ვაგრძელებთ სერია „სწავლის ძირის“ მე-6 და მე-7 წერილებში წარმოდგენილ სურათის აღწერებს. ამჯერად ყურადღებას გავამახვილებთ ქართული ანბანის მომდევნო ხუთ ბგერაზე: თ, ი, კ, ლ, მ.

ეს არის ილუსტრაცია „ბავშვები მაღაზიაში“, რომელიც შექმნილია ხელოვნური ინტელექტის დახმარებით.

თავდაპირველად მოკლედ შევაფასოთ ილუსტრაცია წინა წერილში შემუშავებული კრიტერიუმების მიხედვით:

სანამ ამ სასწავლო მონაკვეთის (დაახლოებით ერთკვირიანი პერიოდი, თუ ის გამდიდრდება სხვა ჩართული აქტივობებითაც, მაგალითად, ლექსით, ამბით, სიმღერით, ინსცენირებით… ანუ სწავლის დაწყებიდან დაახლოებით მეოთხე კვირა) აღწერას შევუდგებით ქვემოთ შემოთავაზებული სურათების მიხედვით, კიდევ ერთხელ გავიხსენოთ, რა არის მისი სამიზნე აქცენტები:

• ზეპირმეტყველების განვითარება;
• ლექსიკური მარაგის გამდიდრება;
• ფონოლოგიური უნარების (სიტყვების დამარცვლა და ბგერებად დაშლა, პირველი ბგერის ამოცნობა, ბგერების გამთლიანება) გამომუშავება;
• ფონეტიკური კომპეტენციის განმტკიცება „თ“, „ი“, „კ“, „ლ“, „მ“ ბგერებზე კონცენტრირებით;
• კითხვისა (მთლიანი სიტყვების ცნობა) და წერის (წვრილი, ნატიფი მოტორიკის გამომუშავება) საწყისი უნარების ჩამოყალიბება.

სურათებისა და აქტივობების ნიმუშები

ქვემოთ წარმოდგენილია ფოტოსლაიდები, რომლებიც სათანადო აქტივობებს ასახავს. სურათები დამზადებულია ე. წ. ხელოვნური ინტელექტის დახმარებით. აქტივობების აღწერა ერთვის შესაბამის ფოტოს. აქტივობათა ლოგიკური თანმიმდევრობა მიჰყვება წინა წერილებში გააქტიურებული ბგერების (ა, ბ, გ და დ, ე, ვ, ზ) მიხედვით შექმნილ სასწავლო მონაკვეთებს.

I ფოტო

როგორც უკვე ვთქვით, ვმუშაობთ ხელოვნური ინტელექტის დახმარებით შექმნილ ილუსტრაციაზე „ბავშვები მაღაზიაში“. ილუსტრაციის წარდგენისას ინტერაქცია შეიძლება წარიმართოს ისე, როგორც წინა წერილებში აღვწერეთ. მთავარია, ეს პროცესი მოსწავლეთა აქტიური ჩართულობით მიმდინარეობდეს და მოიცავდეს თამაშისა და შეჯიბრებითობის ელემენტებსაც.

თვალი გადავავლოთ კითხვების ვარიანტებს:

• ვინ არიან ილუსტრაციაზე?
• სად არიან ბავშვები? როგორ ხასიათზე არიან?
• რას აკეთებენ ბავშვები?
• რა იყიდება მაღაზიაში?
• რა ჩანს მაღაზიის გარეთ?
• როგორია მაღაზია? რა სურათებია კედლებზე?
• სად აწყვია კარტოფილი? ლიმონათი? მარწყვი?
• რას იყიდიან ბავშვები? შენ რას იყიდიდი?

მნიშვნელოვანია, ილუსტრაციის პირველივე წარდგენისას გამოვკვეთოთ მასზე გამოსახული საგნები, მათი დასახელებისას ხაზგასმით დავმარცვლოთ ფოტოზე ცალკე გამოყოფილი თითოეული საგნის სახელი და დამარცვლითვე გავამეორებინოთ მოსწავლეებსაც (ამ და სხვა აქტივობების დაწვრილებითი აღწერა აქ არ არის წარმოდგენილი, მხოლოდ იდეებია მოწოდებული. ცხადია, ეს იდეები სხვადასხვაგვარად შეიძლება გაიშალოს საკლასო ოთახში. ზედმეტია იმის აღნიშვნა, რომ მეტი ყურადღება და დრო დასჭირდებათ იმ მოსწავლეებს, რომელთათვისაც ქართული არ არის მშობლიური ენა. მით უმეტეს, თუ გავითვალისწინებთ იმ გარემოებას, რომ სამიზნე ბგერათაგან თ-ს, კ-ს ზუსტად აღქმა და წარმოთქმა უჭირთ ხოლმე ენის შემსწავლელებს და მსგავსი ჟღერადობის სხვა ბგერებში ერევათ).

II ფოტო

მეორე ფოტოზე შედარებით ნაკლები საგანია გამოყოფილი, რითაც იმის მინიშნება გვინდა, რომ უნდა გავითვალისწინოთ სწავლების დიფერენცირებული მიდგომები და მოსწავლეთა გარკვეული ჯგუფი ცოდნის ზედმეტი ნაკადით არ გადავტვირთოთ.

III და IV ფოტოები

მესამე ფოტოზე უკვე მარცვალთა რაოდენობის მიხედვით დაჯგუფებული საგნებია.

როგორც წინა მონაკვეთების განხილვისას, ამ დროსაც უკვე მიზანმიმართულად ვანაწილებთ ჩვენ მიერ შერჩეული სიტყვების გამომხატველ სურათებს წინასწარ მომზადებულ სქემაში – დავყოფთ სიტყვებს მარცვალთა რაოდენობის მიხედვით.

ვინაიდან ასეთ აქტივობაში ბავშვები უკვე ნავარჯიშები არიან, მათი როლი შედარებით აქტიური იქნება. შეიძლება, ჯგუფებადაც გავაერთიანოთ, დავურიგოთ სქემები და სურათები და ვთხოვოთ დავალების შესრულება, მერე კი ნამუშევრების პრეზენტაცია.

III და IV ფოტოები

როგორც ვიცით, ბევრ ბავშვს საგრძნობლად ეხმარება მე-4 სურათზე ასახული რესურსი – მარცვალთა რაოდენობის მიხედვით დაჭრილი სურათები.

მიუხედავად იმისა, რომ ამ სასწავლო მონაკვეთში ჩვენი მიზანი უკვე ბგერებზე კონცენტრაციაა (საზოგადოდაც, ფონოლოგიურ კომპეტენციაზე მუშაობისას ბგერებია მთავარი სამიზნე), მარცვლებზე ყურადღების შეჩერება, ერთი მხრივ, გამეორება-განმტკიცებას ისახავს მიზნად, მეორე მხრივ კი ბგერებზე სავარჯოდაც ვემზადებით – განა მარცვლები ბგერებისგან არ შედგება?! თუმცა ისიც აღვნიშნოთ, რომ ჩვენ ცალკე არ გამოვყოფთ მარცვლების ბგერებად დაშლასა და ბგერების მარცვლებად გამთლიანებაში ვარჯიშს, რასაც სრულიად ვაკომპენსირებთ ერთმარცვლიან სიტყვებზე აღნიშნული მანიპულაციების ჩატარებით.

შესაძლებელი და სასურველია რამდენიმე ისეთი სიტყვის გამომხატველი სურათის დამატებაც, რომლებიც ან წინა გაკვეთილებზეა გააქტიურებული, ან სულაც დაუმუშავებელია (ანუ მათ დამარცვლაზე არ გვივარჯიშია და ამ მხრივ უცნობია ჩვენი პირველკლასელებისთვის). აქაც გავიმეოროთ: ჩვენ ამ წერილებში მასწავლებლებს არ მივუთითებთ, რამდენი გაკვეთილი უნდა დაეთმოს ამ სასწავლო მონაკვეთს, თუმცა ერთკვირიან პერიოდს ვვარაუდობთ.

V ფოტო

მე-5 ფოტოზე წარმოდგენილ საგნებზე ვარჯიშით ჩვენ სიტყვების ბგერებად დაშლას ვსწავლობთ. ეს სიტყვებია: თითი, თათი, თუთა, თმა, თხა, თხილი, იხვი, ისარი, ია, ირემი, კუ, კაბა, კატა, ლომი, ლეღვი, ლეკვი, მზე, მთა. შევაფასოთ ეს სიტყვები სირთულის მიხედვით.

შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ეს სიტყვები არ არის რთული; ადვილია მათი ბგერებად დაშლაც და ბგერა-ბგერა წარმოთქმული ამ სიტყვების ამოცნობაც, გამთლიანებაც მოსწავლეების მიერ.

ვნახოთ რამდენიმე აქტივობის თანმიმდევრობა:

* მოდელირება – მასწავლებელი ასახელებს სიტყვას, უთითებს ჯერ ილუსტრაციაზე, შემდეგ ცალკე სურათს ადებს ხელს და წარმოთქვამს ცალკეულ ბგერებს: თითი – თ–ი–თ–ი…

* მასწავლებელი ბგერებად, დანაწევრებულად წარმოთქვამს  სიტყვებს, ხოლო მოსწავლეებმა უნდა გამოიცნონ ეს სიტყვა და დაასახელონ: თ-უ-თ-ა – თუთა, კ-უ – კუ…

* მასწავლებელი ბგერა-ბგერა წარმოთქვამს მარცვალს. მოსწავლეები გამოიცნობენ ამ მარცვალს და ასახელებენ: თ-უ – თუ, კ-ა – კა (შესაძლოა, ზოგიერთმა პედაგოგმა ჯერ ბგერა-ბგერა დასახელებული მარცვლები გაამთლიანებინოს ბავშვებს და მერე შესთავაზოს სიტყვების გამთლიანება. ნუ შევეკამათებით).

* მასწავლებელი ასახელებს პირველ ორ ბგერას, მოსწავლეებმა უნდა გამოიცნონ და დაასახელონ სიტყვა: თ-მ – თმა, თ-ხ – თხა, კ-ა – კატა და კაბა, ი-ს – ისარი და სხვ.

* მასწავლებელი თითს ადებს სურათს და წარმოთქვამს საგნის სახელის პირველ ბგერას. შემდეგ მოსწავლეები ასახელებენ მასწავლებლის მიერ მითითებულ საგანს.

* მასწავლებელი უთითებს სურათზე, კიდევ ერთხელ მარცვლავს შესაბამის სიტყვას, მერე ბგერა-ბგერა შლის და წარმოთქვამს მეორე ბგერას. ამის შემდეგ მითითებული სურათის მიხედვით მოსწავლეებმა უნდა დაასახელონ მეორე ბგერა.

* მასწავლებელი მოსწავლეებს უჩვენებს ორ სურათს და ასახელებს მეორე ბგერას, რომლის მიხედვითაც უნდა გამოიცნონ სიტყვა. მაგალითად, ირმისა და ისრის სურათების ჩვენებისას ის წარმოთქვამს ბგერა „ს“-ს. მოსწავლეები უნდა მიხვდნენ რომ ეს სიტყვაა „ისარი“ და არა „ირემი“.

VI, VII და VIII ფოტოები

მეექვსე ფოტოზე ისევ ბგერებად დაშლაში ვარჯიშია წარმოდგენილი, ერთგვარად უფრო გათვალსაჩინოებული, და ნახატები დაჭრილია ბგერათა რაოდენობის მიხედვით. ზედა ზოლებში ნაჩვენებია ბგერათა და მარცვალთა რაოდენობა. მოსწავლეებმა უნდა აღმოაჩინონ, რომ ერთმარცვლიან სიტყვაში შეიძლება იყოს ორი ბგერაც და სამიც (ცხადია, მეტიცაა ხოლმე, მაგრამ ამ ეტაპზე ამაზე არ გავამახვილებთ ყურადღებას, არ გადავტვირთავთ).

მეშვიდე ფოტოს მიხედვით ისევ ბგერების იდენტიფიცირებაზე ვმუშაობთ. აქაც შეგვიძლია, ზემოთ აღწერილი აქტივობების მიხედვით ვივარჯიშოთ. დავამატოთ ერთიც: კარგი იქნება, თუ მოსწავლეებს ექნებათ ბგერების რაოდენობის მიხედვით დამზადებული ბურთულებიანი ბარათები და როდესაც მასწავლებელი დაასახელებს რომელიმე სიტყვას, ბავშვები ასწევენ შესაბამის ბარათს: ორბგერიანზე – ორბურთულიანს, სამიანზე – სამიანს, ოთხიანზე – ოთხიანს. ცხადია, პირველ ეტაპზე კლასში თვალსაჩინოდ უნდა იყოს გამოკრული მეშვიდე ფოტოს მიხედვით დამზადებული პოსტერი, ხოლო თანდათან, გაწაფვისდაკვალად, ბავშვები უპოსტეროდაც მოახერხებენ დავალების შესრულებას.

მერვე ფოტოს მიხედვით კიდევ ერთხელ ვვარჯიშობთ ბგერებზე და ვაკვირდებით სხვადასხვა სიტყვაში ბგერებისა და მარცვლების ურთიერთმიმართებას.

IX და X ფოტოები

მეცხრე ფოტოზე სიტყვები განაწილებულია პირველი ბგერის მიხედვით. პირველი ბგერის გამოყოფასა და აღქმაზე ჩვენ წინა წერილებშიც გავამახვილეთ ყურადღება. შესაბამისად, ეს ნაწილი ადვილად დასაძლევი იქნება ბავშვებისთვის, თუმცა ამჯერად ცოტა მეტი გვინდა, რაც კარგად ჩანს მომდევნო ფოტოზე.

მეათე ფოტოზე თითო ბურთულა თითო ბგერას გულისხმობს, ოღონდ ამჯერად პირველი ბგერა განსხვავებული ფერით გამოვარჩიოთ და დავაკვირდეთ, რომ ზოგიერთ სიტყვაში რომელიღაც ბგერასაც განსხვავებული ფერი დასჭირდება.

XI, XII და XIII ფოტოები

მეთერთმეტე ფოტოზე ჩვენ უკვე ფრიად მნიშვნელოვან კომპეტენციას ვეჭიდებით: ხმოვნისა და თანხმოვნის გამიჯვნას. უფრო სწორად, ხმოვნის გამორჩევას სხვა ბგერათა რიგში. ამ დროს ბავშვებს შეიძლება ვუთხრათ, რომ არსებობს რამდენიმე ბგერა, რომელთა წარმოთქმაც თავისუფლად, გაგრძელებით შეგვიძლია. ვნახოთ, რომელია ასეთი ბგერა წარმოდგენილ სიტყვებში, – და მასწავლებელი თითოეული სიტყვის ბგერა-ბგერა წარმოთქმისას გაგრძელებით ამბობს შემხვედრ ხმოვნებს. აქვე განმარტავს, რომ ხმოვნები პოსტერზე განსხვავებული (მწვანე) ფერისაა.

აქვე აღვნიშნავ, რომ ხმოვნის ფენომენის გასააზრებლად უფრო მეტი დაკვირვებაა საჭირო და სწორედ ამას ემსახურება შემდეგი ფოტორესურსი.

მეთორმეტე ფოტოზე წარმოდგენილი პოსტერი საშუალებას გვაძლევს, სიღრმისეულად განვიხილოთ ქართული ენის ხმოვნები.

მასწავლებელი კიდევ ერთხელ წარმოთქვამს შეთავაზებულ სიტყვებს და ბგერა-ბგერა შლის. ამასთან ერთად, გაგრძელებით წარმოთქვამს თითოეულ ხმოვანს, რომლებსაც პოსტერზე მსხვილი მწვანე ბურთულა შეესაბამება:

• მთა – მ-თ-ა – მ-თ-აააა…
• ხე – ხ-ე – ხ-ეეეე…
• ია – ი-ა – იიიი-აააა…
• ლომი – ლ-ო-მ-ი – ლ-ოოოო-მ-იიიი…
• კუ – კ-უ – კ-უუუუ…

რასაკვირველია, კარგი იქნება, თუ ამ მომენტში მასწავლებელი ღია შეკითხვით მიმართავს მოსწავლეებს თითოეული სიტყვის ბგერა-ბგერა წარმოთქმის შემდეგ ხმოვნის იდენტიფიცირებამდე:

– როგორ ფიქრობთ, რომელი ბგერა იქნება ამ სიტყვაში ხმოვანი?

ეს კითხვა ბავშვებს დაკვირვებისა და აღმოჩენისკენ უბიძგებს. ბოლოს, ხუთივე ხმოვნის იდენტიფიცირების შემდეგ, კიდევ ერთი კითხვის დასმა შეგვიძლია:

– ხომ არ გახსენდებათ ქართულ ენაში კიდევ რომელიმე ხმოვანი? აბა, დაუკვირდით ხოლმე სიტყვებს…

აქვე შეიძლება შევთანხმდეთ თითოეული ხმოვნის სიმბოლოთი, ღია რგოლებით გამოსახვაზეც, საიდანაც თითქოს ჰაერის ნაკადი გამოდის და ვაჩვენოთ:

• ა იქნება მარცხნივ და ოდნავ ზემოთ მიმართული ღია რგოლი;
• ე იქნება მარცხნივ მიმართული ღია რგოლი;
• ი იქნება დაბლა მიმართული ღია რგოლი;
• ო იქნება დაბლა მიმართული ორთავიანი ღია რგოლი;
• უ იქნება მარცნივ მიმართული ორთავიანი ღია რგოლი.

ეს სიმბოლოები, რომლებიც, ფაქტობრივად, შესაბამისი ქართული ასოების გამოსახულებებია, შეგვიძლია გამოვასახვინოთ მარჯვენა ხელის ცერითა და საჩვენებლით. ა-ს, ე-სა და ი-ს მარტივად გამოსახავენ. ო-სთვის მარცხენა ხელის მიხმარებაც დასჭირდებათ, უ-ს ჩვენება კი ნამდვილად გაუჭირდებათ, ისევე როგორც მისი დაწერის დროსაც იწვალებენ თავის დროზე.

მეცამეტე ფოტო კიდევ ერთ საინტერესო დაკვირვებას გვთავაზობს: მოსწავლეებმა უნდა აღმოაჩინონ, რომ სიტყვაში იმდენი მარცვალია, რამდენი ხმოვანი ბგერაცაა. ვფიქრობთ, წარმოდგენილი სიტყვები და სიმბოლოები და მათზე ყურადღების გამახვილება ამის საშუალებას იძლევა.

XIV და XV ფოტოები

მეთოთხმეტე და მეთხუთმეტე ფოტოებიც უკვე კარგად ნაცნობია ბავშვებისთვის. ბარათების განაწილებით ბგერების შესატყვისი ასოების საჭირო ადგილსაც დაიმახსოვრებენ არაცნობიერად ქართული ანბანის ოთხხაზიან ბადეში. ამასთან, ამ შემთხვევაში სიტყვის საწყისი ასოს შესაბამისი ბარათი ბადეში ,,თავის ადგილზეა” მოთავსებული.

XVI, XVII და XVIII ფოტოები

ქვემოთ შემოთავაზებული სამი ფოტო, ერთი მხრივ, კვლავ წერის საწყის უნარებს ავითარებს, მეორე მხრივ კი კიდევ ერთხელ განამტკიცებს სიტყვებში ბგერების ამოთვლის ახალშეძენილ უნარს. ადვილად ვხვდებით, რომ ამ შემთხვევაში უკვე განსხვავებული, რკალის გამოსახულება უნდა მოხაზონ ბავშვებმა.

მეთვრამეტე ფოტოზე ბგერების გაფერადება მოეთხოვებათ, ოღონდ უკვე ხმოვანიც უნდა გამოყონ სხვა ბგერებისგან და მწვანედ გააფერადონ. კარგი იქნება ამ რესურსის დამზადება-გადატანა ბუკშიც, სადაც ბავშვები უკვე ფერებს ჩაასხამენ.

XIX და XX ფოტოები

მეცხრამეტე და მეოცე ფოტოებზე ასახულ აქტივობებსაც შეჩვეული უნდა იყვნენ ჩვენი პირველკლასელები, როდესაც ნახატ-წარწერიან ბარათებს შესაბამის წარწერებთან აკავშირებენ. გარდა ასეთი დავალებებისა, რომლებიც წინა ბგერების ათვისებაზე ორიენტირებულ წერილებში აღვწერეთ, მასწავლებლები მთლიანი სიტყვების ამოკითხვის უნარის გამოსამუშავებელ სხვა სავარჯიშოებსაც ვთავაზობთ ხოლმე მოსწავლეებს. კვლავ გავიმეოროთ: ამ დავალების შესრულება იმას არ ნიშნავს, რომ პირველკლასელები უკვე იცნობენ აქ წარმოდგენილ ყველა სიტყვას; წაიკითხავენ მომდევნო დღეებშიც.

როგორც ვხედავთ, ამოცანის გასაადვილებლად აქაც ე. წ. ნახატ-წარწერიანი ბარათებია გამოყენებული – ამ დროისთვის ესეც დიდი მიღწევა იქნება. მერე კი, განსაკუთრებით – საანბანო პერიოდში, ბავშვები მხოლოდ ნახატის შესაბამის წარწერასთან დაკავშირებასაც მოახერხებენ.

XXI, XXII და XXIII ფოტოები

ოცდამეერთე ფოტოს მიხედვით წარმოდგენილი დავალება ასევე ნაცნობია ჩვენი პირველკლასელებისთვის – საწყისი ბგერების მიხედვით სურათების გადაჯგუფება სვეტებში. როგორც წინა წერილში აღვნიშნეთ, შეგვიძლია, ისეთი ნახატებიც შევთავაზოთ ბავშვებს, რომლებიც ამ ეტაპზე არ გააქტიურებულა. მაგალითად, თასმა, იასამანი, კვერცხი, ლამბაქი, მაიმუნი…

ოცდამეორე ფოტოზე მოცემული დავალების მსგავსი წინა წერილებში არ გვქონია წარმოდგენილი, თუმცა მარცვლების რაოდენობის მიხედვით ნახატების ასე დალაგებაც არ იქნებოდა ცუდი:

ოცდამესამე ფოტოზე ნაჩვენებია დავალება, რომლის შესასრულებლადაც მოსწავლეებმა სურათებს წარწერები უნდა შეუსაბამონ. ამის გამოცდილება უკვე აქვთ ჩვენს პირველკლასელებს, რაც წინა წერილებშიცაა აღწერილი.

დაბოლოს, ამ სასწავლო მონაკვეთის გამამთლიანებელი ტრადიციული დავალება: ბავშვები მცირე ჯგუფებად მუშაობენ, რათა დაამზადონ საწყისი ილუსტრაციის მსგავსი აპლიკაცია „ბავშვები მაღაზიაში“ შეთავაზებული რესურსების (ფერადი ფურცლები, გამოჭრილი ფიგურები, წარწერებიანი ბარათები, რეალური საგნები, ფერადი ფანქრები…) გამოყენებით. ცხადია, ამ დავალების შესრულებას სათანადო მომზადება დასჭირდება, რათა მოსწავლეებს ჰქონდეთ სათანადო რაოდენობის რესურსი. ნამუშევრების ჯგუფურ წარდგენასაც სათანადო დრო უნდა გამოუძებნოს მასწავლებელმა და უკუკავშირიც გასცეს. მთლად უკეთესი, თუ მსგავს დავალებას პირველკლასელები თავიანთ ბუკებშიც შეასრულებენ – ის შესაძლოა კლასში მუშაობისა და წარდგენის შემდეგ შინ შესასრულებლადაც მიეცეთ.

არა მგონია, ბავშვებისთვის არსებობდეს ზაფხულის არდადეგებზე ძვირფასი დრო, მშობლებისთვის კი იშვიათია იმაზე დიდი თავსატეხი, ვიდრე სამი თვის განმავლობაში ბავშვების დასვენების, გართობის, განვითარებისა და ახალი გამოცდილების ორგანიზება. ზაფხულში ბავშვებს გართობა და დასვენება უნდათ, მშობლებს კი იმ დანაკლისის ანაზღაურება, რომელიც მთელი წლის განმავლობაში გროვდება და არც ამ განსხვავებული პოზიციების დაახლოებაა ადვილი. როგორც ორი თითქმის თინეიჯერი ბავშვის დედა და კიდევ უფრო მეტი მოზარდის მეგობარი, გულშემატკივარი და აქტიური დამკვირვებელი, ერთ ხრიკს გაგიზიარებთ, რომელმაც შესაძლოა ზაფხულის გრძელი დღეები უფრო საინტერესო გახადოს და უფროსებსა და ბავშვებს შორის კავშირიც გააღრმაოს.

მაშ ასე, როგორ გამოვიყენოთ წერითი სავარჯიშოები არდადეგების დროს თავშესაქცევად.

წერის უნარების განვითარებას ბევრი შრომა, ცოტა ნიჭი, ზოგჯერ – ჩარჩოები და წესები და ერთიც კარგი მიმართულების მიმცემი სჭირდება – ამ გრძელ და ზოგჯერ დამღლელ გზაზე ბავშვების დაყენება ადვილი საქმე არ არის, მაგრამ თუ თავგადასავალში ჩაებნენ, აუცილებლად მიხვდებიან, რომ ეს არის საკუთარი თავის უკეთ გაცნობის, გარე სამყაროსთან კომუნიკაციისა და ახალი ჰორიზონტების აღმოჩენის მშვენიერი პროცესი.

დავალების ოსტატურად მიცემასაც ცოდნა უნდა – მისი შესრულება დასაზარი რომ არ იყოს, ბავშვს არ უნდა გაუჩნდეს განცდა, თითქოს არდადეგებზეც ამეცადინებენ, შეცდომების გამო გაკიცხავენ ან მოსაზრებების გამო გააკრიტიკებენ. ვამბობთ, რომ ზაფხული კარგი დროა ფიქრისთვის და ამ ფიქრების ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილის წერილობით გადმოცემის უნარების მოსინჯვაც არ გვაწყენდა, იქნებ გასართობიც კი აღმოჩნდეს.

მნიშვნელოვანია, თემები, რომლებზეც გვინდა იფიქრონ და წერონ ბავშვებმა, მათთვის საინტერესო და დამაფიქრებელი იყოს, მათთვის დასახული ამოცანა კი არ ჰგავდეს სასკოლო დავალებას.

შეგვიძლია, მოვსინჯოთ სწრაფი წერის სავარჯიშოები:

საუზმის შემდეგ ვთხოვოთ ბავშვებს, დაწერონ მაქსიმუმ 10 წინადადება შემდეგი ინსტრუქციის მიხედვით:

• წარმოიდგინე, ძალიან ცნობილი და წარმატებული ხარ – რა იქნებოდა ის, რითაც სახელს გაითქვამდი?
• მისწერე წერილი ადამიანს, რომლის მადლიერიც ხარ, მაგრამ მან ამის შესახებ არაფერი იცის.
• მისწერე წერილი მას, ვინც დიდი ხნის წინ გაგაბრაზა, მაგრამ სათანადო პასუხი დღემდე არ გაგიცია, არც ის გითქვამს, რომ მასზე გაბრაზებული ხარ.
• 5 რამ, რაც გინდა, რომ მოხდეს ზაფხულის არდადეგების დასრულებამდე.
• თამაშები, რომლებიც შენი მშობლების ბავშვობაში რომ ყოფილიყო, მათ ცხოვრებას შეცვლიდა.
• რაზე ისაუბრებდი, უზარმაზარ სტადიონზე საჯაროდ გამოსვლის შესაძლებლობა რომ მოგეცეს? საკონცერტო დარბაზში რომ გთხოვონ სიტყვის თქმა? სკოლის პირველ დღეს პირველკლასელებისთვის მისასალმებელი ტექტის მომზადება?
• რა ნიჭის ქონა გინდოდა ყოველთვის?
• რას შეცვლიდი შენს სკოლასა და სასწავლო პროცესში მომავალ წელს?
• კარგი იქნებოდა, …-ის დრო მქონოდა.
• წარმოიდგინე, რომ შენი ძაღლი/კატა ლაპარაკობს – რაზე ისურვებდი მასთან საუბარს?
• აი, რაზე მინდა, უფრო თავისუფლად შემეძლოს მშობლებთან საუბარი და რაზე – არასოდეს დამისვან კითხვები.
• ერთ დღესაც გაიღვიძე და აღმოაჩინე, რომ წარსულში მოგზაურობის უნარი გაქვს, მაგრამ მხოლოდ შენი მოგონებების ფარგლებში – რას შეცვლიდი?
• მომავლის გამოცნობა რომ შეგეძლოს, რა იქნებოდა პირველი 5 რამ, რის გარკვევასაც შეეცდებოდი?
• იქ რომ არ ცხოვრობდე, სადაც ცხოვრობ, სად იცხოვრებდი?
• წარმოიდგინე, რომ სახლში უცნობი დღიური იპოვე. რას წერს მისი ავტორი?
• შენს საყვარელ გმირთან შეხვედრის შესაძლებლობა რომ გქონდეს, ვინ იქნებოდა ის, ვის გაცნობასაც ისურვებდი?
• ტყეში შეგხვდა ჯადოქარი, ცოტა საშიში და უცნაური, მაგრამ შთამბეჭდავი. მეტიც: მას შენთვის საჩუქარი აღმოაჩნდა. რა არის ის, რაც მან გისახსოვრა?
• ერთ დღეს იღვიძებ ქალაქში, სადაც არცერთი მანქანა აღარ არის – აღწერე მომდევნო 24 საათი.

ასეთი მოკლე ტექსტები ბავშვებს საკუთარი თავისა და სურვილების გამოკვლევაში დაეხმარება, უფროსებს კი – მათ უკეთ გაცნობაში.

შეიძლება, კვირაში რამდენჯერმე, უფრო მეტად დილემურ საკითხებზე, უფრო დიდი ტექსტებიც ვცადოთ:

• მშობლებს არ ესმით, რატომ არ ვკითხულობთ იმდენ წიგნს, რამდენსაც ისინი კითხულობდნენ ჩვენს ასაკში, ჩვენ კი…
• რომელ ისტორიულ მოვლენაზე საუბრობენ ყველაზე ხშირად უფროსები თქვენ გარშემო? რომელი მოვლენის შესახებ გსურთ ჰკითხოთ მათ?
• უნდა ჰქონდეთ თუ არა მოზარდებს შესაძლებლობა, თავად აირჩიონ სასწავლო საგნები?
• არის თუ არა სპორტი აუცილებელი ყველა მოსწავლისთვის?
• აქვთ თუ არა ბავშვებს ონლაინ კონფიდენციალურობის უფლება? უნდა ჰქონდეთ თუ არა მშობლებს მათი მიმოწერისა და სოციალურ ქსელებში პოსტების კითხვის უფლება?
• აღწერეთ, როგორ ქმნიან უფროსები თქვენი თაობის სტერეოტიპებს და მათგან რომლები გაღიზიანებთ ყველაზე მეტად.
• გაიხსენეთ, ვინ არის ყველაზე გავლენიანი ადამიანი თქვენს ცხოვრებაში და გვითხარით, რა გავლენა მოახდინა მან თქვენზე.
• ვისურვებდი, სკოლაში მასწავლიდნენ…
• ისტორია მნიშვნელოვანი საგანია დღევანდელი მოზარდებისთვის თუ დროის ფუჭად კარგვაა?
• ჩემი პირველი სამსახური მინდა იყოს…
• სკოლის დამთავრების შემდეგ უნივერსიტეტში ჩაბარების ნაცვლად მირჩევნია…

ზოგჯერ გვგონია, რომ ყველაფერი ვიცით ჩვენი შვილების, მოსწავლეებისა და მათი მეგობრების შესახებ, მაგრამ სულ ტყუილად – მათი მოსმენა ყოველთვის საინტერესოა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც იციან, რომ ჩვენ მართლა გვაინტერესებს მათი აზრები და არ განვსჯით.

თუ ბევრი ბავშვი ჩაერთვება ამ აქტივობებში, შეიძლება, განხილვებიც მოეწყოს, ან გამოცნობის თამაშები. მაგალითად, ვინ არის ანონიმურად დაწერილი ტექსტის ავტორი? ეს დამატებით ხალისს და მხიარულებას შესძენს სავარჯიშოებს.

იმერეთში ხდება ასე, მხოლოდ გენიალურ იმერეთში, რომ ერთ ამბავს გიყვება კაცი და ათასი გამოდის.

ვთქვათ, ასე:

„ხოდა, მაგაზე გამახსენდა. მოკლედ, 1985 წელია, ვარ 14-15 წლის ბიჭი. გაზაფხულია. ისე, ოთმოცდახუთში იმხელა თოვლი მევიდა, ჭიშკრები დაფარა და მახსოვს, ციგებით ღობის ზეიდან ვსრიალობდით. მე ყველაზე უკეთესი ციგა მყავდა. ბაბუაჩემმა ჩამომიტანა. წითელი. მოსკოვიდან ჩამომიტანა. ცუმში ვიყიდეო. იმნაირი წითელი იყო, ახალდანთებული ცეცხლი გეგონებოდა. ჰოდა, 15 წლის ბიჭი ვარ და მოვდივარ, აგერ, ა, ზუსტად ამ ქუჩაზე. აგერ შემოსახოვს რომ ხედავ, მაქანა რომ სახლი დგას, მაგი სხვათაშორის არის სოსლიპიტო გვეტაძის. სოსლიპიტო ნიუ-ორკშია ახლა, მისი შვილი წევიდა სასწავლად და წეიყვანა. მერე ლუბაც წეიყვანა. ლუბა. ლუბა მაგარია. უფ, რა მშრომელი ქალი. შრომის გმირი გახდებოდა, ვინმე რომ ყოლოდა ცეკაში. მაშინ ცეკობია იყო და მანეთობია. მიიტანდი მანეთს და იყავი გმირი. ჰოდა, მაქანა რომ შოვუხვიე – ჟუჟანას ძველ სახლთან მივედი. მხეცაძე ჟუჟანას სახლთან. ჟუჟანა მასწავლებელი. გეოგრაფიის მასწავლებელი იყო. ერთხელ იკითხა, მაგადასკარის დედაქალაქი რა არისო და არავინმა არ ვიცოდით. სახლში დავბრუნდი და დევიზეპირე – ანტანანარივუ. მაგის მერე მახსოვს. ანტანანარივუში თენგოიას რუსი მძახალია ნამყოფი. მაგი მარიაკია…”

და მერე ყვება გემებზე და ოკეანეებზე და თუ ძირითად ამბავს დაუბრუნდა – გზად მიმავალ გმირს, აუცილებლად შეხვდება რამე ისეთი, რაც ახალ, სხვა მოკლე ამბავს შობს და ასეა ასხმული ერთზე მრავალი. ხანაც ისე, რომ ის ერთი და მთავარი გავიწყდება. შენც და ამასაც. ეს არის იმერეთის მაგია. სიტყვის სამეფოსი.

ამაზე ვფიქრობდი და ტყიბულის ცენტრში ვიდექი. მოხუცმა კაცმა ჩამოიარა. ტელეფონმა დაურეკა. ამან, ორჯერ ხმამაღლა – „ალოო!” იმან, ალბათ – „არ გესმისო?” – და ამან: ,,მესმის, მარა, ქე რო უნდა, ისე არაო”. ეგ არის. ვინც სიტყვა იცის ისე, როგორც უნდა იცოდეს, მიხვდება, რომ ეს კაცი დავით კლდიაშვილი იყო. უბრალოდ თვითონ არ იცოდა.

რომ იცოდნენ, მთელი იმერეთი კლდიაშვილი და გაბრიაძე იქნებოდა.

ბავშვებს ალბათ არასოდეს აქვთ იმდენი თავისუფალი დრო, რამდენიც ზაფხულის არდადეგებზე. ამავე დროს, ეს არის პერიოდი, როცა მოგზაურობის, ახალი ადგილებისა და ადამიანების გაცნობის, ახალი გამოცდილების მიღების შანსი მეტია, შთაბეჭდილებები კი – უფრო შთამბეჭდავი. ზაფხული იმედგაცრუებების დროც არის: მეტი თავგადასავალი გინდა, მეტი სიყვარული, მეტი მეგობარი, მეტი გართობა და ისევ ჩვეულებრივი დღეებით ცხოვრობ, დიდად არაფერი იცვლება, მეტი დრო გაქვს და ისევ უინტერესოდ ატარებ – ვინ არის ამისგან დაზღვეული?

როგორ ვატარებთ დროს, დიდწილად მაინც ჩვენზეა დამოკიდებული და ცოტათი გარემოზეც – თუ თავის გადარჩენისა და გართობის ხრიკებს ფლობ, ყველგან იპოვი რამე ხელჩასაჭიდს. როგორც კლასიკოსი ამბობს ცნობილ და ბავშვებისთვის ალბათ ოდნავ რთულად აღსაქმელ ტექსტში, „თუ თავი შენი შენ გახლავს, ღარიბად არ იხსენები“. ეს წერილიც იმაზეა, როგორ ვისწავლოთ წვრილმანებზე ფოკუსით თავის გართობა და ყურადღების გაწვრთნა. წერილის ავტორი ყურადღების დეფიციტის მქონე ადამიანია, რომელიც წვრილმანების დამახსოვრების ნაცვლად მუდმივად დიდი სურათის ასაწყობი ფაზლის ნაწილებს ეძებს, თუმცა პერიოდულად იხსენებს, რომ ეშმაკი ზოგჯერ სწორედ წვრილმანებშია და გაფაციცებით ეძებს ნიშნებს და მარკერებს რუტინულ ყოფაში.

ყოველდღიური წვრილმანების შემჩნევა და დეტალებზე დაკვირვება ბავშვებს ისეთ მნიშვნელოვან უნარებს უყალიბებს, როგორიცაა კონცენტრაცია, ცნობისმოყვარეობა, ანალიტიკური აზროვნება და შემოქმედებითობა. ამ პროცესის თამაშად ქცევა კი ყველაზე ეფექტური გზაა, რადგან თამაში ბავშვისთვის ბუნებრივი სწავლაა, ამიტომ მეც რამდენიმე მარტივ თამაშს გთავაზობთ, რომლებმაც შესაძლოა თქვენც გაგიხალისოთ ზაფხულის დღეები და ბავშვებსაც თქვენ გარშემო.

ერთი წუთი და ათი რაღაც

ვიღებთ რაიმე საგანს, მაგალითად, ჭიქას კაფეში, სათამაშოს მაღაზიაში, გამვლელს ქუჩაში, ძაღლს პარკში, და ბავშვს ვთხოვთ, 1 წუთის განმავლობაში ჩამოთვალოს რაც შეიძლება მეტი რამ, რაც ამ საგანს ახასიათებს: ფერი, ფორმა, ხასიათი, ზომა, წონა, დანიშნულება და ა.შ.

ეს უმარტივესი და სახალისო სავარჯიშო შეუმჩნეველი დეტალების დანახვის უნარს ავითარებს, დროითი შეზღუდვა მას სასიამოვნო დაძაბულობას სძენს, აღწერის ნაწილი კი ვერბალურ განვითარებას უწყობს ხელს.

 „მე ვხედავ იმას, რასაც შენ ვერ ხედავ და ის არის“

ეს თამაში შეიძლება ითამაშო ყველგან: შინ, გარეთ, მოძრაობისას, სტატიკურ მდგომარეობაში. ერთი მოთამაშე ამბობს, რას ხედავს და რა ფერია ის, რასაც ხედავს. დანარჩენები იწყებენ გარემოს თვალიერებას და აღმოაჩენენ ათას საინტერესო და უინტერესო რამეს: საგზაო ნიშნებს, მიყრილ ნარჩენებს, სარეკლამო აბრებს, გამვლელს და გამომვლელს და ა.შ. ის, ვინც გამოიცნობს რას გულისხმობდა პირველი მოთამაშე, შემდეგ თავად ირჩევს ახალ სამიზნეს და კვლავ ფერის მითითებით აძლევს მინიშნებას სხვა მოთამაშეებს.

გარე სივრცეში ეს თამაში გაცილებით სახალისოა  და გარემოს აღქმას და შეცნობას ამარტივებს.

„დღის დეტალი“ – ოჯახური თამაში

 დავალება მუდმივია და ყველასთვის ცხადი: ყოველ საღამოს ოჯახის ყველა წევრი დანარჩენებს უყვება რაღაც ისეთზე, რამაც მისი დღე განსაზღვრა, რაც პირველად შეამჩნია ან რამაც მოულოდნელად მიიპყრო მისი ყურადღება.

ეს რიტუალური თამაში ერთმანეთისთვის გაზიარების კულტურას ავითარებს და უინტერესო დღეებშიც კი რამე განსაკუთრებულის შემჩნევისა და აღმოჩენისკენ გიბიძგებთ.

დაკვირვების მარშრუტი

შეადგინეთ იმ გზის რუკა, რომელსაც ყველაზე ხშირად გადიხართ უფროსებთან ერთად ან მარტო. რუკაზე დატანილი უნდა იყოს უსაფრთხო გადასასვლელები, მნიშვნელოვანი ობიექტები (მაგალითად, მეგობრის სახლი, საყვარელი საფუნთუშე, ძაღლის ჯიხური, რომელსაც სეირნობისას ხვდებით) და ყველა ის სივრცე, რომლის აღწერაც შეიძლება (სალონი, სადაც დედა თმას იჭრის, მაღაზია, სადაც სკოლის შემდეგ სასუსნავის ყიდვა შეიძლება და ა.შ). რაც უფრო მეტი ობიექტია რუკაზე და რაც უფრო დაწყვრილებით არის ისინი აღწერილი, მით უკეთესი.

მრავალფეროვნებისთვის ცვალეთ მარშუტები და შეადარეთ ახალ გზებზე გაკეთებული აღმოჩენები ადრინდელს.

დეტექტივის დღიური

ეს უკიდურესად პირადი რამაა, რასაც მარტო თქვენთვის აკეთებთ – აქ ხვდება ყველაფერი უცნაური, რაც შეიძლება ადამიანს თავს გადახდეს ან მისი ყურადღება მიიპყროს: უცნაური ხმები, უცხო ადამიანები, თამაშის დროს ეზოში შემთხვევით ნაპოვნი მკვდარი ჩიტი თუ კალია, საეჭვო საუბრები, უცნაური ნიშნები – ყველაფერი ეს დეტექტივის დღიურში აღირიცხება, რა იცი, როდის გახდება ეს ნიშნები მნიშვნელოვანი და საყურადღებო.

(ჩანაწერებიდან)

ერთგან აკაკი ბაქრაძე მკვეთრად მიჯნავს ერთმანეთისგან ხალხს და ერს. მისი თქმით, ხალხი არის მიმდინარე, არსებული პოპულაცია, ხოლო ერი – უწყვეტი გენეტიკური ჯაჭვი დასაბამიდან დღემდე. ხალხთან შეიძლება ბევრი პრეტენზია გვქონდეს, მაგრამ ერის დაკნინების უფლებას არავის მივცემო, ამბობს ის და მართალიც არის. „ქართველი ერი“ მისი არსებობის სამი ათასი წლის განმავლობაში ჩვენი სისხლისა და ხორცის საუკეთესო ნაწილის უწყვეტობას გულისხმობს და არა იმ ბიოლოგიურ ნაგავს, რომლის ერთადერთი ფუნქცია პოპულაციის გამრავლება იყო და არის.

*
ამ დღეებში ისევ გამწვავდა კონფლიქტი ისრაელსა და ირანს შორის. ისრაელის აშკარა პრევალენტურობით წარმოებულ საჰაერო ურთიერთდარტყმებს ხალხი ეწირება ორივე მხრიდან… ამ კონფლიქტში მორალისა და მინიმალური ინტელექტის მქონე ადამიანის ადგილი, ვიცით, ვის მხარესაცაა… არ მშურს, რომ ისრაელელებმა ხრიოკზე გასაოცარი ეკონომიკის მქონე სახელმწიფო ააშენეს (ეს მათ დაიმსახურეს) – ეს ჩვენც შეგვიძლია, თუ მოვინდომებთ. არა, ეს არ მშურს. მე მათი ერთიანობისა მშურს, ქვეყნის შიგნით ერთმანეთს მამასისხლად გადაკიდებული პოლიტიკური ელიტა და ხალხი როგორ იკვრება ერთ მუშტად, როცა საქმე ეგზისტენციალურ საფრთხეს – გარეშე მტრებს ეხება. მშურს ამ ხალხის, მშურს, როგორ თავდაუზოგავად, ყველა (ხშირად – საკამათო და კონტროვერსიული) გზით იცავს თავს… წარმოგიდგენიათ, რისი მშურს? – იმისი, რომ ხალხს სძულს თავისი ქვეყნის მტერი! ჩვენთან ხომ მტრის სიძულვილიც გაიშვიათდა, ენდემური ჯიშის უამრავი იდიოტი რუსეთ-უკრაინის ომში იმ ქვეყნის მხარესაა, რომელმაც ბოლო ორასი წელია სისხლი გაგვიშრო და ჩვენი ქვეყნის ოცი პროცენტი აქვს მიტაცებული, ირან-ისრაელის ომში კი იმ ქვეყნის მხარეს, რომელმაც – ლამის მას შემდეგ, რაც სხვადასხვა ფორმაციით ვარსებობთ – მილიონჯერ გადაგვიარა, გადაგვთხარა, ამოგვძირკვა… რა ჰქვია ამას, სტოკჰოლმის სინდრომი?! ცხადია, არა! – ამას ჰქვია სისხლის გაწყალება, ეროვნული თავმოყვარეობისა და იდენტობის სრული ატროფია, და ეს – მხოლოდ და მხოლოდ იმისთვის, რომ როგორმე იმ სალაფავის მიღების გზები არ ჩაიკეტოს, რომელსაც დოზირებულად, ულუფებად აწვდიან. კარგა ხანია, ჩვენში „სიფრთხილედ“ (რა მოხდენილი ევფემიზმია!) საღდება სილაჩრე. ისევ აკაკი ბაქრაძე რომ მოვიშველიოთ, დათვისთვის ბაბაიას დაძახების შესახებ ანდაზა არ უნდა იყოს მთლად ძველი, ახლო წარსულში უნდა ვეძიოთ მისი ფესვები.

ეს ხალხი დღეს არ აღმოცენებულა, მას ჰყავს სულიერი წინაპარი, ჩვენი ისტორია ხომ, გმირობათა ამაღელვებელ ქრონოლოგიასთან ერთად, ღალატის, ოპორტუნიზმისა და ლაჩრობის ქრონოლოგიაცაა, უბრალოდ, გულის გახეთქვამდე მძიმეა, როცა ამას საკუთარი თვალით ხედავ.

*
ახლახან ისრაელის სპეცსამსახურების საიდუმლო დანაყოფზე გადაღებული ძალიან მაგარი სერიალის – „ფაუდას“ – ყურება დავასრულე. ბოლო სეზონი სულისშემძვრელი ეპიზოდით მთავრდება: მთელი დანაყოფი დაჭრილი წევს, ხელი აქვთ ჩაკიდებული ერთმანეთისთვის და ჩურჩულებენ: „დიდება უფალს! დიდება ისრაელს!“

*
გუშინ ჯემალ აჯიაშვილის კონგენიალური „შუა საუკუნეების ებრაული პოეზია“ გადავიკითხე, ერთი კონკრეტული ფრაგმენტის გახსენება მინდოდა მხოლოდ, მაგრამ, როგორც ყოველთვის, ჩამითრია და ვეღარ მოვწყდი. ქართული ენის თეზაურუსული ფლობა (ენის ნებისმიერი დიაქრონიული შრიდან საჭირო მადნის ამოღების უტყუარი ალღო), ქართული ლექსის საუკეთესო ტრადიციების ზედიდოსტატური ფლობა და, რაც მთავარია, ლინგვისტური ოკაზიონალიზმი, მხოლოდ ამ თარგმანებისთვის შექმნილი იდიოლექტი (პოეტური ენა) – ასეთია ჩამონათვალი მთავარი მახასიათებლებისა, რომლებიც ამ შედევრალურ ანთოლოგიას ამკობს. ეს არის გაბმული სიმფონია, ლამის ლიტურგიული კონტრაპუნქტი, რომლის კითხვისას კონცეპტისთვის გონების მიდევნებას ხშირად აზრიც არა აქვს (ვერც ახერხებ), უბრალოდ, წამლეკავ დინებას უნდა მიჰყვე. მოშე იბნ ეზრას თუნდაც ეს პატარა მარგალიტი როგორია აჯიაშვილის ხელში:

მეაკვნენი და მესაფლავენი

ყოვლის მნგრეველ და ყოვლის მშენებელ

ვინ არის, ვინა? – გრგვინავს მთა-ველი…

კვლავ დავიწყების მტვერში შერევენ,

კვლავ მიეჯრება მტკაველს მტკაველი…

აქ უდრტვინველად განისვენებენ

მეაკვნენი და მესაფლავენი…

არავის ეუცხოება, თუ ვიტყვით, რომ განათლება ცოცხალი და მუდმივად განვითარებადი პროცესია, რომლის შეჩერება, ერთ ადგილზე გაყინვა შეუძლებელია. სისტემა მუდმივად განიცდის ცვლილებებს. მასწავლებლებს ამ სიახლეების მიღება, საკუთარი ცოდნის ამაღლება და ახალ-ახალი მეთოდების ძიება გვიწევს, რათა შევინარჩუნოთ მორალური უფლება, ვასწავლოთ სხვას.

არც ის გახლავთ სიახლე, რომ ქართული ენა სკოლაში მხოლოდ კომუნიკაციის საშუალება არ არის – ის ერთ-ერთი ფუნდამენტია განათლებისა, შემეცნებითი და ეთიკური განვითარებისა. ამ მიმართულებით დამხმარე სასწავლო რესურსები, სახელმძღვანელოები, გრაფიკული მაორგანიზებლები, სხვადასხვა ვიზუალური და ინტერაქციული მასალა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მოსწავლეთა ინტელექტუალურ და მენტალურ განვითარებაში.

ძირითადი სახელმძღვანელოები მორგებულია ეროვნულ სასწავლო გეგმას, განათლების სისტემის თავისებურებებს, სწავლა-სწავლების ძირითად მოდელს და არაერთ გამოწვევას სცემს პასუხს, თუმცა გრიფირებული სახელმძღვანელო, მიუხედავად მისი ფართო გამოყენებისა და გათვალისწინებული საჭიროებებისა, ვერ ართმევს თავს ყველა ინდივიდუალურ საჭიროებას, რომლებიც თითოეულ მოსწავლეს შეიძლება ჰქონდეს. ამ დროს შეუცვლელი როლი ეკისრება დამხმარე სასწავლო რესურსებს, რომლებიც ხელს უწყობს მასალის უკეთ გაგებას და ინფორმაციის გადამუშავებას, ანალიტიკური აზროვნების განვითარებას, გააზრებულ კითხვებზე პასუხების პოვნას, სიტყვების სწორ გამოყენებას და მეტყველების ხარისხის გაუმჯობესებას.

მაგალითად, სერია „ნამდვილი და მოგონილი ამბები“ საშუალებას აძლევს მასწავლებელს, გამოიყენოს მეტი ინტერაქციული აქტივობა, რაც მხოლოდ სწავლის პროცესში კი არ ეხმარება მოსწავლეებს, არამედ ლიტერატურული გემოვნების დახვეწასა და წარმოსახვის განვითარებაშიც უწყობს ხელს.

უნდა გავითვალისწინოთ ისიც, რომ ძირითადი სახელმძღვანელო გრიფირების პროცესზეა მიბმული და მისი ყოველწლიური განახლება და გამოცემა საკმაოდ რთულია. სწორედ ამიტომ ჩვენ, მასწავლებლებმა, განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მივაქციოთ იმ რესურსების შერჩევას, რომლებიც კონკრეტულ კლასში მოსწავლეთა საჭიროებებს შეესაბამება.

გარდა ამისა, დამხმარე სასწავლო რესურსების გამოყენება ბავშვებს საშუალებას აძლევს, შეისწავლონ ახალი სიტყვები, განმარტონ და უკეთ გაიგონ მათი მნიშვნელობა, რაც არა მხოლოდ მეხსიერების განვითარებას უწყობს ხელს, არამედ ზეპირ და წერილობით კომუნიკაციაშიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. მაგალითად, სერია „გრამატიკა და მართლწერაში“ მოყვანილია დეტალური განმარტებები და პრაქტიკული დავალებები, რომლებიც ძალიან მნიშვნელოვანია ზეპირი და წერილობითი კომუნიკაციის უნარების გასაუმჯობესებლად.

ტექსტის ანალიზი, საკითხის თეორიული გაგება და კითხვა-პასუხის ტექნიკა ხელს უწყობს კრიტიკული აზროვნების უნარის განვითარებას: მოსწავლეები სწავლობენ, როგორ გააანალიზონ ტექსტები, გამოიტანონ დასკვნები და მიიღონ გადაწყვეტილებები.

თანამედროვე ტექნოლოგიები, მათ შორის – ვიდეოები და ინტერაქციული აპლიკაციები, სასწავლო პროცესზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს. ეს ქმნის ახალ შესაძლებლობებს და ხელს უწყობს ცოდნის გაღრმავებას. ინტერაქციული პლატფორმები, რომლებიც ტესტირებასა და დავალებების შესრულებაზეა ორიენტირებული, მოსწავლის შედეგების დინამიკის გარკვევაში გვეხმარება.

გრაფიკები, სქემები და სლაიდები მხოლოდ კითხვა-პასუხის პროცესს კი არ აადვილებს, არამედ ვიზუალურ მეხსიერებასაც აუმჯობესებს. თვალსაჩინოებათა გამოყენება საშუალებას იძლევა, სწრაფად აღვიქვათ და დავამახსოვროთ ინფორმაცია.

თანამედროვე ტექნოლოგიები ასევე ქმნის რესურსებს, რომლებიც საშუალებას გვაძლევს, პრაქტიკულად გამოვიყენოთ ენა რეალურ კონტექსტში. ინტერნეტტესტები და საგანმანათლებლო პლატფორმები ცოდნის გამდიდრების მრავალფეროვან და უნიკალურ შესაძლებლობას გვთავაზობს.

თუმცა ერთი და იგივე სასწავლო რესურსი ყველა მოსწავლისთვის ერთნაირად ეფექტური არ არის, ამიტომ პედაგოგებს ხშირად უწევთ, მოსწავლეებს ინდივიდუალურად შეურჩიონ მათ საჭიროებებს მორგებული დამხმარე რესურსები. ზოგს თვალსაჩინოება უკეთ ეხმარება, ზოგს – აუდიომასალა.

არსებობს მზა რესურსებიც, რომლებსაც სხვადასხვა გამომცემლობა თუ გამოცდილი ავტორი სთავაზობს მოსწავლეებს. უმეტესობა გამოცდილია ცოცხალ საგაკვეთილო პროცესში და დახვეწილია მასწავლებელთა უკუკავშირის მიხედვით (ასეთია „ნამდვილი და მოგონილი ამბები“, „გრამატიკა და მართლწერა“, „წერა და წაკითხულის გააზრება“ დაწყებითი კლასებისთვის და სხვა). ასეთი მასალის სანდოობის ხარისხიც, შესაბამისად, მაღალია. ვიწრო საჭიროებებს მორგებული სასწავლო მასალა გვეხმარება მასწავლებლებს, თითოეული ბავშვის შესაძლებლობები, ინტერესები და სუსტი მხარეები გავითვალისწინოთ და მათ მოვერგოთ.

მიუხედავად იმისა, რომ დამხმარე რესურსები მნიშვნელოვან როლს ასრულებს, მათ გამოყენებას გარკვეული გამოწვევებიც ახლავს. რესურსების არასაკმარისმა რაოდენობამ ან არასწორმა შერჩევამ შესაძლოა პრობლემები წარმოშვას. ასევე შესაძლოა, დაბრკოლებები წარმოიშვას რეგიონებში, სადაც ინტერნეტსა და ტექნოლოგიურ მოწყობილობებზე წვდომა შეზღუდულია.

დამხმარე სასწავლო რესურსები მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია ქართული ენის სწავლების პროცესში. მათი ეფექტური გამოყენება შესაძლებელია, თუ სწორად შევარჩევთ და გამოვიყენებთ მასალებს, რომლებიც კონკრეტული მოსწავლის საჭიროებებს უპასუხებს.

მასწავლებლებსა და მოსწავლეებს უნდა ჰქონდეთ შესაძლებლობა, გამოიყენონ მრავალფეროვანი დამხმარე რესურსები, რათა ქართული ენისა და ლიტერატურის შესწავლა გახდეს უფრო ინტერაქციული, საინტერესო, ეფექტიანი და ეფექტური.

საზაფხულო არდადეგები დაიწყო. როგორც ყველა ბავშვს, ტიდასაც (ჩემს შვილს) უხარია, მაგრამ განსაკუთრებულ საზეიმო განწყობას ვერ ვატყობ. ჩემთვის კი საზაფხულო არდადეგები, რომლებიც უფრო ადრე, მაისის ბოლოს იწყებოდა, წარმოუდგენელი ზეიმი იყო. თუ ზამთრის ორკვირიან არდადეგებს არ ჩავთვლით, ზაფხულის არდადეგები გახლდათ ის, რაც ღამეები მესიზმრებოდა, რაზეც ვოცნებობდი, რისკენაც ტაატით მივიწევდი… ერთი სიტყვით, ზოგადად სამყაროს არსებობის გამართლება იყო საზაფხულო არდადეგები. ახლა რომ ვუფიქრდები, ამხელა ეგზისტენციალური მნიშვნელობა იმიტომ ჰქონდა, რომ სკოლა იყო ჯოჯოხეთი – ყოველ ნაბიჯზე შიში, რიდი, იძულება… დღევანდელ ბავშვებში სკოლის გარემოთი გამოწვეული ეს სტრესული განცდა ნაკლებადაა. იმას კი არ ვამბობ, რომ საჯარო სკოლებში ყველაფერი რიგზეა, – არა, სკოლის მასწავლებლების ოთხმოცი პროცენტი ძველი ყაიდის კონფორმისტია, – უბრალოდ, ზოგადი გარემო არ იძლევა ამ კონფორმიზმის სრულფასოვნად რეალიზების საშუალებას, ბავშვებმაც მეტი იციან საკუთარ უფლებებზე… ჰოდა, ამიტომაც არ არის ალბათ ტიდასთვის არდადეგები იმხელა სიხარული, რამხელაც ჩემთვის იყო და მადლობა ღმერთს, რომ ასეა.

როგორც აღვნიშნე, ჩემთვის საზაფხულო არდადეგები ყველაფერი იყო. ვცდილობდი, თითოეული დღის თავისუფლებით დავმტკბარიყავი. არავინ მაიძულებდა, გაკვეთილები მესწავლა და მევლო ინგლისურისა და ქართულის რეპეტიტორებთან, არავინ მაღვიძებდა დილაუთენია… კაცი ვიყავ და ქუდი მეხურა – თვითონ განვკარგავდი საკუთარ ცხოვრებას და დღის წესრიგს. ყველა იმ საქმეს ვაკეთებდი, რაც მსიამოვნებდა: ვცურავდი მდინარეში, ვთამაშობდი ფეხბურთს, ვხატავდი, ვძერწავდი და ვკითხულობდი იმას, რაც მინდოდა, კაციშვილი არ იყო დამშლელი. ამაზე დიდი სამოთხე, აბა, რა შეიძლება, იყოს.

აი, აგვისტოს დასაწყისში უკვე ყრუდ, სადღაც შიგნით ვგრძნობდი განგაშის ვიბრაციებს – ილეოდა არდადეგები… აგვისტოს შუიდან კი ეს ვიბრაციები ხელშესახებ სულიერ დრამად იქცეოდა ხოლმე. ერთადერთ ნუგეშად ზაფხულის გვირგვინი – ჭეჭეთობა ღამე მრჩებოდა, ქრისტიანობასთან შერწყმული ეს წარმართული რიტუალი: მარიამობის წინა ღამეს საბურავებისგან კოცონს დავანთებდით და ვახტებოდით ზედ ავსულების დასაფრთხობად. ამავე მიზეზით უფროსები სანთლის ნაჭრებს გვაწებებდნენ თმაში, ჭიშკრებზე კი რკინის ჯვრებს ჰკიდებდნენ. შუქი მაშინ არ იყო და ასე, კოცონის პირას იშლებოდა დიდი სუფრა. დილამდე ქეიფობდნენ უფროსები, იყო ცეკვა-სიმღერა ჩემი მეზობლის აკორდეონის და „დოლის“ (ამოტრიალებული ჯამის ან ხის სკამის) აკომპანიმენტით.

და სამიოდე დღეში – პირველი სექტემბერი, ისევ ჯოჯოხეთი…