თითოეული მოსწავლე უნიკალურია, შესაბამისად განსხვავებულია მათი შესაძლებლობებიც, სწავლის სტილი, ტემპი, ინტერესთა სფერო და გამოცდილებები. აქედან გამომდინარე, მასწავლებელი დგება გამოწვევის წინაშე – როგორ უზრუნველყოს  ისეთი სასწავლო პროცესი, რომელიც ყველა მოსწავლისათვის თანაბრად ხელმისაწვდომი და ეფექტური იქნება. სწორედ ამ გამოწვევას პასუხობს დიფერენცირებული სწავლება, ვინაიდან იგი ითვალისწინებს მოსწავლეთა ინდივიდუალურ  საჭიროებებს, მიზნად ისახავს საგაკვეთილო პროცესში თოთოეული მათგანის მაქსიმალურ ჩართულობასა და მოტივაციის ზრდას. დიფერენცირებული სწავლების ფარგლებში მასწავლებელი  ერთსა და იმავე სასწავლო მიზანს სთავაზობს ყველა მოსწავლეს, თუმცა სხვადასხვა გზებით. განვიხილოთ ცხოველური უჯრედის დიაგრამაზე დაფუძნებული სამუშაო დავალების მაგალითი, რომლის ფარგლებშიც შესაძლებელია სამი განსხვავებული, მაგრამ ურთიერთდაკავშირებული აქტივობის განხორციელება. აღნიშნული რესურსი იძლევა შესაძლებლობას, ერთსა და იმავე თემაზე განხორციელდეს დიფერენცირება მოსწავლეთა განსხვავებული საჭიროებებისა და შესაძლებლობების გათვალისწინებით.

პირველი დავალება გულისხმობს უჯრედის ორგანელების გაფერადებას და მიზნად ისახავს მოსწავლეთა ვიზუალური აღქმის განვითარებას. განსაზღვრული ფერების გამოყენებით უჯრედის სტრუქტურების გამოკვეთა ხელს უწყობს ორგანელების უკეთ გარჩევას, კონცენტრაციის გაძლიერებასა და ვიზუალური მეხსიერების გააქტიურებას. აღნიშნული აქტივობა მეტად პროდუქტიულია სასწავლო თემის გაცნობის საწყის ეტაპზე, ვინაიდან ამარტივებს ახალი ინფორმაციის აღქმასა და ორგანიზებას. ამასთან, მსგავსი ტიპის დავალება განსაკუთრებით ეფექტურია იმ მოსწავლეებისათვის, რომლებიც  შემეცნების პროცესში უპირატესობას ანიჭებენ გრაფიკულ, თვალსაჩინო რესურსებს და ამ გზით უფრო მარტივად ითვისებენ ახალ მასალას.

მეორე დავალება მოიცავს ცხოველური უჯრედის დიაგრამაზე ორგანელების იდენტიფიცირებასა და მათთვის შესაბამისი სახელწოდებების მინიჭებას. კონკრეტული აქტივობა ბიოლოგიური ტერმინოლოგიის დამკვიდრების პარალელურად უზრუნველყოფს  მოსწავლეთა სტატიკური ცოდნის გამყარებას და ნაწილობრივ ხელს უწყობს დინამიკური ცოდნის განვითარებას. მოცემულ ეტაპზე მოსწავლეები ახდენენ უჯრედის სტრუქტურული კომპონენტების ამოცნობასა და მათ შესაბამის ტერმინოლოგიურ ჩარჩოში განთავსებას. დავალების შესრულება შესაძლებელია ინდივიდუალურად, წყვილებში ან მცირე ჯგუფებში, ეს უკანასკნელი კი დამატებით თანამშრომლობითი უნარების განვითარებას განაპირობებს.

მესამე აქტივობა ეფუძნება სახელწოდებებით მონიშნულ სქემას და გულისხმობს ცხოველური უჯრედის სტრუქტურების ფუნქციურ ანალიზს. დავალების მიზანია მიზეზ-შედეგობრივი, ანალიტიკური აზროვნების განვითარება და მიმართულია ინფორმაციის სიღრმისეული გააზრებისაკენ. მოსწავლეები ყურადღებას ამახვილებენ უჯრედის ცხოველმყოფელობის პროცესში ორგანელების როლსა და მნიშვნელობაზე და განიხილავენ შემდეგ ასპექტებს:

პროცესს – აღწერენ ორგანელების ფუნქციებს. აანალიზებენ როგორ ხდება ცილებისა და ნუკლეინის მჟვების სინთეზი, ნივთიერებათა ტრანსპორტი და სხვა მნიშვნელოვანი უჯრედული პროცესები.

ურთიერთკავშირს – სწავლობენ თუ როგორ თანამშრომლობენ ორგანელები ერთმანეთთან უჯრედში მიმდინარე პროცესების უზრუნველსაყოფად. მაგ.: რა კავშირია ენდოპლაზმურ ბადესა და  გოლჯის აპარატს შორის.

მნიშვნელობას – მსჯელობენ თითოეული სრტუქტურის როლზე და განიხილავენ თუ რა შედეგები შეიძლება მოყვეს რომელიმე მათგანის ფუნქციის დარღვევას. მაგ.: მიტოქონდრიის ფუნქციის დარღვევა რა გავლენას მოახდენს უჯრედის ენერგეტიკულ ბალანსზე და მისი ცხოველმოქმედების პროცესზე.

დიფერენცირებული სწავლება ეყრდნობა სამ ძირითად კომპონენტს: შინაარსს, პროცესს, პროდუქტს და საშუალებას იძლევა ყველა მოსწავლემ მიაღწიოს სასწავლო მიზანს საკუთარი შესაძლებლობებისა და საჭიროებების შესაბამისად.

შინაარსის დიფერენცირება გულისხმობს, რომ მასალას მოსწავლეები განსხვავებული სიღრმითა და მხარდაჭერით შეიმეცნებენ.  გაფერადების დავალება მიმართულია თემის პირველ ეტაპზე მიმოხილვისა და ორგანელების ვიზუალური გარჩევისაკენ. სახელწოდებების მიწერა კი მიზნად ისახავს ტერმინოლოგიის ათვისებასა და სტრუქტურების იდენტიფიკაციას. რაც შეეხება სახელწოდებებით მონიშნულ სქემაზე ფუნქციების განხილვას, აღნიშნული აქტივობა მოითხოვს ცოდნის უფრო მაღალ დონეზე გააზრებასა და კონცეფციის ინტეგრირებას.

პროცესის დიფერენცირება მოცემული დავალების ფარგლებში შეიძლება განხორციელდეს რამდენიმე გზით: ინდივიდუალურად, წყვილებში ან ჯგუფურად სხვადასხვა რესურსების გამოყენებით: ფერების, დიაგრამის, ტექსტური მასალის დახმარებით. ამგვარი მრავალფეროვნება უზრუნველყოფს მოსწავლეთა სხვადასხვა სწავლების სტილისა და ტემპის გათვალისწინებას.

პროდუქტის დიფერენცირება გულისხმობს, სასწავლო კონცეფციის სხვადასხვა ფორმატში წარმოჩენას, მაგალითად გაფერდებული დიაგრამის, სახელწოდებებით მონიშნული სქემის ან ორგანელების ფუნქციის ანალიზის საშუალებით. აღნიშნული მიდგომა მოსწავლეთა თვითგამოხატვის, პასუხისმგებლობის ზრდისა და შედეგების მრავალმხრივი შეფასების შესაძლებლობას იძლევა.

ამრიგად, ერთი შეხედვით მარტივი სამუშაო ფურცელი სწორი პედაგოგიური ხედვის შემთხვევაში გარდაიქმნება მრავალფუნქციურ ინსტრუმენტად და ქმნის მოსწავლეებზე ორიენტირებულ, მოქნილ და ინკლუზიურ სასწავლო გარემოს.

პროექტი შექმნილია მოსწავლეების შემოქმედებითი, კრიტიკული და სოციალური უნარების განსავითარებლად. ის აერთიანებს რამდენიმე საგანს: ქართულ ენასა და ლიტერატურას, სამოქალაქო განათლებას, ხელოვნებას, მუსიკასა და ტექნოლოგიებს, – რაც მას საგანთაშორისი სწავლების შესანიშნავ მოდელად აქცევს.

სტატიაში დეტალურად წარმოვადგენთ უკვე განხორციელებულ პროექტს, რაც დაგეხმარებათ, წარმატებით განახორციელოთ მისი ანალოგი თქვენს სკოლაში.

პროექტის სახელწოდება: „პატარა პრინცის სამყაროში“

პროექტის მონაწილეები: სსიპ ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის სოფელ დარჩელის პირველი საჯარო სკოლის მე-8(ა) კლასის მოსწავლეები და მათი მშობლები; მასწავლებლები: იამზე ბერაია, ვალენტინა აბხაზავა, ირინა კაკაჩია, გურგენ ცანავა

პროექტის ორგანიზატორები: თამარ წურწუმია, ლელა ცარციძე

პრობლემის ანალიზი: ზოგადი განათლების ეროვნულ მიზნებში ვკითხულობთ, რომ სკოლამ უნდა შეძლოს:

• ზოგადსაკაცობრიო კულტურული მემკვიდრეობის შემცნობი, უნივერსალური ეთიკური პრინციპების მქონე და დამცველი, ეთნიკური და კულტურული მრავალფეროვნების პატივისმცემელი მოქალაქის აღზრდა;
• ანალიტიკური და კრიტიკული აზროვნების უნარითა და სისტემური აკადემიური ცოდნით აღჭურვილი წიგნიერი, პროგრესულ სიახლეთა მიმღები მოქალაქის აღზრდა, რომელიც არა მხოლოდ იცნობს და აღიარებს სხვათა მიღწევებს, არამედ თავადაც ქმნის ახალ ინტელექტუალურ, სულიერ თუ მატერიალურ ღირებულებებს საზოგადოების საკეთილდღეოდ.

აღნიშნული მიზნების მიღწევა სასკოლო საფეხურზე ნიშნავს, რომ მომავალი თაობა აღჭურვილი იქნება ისეთი უნარ-ჩვევებითა და ცოდნით, რომელიც დაეხმარება, იყოს როგორც ეროვნული, ისე გლობალური მოქალაქეც და ჰქონდეს კრიტიკული და შემოქმედებითი აზროვნების უნარი. მიზნების მისაღწევად კი აუცილებელია, დავგეგმოთ და განვახორციელოთ სხვადასხვა აქტივობა, რომლებიც მოსწავლეებს საშუალებას მისცემს, გამოამჟღავნონ და განავითარონ შემოქმედებითი უნარები. სამოქალაქო განათლებისა და ქართული ენისა და ლიტერატურის ინტეგრირებით შეგვიძლია, მოსწავლეებს ხელი შევუწყოთ ამ მიზნის მიღწევაში.

მოსწავლეებს უჭირთ საგანთაშორისი კავშირების დამყარება. ერთი წიგნის შესწავლა ორი განსხვავებული საგნის ჭრილში მათ ამის შესაძლებლობას მისცემს.

პროექტის იდეა იძლევა სამოქალაქო განათლების, ქართული ენისა და ლიტერატურის, ხელოვნებისა და ტექნოლოგიების საგნების ინტეგრირების საშუალებას.

პროექტის მიზნები:

• მოსწავლეებმა თავი იგრძნონ ზოგადსაკაცობრიო კულტურის ნაწილად და შემოქმედად.
• შეძლონ ტოლერანტული ქცევის დანახვა და გამოვლენა.
• იმსჯელონ მოქალაქის როლზე და ამ კუთხით შეაფასონ პერსონაჟები.
• გააანალიზონ, დააფასონ და აღიარონ სხვადასხვა ქვეყნის ხელოვანთა მიღწევები და, იმავდროულად, თავადაც გახდნენ შემოქმედები.
• გააანალიზონ, ხელოვნების სხვადასხვა დარგში როგორ გარდაიქმნება სათქმელი და იმსჯელონ გამოხატვის ფორმებზე.

შესაბამისობა ეროვნულ სასწავლო გეგმასთან:

მოქალაქეობა:

მოქ. საბ. 1. საკუთარი შეხედულებების, ქცევების შეფასება და კორექტირება, ემოციების მართვა (თვითრეფლექსია);

მოქ. საბ. 2. საკუთარი თავის აღქმა საზოგადოების სხვადასხვა ჯგუფის (მაგალითად, სასკოლო თემის) წევრად;

მოქ. საბ. 4. დემოკრატიის პრინციპების ცხოვრებისეულ სიტუაციებთან დაკავშირება.

მოქ. საბ. 5. მოკლე- და გრძელვადიანი მიზნების დასახვა; იდეების ჩამოყალიბება, ინიციატივის გამოვლენა და მისი განხორციელებისთვის საჭირო ნაბიჯების დაგეგმვა;

მოქ. საბ. 6. მომავალი პროფესიის შერჩევისთვის საკუთარი შესაძლებლობების, მოთხოვნილებებისა და საჭიროებების გააზრება;

მოქ. საბ. 9. საზოგადოებისა და ქვეყნისთვის აქტუალური პრობლემების ამოცნობა და საკუთარი ჩართულობით მათ გამოსწორებაზე ზრუნვა; კონფლიქტების არაძალადობრივი გზებით მოგვარება.

ქართული

ქართ. საბ. 1 – ტექსტში მოცემული ფაქტობრივი და კონცეპტუალური ინფორმაციის ამოცნობა-გააზრება;

ქართ. საბ. 2 – ტექსტის ცალკეულ ნაწილებს შორის არსებული მიმართებების გაანალიზება და სათანადო დასკვნების გამოტანა;

ქართ. საბ. 3 – ტექსტის ჟანრობრივი და კომპოზიციური ელემენტების გააზრება მთლიანი ტექსტის ფარგლებში;

ქართ. საბ. 4 – ტექსტის კრიტიკული გააზრება კონტექსტური ფაქტორების გათვალისწინებით;

ქართ. საბ. 7 – საკუთარ გამოცდილებაზე დაყრდნობით ტექსტის შეფასება, ტექსტის მიმართ პირადი დამოკიდებულების გამოხატვა და ახსნა-დასაბუთება;

ქართ. საბ. 8 – სტანდარტით განსაზღვრული სხვადასხვა ტიპისა და ჟანრის ტექსტების შედგენა-გაზიარება საკომუნიკაციო სიტუაციის გათვალისწინებით (ზეპირი ან/და წერითი მეტყველების დროს).

მუსიკა

მუს. საბ. 1. რიტმული და ინტონაციური ფორმულებისა და სხვა მუსიკალური ელემენტების გამოყენება იმპროვიზაციის დროს;

მუს. საბ. 4. ნაწარმოების მოსმენისას მუსიკის გამომსახველობითი ხერხების ამოცნობა და მხატვრული სახის შექმნაში მათი როლის განსაზღვრა.

ხელოვნება

ს. გ. საბ. 2. ნამუშევრის შექმნისას თავად დასახოს და გადაჭრას შემოქმედებითი ამოცანა, მიზნის შესაბამისად შეარჩიოს მხატვრულ-გამომსახველობითი საშუალებები და ხერხები, მასალა, ტექნიკა, მხატვ­რული სტილი.

ისტ

ის ტექნ. VI. 1. მოსწავლეს შეუძლია სხვადასხვა სახის ციფრული საშუალების შერჩევა და გამოყენება ციფრული მასალის შექმნისას.

პროექტის ამოცანები:

• მოსწავლეთა შემოქმედებითი უნარების განვითარება;
• საგანთაშორისი კავშირების დამყარება;
• ლიტერატურის გაგებისას ცხოვრებისეული გამოცდილების გათვალისწინება;
• კრიტიკული აზროვნების განვითარება;
• წიგნიერების დონის ამაღლება;
• შემოქმედებითი უნარების განვითარება;
• სოციალური უნარების (ჯგუფში მუშაობის, თანამშრომლობის, ერთმანეთის მოსმენის…) განვითარება;
• მზრუნველობითი დამოკიდებულების ფორმირება;
• საკომუნიკაციო უნარების განვითარება.

მოსალოდნელი შედეგები

• მოსწავლეები თავს იგრძნობენ ზოგადსაკაცობრიო კულტურის ნაწილად და შემოქმედად.
• შეძლებენ ტოლერანტული ქცევის დანახვას და გამოვლენას.
• შეფასებენ და აღიარებენ სხვადასხვა მწერლისა თუ შემოქმედის მიღწევებს.
• ამოიცნობენ ლიტერატურის დაფარულ სათქმელს და გაანალიზებენ, როგორ გარდაიქმნება ის ხელოვნების სხვადასხვა დარგში.
• იმსჯელებენ ხელოვნების სხვადასხვა დარგში გამოხატვის ფორმებზე და დასაბუთებულად გამოხატავენ საკუთარ მოსაზრებებს.
• შექმნიან ციფრულ პროდუქტს და გამოიყენებენ მას მიზნის შესაბამისად.
• თავადაც შექმნიან და განასახიერებენ სპექტაკლს.

მიზნობრივი ჯგუფი: სსიპ ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის სოფელ დარჩელისN 1 საჯარო სკოლის მოსწავლეები, მასწავლებლები და მშობლები

ამოცანების განსახორციელებლად საჭირო აქტივობები:

აქტივობა 1

მოსწავლეებისთვის პროექტის იდეის გაცნობა და სამიზნე ჯგუფის შერჩევა, მშობლების მიერ თანხმობის ფორმების შევსება (20-25 სექტემბერი)

აქტივობა 2

წიგნის (ანტუან დე სენტ ეგზიუპერის „პატარა პრინცი“) წაკითხვა (21-28 სექტემბერი)

აქტივობა 3

წიგნის გარჩევა სხვადასხვა სააზროვნო სქემისა და დებატების საშუალებით (28-29 სექტემბერი)

აქტივობა 4

ვიდეორგოლების ნახვა

https://youtu.be/aG0xMKrdGic?si=CxerCy-Qjus8Y-4E

https://youtu.be/xs89JYEynqo?si=dAwkJ7wMnmy2m91z

https://youtu.be/qHlWHiAvUD0?si=bxBbQn94lYtF7vdS

https://youtu.be/eqrnD2b_Nkg?si=3micG_cw7uGSXyAa

(26-27 ოქტომბერი)

აქტივობა 5

კითხვების მომზადება რეჟისორთან შესახვედრად (25-30 სექტემბერი)

აქტივობა 6

სენაკის მოსწავლე ახალგაზრდობისა და კულტურის ცენტრში სპექტაკლზე დასწრება (1 ოქტომბერი)

აქტივობა 7

ინტერვიუ რეჟისორთან (1 ოქტომბერი)

აქტივობა 8

სპექტაკლისა და ინტერვიუს რეფლექსია (2-3 ოქტომბერი)

აქტივობა 9

სპექტაკლის სცენარის შექმნა და რეპეტიციები (4 ოქტომბერი – 15 დეკემბერი)

სცენარი:

https://docs.google.com/document/d/1LCgGrKy0gFCTa37idym20ynv8OeiRiL2/edit?usp=sharing&ouid=111246630114474435100&rtpof=true&sd=true

აქტივობა 10

ინტეგრირებული გაკვეთილი მოქალაქეობასა და ქართულ ენასა და ლიტერატურაში (4 ნოემბერი)

გაკვეთილის გეგმა:

https://docs.google.com/document/d/1bBvoRAV9Ph–0Juo0Bl8IF2epsk9SXXv/edit?usp=sharing&ouid=111246630114474435100&rtpof=true&sd=true

აქტივობა 11

აფიშაზე მუშაობა https://www.canva.com/ ; პროგრამის შესწავლა, მასში ესკიზების შექმნა და შემდგომ მათგან საუკეთესოს არჩევა (5 -15 ნოემბერი)

აქტივობა 12

მოსაწვევების დამზადება https://www.canva.com/ პროგრამის გამოყენებით (15-22 ნოემბერი)

აქტივობა 13

დეკორაციების შერჩევა და დამზადება (23-ნოემბერი-5 დეკემბერი)

აქტივობა 14

სპექტაკლის ჩატარება (09-12 დეკემბერი)

აქტივობა 15

პროექტის შეჯამება ღია გაკვეთილით (15-16 დეკემბერი)

პროექტის შეფასება, მოსწავლეთა და მშობელთა უკუკავშირი

• პროცესის შეფასება: რამდენად სწორად და სრულყოფილად განხორციელდა აქტივობები და ღონისძიებები;
• შედეგების შეფასება: მიღწეული შედეგების შედარება პირველად მიზნებთან;
• ეფექტურობა: რამდენად ეფექტური და მოსწავლეთა საჭიროებას მორგებული იყო პროექტი.

პროექტის ანგარიში:

https://docs.google.com/document/d/1mYayF0eTof2pvTJv30-Dgo9wnDPg0nD_/edit?usp=sharing&ouid=111246630114474435100&rtpof=true&sd=true

დაწყებით საფეხურზე ემოციური ინტელექტის, განსაკუთრებით კი ემპათიის განვითარება ერთ-ერთი ყველაზე რთული და ამავდროულად უმნიშვნელოვანესი ამოცანაა. სირთულე იმაში მდგომარეობს, რომ ერთი და იგივე რეალობა სხვადასხვა ადამიანისთვის განსხვავებულ ემოციურ დატვირთვას ატარებს. ბავშვისთვის კი ამ განსხვავების გააზრება მარტივი არ არის – მას უჭირს მიხვდეს, რომ ის, რაც თავად ახარებს, სხვისთვის შეიძლება დისკომფორტის მიზეზი იყოს.

წარმოიდგინეთ ზღვის პირას, მზის სხივების ქვეშ ყოფნა – უმრავლესობისთვის ეს დასვენებისა და ბედნიერების სიმბოლოა. თუმცა, იგივე გარემო შეიძლება აუტანელ სიცხესთან ასოცირდებოდეს და დისკომფორტს იწვევდეს. ან თოვლიანი მთა – სილამაზე და სიხარული – შეიძლება სევდის წყაროდ იქცეს ბავშვისთვის, რომელიც ტრავმის გამო აქტივობაში მონაწილეობას ვერ ახერხებს.

სწორედ ამ ემოციური პარადოქსის გასააზრებლად II კლასში განხორციელდა ინტერდისციპლინური აქტივობა – „ემოციური სათვალეები“, რომელიც აერთიანებდა ხელოვნებას, ქართულ ენასა და საგანს „მე და საზოგადოება“. აქტივობა პირდაპირ ეხმიანება ეროვნული სასწავლო გეგმის მოთხოვნას – მოსწავლემ შეძლოს საკუთარი და სხვისი ემოციების ამოცნობა და გაგება.

გაკვეთილი დაიწყო საერთო მსჯელობით. დაფაზე ჩამოვწერეთ სხვადასხვა გარემო (ზღვა, ტყე, მთა და სხვ.) და მოსწავლეებს დავუსვით სამი საკვანძო კითხვა:

• სად ვარ?
• რას ვხედავ?
• როგორი განწყობა მაქვს?

ამ კითხვებმა მოსწავლეებს მისცა აზროვნების ჩარჩო, რომლის მეშვეობითაც ისინი გარემოსა და ემოციას შორზე მსჯელობდნენ.

შემდეგ ეტაპზე მოსწავლეებმა მიიღეს პერსონაჟის შაბლონები დიდი სათვალეებით. მათი დავალება იყო, სათვალის მინებზე აესახათ გარემო – რას ხედავს პერსონაჟი, ხოლო სახის გამომეტყველებით გადმოეცათ მისი შინაგანი განწყობა – ემოცია.

შედეგად შეიქმნა მრავალფეროვანი და შინაარსით დატვირთული ნამუშევრები:  ტყის სილამაზითგაოცებული პერსონაჟი,  ზღვის სანაპიროზე  სიცხის გამო და სევდიანი სახეები, რომლებიც თოვლიან მთებს შორიდან შესცქეროდნენ. თითოეულმა ნამუშევარმა წარმოაჩინა ინდივიდუალური პერსპექტივა და ემოციის განსხვავებული ინტერპრეტაცია.

მუშაობის დასრულების შემდეგ თითოეულმა მოსწავლემ საკუთარი ნახატი მოკლე პრეზენტაციის ფორმით გაუზიარა თანაკლასელებს. ამ პროცესმა მათ საშუალება მისცა, სამყაროს სხვისი პერსპექტივიდან შეეხედათ და გაეაზრებინათ, რომ ადამიანთა განცდები ხშირად არ ემთხვევა ერთმანეთს.

მსგავსი აქტივობები ხელს უწყობს სასწავლო პროცესის პერსონიფიცირებას, ავითარებს ემოციურ ინტელექტს და აყალიბებს მნიშვნელოვან სოციალურ უნარს – სხვისი მდგომარეობის გააზრებას.

„მეორე ადამიანის ადგილზე თავის დაყენება“  აღარ არის აბსტრაქტული მდგომარეობა – უკვე პრაქტიკული გამოცდილებაა, რომელიც ბავშვს ასწავლის სამყაროს სხვისი „სათვალით“ დანახვას.

ფიზიკური აღზრდის მასწავლებლების როლი მოსწავლეებში ჯანსაღი ცხოვრების წესის დამკვიდრებასა და სპორტის შეყვარებაში ფასდაუდებელია. სწორედ ისინი აცნობენ ბავშვებს მოძრაობის სიხარულს და ასწავლიან გუნდური სულისკვეთების მნიშვნელობას. თუმცა, ხშირად, მხოლოდ ფიზიკური ვარჯიში და სპორტული თამაშების წესების მშრალი ახსნა საკმარისი არ არის. ბავშვებს სჭირდებათ შთაგონება და ისტორიები, რომლებიც მათ აზარტსა და ინტერესს გაუღვიძებს. მსგავსი უჩვეულო და სახალისო ისტორიების გაზიარება მოსწავლეებს დაანახვებს, რომ ყველაზე ცნობილი სპორტული თამაშებიც კი ხშირად სრულიად მარტივი, მოულოდნელი ან კომიკური გარემოებებიდან იწყებოდა.

კალათბურთი დღეს მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფი, ათლეტური, დინამიკური და პოპულარული სპორტის სახეობაა. მილიონობით ადამიანი ადევნებს თვალს ამ სანახაობას და ბავშვები მთელი მსოფლიოს მასშტაბით ოცნებობენ, ჰგავდნენ თავიანთ კერპებს. თუმცა, მიუხედავად ამ გლობალური მასშტაბისა, ცოტამ თუ იცის, რომ მისი საწყისები საკმაოდ სპონტანური და უჩვეულო იყო – ის უბრალოდ შეიქმნა იმისთვის, რომ ცივი, სუსხიანი ზამთრის დღეებში მოწყენილი და მოუსვენარი სტუდენტები დახურულ სპორტულ დარბაზში რამით დაეკავებინათ. წარმოგიდგენთ რამდენიმე სახალისო ფაქტს კალათბურთის ისტორიიდან, რომლებიც აუცილებლად გაახალისებს თქვენს გაკვეთილებს, დაგეხმარებათ ბავშვების ყურადღების მიპყრობაში და საყვარელ თამაშს მათ სრულიად სხვა რაკურსით დაანახვებს.

• კალათბურთს ატმის შესაგროვებელი კალათებით თამაშობდნენ

ცნობილია, რომ კალათბურთის სამშობლო ამერიკის შეერთებული შტატებია. 1891 წელს მასაჩუსეტსის შტატში ქალაქ სპრიგფილდის ფიზიკური აღზრდის მასწავლებელს ჯეიმს ნეისმიტს შეექმნა პრობლემა: ზამთრის პერიოდში არსებული ცუდი კლიმატური პირობების გამო საჭირო გახდა თამაშის შექმნა დახურული ნაგებობებისთვის, რათა გაემრავალფეროვნებინა ტანვარჯიშის გაკვეთილები. მას არ ჰქონდა თანამედროვე რგოლები და ბადეები. თავდაპირველად მას კვადრატული ყუთების გამოყენება სურდა და სკოლის დარაჯს სთხოვა მათი მოძიება. თუმცა, დარაჯმა ყუთების ნაცვლად მხოლოდ ატმის შესაგროვებელი ორი ძველი კალათა იპოვა და ისინი სპორტული დარბაზის აივანზე, ზუსტად 10 ფუტის (3.05 მეტრის) სიმაღლეზე მიამაგრა. სწორედ აქედან იღებს სათავეს კალათის სტანდარტული სიმაღლე, რომელიც დღემდე უცვლელია.

ყველაზე სასაცილო დეტალი: ამ კალათებს ფსკერი არ ჰქონდათ ამოჭრილი! ყოველ ჯერზე, როცა რომელიმე გუნდი ბურთს კალათში მოათავსებდა და ქულას აიღებდა, თამაში ჩერდებოდა. მსაჯს უნდა მიეტანა სპეციალური კიბე, ასულიყო და ბურთი ხელით ამოეღო. მოგვიანებით, პროცესის დასაჩქარებლად კალათის ძირში პატარა ხვრელი გააკეთეს, რათა ბურთი გრძელი ჯოხით ამოეგდოთ. მხოლოდ რამდენიმე წლის შემდეგ (დაახლოებით 1906 წელს) მიხვდნენ, რომ კალათისთვის ძირის მთლიანად ამოჭრა და რკინის რგოლების გამოყენება გაცილებით მარტივი და პრაქტიკული იქნებოდა, რამაც თამაშის ტემპი საგრძნობლად გაზარდა.

• კალათბურთს ფეხბურთის ბურთით თამაშობდნენ

თავდაპირველად კალათბურთისთვის სპეციალური ბურთი არ არსებობდა. როდესაც ჯეიმს ნეისმიტმა თამაში გამოიგონა, პირველი მოთამაშეები ჩვეულებრივ ფეხბურთის ბურთს იყენებდნენ. თუმცა, იმდროინდელ საფეხბურთო ბურთებს უხეში თასმები (გარედან შესაკრავი ძაფები) ჰქონდა. იატაკზე დაცემისას ბურთის ტრაექტორიის გამოცნობა თითქმის შეუძლებელი იყო, ამიტომაც დრიბლინგი საწყის ეტაპზე ძალიან რთული და არაპრაქტიკული აღმოჩნდა.

პირველი ნამდვილი, სპეციალურად კალათბურთისთვის განკუთვნილი ბურთი მხოლოდ 1894 წელს ნეისმიტის თხოვნით ერთ-ერთმა კომპანიამ დაამზადა. ეს ბურთები ტყავისგან მზადდებოდა და მუქი ყავისფერი იყო. დროთა განმავლობაში თამაში უფრო სწრაფი გახდა და ყავისფერი ბურთის დანახვა მოთამაშეებსა და მაყურებლებს უჭირდათ. ამ პრობლემის მოსაგვარებლად, 1950-იანი წლების ბოლოს, ბატლერის უნივერსიტეტის მწვრთნელმა, ტონი ჰინკლმა, კომპანია Spalding-თან თანამშრომლობით შემოიღო სტანდარტული ნარინჯისფერი ბურთი, რომელიც გაცილებით თვალსაჩინო იყო და დღემდე კალათბურთის უცვლელ სიმბოლოდ რჩება.

• დრიბლინგი (ბურთის ტარება) თავიდან აკრძალული იყო

ჯეიმს ნეისმიტის მიერ შემუშავებული თავდაპირველი 13 წესის მიხედვით, მოთამაშეს კატეგორიულად ეკრძალებოდა ბურთით სირბილი ან დრიბლინგი. ამ წესის მთავარი მიზანი უსაფრთხოება იყო – ნეისმიტს სურდა, თავიდან აერიდებინა რაგბისა და ამერიკული ფეხბურთისთვის დამახასიათებელი უხეში ფიზიკური კონტაქტი, დაჯახებები და ტრავმები. შესაბამისად, როდესაც მოთამაშე ბურთს მიიღებდა, მას იქვე უნდა გაეჩერებინა მოძრაობა (თუ დიდი სისწრაფით მირბოდა, ნებადართული იყო რამდენიმე ნაბიჯის გადადგმა გასაჩერებლად), რათა ბურთი თანაგუნდელისთვის გადაეწოდებინა, ან პირდაპირ კალათისკენ ესროლა.

თამაში უფრო მეტად ჰგავდა გადაწოდებების სერიას და ბევრად სტატიკური იყო. ბურთის იატაკზე დაცემით ტარება მოთამაშეებმა თავად, ინსტინქტურად მოიგონეს. თავდაპირველად მათ დაიწყეს ბურთის იატაკზე დანარცხება და ჰაერშივე დაჭერა, რასაც „საკუთარი თავისთვის გადაწოდებას“ ეძახდნენ. ეს ინოვაცია პირველად 1897 წელს იელის უნივერსიტეტის გუნდმა გამოიყენა. ოფიციალურად, ერთი დაცემით დრიბლინგი 1901 წელს დაუშვეს, თუმცა მოთამაშეს ამის შემდეგ სროლის უფლება არ ჰქონდა. თანამედროვე, უწყვეტი დრიბლინგი, რომლითაც მოთამაშეს ბურთის ტარებაც შეუძლია და სროლაც, თამაშის განუყოფელი ნაწილი მხოლოდ წლების შემდეგ გახდა.

• კალათბურთის ფარი მაყურებლებისგან თავდასაცავად გამოიგონეს

ოდესმე გიფიქრიათ, რატომ აქვს კალათბურთის რგოლს უკან ფარი? თავდაპირველად კალათები სპორტული დარბაზის აივნებზე იყო მიმაგრებული. თამაშის დროს, აივანზე მსხდომი გულშემატკივრები ხშირად ხელს უშლიდნენ თამაშს – ისინი იჭერდნენ მეტოქე გუნდის ნასროლ ბურთებს, ხელს კრავდნენ მოთამაშეებს ან პირიქით, ფეხებითა და ხელებით ეხმარებოდნენ თავისიანებს ბურთის ჩაგდებაში. სწორედ ამიტომ, 1893 წელს, მაყურებლებისა და ბურთის იზოლირების მიზნით, კალათის უკან მავთულხლართის ბადე დაამაგრეს, რომელიც 1895 წელს მყარი ხის ფარით ჩაანაცვლეს.

თუმცა, ხის ფარმა ახალი პრობლემა შექმნა – მის უკან, აივანზე მსხდომი გულშემატკივრები თამაშს ვეღარ ხედავდნენ. ამის მოსაგვარებლად 1900-იანი წლების დასაწყისში ხის ფარები გამჭვირვალე მინის ფარებით შეიცვალა. ამ იძულებითმა ზომამ თამაში სამუდამოდ შეცვალა. მოთამაშეებმა მალევე აღმოაჩინეს, რომ ფარიდან ასხლეტილი ბურთის ჩაგდება ბევრად უფრო მარტივი და ეფექტური იყო. ასე გაჩნდა კალათბურთში ბურთის „მოხსნის“ და ფარიდან სროლის კონცეფცია, რაც დღეს თამაშის განუყოფელი ულამაზესი ნაწილია.

• პირველი ისტორიული მატჩის ანგარიში: 1- 0

თანამედროვე NBA-ს მატჩებში გუნდები ხშირად 100-ზე მეტ ქულას აგროვებენ და თამაში წარმოუდგენლად შედეგიანია, თუმცა ისტორიაში პირველი კალათბურთის მატჩი, რომელიც 1891 წლის 21 დეკემბერს სპრინგფილდის კოლეჯში გაიმართა, საკმაოდ მოკრძალებული ანგარიშით, 1:0 დასრულდა. მოედანზე ერთდროულად 18 ადამიანი იმყოფებოდა – 9 მოთამაშე 9-ის წინააღმდეგ. ეს იმიტომ მოხდა, რომ ჯეიმს ნეისმიტის კლასში ზუსტად 18 სტუდენტი იყო და მან უბრალოდ ჯგუფი ორ თანაბარ ნაწილად გაყო. თამაში, რომელიც დაახლოებით 30 წუთს (ორი 15-წუთიანი ტაიმი) გაგრძელდა, სავსე იყო ქაოსით, ჯარიმებითა და აცილებული სროლებით, რადგან არცერთმა მოთამაშემ არ იცოდა, ზუსტად როგორ უნდა ეთამაშა და სროლაც უჩვეულო ატმის კალათებში უწევდათ. ერთადერთი და ისტორიული გამარჯვების მომტანი სროლა სტუდენტმა, უილიამ ჩეიზმა განახორციელა დაახლოებით 7.5 მეტრის დისტანციიდან. მისი ზუსტი ტყორცნის შემდეგ, ბურთი კალათში ჩავარდა და კაცობრიობის ისტორიაში პირველი საკალათბურთო დაპირისპირებაც სწორედ ამ ერთი ქულით დასრულდა.

რჩევა მასწავლებლებს: გაკვეთილის მსვლელობისას ამ ისტორიული ფაქტების გამოყენება საუკეთესო გზაა მოსწავლეების ყურადღების მისაპყრობად და მათი ჩართულობის გასაზრდელად. როდესაც მათ ახალ ტექნიკურ ელემენტს, მაგალითად, დრიბლინგს ასწავლით, შეგიძლიათ ღიმილით უთხრათ: „წარმოიდგინეთ, 130 წლის წინ ამის გაკეთების უფლება არ გექნებოდათ და მსაჯი მაშინვე დაგაჯარიმებდათ!“. შეგიძლიათ პატარა ექსპერიმენტიც კი ჩაატაროთ – სთხოვეთ ბავშვებს, 3-4 წუთის განმავლობაში ითამაშონ კალათბურთი ისე, როგორც 1891 წელს თამაშობდნენ: ბურთის იატაკზე დაცემის, ანუ დრიბლინგის გარეშე, მხოლოდ გადაწოდებებით. ეს პრაქტიკული სავარჯიშო მათ თვალნათლივ დაანახებს, რამდენად რთული იყო საწყისი წესები. ასევე, როდესაც ვინმე ბურთს ფარიდან ჩააგდებს, შეახსენეთ, რომ ეს ფარი თავდაპირველად მხოლოდ ცელქი მაყურებლებისგან თავდასაცავად გამოიგონეს. შეგიძლიათ ხუმრობით ჰკითხოთ: „აბა, ვინ წარმოიდგენდა, რომ მაყურებლის სიცელქე კალათბურთს ასეთ მნიშვნელოვან ილეთს შესძენდა?“. ეს მცირე, სახალისო ისტორიები და ინტერაქციული მიდგომები დაეხმარება მათ, უკეთ გაიაზრონ სპორტის ევოლუცია. შედეგად, ფიზიკური აღზრდის გაკვეთილი აღარ იქნება მხოლოდ ფიზიკური დატვირთვა, ის გადაიქცევა შემეცნებით, სახალისო პროცესად, რომელსაც მოსწავლეები მეტად შეიყვარებენ და ყოველთვის დიდი ინტერესით დაელოდებიან.

გამოყენებული ლიტერატურა:

• Encyclopedia Britannica https://www.britannica.com/sports/basketball
• “Where Basketball was Invented: The Birthplace of Basketball”. https://springfield.edu/about/birthplace-of-basketball
• “Who Invented Basketball?” https://www.history.com/articles/how-a-canadian-invented-basketball

თანამედროვე სწავლების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიზანია, რომ მოსწავლეებმა ტექსტი მხოლოდ  კი არ წაიკითხონ  არამედ იგრძნონ და საკუთარი გამოცდილების ნაწილად აქციონ. ამისთვის ეფექტურია ისეთი აქტივობები, რომლებიც აერთიანებს ლიტერატურას, შემოქმედებით საქმიანობას და  გამოცდილებას.

დაწყებითი საფეხურის მოსწავლეებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კონსტრუქტივისტული  აქტივობები, რადგან ის ხელს უწყობს წარმოსახვის, ემოციური ჩართულობისა და შემოქმედებითი აზროვნების განვითარებას.

ამაზე დაყრდნობით განხორციელდა შემოქმედებითი პროექტი ნინო ბეზარაშვილის მოთხრობის „თოჯინა“ საფუძველზე. პროექტმა გააერთიანა ლიტერატურის კითხვა, მუზეუმის საგანმანათლებლო ვიზიტი და ხელნაკეთი თოჯინების შექმნა.

პროექტის მიზანი იყო, რომ მოსწავლეებს ტექსტის შინაარსი არა მხოლოდ სიტყვებით, არამედ შემოქმედებითი მოქმედებითაც გაეაზრებინათ.

პროექტი შეესაბამება ეროვნული სასწავლო გეგმის ქართულ ენასა და ლიტერატურაში განსაზღვრულ შედეგებს და ხელს უწყობს მოსწავლეთა წიგნიერებისა და შემოქმედებითი უნარების განვითარებას.

ქართ.დაწყ.(I–IV).1 მოსწავლე კითხულობს და იგებს სხვადასხვა ტიპის ტექსტს.

ქართ.დაწყ.(I–IV).3 მოსწავლე გამოხატავს საკუთარ დამოკიდებულებას ტექსტის მიმართ.

ქართ.დაწყ.(I–IV).5 მოსწავლე ქმნის სხვადასხვა ტიპის ტექსტსა და შემოქმედებით ნამუშევარს.

ქართ.დაწყ.(I–IV).8 მოსწავლე იყენებს სხვადასხვა წყაროს ინფორმაციის მოსაპოვებლად.

პროექტი ასევე ხელს უწყობს შემოქმედებითი აზროვნების, თანამშრომლობისა და კულტურული ცნობიერების განვითარებას, რაც ეროვნული სასწავლო გეგმის მნიშვნელოვანი მიმართულებებია.

პროექტი ეფუძნება თანამედროვე განათლების რამდენიმე მნიშვნელოვან თეორიას, რომლებიც სწავლების პროცესში აქტიურ, გამოცდილებით მიღებულ და კულტურულად კონტექსტურ სწავლებას უსვამს ხაზს.

პირველ რიგში, პროექტის იდეა ეხმიანება ლევ ვიგოტსკის სოციალურ-კონსტრუქტივისტულ თეორიას, რომლის მიხედვითაც ცოდნა ყალიბდება სოციალური ურთიერთქმედებისა და კულტურული გამოცდილების პროცესში (Vygotsky, 1978). მოსწავლეები ცოდნას იძენენ არა მხოლოდ ტექსტის წაკითხვით, არამედ დისკუსიის, თანამშრომლობისა და პრაქტიკული საქმიანობის საშუალებით. თოჯინების შექმნა სწორედ ის აქტივობაა, რომელიც მოსწავლეებს საშუალებას აძლევს ტექსტი პრაქტიკულ გამოცდილებად გარდაქმნან.

პროექტი ასევე ეფუძნება გამოცდილებითი სწავლების პრინციპს, რომლის მიხედვითაც სწავლა ყველაზე ეფექტურია მაშინ, როდესაც მოსწავლე თავად მონაწილეობს ცოდნის შექმნის პროცესში (Kolb, 1984). მუზეუმში ვიზიტი და შემდგომი შემოქმედებითი საქმიანობა მოსწავლეებს საშუალებას აძლევს მიღებული ინფორმაცია საკუთარ გამოცდილებას დაუკავშირონ.

მნიშვნელოვანია ასევე ჰოვარდ გარდნერის მრავალმხრივი ინტელექტის თეორია (Gardner, 2011), რომლის მიხედვითაც მოსწავლეები განსხვავებული გზებით სწავლობენ. პროექტის ფარგლებში გამოყენებული იყო:

• ლინგვისტური უნარი (ტექსტის კითხვა და განხილვა)
• ვიზუალურ-სივრცითი უნარი (თოჯინების დიზაინი)
• კინესთეტიკური უნარი (ხელით შექმნილი ნამუშევრები)
• ინტერპერსონალური უნარი (გუნდური მუშაობა)

ამგვარად, პროექტი ქმნის ისეთ სასწავლო გარემოს, სადაც მოსწავლეები სხვადასხვა უნარის გამოყენებით სწავლობენ და ქმნიან ცოდნას.

ტექსტის კითხვა და განხილვა – პირველ ეტაპზე მოსწავლეებმა წაიკითხეს ნინო ბეზარაშვილის მოთხრობა „თოჯინა“. ტექსტის განხილვის დროს იმსჯელეს:

• მოთხრობის შინაარსზე
• პერსონაჟებზე
• თოჯინის სიმბოლურ მნიშვნელობაზე

ფანტაზიით შექმნილი თოჯინები – შემდეგ მოსწავლეებმა საკუთარი წარმოდგენით დაამზადეს თოჯინები სხვადასხვა მასალის გამოყენებით. ეს აქტივობა მიზნად ისახავდა მოსწავლეთა შემოქმედებითი აზროვნებისა და წარმოსახვის განვითარებას.

მუზეუმის საგანმანათლებლო ვიზიტი – პროექტის მნიშვნელოვანი ნაწილი იყო მუზეუმში ვიზიტი, სადაც მოსწავლეებმა მოისმინეს თოჯინების წარმოშობისა და განვითარების ისტორია. მათ გაიგეს, რომ თოჯინა სხვადასხვა ეპოქასა და კულტურაში განსხვავებულ მნიშვნელობას ატარებდა.

ტექსტის მიხედვით შექმნილი თოჯინები – მუზეუმიდან დაბრუნების შემდეგ მოსწავლეებმა კვლავ დაამზადეს თოჯინები — ამჯერად უკვე მოთხრობაში მოცემული აღწერის საფუძველზე.

„ცოდნის ხის“ შექმნა – მუზეუმში მიღებული ცოდნის გააზრების მიზნით მოსწავლეებმა ბარათებზე დაწერეს:

• ახალი ინფორმაცია თოჯინების შესახებ
• საინტერესო ფაქტები, რომლებიც მუზეუმში გაიგეს

ბარათები განათავსეს სიმბოლურ „ცოდნის ხეზე“, რომელიც პროექტის ვიზუალურ შედეგს წარმოადგენდა.

ნამუშევრების გამოფენა – პროექტის დასასრულს მოეწყო მოსწავლეთა ნამუშევრების გამოფენა, სადაც წარმოდგენილი იყო:

• ხელნაკეთი თოჯინები
• მოსწავლეთა ჩანაწერები
• პროექტის პროცესში შექმნილი მასალები

პროექტი განხორციელდა ეტაპობრივი მოდელის მიხედვით, რომელიც აერთიანებს ლიტერატურულ, კულტურულ და შემოქმედებით აქტივობებს.

აერთიანებს კვლევას, შემოქმედებას, თანამშრომლობასა და რეფლექსიას, რაც პროექტულ სწავლებაში ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური მიდგომაა.

შედეგები – პროექტის განხორციელებამ აჩვენა, რომ მოსწავლეები განსაკუთრებით აქტიურად ერთვებიან სწავლაში მაშინ, როდესაც მათ ეძლევათ შესაძლებლობა შექმნან, გამოიკვლიონ და წარმოაჩინონ საკუთარი იდეები.

პროექტის შედეგად მოსწავლეებმა:

• უკეთ გაიაზრეს ლიტერატურული ტექსტი
• განივითარეს შემოქმედებითი უნარები
• გაიღრმავეს ცოდნა კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ
• ისწავლეს საკუთარი აზრის გამოხატვა და პრეზენტაცია

შეჯამება – ლიტერატურის სწავლება განსაკუთრებით ეფექტურია მაშინ, როდესაც იგი სცდება მხოლოდ ტექსტის წაკითხვას და გარდაიქმნება შემოქმედებით და გამოცდილებაზე დაფუძნებულ პროცესად.

თოჯინების შექმნა, მუზეუმის ვიზიტი და „ცოდნის ხის“ კონცეფცია მოსწავლეებს დაეხმარა, რომ მოთხრობის შინაარსი არა მხოლოდ გაეაზრებინათ, არამედ საკუთარი გამოცდილების ნაწილად ექციათ. ასეთი პროექტები ხელს უწყობს იმას, რომ სწავლა იქცეს შემოქმედებით აღმოჩენად, სადაც ტექსტი, ისტორია და ბავშვური ფანტაზია ერთიანდება.

თვითშეფასების  ფორმა

 პროექტი ——————————————–

მოსწავლის სახელი და გვარი ———————

გამოყენებული ლიტერატურა (APA 7)

Berk, L. E. (2013). Child development (9th ed.). Pearson Education.

Gardner, H. (2011). Frames of mind: The theory of multiple intelligences (3rd ed.). Basic Books.

Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice Hall.

საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის სამინისტრო. (2018). ეროვნული სასწავლო გეგმა.
https://mes.gov.ge

Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.

Egan, K. (2005). An imaginative approach to teaching. Jossey-Bass.

შეიძლება ერთი ნამდვილად ჩვეულებრივი კარის შეღება უჩვეულო ამბის დასაწყისი აღმოჩნდეს. საინტერესო ისტორიის ნაწილი კი შემთხვევით ნამდვილად ვერ გახდები. მჯერა, რომ არც ჩემი და ჩემი მოსწავლეების შეხვედრა ყოფილა უბრალო დამთხვევა.

ერთხელ მოსწავლემ დაუჯერებელი რამ მითხრა: მასწავლებელო, წარმოიდგინეთ, გავიზარდე და ჩემს შვილიშვილებს ჩვენს პროექტებზე ვუყვები. ალბათ მათ ძალიან გაუკვირდებათ პაპამისმა მოსწავლეობის დროს, ანა ფრანკის მუზეუმის შექმნაში რომ მონაწილეობა მიიღოო.

ამ დროს მე და გიომ ჯერ არ ვიცოდით, რომ შვილიშვილებისთვის კიდევ ბევრი ისტორიის მოყოლა მოუწევდა.

საკლასო ოთახის კარი ჩვეულებრივზე ჩვეულებრივად შევაღე. კლასში ყველა მოსწავლე უკვე შემოსულიყო და გაკვეთილის დაწყებას ელოდებოდა. მათ ვთხოვე, წიგნები დაეხურათ და ერთად გვესაუბრა მომდევნო სასწავლო პროექტის იდეაზე. დაახლოებით უკვე ვიცოდით, რომ ჩვენი პროექტი ტოტალიტარულ რეჟიმს უნდა შეხებოდა. ასოციაციებით რეზო გაბრიაძის „უცხო ჩიტი“ და ამავე ნაწარმოების მიხედვით ელდარ შენგელაიას გადაღებული ფილმი – „შერეკილები“ გამახსენდა. დავინტერესდი, ჩემს მოსწავლეებს ჰქონდათ თუ არა ნანახი ის. საოცრად გამიხარდა, როცა ილიამ ფილმში გამოყენებული ჯანსუღ კახიძისა და გია ყანჩელის მელოდიები გაიხსენა. პეტრემ წამოიძახა:

• მას, თუ „შერეკილებს“ ავირჩევთ, მფრინავი აპარატის შექმნაც მოგვიწევს, ჰო?.
• მერე რა პრობლემაა? შენ არ იცი, შარშან ანა ფრანკის მუზეუმიც კი შევქმენით. თუ ძალიან მოვინდომებთ, მაგასაც ვიზამთ! – თქვა ანასტასიამ.

მოკლედ, გადავწყვიტეთ, „შერეკილებზე“ პროექტი გაგვეკეთებინა და გეგმის დასახვას შევუდექით. პროექტის განხორციელების პირველ ეტაპზე მნიშვნელოვანი იყო, გავცნობოდით ისტორიულ ფაქტებს, დეტალურად წაგვეკითხა რეზო გაბრიაძის სცენარი და ერთად, სულ სხვა თვალით გვენახა „შერეკილები“. ფილმის ყურების შემდეგ, ბავშვებმა საკუთარი აზრები დააფიქსირეს. მათ უკვე კარგად იცოდნენ, რომ ერთაოზ ბრეგვაძისა და ქრისტეფორე მგალობლიშვილის ქვევრში შეხვედრაც არ იყო უბრალოდ დამთხვევა. რომ სწორედ იქ და სხვაგან არსად უნდა დასახულიყო ცადმფრენის აგების გეგმა და ამას შეყვარებული და თავისუფლებაზე მეოცნებე ადამიანების გარდა, სხვა ვერავინ შეძლებდა. ბავშვებმა ნაწარმოებისა და ფილმის მეტაფორული ხასიათიც კარგად გაიგეს. შემდეგ იყო საინტერესო წერით აქტივობებზე მუშაობა, რამაც მოსწავლეებს ტექსტის გაგება-გააზრებაში დიდი დახმარება გაუწია. ისინი ისე დაინტერესდნენ ამ თემატიკით, რომ წინასწარ განსაზღვრული აქტივობები დაგეგმილზე ადრე შეასრულეს. პროექტის ფარგლებში, ლიტერატურული პარალელებისთვის, დამატებითი მასალის გაცნობის შესაძლებლობაც მოგვეცა. წავიკითხეთ გოდერძი ჩოხელის ,,თევზის წერილები“ და ჭაბუა ამირეჯიბის ,,მოსე ზამთარაძის ნაამბობი“. ტექსტების გააზრების შემდეგ ტოტალიტარულ რეჟიმზე ანალიტიკური ესეიც კი დავწერეთ.

დადგა, ალბათ, ყველაზე საინტერესო მომენტი. ერთად უნდა აგვეგო ცადმფრენი. როგორც ყოველთვის ხდება ხოლმე, სკოლის ადმინისტრაციამ იზრუნა პროექტის განხორციელებისთვის საჭირო თითოეულ რესურსზე და ახლა ყველაფერი ჩვენს მარჯვე ხელებსა და ფანტაზიაზე იყო დამოკიდებული.

ბავშვებმა ფუნქციები დამოუკიდებლად გადაინაწილეს და ჯგუფურად შექმნეს ცადმფრენის აგებისთვის საჭირო თითოეული დეტალი. დასახული გეგმა განხორციელდა. ჩვენ უკვე გვქონდა პირადი საფრენი აპარატი. „მას, ძრავა რომ გავაკეთო და ცადმფრენმა, რომ იფრინოს ჰო, მაგარი იქნებოდა?“ – მითხრა ილიამ. მეგონა ხუმრობდა, მაგრამ მეორე დღეს ჩვენ მიერ აგებული მფრინავი აპარატის პროპელერი დატრიალდა და ცადმფრენმა ტაატით დაიწყო ჰაერში ლივლივი. ყველაფერი დაუჯერებელ ამბავს ჰგავდა.

ვინმეს, რომ ჩემთვის ეთქვა, ოდესმე ერთაოზ ბრეგვაძეს, დათო ჟღენტს, დაურეკავ და სკოლაში პროექტის პრეზენტაციაზე მოიწვევო, ბევრს ვიცინებდი და არაფრით დავიჯერებდი. ნომერიც გავიგე, დავრეკე კიდეც, თუმცა, სამწუხაროდ, მასთან შეხვედრა ვერ მოხერხდა. სამაგიეროდ, ჩვენი პროექტის პრეზენტაციას მოსწავლეთა მშობლები და ჩვენი დღის სპეციალური სტუმარი, კინომცოდნე და ჟურნალისტი, ზაკ მირიანაშვილი ესწრებოდა. ჩვენმა სტუმრებმა ბავშვების მიერ გამოგონილ თამაშში „კინომანშიც“ მიიღეს მონაწილეობა. მათ წაიკითხეს ფრაზები და გამოიცნეს, თითოეული მათგანი რომელი პერსონაჟის მიერ იყო თქმული. საჩუქრად კი „აბი გლუკოზა“ მიიღეს, რომელზეც მამოტივირებელი ფრაზები ეწერა.

ჩვენმა პატარა ამბავმა კიდევ ერთხელ დამარწმუნა, რომ თანამედროვე საგანმანათლებლო სივრცეში პროექტებზე დაფუძნებული სწავლება არ უნდა განიხილებოდეს მხოლოდ ალტერნატიულ მეთოდად. იგი წარმოადგენს სწავლების სტრატეგიულ ინსტრუმენტს და მოსწავლეებს ამზადებს ჩვენი საუკუნის საგანმანათლებლო და სოციალურ გამოწვევებთან გასამკლავებლად.

პროექტის აღწერა:

თემა: „შერეკილები“ , ანუ ტოტალიტარული რეჟიმი კინოსა და ლიტერატურაში

პროექტის მიზნები:

• მოსწავლეებში ისტორიული ცნობიერების განვითარება;
• ტექსტისა და ფილმის კრიტიკული ანალიზი;
• ლიტერატურულ და კინემატოგრაფიულ პარალელებზე მუშაობა;
• თავისუფლების, როგორც ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ღირებულების გააზრება;
• შემოქმედებითი და სოციალური უნარების განვითარება;
• თანამედროვე რეალობასთან კავშირის დამყარება.

საკვლევი კითხვები:

• როგორ პოლიტიკურ და სოციალურ გარემოში იქმნება ტექსტი?
• რა ნიშნებით ხასიათდება საბჭოთა რეჟიმი საქართველოში?
• როგორ აისახება ისტორიული რეალობა ხელოვნებაში მეტაფორულად?
• რატომ მიმართავენ მწერლები და რეჟისორები ალეგორიასა და სიმბოლოს?
• რას ნიშნავს „მწერლობის მოთვინიერება“ საბჭოთა ეპოქაში?
• რა საფრთხეებს შეიცავდა თავისუფალი აზრის ღიად გამოხატვა?
• რატომ ჰქვია ფილმს „შერეკილები“ და ვის უწოდებს სისტემა შერეკილს?
• რა სიმბოლური დანიშნულება აქვს პერსონაჟების გაფრენის სურვილს?
• როგორ წარმოჩინდება ტექსტში თავისუფალი ადამიანი?
• რა როლი აქვს იუმორს ტექსტსა და ფილმში?
• როგორ უკავშირდება რეზო გაბრიაძის „შერეკილები“ ჭაბუა ამირეჯიბისა და გოდერძი ჩოხელის ნაწარმოებებს?
• როგორ შეიძლება დავიცვათ თავისუფალი აზრი დღეს?

პროექტის განხორციელების ეტაპები:

1. შესავალი — ეპოქა და ქვეტექსტი

• მოსწავლეებისთვის პროექტის მიზნის გაცნობა;
• საბჭოთა ეპოქის მოკლე დახასიათება;
• 1921 წლის მოვლენები და საქართველოს გასაბჭოება;
• ტოტალიტარული რეჟიმის ძირითადი ნიშნები;
• მწერლისა და ხელოვანის მდგომარეობა საბჭოთა სივრცეში;
• „მწერლობის მოთვინიერების“ იდეის მიმოხილვა;
• ისტორიული წყაროების გამოყენება კონტექსტის შესაქმნელად.

1. ძირითადი ნაწილი:1. ხელოვნება, როგორც რეალობის ანარეკლი:

• რატომ მიმართავს ხელოვნება ალეგორიას?
• სიმბოლოსა და ქვეტექსტის როლი;
• ხელოვნება, როგორც „ჩუმი“ წინააღმდეგობა.

2. „შერეკილები“ — ტექსტი და ფილმი:

• ფილმის შექმნის დრო და გარემო;
• სცენარისა და რეჟისურის თავისებურებები;
• მთავარი პერსონაჟების მოკლე დახასიათება;
• სათაურის მნიშვნელობა;
• ძირითადი სიმბოლოები (გაფრენა, სიყვარული, სხვანაირობა);
• ფილმის მთავარი სათქმელი.

3. ლიტერატურული პარალელები:

• ქრისტეფორე და თავისუფალი ადამიანის სახე;
• „შერეკილები“ და „მოსე ზამთარაძის ნაამბობი“;
• „თევზის წერილები“, როგორც თავისუფალი სიტყვის მეტაფორა.

III. დასკვნა – პროექტის პრეზენტაცია

• მთავარი გზავნილის შეჯამება;
• კითხვა აუდიტორიისთვის: „ვინ არის შერეკილი?“
• თამაში ან დიალოგი მშობლებთან.

პროექტის საბოლოო პროდუქტი/პროდუქტები:

ერთობლივი გამოფენა – „ტოტალიტარული რეჟიმი კინოსა და ლიტერატურაში“, სადაც წარმოდგენილი იქნება მოსწავლეების ნამუშევრები: ვიდეომასალა; საფრენი აპარატის მაკეტი; სიმბოლური ფრთების კედელი – „ოცნების ფრთებით“ (რომელზეც მოსწავლეები საკუთარ ოცნებებს განათავსებენ).

პროექტის ფარგლებში შესრულებული სამუშაო ფურცლები: პერსონაჟის ანკეტა; ინტერვიუ მწერალთან; ჩემი თვალით დანახული პერსონაჟები; ანალიტიკური ესეი ტოტალიტარულ რეჟიმზე დამუშავებული ლიტერატურულ მასალის დამოწმებით.

ინტერაქციული თამაში „კინომანი“ – მოსწავლეების მიერ შექმნილი თამაში მშობლებისთვის.