თანამედროვე სწავლების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიზანია, რომ მოსწავლეებმა ტექსტი მხოლოდ კი არ წაიკითხონ არამედ იგრძნონ და საკუთარი გამოცდილების ნაწილად აქციონ. ამისთვის ეფექტურია ისეთი აქტივობები, რომლებიც აერთიანებს ლიტერატურას, შემოქმედებით საქმიანობას და გამოცდილებას.
დაწყებითი საფეხურის მოსწავლეებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კონსტრუქტივისტული აქტივობები, რადგან ის ხელს უწყობს წარმოსახვის, ემოციური ჩართულობისა და შემოქმედებითი აზროვნების განვითარებას.
ამაზე დაყრდნობით განხორციელდა შემოქმედებითი პროექტი ნინო ბეზარაშვილის მოთხრობის „თოჯინა“ საფუძველზე. პროექტმა გააერთიანა ლიტერატურის კითხვა, მუზეუმის საგანმანათლებლო ვიზიტი და ხელნაკეთი თოჯინების შექმნა.
პროექტის მიზანი იყო, რომ მოსწავლეებს ტექსტის შინაარსი არა მხოლოდ სიტყვებით, არამედ შემოქმედებითი მოქმედებითაც გაეაზრებინათ.
პროექტი შეესაბამება ეროვნული სასწავლო გეგმის ქართულ ენასა და ლიტერატურაში განსაზღვრულ შედეგებს და ხელს უწყობს მოსწავლეთა წიგნიერებისა და შემოქმედებითი უნარების განვითარებას.
ქართ.დაწყ.(I–IV).1 მოსწავლე კითხულობს და იგებს სხვადასხვა ტიპის ტექსტს.
ქართ.დაწყ.(I–IV).3 მოსწავლე გამოხატავს საკუთარ დამოკიდებულებას ტექსტის მიმართ.
ქართ.დაწყ.(I–IV).5 მოსწავლე ქმნის სხვადასხვა ტიპის ტექსტსა და შემოქმედებით ნამუშევარს.
ქართ.დაწყ.(I–IV).8 მოსწავლე იყენებს სხვადასხვა წყაროს ინფორმაციის მოსაპოვებლად.
პროექტი ასევე ხელს უწყობს შემოქმედებითი აზროვნების, თანამშრომლობისა და კულტურული ცნობიერების განვითარებას, რაც ეროვნული სასწავლო გეგმის მნიშვნელოვანი მიმართულებებია.
პროექტი ეფუძნება თანამედროვე განათლების რამდენიმე მნიშვნელოვან თეორიას, რომლებიც სწავლების პროცესში აქტიურ, გამოცდილებით მიღებულ და კულტურულად კონტექსტურ სწავლებას უსვამს ხაზს.
პირველ რიგში, პროექტის იდეა ეხმიანება ლევ ვიგოტსკის სოციალურ-კონსტრუქტივისტულ თეორიას, რომლის მიხედვითაც ცოდნა ყალიბდება სოციალური ურთიერთქმედებისა და კულტურული გამოცდილების პროცესში (Vygotsky, 1978). მოსწავლეები ცოდნას იძენენ არა მხოლოდ ტექსტის წაკითხვით, არამედ დისკუსიის, თანამშრომლობისა და პრაქტიკული საქმიანობის საშუალებით. თოჯინების შექმნა სწორედ ის აქტივობაა, რომელიც მოსწავლეებს საშუალებას აძლევს ტექსტი პრაქტიკულ გამოცდილებად გარდაქმნან.
პროექტი ასევე ეფუძნება გამოცდილებითი სწავლების პრინციპს, რომლის მიხედვითაც სწავლა ყველაზე ეფექტურია მაშინ, როდესაც მოსწავლე თავად მონაწილეობს ცოდნის შექმნის პროცესში (Kolb, 1984). მუზეუმში ვიზიტი და შემდგომი შემოქმედებითი საქმიანობა მოსწავლეებს საშუალებას აძლევს მიღებული ინფორმაცია საკუთარ გამოცდილებას დაუკავშირონ.
მნიშვნელოვანია ასევე ჰოვარდ გარდნერის მრავალმხრივი ინტელექტის თეორია (Gardner, 2011), რომლის მიხედვითაც მოსწავლეები განსხვავებული გზებით სწავლობენ. პროექტის ფარგლებში გამოყენებული იყო:
- ლინგვისტური უნარი (ტექსტის კითხვა და განხილვა)
- ვიზუალურ-სივრცითი უნარი (თოჯინების დიზაინი)
- კინესთეტიკური უნარი (ხელით შექმნილი ნამუშევრები)
- ინტერპერსონალური უნარი (გუნდური მუშაობა)
ამგვარად, პროექტი ქმნის ისეთ სასწავლო გარემოს, სადაც მოსწავლეები სხვადასხვა უნარის გამოყენებით სწავლობენ და ქმნიან ცოდნას.
ტექსტის კითხვა და განხილვა – პირველ ეტაპზე მოსწავლეებმა წაიკითხეს ნინო ბეზარაშვილის მოთხრობა „თოჯინა“. ტექსტის განხილვის დროს იმსჯელეს:
- მოთხრობის შინაარსზე
- პერსონაჟებზე
- თოჯინის სიმბოლურ მნიშვნელობაზე
ფანტაზიით შექმნილი თოჯინები – შემდეგ მოსწავლეებმა საკუთარი წარმოდგენით დაამზადეს თოჯინები სხვადასხვა მასალის გამოყენებით. ეს აქტივობა მიზნად ისახავდა მოსწავლეთა შემოქმედებითი აზროვნებისა და წარმოსახვის განვითარებას.
მუზეუმის საგანმანათლებლო ვიზიტი – პროექტის მნიშვნელოვანი ნაწილი იყო მუზეუმში ვიზიტი, სადაც მოსწავლეებმა მოისმინეს თოჯინების წარმოშობისა და განვითარების ისტორია. მათ გაიგეს, რომ თოჯინა სხვადასხვა ეპოქასა და კულტურაში განსხვავებულ მნიშვნელობას ატარებდა.
ტექსტის მიხედვით შექმნილი თოჯინები – მუზეუმიდან დაბრუნების შემდეგ მოსწავლეებმა კვლავ დაამზადეს თოჯინები — ამჯერად უკვე მოთხრობაში მოცემული აღწერის საფუძველზე.
„ცოდნის ხის“ შექმნა – მუზეუმში მიღებული ცოდნის გააზრების მიზნით მოსწავლეებმა ბარათებზე დაწერეს:
- ახალი ინფორმაცია თოჯინების შესახებ
- საინტერესო ფაქტები, რომლებიც მუზეუმში გაიგეს
ბარათები განათავსეს სიმბოლურ „ცოდნის ხეზე“, რომელიც პროექტის ვიზუალურ შედეგს წარმოადგენდა.
ნამუშევრების გამოფენა – პროექტის დასასრულს მოეწყო მოსწავლეთა ნამუშევრების გამოფენა, სადაც წარმოდგენილი იყო:
- ხელნაკეთი თოჯინები
- მოსწავლეთა ჩანაწერები
- პროექტის პროცესში შექმნილი მასალები
პროექტი განხორციელდა ეტაპობრივი მოდელის მიხედვით, რომელიც აერთიანებს ლიტერატურულ, კულტურულ და შემოქმედებით აქტივობებს.
| ეტაპი | აქტივობა | მიზანი |
| 1 | მოთხრობის „თოჯინა“ წაკითხვა და განხილვა | ტექსტის გააზრება და ძირითადი იდეის აღმოჩენა |
| 2 | დისკუსია პერსონაჟებსა და სიმბოლოებზე | კრიტიკული აზროვნების განვითარება |
| 3 | ფანტაზიით შექმნილი თოჯინები | შემოქმედებითი უნარების განვითარება |
| 4 | მუზეუმის საგანმანათლებლო ვიზიტი | კულტურული ცოდნის გაფართოება |
| 5 | ტექსტის მიხედვით ხელნაკეთი თოჯინების შექმნა | ტექსტის ვიზუალური ინტერპრეტაცია |
| 6 | „ცოდნის ხის“ შექმნა | მიღებული ცოდნის რეფლექსია |
| 7 | ნამუშევრების გამოფენა | პრეზენტაციისა და თვითგამოხატვის უნარის განვითარება |
აერთიანებს კვლევას, შემოქმედებას, თანამშრომლობასა და რეფლექსიას, რაც პროექტულ სწავლებაში ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური მიდგომაა.
შედეგები – პროექტის განხორციელებამ აჩვენა, რომ მოსწავლეები განსაკუთრებით აქტიურად ერთვებიან სწავლაში მაშინ, როდესაც მათ ეძლევათ შესაძლებლობა შექმნან, გამოიკვლიონ და წარმოაჩინონ საკუთარი იდეები.
პროექტის შედეგად მოსწავლეებმა:
- უკეთ გაიაზრეს ლიტერატურული ტექსტი
- განივითარეს შემოქმედებითი უნარები
- გაიღრმავეს ცოდნა კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ
- ისწავლეს საკუთარი აზრის გამოხატვა და პრეზენტაცია
შეჯამება – ლიტერატურის სწავლება განსაკუთრებით ეფექტურია მაშინ, როდესაც იგი სცდება მხოლოდ ტექსტის წაკითხვას და გარდაიქმნება შემოქმედებით და გამოცდილებაზე დაფუძნებულ პროცესად.
თოჯინების შექმნა, მუზეუმის ვიზიტი და „ცოდნის ხის“ კონცეფცია მოსწავლეებს დაეხმარა, რომ მოთხრობის შინაარსი არა მხოლოდ გაეაზრებინათ, არამედ საკუთარი გამოცდილების ნაწილად ექციათ. ასეთი პროექტები ხელს უწყობს იმას, რომ სწავლა იქცეს შემოქმედებით აღმოჩენად, სადაც ტექსტი, ისტორია და ბავშვური ფანტაზია ერთიანდება.
თვითშეფასების ფორმა
პროექტი ——————————————–
მოსწავლის სახელი და გვარი ———————
| პროექტის ეტაპი | 1. ვეცადე | 2. კარგად გამომივიდა | 3. შესანიშნავად შევასრულე! |
| ტექსტის გააზრება | ☐ | ☐ | ☐ |
| მუზეუმში ვიზიტი | ☐ | ☐ | ☐ |
| თოჯინის დიზაინი (ფანტაზია) | ☐ | ☐ | ☐ |
| ხელნაკეთი თოჯინა (ტექსტის მიხედვით) | ☐ | ☐ | ☐ |
| „ცოდნის ხის“ შექმნა | ☐ | ☐ | ☐ |
| პრეზენტაცია და გამოფენა | ☐ | ☐ | ☐ |
გამოყენებული ლიტერატურა (APA 7)
Berk, L. E. (2013). Child development (9th ed.). Pearson Education.
Gardner, H. (2011). Frames of mind: The theory of multiple intelligences (3rd ed.). Basic Books.
Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice Hall.
საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის სამინისტრო. (2018). ეროვნული სასწავლო გეგმა.
https://mes.gov.ge
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
Egan, K. (2005). An imaginative approach to teaching. Jossey-Bass.
