დიფერენცირებული სწავლება – ქეისები
მასალა მომზადებულია ლინდა მალალა ჰანთის ნაწარმოების „თევზი ხეზე“ ინსპირაციით.
ლინდა მალალა ჰანთის ნაწარმოები „თევზი ხეზე“ არ არის მხოლოდ მხატვრული ტექსტი. ის წარმოადგენს პედაგოგიურ ქეისს (Case Study), რომელიც დიფერენცირებული სწავლების (DI) ფუნდამენტურ პრინციპებს აცოცხლებს. მინდა შემოგთავაზოთ წიგნის ძირითადი გზავნილების მეთოდური ინტერპრეტაცია .
-
მოსწავლის პროფილის ღრმა ანალიზი (Pre-assessment & Profiling)
წიგნისეული კონტექსტი: ელი წლების განმავლობაში ინიღბებოდა, როგორც „ზარმაცი“ ან „ხულიგანი“და მისი დისლექსია ამოუცნობი რჩებოდა.
მეთოდური ინტერპრეტაცია: მასწავლებელმა არ უნდა იხელმძღვანელოს მხოლოდ ზედაპირული ქცევით. დიფერენცირების პირველი ნაბიჯი მოსწავლის ძლიერი მხარეების, ინტერესებისა და სწავლის სტილის დადგენაა.
პრაქტიკული რჩევა: გამოიყენეთ მრავალმხრივი ინტელექტის თეორია. თუ მოსწავლეს უჭირს წერა (როგორც ელის), მიეცით საშუალება, ცოდნა გამოხატოს ვიზუალიზაციით, ხატვით ან ვერბალური პრეზენტაციით.
პრაქტიკული ქეისი – დავალების ფორმატის დიფერენცირება:
პრობლემა: მოსწავლეს აქვს ბრწყინვალე ფანტაზია, მაგრამ წერილობითი დავალებისას „იყინება“, რადგან სიტყვები მისთვის „ცეკვავენ“.
გადაწყვეტა: ნაცვლად თხზულებისა, მიეცით საშუალება შექმნას ვიზუალური დღიური. მოსწავლე ხატავს სურათს, სადაც მისი აზრებია ასახული, შემდეგ კი ზეპირად განმარტავს თითოეულ დეტალს.
შედეგი: მასწავლებელი აფასებს კრიტიკულ აზროვნებას, ხოლო წერითი ბარიერი აღარ უშლის ხელს ცოდნის დემონსტრირებას.
-
გარემოსა და შინაარსის დიფერენცირება (Content & Environment)
წიგნისეული კონტექსტი: მისტერ დენიელსი ელის წინაშე არ აყენებს სტანდარტულ მოთხოვნებს, რომლებიც მისთვის ბარიერია.
მეთოდური ინტერპრეტაცია: დიფერენცირებული სწავლება არ ნიშნავს სხვადასხვა მიზანს, ის ნიშნავს სხვადასხვა გზას ერთი მიზნისკენ.
სტრატეგია:
სკაფოლდინგი (ხარაჩოს მეთოდი): მიეცით მოსწავლეს დამხმარე რესურსები (აუდიო წიგნები, გრაფიკული ორგანიზატორები), რათა მან შინაარსის გაგება შეძლოს ტექნიკური ბარიერების მიუხედავად.
მოქნილი დაჯგუფება: შექმენით გარემო, სადაც ელის მსგავსი მოსწავლეები თავს გარიყულად არ იგრძნობენ.
პრაქტიკული ქეისი – სწავლება ნაცნობი კონტექსტის გამოყენებით:
პრობლემა: ლოგიკური აზროვნება ძლიერია, მაგრამ აკადემიური ტექსტების კითხვა იწვევს შფოთვას.
გადაწყვეტა: გამოიყენეთ მოსწავლისთვის საინტერესო სტრატეგიული თამაში (მაგ. ჭადრაკი) რთული სისტემების ასახსნელად. მასწავლებელი ამ წარმატებას „ხიდად“ იყენებს: „თუ შენ შეგიძლია ჭადრაკში სვლების წინასწარ გათვლა, შენ შეგიძლია წინადადების სტრუქტურის ლოგიკის გაგებაც“.
შედეგი: იზრდება მოსწავლის თვითეფექტურობის განცდა.
-
შეფასების ალტერნატიული ფორმები (Assessment for Learning)
წიგნისეული კონტექსტი: მისტერ დენიელსი ელის მხატვრულ ნიჭსა და განსხვავებულ ლოგიკას ამჩნევს და აფასებს, რაც ბავშვისთვის თვითშეფასების ამაღლების წყარო ხდება.
მეთოდური ინტერპრეტაცია: ფორმატული შეფასება ორიენტირებული უნდა იყოს პროგრესზე და არა მხოლოდ საბოლოო პროდუქტზე.
პრაქტიკული ინსტრუმენტი: გამოიყენეთ სოლო ტაქსონომია ან ბლუმის პირამიდა დავალებების დონეების დასაგეგმად. მოსწავლეს, რომელსაც უჭირს დეკოდირება (კითხვა), შესთავაზეთ მაღალი სააზროვნო დონის დავალებები ვიზუალური ანალიზის მეშვეობით .
პრაქტიკული ქეისი – შეცდომის „ლეგალიზაცია“:
პრობლემა: მოსწავლე საერთოდ არ აბარებს მასწავლებელს დავალებას, რადგან ეშინია „წითლად აჭრელებული“ ფურცლის.
გადაწყვეტა: გამოიყენეთ „მწვანე კალმის პრინციპი“ – ხაზი გაუსვით მხოლოდ იმას, რაც კარგად გამოუვიდა და არა იმას, რაც შეეშალა. აქცენტი გადაიტანეთ სათქმელის შინაარსზე და არა გრამატიკულ სისწორეზე.
შედეგი: მოსწავლე წყვეტს თავდაცვით ქცევას და იწყებს სწავლას.
-
ემოციური ინტელექტი და უსაფრთხო გარემო
წიგნისეული კონტექსტი: ელის ეშინოდა შეცდომის დაშვების. მისტერ დენიელსმა შექმნა გარემო, სადაც შეცდომა სწავლის ნაწილია.
მეთოდური ინტერპრეტაცია: დიფერენცირება ვერ იმუშავებს, თუ კლასში ბულინგის ან ჩაგვრის საფრთხეა. ემოციური უსაფრთხოება არის წინაპირობა იმისა, რომ მოსწავლემ თავისი სირთულეები გამოავლინოს.
მასწავლებლის როლი: იყავით ფასილიტატორი. დაამკვიდრეთ „მადლობის ტრადიცია“ და წაახალისეთ მცირე გამარჯვებებიც კი.
პრაქტიკული ქეისი – კომპლემენტარული (შემავსებელი) დაჯგუფება:
პრობლემა: განსხვავებული საჭიროებების მქონე მოსწავლეების გარიყვა (ბულინგი).
გადაწყვეტა: ჯგუფების ფორმირება როლების მიხედვით: ერთი მოსწავლე აგროვებს ფაქტებს (ანალიტიკოსი), მეორე ქმნის ილუსტრაციებს (შემოქმედი), მესამე პრეზენტაციას ამზადებს (ლიდერი).
შედეგი: მოსწავლე ხედავს, რომ მისი კონკრეტული უნარი გუნდისთვის ღირებულია.
-
მასწავლებლის უწყვეტი პროფესიული განვითარება
წიგნისეული კონტექსტი: მისტერ დენიელსი თავად სწავლობს, ბავშვებს რომ უკეთ დაეხმაროს, გადის ტრენინგებს ინკლუზიის მიმართულებით.
მეთოდური ინტერპრეტაცია: დიფერენცირებული სწავლება მასწავლებლისგან მოითხოვს მუდმივ ძიებას. არ არსებობს უნივერსალური რეცეპტი; თითოეული კლასი და თითოეული მოსწავლე ახალი კვლევის საგანია.
პრაქტიკული ქეისი – ვიზუალური ინსტრუქციები:
პრობლემა: მოსწავლეს უჭირს მრავალსაფეხურიანი ვერბალური ინსტრუქციების დამახსოვრება და იბნევა.
გადაწყვეტა: მასწავლებელი ინსტრუქციებს დაფაზე მხოლოდ კი არ წერს, არამედ იყენებს სიმბოლოებს. მაგალითად, დაფაზე ხატავს წიგნის პიქტოგრამას, როცა ითხოვს მოსწავლეებმა წიგნი გადაშალონ.
შედეგი: მოსწავლე აღარ გრძნობს თავს დაბნეულად და იზრდება მისი დამოუკიდებლობის ხარისხი.
შეჯამება – მოსწავლის ქცევა ყოველთვის არ ასახავს მის რეალურ შესაძლებლობებს. პედაგოგების პასუხისმგებლობაა, არ დავტოვოთ „თევზი ხის ქვეშ“ უსუსურად, არამედ შევუქმნათ ის „აკვარიუმი“ (სასწავლო გარემო), სადაც მისი ნიჭი გამოვლინდება. „ბავშვი სათავეა…“ და ჩვენი პროფესიული სიყვარულია ის კალაპოტი, რომელმაც ეს სათავე დიდ ოკეანემდე უნდა მიიყვანოს.
გამოყენებული ლიტერატურა
-
ჰანთი, ლ. მ. (2015). თევზი ხეზე. თბილისი: „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“ .
-
ტომლინსონი, ქ. ა. (2014). დიფერენცირებული საკლასო ოთახი: მოსწავლეთა საჭიროებებზე რეაგირება.
-
გარდნერი, ჰ. (2011). აზროვნების ჩარჩოები: მრავალმხრივი ინტელექტის თეორია.
