რომელიც დღეს დადგით?

რის თქმა მსურს ლელა მასწავლებლისთვის?

მე ძალიან ვაფასებ სადილად მოწვევას. თავს დაფასებულად ვგრძნობ და ეს დღე არასდროს დამავიწყდება.

5-წუთიანი ჩანაწერი. დაწერეთ, რა ხდება ახლა თქვენ ირგვლივ. რას ფიქრობთ?

მე დღეს ვიგრძენი სიყვარული და სიკეთე და ეს შიგნიდან მათბობს. ძალიან დიდი მადლობა დღევანდელი სიკეთისთვის.

სადილის შემდეგ მინზამ ყველა სანაყინეში დაგვპატიჟა. მისი გასასვლელი ბილეთიდანაც ჩანს, რომ მისთვის სიკეთე მთავარი ღირებულებაა. გამოვემშვიდობეთ მინზას და შინ დაბრუნებული ბავშვების გასასვლელი ბილეთების კითხვისას დავრწმუნდი, რომ მან ჩვენი დღის განწყობა შექმნა. 25 დეკემბერს ნიკოლოზ ბარათაშვილის ბიოგრაფიის გაცნობის პარალელურად სამყარომ დაუვიწყარი თავგადასავლები გვაჩუქა. სოციალურ ქსელში ჩვენი ფეხტურის შესახებ სტატუსი რომ გამოვაქვეყნე, ერთმა მასწავლებელმა მომწერა, ქუჩაში დაგინახეთ და ისეთი მხიარულები და ბედნიერები იყავით, ყურადღება მიიქციეთო.

მინზას ნაჩუქარი ინგლისურენოვანი წიგნის წაკითხვა რამდენჯერმე ვცადე. ჩემი ყურადღება მიიქცია ერთ-ერთმა თავმა, რომელიც კითხვის მნიშვნელობას ეხებოდა. თბილისის წიგნის ფესტივალზე კი შემთხვევით გადავაწყდი ქართულ თარგმანს და შევიძინე.

ჯიმ კვიკის „უსაზღვროება“ სამოტივაციო ჟანრის წიგნია. ავტორი პირად ამბებსა და ცნობილი ადამიანების გამოცდილებას გვიზიარებს. ჯიმ კვიკს ბავშვობაში კითხვა უჭირდა, რაც პრობლემებს უქმნიდა. შემდეგ სკოლაში რადიატორს თავი ჩამოარტყა და ტვინი დაუზიანდა, რამაც კიდევ უფრო მეტი პრობლემა შეუქმნა დასწავლისას. წიგნის მთავარი გზავნილიც სწორედ ის არის, რომ ბავშვობაში გადატანილი ტრავმები ხშირად განმავითარებელ სტიმულად იქცევა და ადამიანს აძლიერებს.

ჯიმ კვიკის მოსაზრებით, ტვინს, სხეულის სხვა კუნთების მსგავსად, სჭირდება ვარჯიში, გამოკვება და ზრუნვა. იგი გვიზიარებს მეხსიერების, აზროვნების, მოტივაციის შესახებ სხვადასხვა შეხედულებას, სავარჯიშოებს, მეთოდებს. წიგნში აღწერილი ინფორმაციიდან ბევრი რამ ჩემთვის ნაცნობი იყო, თუმცა, წიგნის წაკითხვის შემდეგ მოტივაცია გამიღვივდა და ცხოვრებისადმი ჯანსაღმა დამოკიდებულებებმა თავი ერთად მოიყარა.

წიგნს მასწავლებლის თვალითაც ვკითხულობდი და ვცდილობდი, საკვანძო საკითხები მოსწავლეებისა და კოლეგებისთვისაც გამეცნო.

პოზიტიური აზროვნება

ჯიმ კვიკის აზრით, პოზიტიურ აზროვნებას დიდი ძალა აქვს და სამყაროს მიმართ ოპტიმისტურ დამოკიდებულებას გულისხმობს:

• სიცოცხლის გაზრდილ ხანგრძლივობას;
• დეპრესიის დაბალ მაჩვენებელს;
• ორგანიზმის გამოფიტვის დაბალ დონეს;
• გაციებისადმი დიდ მედეგობას;
• უკეთეს გონებრივ და ფიზიკურ ჯანმრთელობას;
• გულ–სისხლძარღვთა სისტემის გაუმჯობესებას;
• სირთულეებისა და სტრესული სიტუაციებისადმი გამკლავების ძლიერ უნარს. [კვიკი 2023, 128] „ჭიანჭველები“.

პოზიტიური აზროვნების ერთ-ერთ ხელისშემშლელ ფაქტორად შეიძლება იქცეს „ჭიანჭველები“ „ავტომატური ნეგატიური აზრები“, რომლებიც თითოეულ ჩვენგანის ტვინს აბინძურებენ. ნეგატიური აზრების ცხოვრებისგან განდევნა გვეხმარება თავდაჯერებულობის მოპოვებასა და სიხარულის შეგრძნებაში.

პოზიტიური გარემო

„თქვენ ჰგავხართ მათ, ვისთანაც ურთიერთობთ“ – წერს ჯიმ კვიკი და გვაფრთხილებს, რომ არასასურველი გავლენებისგან თავი დავიცვათ. „კარგი იქნება, გამოყოთ რამდენიმე წუთი და დაფიქრდეთ იმაზე, თუ ვინ არიან თქვენ გარშემო მყოფი ადამიანები, რამდენად ახდენენ გავლენას თქვენს ცხოვრებაზე და როგორ მოქმედებს ეს თქვენს სურვილზე – იყოთ სხვისი აზრებისგან გათავისუფლებულები“. [კვიკი 2023, 196]

პატარა ნაბიჯების ძალა

ხშირად დასახული მიზნისკენ სიარულისას მოტივაცია ქრება. ამის მიზეზი შეიძლება იყოს საკუთარი თავისთვის დასახული რთული ამოცანები, რომლებიც თანდათან მრავლდებიან. ჯიმ კვიკის მიხედვით, სჯობს, ყოველდღიურად პატარა ნაბიჯები გადავდგათ, დავასრულოთ დაწყებული საქმეები და მალე ჩვენი ქცევა ჩვევაში გადაიზრდება.

ყურადღების შენარჩუნება

კიდევ ერთი საჭირო უნარი ყურადღების შენარჩუნების გამომუშავებაა. მულტიფუნქციურობა, როდესაც ერთდროულად რამდენიმე საქმეს ვაკეთებთ, ტვინის მუშაობას აფერხებს. ერთდროულად საუბარი და შეტყობინებების შემოწმება მობილურ ტელეფონში არასწორია. მასწავლებლებს ხშირად გვიწევს მოსწავლის საუბრის მოსმენა. ამ დროს გონება შეიძლება გაგვეფანტოს, ფიქრებით სხვაგან ვიყოთ. თუკი შევეცდებით, პრაქტიკულად ვიმუშაოთ ყურადღების ფოკუსირებაზე, თუნდაც ვიყოთ ეფექტური მსმენელები, აუცილებლად გამოგვივა და ამას მოსწავლეებიც იგრძნობენ. რადგან ძალიან რთულია აქტიური მოსმენა, შეგვიძლია, მოკლე ჩანაწერები გავაკეთოთ და მოსწავლის ნათქვამი საკვანძო ფრაზები ჩავინიშნოთ. აქ და ახლა – ყოფნა მუდმივად აწმყო დროში ყველაზე დიდი საჩუქარია, რაც შეგვიძლია ურთიერთობებისას სხვებს თუ საკუთარ თავს ვაჩუქოთ.

ცხოვრების წესი

ჯიმ კვიკი გვირჩევს, მოვიწესრიგოთ ძილი, გაღვიძებისთანავე ჩავიწეროთ სიზმრები, დავლიოთ წყალი, რამდენიმე წუთი მაინც დავუთმოთ ვარჯიშს, მედიტაციას, გავთავისუფლდეთ ცრუ წარმოდგენებისგან, ჩამოვწეროთ დღის გეგმა, გავაკეთოთ ჩანიშვნები და დღის განმავლობაში სულ ცოტა 10 წუთი მაინც ვიკითხოთ, რადგან კითხვა გონების საუკეთესო ვარჯიშია.

 კითხვა

ცალკე თავი აქვს დათმობილი დაჩქარებული კითხვის მნიშვნელობის განმარტებასა და მეთოდებს. ერთ-ერთი საინტერესო რჩევაა, წამმზომის გამოყენება კითხვისას, კერძოდ, ყოველი 25 წუთის შემდეგ გავჩერდეთ და ჩამოვწეროთ 5 მნიშვნელოვანი რამ, რაც დაგვამახსოვრდა. ამგვარად წაკითხულის გააზრებას ვსწავლობთ და ვსწავლობთ მნიშვნელოვან ფაქტებზე ყურადღების გამახვილებას, შეჯამებას, ყოველივე ეს კი მეხსიერების გაუმჯობესებას უწყობს ხელს. შეიძლება, ყოველი წიგნის წაკითხვისას ამგვარი წყვეტა დამღლელი იყოს, თუმცა დროდადრო ამ მეთოდის გამოყენება საინტერესოა. ასევე, ვაპირებ, რომ ჩემს მოსწავლეებს ვასწავლო 25-წუთიანი შესვენებები კითხვისას და ჩანაწერების გაკეთება. ამ მეთოდს საშინაო დავალების ინსტრუქციადაც ვაქცევ.

„თუ ვინმე გეტყვით, რომ წიგნებს არ კითხულობს, ეს არსებითად ნიშნავს, რომ მან შეწყვიტა რაიმე ახლის სწავლის მცდელობა“, – მეც ვეთანხმები ამ მოსაზრებას, რადგან მთელი ცხოვრების განმავლობაში სწავლა კითხვის გარეშე წარმოუდგენელია. „თითქმის შეუძლებელია, სწავლა გახადოთ დინამიკურ პროცესად და აქციოთ იგი თქვენი ცხოვრების მუდმივ ნაწილად კითხვისადმი მიზანმიმართული მიდგომის გარეშე“. [კვიკი 2023, 308]

ავტორი კიდევ ერთხელ შეგვახსენებს კითხვის დადებით მხარეებს, კერძოდ, კითხვა:

• ააქტიურებს ტვინს;
• აუმჯობესებს მეხსიერებას;
• აძლიერებს თქვენს ფოკუსირებას;
• ამდიდრებს ლექსიკას;
• ხელს უწყობს წარმოსახვას;
• გიღვივებთ თანაგრძნობის უნარს.

დინება (Flow)

ფსიქოლოგ ჩიკსენტმიჰალის მიხედვით, დინება არის ის მდგომარეობა, რომლის დროსაც იღებ უზარმაზარ სიამოვნებას, კარგავ დროის შეგრძნებას და ივსები დადებითი ემოციებით. სწავლა, უფრო მეტად კი სწავლება, ნამდვილად არის ჩემთვის ის, რასაც შეუძლია ჩამაყენოს დინების მდგომარეობაში.

ჯიმ კვიკი დაწვრილებით მიმოიხილავს დინების მახასიათებლებს და გვაძლევს რჩევებს, რათა მიზანმიმართულად აღმოვჩნდეთ დინებაში: გააკეთეთ ის, რაც გსიამოვნებთ – ჩემი აზრით, ეს არის მთავარი მაქსიმა. დინებისთვის ხელისშემშლელია:

1. მრავალამოცანა;
2. სტრესი;
3. წარუმატებლობის შიში;
4. თავდაჯერებულობის ნაკლებობა.

ჩემთვის დინება არის თითქმის ყოველი გაკვეთილი, როდესაც სხვა მოვალეობები და პრობლემები თავისთავად მავიწყდება. დრო მიქრის, მსიამოვნებს ბავშვებთან ყოფნა, რადგან თავს საჭიროდ ვგრძნობ. განსაკუთრებულია მოსწავლეებისთვის დაგეგმილი აქტივობები არაფორმალურ გარემოში: ლიტერატურული კაფეები, ფეხტურები, მუზეუმში სტუმრობა, სპექტაკლები, მწერალთან შეხვედრა…

ჰკითხეთ საკუთარ თავს, როდის ხართ დინებაში?

დადებითი ემოციები

მასწავლებლის როლის მნიშვნელობაზე დადებითი ემოციების შესახებ აღწერილმა კვლევამ დამაფიქრა. უარყოფითი ემოციები ტვინის შესაძლებლობების გამოვლენას თრგუნავს, დადებითი ემოციები კი პირიქით – ხელს უწყობს.

„როდესაც განიცდით დადებით ემოციებს, როგორიცაა სიხარული, კმაყოფილება და სიყვარული, თქვენ ხედავთ ბევრად მეტ შესაძლებლობას ცხოვრებაში“. [კვიკი 23023, 135]

წიგნში დამოწმებული კვლევის მიხედვით, დადებითი ემოციები:

• ზრდის ყურადღებისა და აზროვნების შესაძლებლობებს;
• აქრობს უარყოფით ემოციურ აღგზნებადობას;
• ასტიმულირებს ფსიქოლოგიურ სტაბილურობას;
• ქმნის შესაბამის პერსონალურ რესურსებს;
• ხელს უწყობს ცხოვრების დონის ამაღლებისკენ მიმართულ საქმიანობას და ადამიანის პიროვნულ კეთილდღეობას.

ჯიმ კვიკის „უსაზღვროებაში“ თავმოყრილმა ცოდნამ თავისი სახელი დაარქვა იმას, რისკენაც სასწავლო პროცესი მიმყავს – მოსწავლეებისთვის სიხარულის, კმაყოფილების, სიყვარულის მინიჭება. დადებითი ემოციები ადამიანის კეთილდღეობისა და დღეგრძელობისკენ გადადგმული ნაბიჯიაო, შემაჯამებელ აბზაცში წერს ჯიმ კვიკი და მეც დიდ სტიმულს მაძლევს ჩემი პროფესიული საქმიანობის გასაახლებლად. შეიძლება ითქვას, კორეელი მინზას ნაჩუქარ წიგნში ვიპოვე პასუხი იმისა, თუ როგორი დადებითი ემოციების მომტანია მოსწავლეებთან ერთად არაფორმალურ გარემოში დროის გატარება, ფეხტური ქალაქში, მუზეუმების მონახულება, წიგნის კითხვა და საკლასო ოთახში დადგმული ცეკვით სხვებისთვის წაკითხულის გაზიარება თუ სიამოვნების მინიჭება.

ჯიმ კვიკი წიგნის ბოლოს ურთავს მადლიერების წერილს, რომელიც ძალიან მიყვარს, განსაკუთრებით კი მასწავლებლებისადმი გამოხატული მადლიერება:

„განსაკუთრებული მადლობა ჩემი სკოლის მასწავლებლებს (და მთელი მსოფლიოს მასწავლებლებს) – ვიმუშავე უამრავ პედაგოგთან. ვიცი, რამდენად რთულია თქვენი შრომა. გმადლობთ ყურადღების, თანაგრძნობისა და ერთგულებისთვის. თქვენ ნამდვილი სუპერგმირები ხართ. ჩვენ გვიყვარს სუპერგმირების ლაბადები, რომლებსაც ატარებთ“. [კვიკი 2023, 366]

ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსი „ფიქრნი მტკვრის პირას“ ასე მთავრდება:

„მაგრამ, რადგანაც კაცნი გვქვიან – შვილნი სოფლისა,
უნდა კიდეცა მივდიოთ მას, გვესმას მშობლისა.
არც კაცი ვარგა, რომ ცოცხალი მკვდარსა ემსგავსოს,
იყოს სოფელში და სოფლისთვის არა იზრუნვოს!“.

25 დეკემბერს ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახლ-მუზეუმში სტუმრობამ და ამ დღეს განვითარებულმა მოვლენებმა 21-ე საუკუნის მასწავლებელი და მოსწავლეები კიდევ ერთხელ დაგვარწმუნა, რომ „სოფლისთვის ზრუნვა“ შეიძლება აღმოჩნდეს ქართული პოეზიის კითხვა. ქალაქის გარეუბნის სკოლაში მთელი გულით გადაშვებამ მე-19 საუკუნის პოეტის ცხოვრებასა და პოეზიაში ახალი გზებით გვატარა, დაუვიწყარი ემოციები გვაჩუქა, გაგვაცნო მინზა და მანაც ჯიმ კვიკის „უსაზღვროებით“ კიდევ უფრო დიდი შემართებით მიმაბრუნა ჩემი საყვარელი საქმისკენ. სწორედ „უსაზღვროების“ ფურცლებზე ამოვიკითხე შემდეგი ფრაზაც: „სიცოცხლის ერთადერთი მიზანი ცოდნის გადაცემაა. უმაღლესი მიზანი არ არსებობს. ასე რომ, თუ მეკითხები, რა უნდა მოიმოქმედო მთელ ამ ცოდნასთან ერთად, რომელსაც აგროვებ, მე გეტყვი – გადაეცი“. [კვიკი 2023, 353] ამ წიგნში ასახული მეთოდებიც „სოფლისთვის ზრუნვაა“.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1. კვიკი, ჯიმ. 2023. „უსაზღვროება“ – ავარჯიშე ტვინი, ისწავლე სწრაფად და მიაღწიე უსაზღვროებას. თარგ. ლიკ გურაბანიძე. რედ. მზია რაზმაძე, გოგი სალიაშვილი. თბილისი: წიგნი+ერი

ყოველი სასწავლო წლის დასაწყისი ემოციებით არის სავსე, თუმცა ცხოვრებაში ერთხელ მაინც ალბათ ყველას გვქონია გამორჩეული მომენტი, როცა ჩვენი საყვარელი პატარა პირველად მიდის სკოლაში.

პირველი კლასი, პირველი მასწავლებელი, პირველი საშინაო დავალება, პირველი პასუხისმგებლობა, პირველი ნაბიჯები დიდობაში – ბავშვებთან ერთად ამ გზას მშობლებიც კიდევ ერთხელ გადიან. პატარა შვილების მსგავსად ისინიც განიცდიან სიახლეებით გამოწვეულ შფოთს, მით უმეტეს, თუ პირველი შვილი შედის სკოლაში.

როგორი მასწავლებელი შეხვდება? როგორ შეეგუება მეგობრებს? რას იზამს გაკვეთილზე? მიაგნებს თუ არა საპირფარეშოს? შეძლებს თავის თავს მოემსახუროს? დაძლევს თუ არა პროგრამას? იგრძნობს თუ არა თავს უსაფრთხოდ? ამ და სხვა ფიქრებით არის მოცული სექტემბერში პირველკლასელის მშობლის გონება.

როგორ დავეხმაროთ პირველკლასელის მშობლებს, დაძლიონ დაძაბულობა, რომ სწორად შეასრულონ მათ წინაშე მდგომი ამოცანები და გახდნენ შვილებისა და მასწავლებლების პარტნიორები?

რადგან ამ პერიოდში მშობლებს ნაკლები წარმოდგენა აქვთ სასკოლო ცხოვრების შესახებ, მნიშვნელოვანია, მასწავლებელმა მათ მიაწოდოს ინფორმაცია, რომელიც დაეხმარება სწორი წარმოდგენა შეიქმნან სკოლის როლის შესახებ. კერძოდ:

• რა არის არის სკოლის მიზანი? რა მოეთხოვება სკოლას? რა ღირებულებებზე დგას მათი სკოლა? – შესაძლებელია, ელფოსტით ან სხვა საშუალებით გაუზიაროს ზოგადი განათლების ეროვნული მიზნების დოკუმენტი https://matsne.gov.ge/ka/document/view/11098?publication=0, სკოლის მისიის, ხედვისა და ღირებულებების ამსახველი საინფორმაციო ბიულეტენი.
• მასწავლებელთან კომუნიკაციის როგორი ფორმაა მიღებული მათ სკოლაში?
• პედაგოგების გარდა, რომელი პროფესიის წარმომადგენლები არიან სკოლაში დასაქმებული (ექიმი, მანდატური, ფსიქოლოგი და სხვა), რა არის მათი ფუნქცია?
• როგორ ხედავს პედაგოგი მშობლების ჩართულობას? ხომ არ დასჭირდებათ სკოლაში დამატებითი რესურსები? ან ოჯახის წევრების აქტივობებში მონაწილეობა?
• ექნებათ თუ არა ბავშვებს საშინაო დავალებები პირველ კლასში? თუ არ ექნებათ, სასურველია, გააცნოს მშობლებს არგუმენტები.
• აუხსნას, რომ პირველკლასელ მოსწავლესთან გამოჩენილმა სიხისტემ შესაძლოა, ბავშვს სწავლის მოტივაცია დაუკარგოს.
• გაუზიაროს სურვილი, რომ ითანამშრომლოს მშობლებთან არა მხოლოდ მაშინ, როცა ისინი მადლიერები არიან, არამედ იმ შემთხვევაშიც, თუ მოსწავლეები სკოლის თაობაზე უკმაყოფილებას გამოთქვამენ სახლში.

მეორე მხრივ, მშობელი ხომ ის ადამიანია, ვინც უამრავ ინფორმაციას ფლობს მოსწავლის შესახებ. სწორედ ამიტომ, სასურველია, მასთან საქმიანი ურთიერთობა პედაგოგმა საჭირო ინფორმაციის მოძიებით დაიწყოს. შესაძლოა, შედგეს კითხვარი ბავშვის შესახებ, რომელიც, ერთი მხრივ, მასწავლებელს დაეხმარება მოსწავლის საჭიროებების, მოლოდინებისა და სურვილების დადგენაში; მეორე მხრივ, მშობელს მიაწვდის ინფორმაციას, რომ პედაგოგი მის შვილთან ინდივიდუალურად თანამშრომლობს. შეიძლება ისეთი კითხვარის შემუშავება, რომელიც დააფიქრებს პირველკლასელის მშობელს და უკეთ დაანახებს თავისსავე შვილს.

მაგალითისთვის, პირველკლასელთა მშობლების გამოკითხვა, შესაძლოა ასეთი შინაარსის იყოს:

–           ბავშვის სახელი და გვარი

————————————————-

–           რა სახელით მიმართავთ მოფერებით?

————————————————

–           რა არის მისი საყვარელი სათამაშო?

————————————————–

–           რომელია მისი საყვარელი მულტფილმის გმირი?

—————————————————–

–           თამაშობს თუ არა კომპიუტერულ თამაშებს?

ა) დიახ

ბ) არა

– საშუალოდ რამდენ დროს ატარებს ბავშვი ეკრანთან?

ა) ყოველდღიურად არ იყენებს;

ბ) დღეში ერთ საათს ან ნაკლებს;

გ) დღეში 1 საათს და მეტს.

–           რომელია მისი საყვარელი კომპიუტერული თამაში?

—————————————-

–           როგორია მისი სწავლის მოტივაცია? როგორი მოლოდინი აქვს სკოლისგან?

—————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————-

–           დადიოდა თუ არა საბავშვო ბაღში?

ა) დიახ;

ბ) ხშირად ავადობდა, თითქმის არ უვლია;

გ) არ უვლია.

–           თუ დადიოდა, რამდენი წელი იარა?

———————————————————–

–           გავლილი აქვს თუ არა სასკოლო მზაობის პროგრამა?

ა) დიახ;

ბ) არა.

–           იცის თუ არა კითხვა?

ა) დიახ;

ბ) არა;

გ) იცის რამდენიმე ასო.

–           იცის თუ არა წერა?

ა) დიახ;

ბ) არა.

–           იცის თუ არა ანგარიში ?

ა) არ იცის;

ბ) დიახ იცის 10-ის ფარგლებში;

გ) იცის 20-ის ფარგლებში.

დ) იცის 100-ის ფარგლებში.

–           ხომ არ აქვს ბავშვს სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროება?

ა) დიახ;

ბ) არა.

–           ხომ არ აქვს ბავშვს რაიმე საჭიროება, რომლის შესახებაც გსურთ მასწავლებლის საქმის კურსში ჩაყენება?

———————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————–

–           დაახასიათეთ თქვენი შვილი.

———————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————–

კითხვარი მასწავლებელს დაეხმარება, უკეთ გაიცნოს თითოეული მოსწავლე, გაიგოს მათ შესახებ აქამდე უცნობი დეტალები, რაც გამოადგება ბავშვთან ინდივიდუალური მიდგომის დაგეგმვაში. ამავე დროს, მასწავლებელი დაინახავს, რა წარმოდგენა აქვს მშობელს შვილის შესახებ, შესაძლოა, შთაბეჭდილება შეექმნას მისი აღზრდის სტილზეც, რაც გავლენას ახდენს ბავშვის განვითარებაზე.

საბოლოო ჯამში, პირველი სასწავლო წლის ასეთი დასაწყისი მასწავლებელსა და მშობელს კეთილად განაწყობს ერთმანეთის მიმართ, რაც მომავალში წარმატებული თანამშრომლობისა და მოსწავლის წინსვლის საფუძველი გახდება.