(დაფუძნებულია რეალურ მოვლენებზე)
ასეთი ბავშვები წებოს სუნთქავენ და აფრიკაში მოგზაურობენ. ჟირაფებს ეთამაშებიან და სპილოებით დაჯირითობენ. მერე ისევ თბილისში ბრუნდებიან, რომელიმე შორეულ მაღაზიას მიაშურებენ (ახლომდებარეს არა – იქ უკვე იცნობენ და საშიშია), ჩუმად შეიპარებიან, გასაყიდად გამოტანილ სანოვაგეს ძველი, ოდნავ ჭუჭყიანი ქურთუკების ფართო ჯიბეებში მალულად ჩაიჩურთავენ და ასევე ჩუმად გამოდიან, რომ მონადირებული ნადავლით იქეიფონ. შემორჩენილი კაპიკებით წებოს ახალ პარტიას ყიდულობენ და ისევ აფრიკას მიაშურებენ სპილოებით საჯირითოდ.
ასეთი ბავშვები ბავშვურად იცინიან, როცა რამე სასაცილოს წააწყდებიან, დაჭერობანასაც თამაშობენ, გოგოებსაც ბავშვურად ეპრანჭებიან და ბავშვურად უბრწყინავთ თვალები, როცა მეტროში შეხვდებიან ხელში ტელეფონმომარჯვებულ მგზავრს, რომელსაც გრძელ მიწისქვეშა გვირაბებში დრო სენსორულ ეკრანზე აფერადებული თამაშით გაჰყავს. უბრწყინავთ თვალები, ხარბად მისჩერებიან მგზავრის მორიგ სათამაშო სვლას და, ფერადი ეკრანით აღტაცებულებს, აღარ ახსოვთ, რომ სხვანაირი ბავშვები არიან.
მაგრამ ასეთ ბავშვებს დიდებივით სძინავთ. დარდიანებს, სევდიანებს, მოუსვენრად, შეშინებულებს, და დახუჭულ თვალებს მიღმა ბევრი ტკივილიანი სიზმარი დაურბით. ეს ბავშვები დიდებივით იტყუებიან და ჩხუბობენ, იგინებიან და თავს არავის აჩაგვრინებენ. შიშს არაფრის დიდებით არ ამჟღავნებენ და არავის ენდობიან. სწორედ ისე, როგორც დიდები.
ეს ბავშვები ოდესღაც მართლა ბავშვები იყვნენ. მათაც ჰყავდათ მშობლები, დები, ძმები, ბებია-ბაბუა, მათზეც ზრუნავდნენ, ისინიც უყვარდათ. ალბათ. იყო დრო, როცა ისინიც მხოლოდ იმაზე დარდობდნენ, ნეტავი ახალ წელს თოვლის ბაბუა რას მაჩუქებსო. მაგრამ აქაც იმარჯვეს ასეთმა ბავშვებმა. მათ ყველაზე ადრე ამოხსნეს ახალი წლის საიდუმლო. ისინი ყველაზე ადრე მიხვდნენ, რომ თოვლის ბაბუა არ არსებობს. და მერე კიდევ მრავალ საიდუმლოს ახადეს ფარდა. რომ თუ გშია, ქალაქში უამრავი მაღაზიაა, სადაც შეგიძლია დანაყრდე – ყველასგან მალულად, სამაგიეროდ, უსასყიდლოდ. რომ თუ მოგზაურობა გინდა, არსებობს უამრავი გემრიელი ნივთიერება, რომელსაც მიიღებ და მერე არჩევანი შენზეა, აფრიკა და თბილი ქვეყნები გირჩევნია თუ ლაპლანდია და სიცივე. რომ შენი ყველაზე დიდი მეგობარი ერთი რკინის ნივთია, ხის თუ პლასტმასის სახელურით, მნიშვნელობა არ აქვს, მთავარია, პირი ჰქონდეს ბასრი ლითონის. თუ ეს ნივთი გაქვს, უძლეველი ხარ, ბუმბერაზი, ვერავინ დაგჩაგრავს, ყველას შენი შეეშინდება და სახელდახელოდ შეგულებულ საძილე აპარტამენტებში, რომელიმე ქუჩის რომელიმე კუთხეში რომ მდებარეობს, ვერავინ შეგეცილება.
იზრდებიან ეს ბავშვები. იზრდებიან და საცხოვრებელ ადგილს იცვლიან. უბრალოდ სუფთა ჰაერზე, ღია ცის ქვეშ ძილი ბეზრდებათ და ჩაკეტილ სივრცეში გადაინაცვლებენ. ფორმიანებს კი ჰგონიათ, რომ ეს ცვლილება მათი დამსახურებაა ქვეყნისა და კეთილშობილი საზოგადოების უსაფრთხოების წინაშე, მაგრამ, აბა, მაგათ რა ესმით?! სინამდვილეში ბავშვებმა თავად მოინდომეს გარემოს შეცვლა. მართალია, იქ ის სანუკვარი ნივთი აღარ აქვთ, მაგრამ მუშტები ხომ აქვთ? და კიდევ – ლამაზი და თბილი სიტყვების უსასრულო კორიანტელი, რომელსაც ყოველ შესაძლებლობაზე აფრქვევენ და ისევ არავის აჩაგვრინებენ თავს. ყოჩობენ, დიდობენ, კაცობენ და ასე გაჰყავთ დრო ჩაკეტილობაში.
ასეთი ბავშვები მალულად ლექსებსა და მოთხრობებს წერენ. ან ხატავენ. ან კითხულობენ და სწავლობენ. ან სხვადასხვა ნივთს ამზადებენ. თუ გადაწყვიტეს და თავიანთი შემოქმედება ვინმეს გაუზიარეს, ქება უხარიათ და ბედნიერები არიან, როცა მათ შრომას სხვები ხედავენ და აფასებენ. ასეთ ბავშვებს უკვირთ, რომ შესაძლებელია, სხვა ადამიანებმა მათში, ქურდისა და ნარკომანის გარდა, ნიჭიც დაინახონ, სიკეთეც და სინათლეც. უკვირთ, მაგრამ ახლა წებოს მაგივრად ამ ქებაზე ხდებიან დამოკიდებულნი. და, წარმოიდგინეთ, შესაძლოა, საქმე იქამდე მივიდეს, წამით შეეპაროთ აზრი, რომ მართლა არის მათში სინათლეც და სიკეთეც. მართალია, ამას ხმამაღლა არავის ეტყვიან, – ხომ გითხარით, თავს არავის დააჩაგვრინებენ-მეთქი, – მაგრამ ძილის წინ, იმ ერთი პატარა გარდამავალი წამის განმავლობაში, გაახსენდებათ, რომ ოდესღაც ისინიც ბავშვები იყვნენ.
ჩვენს პატარა ქალაქში ბევრი ასეთი ბავშვია. ჩვენგან ძალიან შორს და თან ძალიან ახლოს. არ ჩანან, მაგრამ ყველგან არიან და ელოდებიან, როდის შევამჩნევთ და როდის შევუქებთ ნახატს ან ლექსს. მხოლოდ ამის შემდეგ შეიძლება გაუჩნდეთ შანსი ასეთ ბავშვებს, რომ მართლა ბავშვები იყვნენ. და მერე – დიდებიც, ოღონდ ჩაკეტილობაში კი არა, თავისუფლებაში დიდები. მართლა თითო ლექსის წაკითხვა და თითო ნახატის დათვალიერებაა საჭირო. მეტი არაფერი.
***
ანდერსენის მთვარეს თბილისში რომ ემოგზაურა, ასეთ ამბავს მოჰყვებოდა, ჩემებურს.
„იმ ღამესაც მოვიდა ჩემი მთვარე. ხომ იცით, ყოველღამე მოდის. ახალ-ახალი ამბით დატვირთულ-დაღალული. ხან ისეთი ამბავი მოაქვს, თვითონაც გაბადრულია, ხან – დარცხვენილი და განახევრებული, ხან ისეთ მძიმე ამბავს ეზიდება, ნამგალივით წელში მოხრილი მოდის. იმ ღამეს სხვანაირი მოვიდა ჩემი მთვარე. დარდით იყო სავსე. უთქმელი, ჩუმი ნაღველი კლავდა და რომ შეხედავდი, გეგონებოდა შველას გთხოვსო. ძველებურად შემონათდა ჩემს აივანზე, მოკალათდა და ცოტა ხანს ასე დარჩა, ჩაფიქრებული და მდუმარე. მერე ამბავს მომიყვა და მივხვდი, შველას სხვისთვის ითხოვდა, თავისთვის კი არა.
– გუშინ ღამით თბილისში ერთ დიდ შენობას მივადექი. ცივი იყო იქაურობა. ცივი და ბნელი. ბევრი ოთახი ჰქონდა ამ ცივ შენობას და ყველა მათგანში ადამიანებს ეძინათ. ყველა კაცი იყო, უმეტესად ახალგაზრდები. მე თავზე დავნათოდი და მაინც ვერ ვანათებდი. ეძინათ და ბნელ, უჩემო სიზმრებს ხედავდნენ. მივხვდი, შენობა კი არა, ეს ადამიანები იყვნენ ცივები. იმასაც მივხვდი, რომ ძალიან უნდოდათ სითბო, სინათლე, მაგრამ მათ ოთახებს სქელი რკინის კარები იცავდა და სითბო შიგნით ვერ აღწევდა. მეც ძლივს შევეტიე ფანჯრებზე აკრულ გისოსებში. ერთ ბიჭს წამოვადექი თავზე. მას არ ეძინა. გისოსებს მიღმა იყურებოდა და ფიქრობდა. ძალიან ძნელ ფიქრებს ფიქრობდა. მეც გაჭირვებით შევაღწიე მის ოთახში, ახლოს ჩამოვუჯექი და ვუსმინე. ასე, ოცდახუთი წლისა იქნებოდა. ამ ოთახში ცხოვრობს თურმე უკვე სამი წელია. ხვალ დილით მიდის აქედან. „ვთავისუფლდებიო“, – იმეორებდა ფიქრში. უცბად დამინახა. დამინახა და გამომელაპარაკა. „ნეტავი გალაკტიონივით მეც თუ შემინახავ ფიქრებსო?“ – მკითხა. „ნეტავი შენ მაინც თუ გესმის, როგორ მეშინია. სად უნდა წავიდე, რა უნდა ვაკეთო, ვის მივადგე?! აქ ყოფნა ხომ რთული იყო, მაგრამ თავისუფლება უფრო რთულია. აქედან გასულს ვინ მიმიღებს? სკოლა სულ ძალით დავამთავრე, სანამ დედის თხოვნა ჯერ კიდევ ჭრიდა. პროფესია არ მაქვს, მაგრამ ბავშვობაში ფეხბურთს კარგად ვთამაშობდი, ასე ამბობდნენ, დიდი მომავალი აქვსო. ნახე, ჩვენებმა რა ქნეს? ევროპაზე ითამაშეს! რა ამაყები არიან, ალბათ. აი, მე ფულის შოვნა მოვინდომე. შრომა დამეზარა. მარტივად ვიშოვე ეს ფული. დავრბოდი და ვშოულობდი. ფულსაც, სასმელსაც, წამალსაც. თამაშსაც არ ვიკლებდი… გაგონილი მქონდა, ამ შენობაში თითო აგური ყველასთვის არისო. ჩემთვისაც ყოფილა. მოვედი და მოვერგე. აქაური წესებიც უცბად ავითვისე. თავი აქ მაინც ვიგრძენი ადამიანად. მაგრამ აქაურობამაც არ მიმიღო. აქედანაც მიშვებენ. თან უნდა გიხაროდესო, მეუბნებიან. ისევ იქ უნდა დავბრუნდე, სადაც ყველაფერი მარტივი იყო, ფულის შოვნაც, წამალიც, სასმელიც. ნოდარ დუმბაძის და შუბლის ძარღვის ამბავი ხომ იცი? მეც ეგრე გავიიოლე ცხოვრება. და იქ დაბრუნება უნდა მიხაროდეს თურმე. ჰო, ჩაკეტილი აღარ ვიქნები, მაგრამ მეშინია, რომ აქაურობას თან გავიყოლებ. და მერე მოვა დრო, როცა ეს თან გაყოლილი აუცილებლად თავის ადგილას დაბრუნებას მომთხოვს. და ისევ უკან მოვალ. გაიოლებული ცხოვრებით და გაუარესებული ჯანმრთელობით მოვალ უკან. ალბათ, უფრო გაბრაზებულიც ვიქნები. იმიტომ, რომ აქედანვე ვიცი, გარეთ რაც იქნება. თავისუფლებს მარტო ბრტყელ-ბრტყელი ლაპარაკი უყვართ სიკეთეზე. საქმე საქმეზე რომ მიდგება, ვისაც ყველაზე მეტად სჭირდება ეგ სიკეთე, იმას აქცევენ ზუსტად ზურგს. ეგ მე კარგად ვიცი. მაგათაც ეშინიათ და იმიტომ. ჩემი ეშინიათ. ჰოდა, თუ საშიში ვარ, ვიქნები კიდეც. ნახევარი თბილისი ხომ გავქურდე, გავალ და მეორე ნახევარსაც დედას ვუტირებ! შენ არ წახვიდე, რა. სანამ შეგიძლია, იყავი. მალე გათენდება და გამიშვებენ. და უკან რომ მოვალ, შემომიარე ხოლმე. გალაკტიონივით ლექსს ვერ შეგპირდები, მაგრამ დაგელაპარაკები მაინც. მოგიყვები, მართლა რა კარგად ვთამაშობდი ფეხბურთს. მაგრები არიან რა ჩვენები. ევროპაზე ითამაშეს!“
მზის ამოსვლამდე ვისხედით მე და ბიჭი. მზესთან ერთად ვიღაც ფორმიანიც მოვიდა და წაიყვანეს. დღეს იმის სათქმელად მოვედი, რომ ცოტა ხანს შენთან ვეღარ მოვალ ხოლმე. ბიჭი უნდა მოვძებნო და მასთან ვიყო. რკინის გისოსებში ხომ შევაღწიე. იქნებ, ახლაც მოვახერხო და ბიჭი რომ დაიძინებს, მისი ბნელი, უჩემო სიზმრები ცოტა მაინც გავანათო“.
