პიროვნული ზრდის აქტივობები

თანამედროვე სამყაროში განათლების მნიშვნელობა გაცილებით ფართო გახდა, ვიდრე მხოლოდ საგნობრივი ცოდნის მიღებაა. დღეს სკოლის წინაშე დგას მნიშვნელოვანი გამოწვევა  აღზარდოს არა მხოლოდ ინფორმირებული, არამედ მოაზროვნე, პასუხისმგებლიანი, თანამშრომლობაზე ორიენტირებული და ზნეობრივი ადამიანი (OECD, 2019; CASEL, 2020). სწორედ ამიტომ, სულ უფრო ხშირად საუბრობენ იმაზე, რომ სწავლების პროცესში განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაეთმოს ბავშვების პიროვნულ განვითარებას.

ეს საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დაწყებით საფეხურზე, რადგან სწორედ ამ ასაკში ყალიბდება ბავშვის დამოკიდებულება საკუთარი თავის, სხვებისა და სამყაროს მიმართ. ამ პერიოდში ბავშვი სწავლობს არა მხოლოდ კითხვას, წერასა და ანგარიშს, არამედ იმასაც, როგორ მოუსმინოს სხვას, როგორ იმუშაოს ჯგუფში, როგორ გაუმკლავდეს სირთულეს და როგორ მიიღოს პასუხისმგებლიანი გადაწყვეტილებები.

სკოლის ერთ-ერთ ძირითად ამოცანად ტრადიციულად განიხილებოდა ცოდნის გადაცემა, თუმცა XXI საუკუნის რეალობამ ცხადყო, რომ მხოლოდ აკადემიური წარმატება საკმარისი არ არის მოსწავლის სრულფასოვანი განვითარებისათვის. კვლევები მიუთითებს, რომ მოსწავლეებს შეიძლება ჰქონდეთ მაღალი აკადემიური მიღწევები, მაგრამ ამავდროულად განიცდიდნენ სირთულეებს თანამშრომლობის, ემოციების მართვისა და პრობლემების დამოუკიდებლად გადაჭრის მიმართულებით (Hattie, 2009; Dweck, 2006). სწორედ ამიტომ, თანამედროვე განათლებაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება პერსონალურ მიზნებს – იმ პიროვნულ თვისებებსა და დამოკიდებულებებს, რომლებიც ხელს უწყობს მოსწავლის წარმატებულ ფუნქციონირებას სხვადასხვა სოციალურ კონტექსტში (OECD, 2019; CASEL, 2020).

პერსონალური მიზნები გულისხმობს იმ თვისებების განვითარებას, რომლებიც მოსწავლეს ეხმარება იყოს აქტიური, მოაზროვნე, პასუხისმგებლიანი და თანამშრომლობაზე ორიენტირებული ადამიანი.

ამ მიმართულებით განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შემდეგი უნარებისა და ღირებულებების განვითარება:

• ცნობისმოყვარეობა – მეტი ინფორმაციის მუდმივად მიღების სურვილი;

• კომუნიკაბელურობა – საკუთარი აზრების გაზიარებისა და მოსმენის უნარი;

• კეთილგონიერება – საკუთარ ქმედებებსა და სწავლაზე დაფიქრება;

• ადაპტაციის უნარი – სხვადასხვა სიტუაციასთან შეგუება;

• თანამშრომლობა – სხვებთან ერთად მუშაობა და სწავლა;

• შეუპოვრობა -დაწყებული საქმის ბოლომდე მიყვანა;

• პატივისცემა – ადამიანებისა და გარემოს დაფასება;

• ზნეობრიობა – სწორი გადაწყვეტილებების მიღებისკენ სწრაფვა.

მაგალითად, ცნობისმოყვარეობა მხოლოდ ახალი ინფორმაციის მიღების სურვილი არ არის. ეს არის უნარი, რომელიც ბავშვს უბიძგებს მუდმივად იფიქროს, დასვას კითხვები, ეძებოს პასუხები და არ დაკმაყოფილდეს ზედაპირული ცოდნით. ასეთ გარემოში აღზრდილი მოსწავლე სწავლას აღარ აღიქვამს მხოლოდ ვალდებულებად, სწავლა მისთვის ბუნებრივ პროცესად იქცევა.

ასევე მნიშვნელოვანია კომუნიკაციის უნარი. თანამედროვე სამყაროში ადამიანებს ყოველდღიურად უწევთ თანამშრომლობა, აზრების გაზიარება, საკუთარი პოზიციის დაცვა და სხვების მოსმენა. სწორედ ამიტომ, სკოლამ ბავშვებს უნდა მისცეს შესაძლებლობა, გამოხატონ საკუთარი აზრი, დაუსვან კითხვები, იმსჯელონ და ისწავლონ ერთმანეთის მოსმენა.

არანაკლებ მნიშვნელოვანია შეუპოვრობის განვითარება. ბავშვები ხშირად ნებდებიან პირველივე სირთულის წინაშე, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც შეცდომას მარცხთან აიგივებენ. მასწავლებლის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი როლი სწორედ ისაა,  ბავშვებს დაანახოს, რომ შეცდომა სწავლების ბუნებრივი ნაწილია და სირთულეების გადალახვა განვითარების აუცილებელი პირობაა. როდესაც მოსწავლე ხედავს, რომ მისი მცდელობა ფასდება, მას უჩნდება შინაგანი მოტივაცია, არ დანებდეს და საქმე ბოლომდე მიიყვანოს.

პატივისცემა და ზნეობრიობაც მხოლოდ დისციპლინასთან დაკავშირებული ცნებები არ არის. ისინი გულისხმობს სხვისი აზრის, განსხვავებულობისა და გარემოს დაფასებას. ბავშვები სწორედ სკოლაში სწავლობენ, რომ ურთიერთობები ემყარება არა შიშს, არამედ თანაგრძნობას, სამართლიანობასა და პასუხისმგებლობას.

ამ ყველაფრის განვითარება მხოლოდ ცალკეული საუბრის ან თეორიული ახსნის გზით შეუძლებელია. პიროვნული თვისებები ყველაზე ეფექტურად ყოველდღიურ სასწავლო პროცესში, ურთიერთობებსა და გამოცდილებაში ყალიბდება. ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ მასწავლებელმა თითოეული გაკვეთილი არა მხოლოდ საგნობრივი მიზნების, არამედ პიროვნული განვითარების შესაძლებლობადაც დაინახოს.

ძალიან ეფექტურია ისეთი აქტივობები, რომლებიც ბავშვებს თანამშრომლობის, აზროვნებისა და შემოქმედებითობის შესაძლებლობას აძლევს. მაგალითად,  საინტერესო მეთოდებია “პერსონალური მიზნების კუთხე” და პირადი მიზნების “პასპორტი” კლასში.

„პერსონალური მიზნების კუთხე“ კლასში

საკლასო გარემოს ორგანიზება შეიძლება გახდეს განვითარების მნიშვნელოვანი ნაწილი.

ამის განსახორციელებლად, კლასში, უნდა მოეწყოს „პერსონალური მიზნების კუთხე“, სადაც:

• გამოიფინება თითოეული თვისება;

• განთავსდება ბავშვების მიერ შექმნილი ნახატები ან სიმბოლოები;

• დაემატება მაგალითები, თუ როგორ გამოავლინეს მოსწავლეებმა კონკრეტული თვისება სასწავლო პროცესში.

ეს ბავშვებს მუდმივად ახსენებს, რომ მათი ძალისხმევა და ქცევა მნიშვნელოვანია.

ნაბიჯი 1: ინტერაქტიური რესურსის (რვაფეხას) მომზადება

კედელზე, ბავშვების თვალის დონეზე, განათავსეთ დიდი რვაფეხა რვა გრძელი ფეხით. თითოეულ ფეხს დააწერეთ ერთი თვისება და მიანიჭეთ კონკრეტული ფერი (მაგალითად, „თანამშრომლობა“ – იასამნისფერი ფეხი და ა.შ.).

ნაბიჯი 2: მყისიერი უკუკავშირი

როგორც კი მოსწავლე პოზიტიურ ქცევას გამოავლენს, მასწავლებელი ახდენს ამის ვერბალურ დეკლარირებას და აძლევს შესაბამის სიმბოლოს:

• ვერბალური წახალისება: „ნინო, შენ ახლა გამოიჩინე საოცარი თანამშრომლობა, რადგან მეგობარს ფანქრები გაუზიარე!“

• სიმბოლური ჯილდო: მასწავლებელი აძლევს ნინოს სტიკერს.

ნაბიჯი 3: ინტერაქცია და ვიზუალიზაცია

მოსწავლე თავად მიდის კედელთან და აკრავს თავის სტიკერს რვაფეხას იმ ფეხზე, რომელიც ამ თვისებას შეესაბამება.

მთავარი პრინციპი: რაც მეტი სტიკერია ფეხზე, მით უფრო ლამაზდება ის. ეს ბავშვებისთვის კოლაბორაციული წარმატების ხილული ნიშანია.

ნაბიჯი 4: კლასის დიაგნოსტიკა და რეფლექსია

პერიოდულად (კვირის ან თვის ბოლოს) კლასი ერთად აკვირდება რვაფეხას:

• ძლიერი მხარე: რომელი ფეხია ყველაზე მეტად შევსებული? ეს ჩვენი კლასის ყველაზე ძლიერი თვისებაა!

• გამოწვევა: რომელი ფეხია ცარიელი? ეს ნიშნავს, რომ მომავალ კვირაში ამ თვისებაზე (მაგალითად, შეუპოვრობაზე) მეტი ყურადღება უნდა გავამახვილოთ.

პირადი მიზნების „პასპორტი“

დაწყებით კლასებში განსაკუთრებით ეფექტური და ეფექტიანია „პირადი მიზნების პასპორტების“ გამოყენება.

ეს შეიძლება იყოს პატარა, ბავშვების მიერ გაფორმებული წიგნაკი, სადაც თითოეულ თვისებას საკუთარი გვერდი ექნება. როდესაც ბავშვი რომელიმე თვისებას გამოავლენს, მასწავლებელი ან თავად მოსწავლე შესაბამის გვერდზე აკრავს სტიკერს, წერს კომენტარს ან აფიქსირებს პატარა ჩანაწერს.

ასეთი მიდგომა:

• ზრდის მოტივაციას;

• ეხმარება თვითშეფასების განვითარებას;

• ბავშვს აძლევს შესაძლებლობას დაინახოს საკუთარი პროგრესი.

დღევანდელ სამყაროში სკოლამ უნდა შეძლოს ისეთი გარემოს შექმნა, სადაც ბავშვი ისწავლის ფიქრს, ურთიერთობას, პასუხისმგებლობას, თანაგრძნობასა და მუდმივ განვითარებას.

როდესაც სასწავლო პროცესში პერსონალური მიზნები ბუნებრივად ინტეგრირდება, სკოლა ბავშვებისთვის ხდება არა მხოლოდ ცოდნის მიღების, არამედ პიროვნებად ჩამოყალიბების სივრცე.

შეჯამების სახით შეიძლება ითქვას, რომ თანამედროვე განათლების სისტემაში პრიორიტეტები ფუნდამენტურად იცვლება: აკადემიური მოსწრება აღარ განიხილება მოსწავლის წარმატების ერთადერთ საზომად. პერსონალური მიზნების – ცნობისმოყვარეობის, შეუპოვრობის, თანამშრომლობისა და ზნეობრიობის  ინტეგრირება სასწავლო პროცესში სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია ბავშვის ჰოლისტური განვითარებისათვის. პრაქტიკული ინსტრუმენტები, როგორიცაა „პერსონალური მიზნების კუთხე“ და „პირადი მიზნების პასპორტი“, ეხმარება მოსწავლეებს საკუთარი პროგრესის გაცნობიერებასა და შინაგანი მოტივაციის ამაღლებაში. საბოლოო ჯამში, სკოლა, რომელიც ორიენტირებულია არა მხოლოდ ინფორმაციის გადაცემაზე, არამედ ღირებულებების ჩამოყალიბებაზე, ქმნის მყარ საფუძველს მოაზროვნე, პასუხისმგებლიანი და ადაპტური მომავალი მოქალაქეების აღსაზრდელად.

გამოყენებული ლიტერატურა

1. CASEL. (2020). CASEL’s SEL framework: What are the core competence areas and where are they promoted? Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning.

2. Dweck, C. S. (2006). Mindset: The new psychology of success. Random House.

3. Hattie, J. (2009). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. Routledge.

4. OECD. (2019). OECD learning compass 2030: A series of concept notes. OECD