მსოფლიო ლიტერატურაში წარუშლელი კვალი დატოვა რომანტიზმმა, უმდიდრესმა ლიტერატურულმა მიმდინარეობამ. რომანტიკული მწერლობის ინტელექტუალური მემკვიდრეობა ზედმიწევნით შეისწავლეს ლიტერატურათმცოდნეებმა, არსებობს მსოფლიო რომანტიზმის კამპარატივისტული კვლევები და უაღრესად საინტერესო ურთიერთდამაკავშირებელი ძაფები არის აღმოჩენილი ქართული და უცხოური მწერლობის ქმნილებებს შორის. მიუხედავად იმისა, რომ გვაქვს საკმაოდ მდიდარი მხატვრული და შესაბამისი სამეცნიერო ლიტერატურა, 21-ე საუკუნის ბავშვების დაინტერესება მეცხრამეტე საუკუნის ადამიანების ლირიკული განცდებით მასწავლებლისთვის სერიოზული გამოწვევაა.      რომანტიკული პოეზია მეთერთმეტე კლასში ისწავლება, თუმცა მანამდე, საბაზო საფეხურის პროგრამაშიც, გვხვდება ცალკეული ნაწარმოებები. შემდეგ უკვე მეთორმეტე კლასში ერთიანი ეროვნული გამოცდების სამზადისში კვლავ მივუბრუნდებით ხოლმე ამ ტექსტებს. წლევანდელი ეროვნული გამოცდების პროგრაში მნიშვნელოვანი ცვლილებებია. შემცირდა სავალდებულო ტექსტების რაოდენობა. პროგრამის მიღმა დარჩა ალექსანდრე ჭავჭავაძის „გოგჩა”, გრიგოლ ორბელიანის ლექსები, დარჩა მხოლოდ ერთი ლექსი („თამარ მეფის სახე ბეთანიის ეკლესიაში“). ნიკოლოზ ბარათაშვილის რვა ლექსიდან დარჩა მხოლოდ სამი „მაგნუმ ოპუსი“ („მერანი“, „ფიქრნი მტკვრის პირზედ“ და „შემოღამება მთაწმინდაზედ“), ასევე საგამოცდო პროგრამაშია ამავე ავტორის პოემა „ბედი ქართლისა“.

როცა რომანტიკულ პოეზიას ვსწავლობთ, შემჩნეული მაქვს მოსწავლეთა განსხვავებული დამოკიდებულებები ამ ნაწარმოებებისადმი. უხეში სტატისტიკით, ორმოცდაათი ორმოცდაათზეა. ერთი ნაწილს ძალიან მოსწონს რომანტიკოსების სევდიანი, მგრძნობიარე ლირიკა, მათი ფაქიზი სენტიმენტალობა, ხოლო მეორე ნაწილისთვის სრულიად გაუგებარი და მომაბეზრებელია ის თემები, მოტივები და განწყობები, რომელთაც რომანტიკულ პოეზიაში ვხვდებით.

ვერ უარვყოფთ, რომ 21-ე საუკუნის ადამიანისთვის უცხოა მეცხრამეტე საუკუნის მოჭარბებული ემოციურობა, თანამედროვე ადამიანი ბევრად პრაგმატული, თავდაჯერებული და ემოციებისგან დაცლილია.  ამიტომაც ძნელია ახალი თაობის დაინტერესება რომანტიკული პოეზიით. თუმცა გამოსავალი ყოველთვის არსებობს. ბავშვებს უყვართ სიახლეები, ორიგინალური ხედვა, განსხვავებული ხედვის კუთხეებიდან ტექსტების ჭვრეტა. თუკი მასწავლებელი შეძლებს, რომ გარკვეული ინტრიგა შეიტანოს რომელიმე ძველი ტექსტზე მუშაობის პროცესში, ბავშვების დაინტერესება ძნელი არ იქნება.

“შემოღამება მთაწმინდაზედ” ფორმითაც და შინაარსითაც თავისი ეპოქის ნოვატორობაა და დღემდე რჩება აქტუალურ ტექსტად. ნიკოლოზ ბარათაშვილს ახასიათებს ლექსში ორი სხვადასხვა სალექსო საზომის გამოყენება. მაგალითად, “მერანშიც” გვხვდება 14 და 20-მარცვლიანი ტაეპები. ლექსი სულ ცხრა სტროფისგან შედგება, რომელთა შორის პირველი, მეოთხე, მეშვიდე და მეცხრე სტროფები 14-მარცვლიანია, ხოლო მეორე, მესამე, მეხუთე, მეექვსე და მერვე სტროფები 20-მარცვლიანი ტაეპებით არის აგებული. ფორმა და შინაარსი საოცარ ჰარმონიაშია ერთმანეთთან. ლექსის რიტმიკა და ინტონაცია სათქმელის მეტი ექსპრესიულობით გადმოცემაში ეხმარება ავტორს.

მსგავსი ხერხია გამოყენებული ლექსში “შემოღამება მთაწმინდაზედ”, თუმცა აქ სალექსო ფორმასთან უფრო ორგანულად არის დაკავშირებული შინაარსი. მონაცვლეობს 14 და 20-მარცვლიანი სტროფები. რომ დავნომროთ, ყოველი კენტი სტროფი 14-მარცვლიანია, ხოლო ყოველი ლუწი – 20-მარცვლიანი. ამასთან, განსხვავებულ სალექსო ფორმასთან ერთად მონაცვლეობს ლექსის თემაც. 14-მარცვლიან სტროფებში ლირიკული გმირი მიმართავს მთაწმინდას, ხოლო 20-მარცვლიან სტროფებში ლირიკული გმირი საკუთარ განცდებზე გვესაუბრება და ერთგვარ ლირიკულ აღსარებას გვთავაზობს.

კლასს ვეუბნები, რომ ტექსტი შეგვიძლია ორ ლექსად დავანაწევროთ და მივიღოთ ორი სრულყოფილი, დამოუკიდებელი ნაწარმოები. ვყოფთ 14 და 20-მარცვლიან სტროფებს და ბავშვების გაოცებას საზღვარი არ აქვს. გამოგვაქვს დასკვნა, რომ ლირიკული ლექსი ხშირად ურთიერთდაუკავშირებელი განცდებისა და ემოციების ამოფრქვევაა და ლირიკული ფრაზები აზრობრივ კავშირში ზოგჯერ არც არის ერთმანეთთან. რუსთველი ასეთ პოეტებს (მისივე სიტყვებით, “ლექსი ცოტაის” ანუ მცირე ფორმის ლირიკული ლექსის ავტორებს) სწორედ ამის გამო უწუნებდა ლექსს: “განაღა თქვას ერთი-ორი, უმსგავსო და შორი-შორი”… რუსთველის ეპოქაში, კლასიკური ხანის მწერლობის დროს, საგმირო-სარაინდო და სატრფიალო-სამიჯნურო ეპოსების ჟამს, რასაკვირველია, აქტუალური იყო ეპიკური პოეზია და რუსთველი თვლიდა, რომ ლირიკოსებს “არ ძალუძთ სრულქმნა სიტყვათა, გულისა გასაგმირეთა”, მაგრამ თანამედროვე ლექსთმცოდნეობა რუსთველს ამაში არ დაეთანხმება. ლირიკული ლექსი თანამედროვე მკითხველისთვის უსაყვარლესი ჟანრია, უზომოდ პოპულარული, ემოციური და სულისმიერი. ამის საილუსტრაციოდ გამოდგება სწორედ ბარათაშვილის მოცემული ლექსი, რომ პოეტს მცირე მოცულობის ტექსტში შეუძლია ემოციების მისტიკურ სამყაროში ამოგზაუროს მკითხველი, მეტიც, დაატყვევოს ფაქიზი ლირიზმით.

შემოღამება, როგორც მისტიკური ჭვრეტა (ვიზიონერობა) – ვთავაზობ მოსწავლეებს აქტივობას, რომ დახუჭონ თვალები და შემოღამების/დაისის ლამაზი პანორამა გაიხსენონ, ან თუ არ ახსენდებათ, გამოიგონონ. მათი ფანტაზია უკიდეგანოა. “მივდივართ” მთაში, ან ზღვაზე, ან ტყეში, ან სოფლად, ან სულაც ქალაქის ლამაზი ხედებიდან ვუმზერთ მზის ჩასვლას, ბუნება სულიერდება, ყველაფერი გრძნეული და ჯადოსნურია, ისმის ნიავის ჩურჩული, წყლის ლიკლიკი, ხეების შრიალი, ყვავილების ნაზი ხმები… წელიწადის ყოველ დროს შეიძლება დავუკავშიროთ ჩვენი ფანტაზია, მაგრამ გაზაფხული, აპრილ-მაისი, ბუნების გამოღვიძება, სიმწვანე, სიგრილე, იდუმალება, ყვავილების სურნელი, ჩიტების ჭიკჭიკი ყველაზე მძაფრი ემოციური ზემოქმედების მომხდენია. “ვეფხისტყაოსანშიც” ხომ ასეა: “მოწურვილ იყო ზაფხული, ქვეყნით ამოსლვა მწვანისა, ვარდის ფურცლობის ნიშანი, დრო მათის პაემანისა”. როცა “ვარდთა ნახვა გაგაკრთობდეს, მართ ვითამცა ძაღლი ყეფსა”, სამყაროს მშვენიერება გამაოგნებელია.   ჩვენი წარმოსახვების სამყაროში მოგზაურობის შემდეგ ბინდბუნდიდან იკვეთებიან ბარათაშვილის მხატვრული სახეები: სევდიანი ლირიკული გმირი/ავტორის ალტერ ეგო, მთაწმინდა, ყვავილებით მოჩითული ველი, მაისის მწუხრი, აკვნესებული ნიავი, დისკოგადახრით შუქმიბინდული მთვარე. გამოუთქმელის გამოთქმა გვსურს. უბრალო მოკვდავებს გვიჭირს, ხოლო ზეციური ტატო ახერხებს, რომ ეს ლირიკული აღსარება საოცარი ფანტასმაგორიებით მოიტანოს ჩვენამდე, შეგვიყვანოს თავის სამყაროში და მეოცნებე სულებად გვაქციოს.

ვიწყებთ სინთეზირების ეტაპს და პარალელებს ვავლებთ პოეტურ ასპარეზზე ტატოს მემკვიდრეებთან: აკაკისთან (მისი ლექსები “განთიადი” და “აღმართ-აღმართ” ასევე მაცოცხლებელი ლირიზმით გამოხატავს ადამიანისა და ბუნების ჰარმონიას, მძაფრი განცდებით აღბეჭდილი ახალგაზრდული სულის მღელვარებას, გალაკტიონთან (ვკითხულობთ “მთაწმინდის მთვარეს” და ვასკვნით, რომ მთვარის მხატვრული სახე ბარათაშვილის მერე არავის ისე გამომსახველად არ დაუხატავს) და ტერენტი გრანელთან. უფროსკლასელები განსაკუთრებით იხიბლებიან ტერენტი გრანელის სევდიანი ლირიკით. პარალელურ ტექსტად მოგვაქვს ამ ავტორის მაგნუმ ოპუსი “Memento Mori”.

ვისმენთ რადიო თავისუფლებაზე ლევან ბერძენიშვილის ლექციას “Memento Mori”-ზე. მკვლევარი შენიშნავს: „ახლა უფრო ხშირია შეცდომების დაშვება“ – ასე იწყება ეს შედევრი, რომელშიც „თეთრი მარადისობის“ „ზეციური არსება“, ტერენტი გრანელის ლირიკული გმირი მიღმური სამყაროდან დაჰყურებს უბადრუკ აქაურობას. მშვენიერი ქართული მითი ამბობს, თითქოს მთაწმინდაზე მცხოვრებმა ტერენტი გრანელმა დაწერა და ზარატუსტრასავით სასწრაფოდ დაეშვა ბარში და ოპერასთან გალაკტიონს გადაეყარა და თავისი ახალდაწერილი შედევრი წაუკითხა. გალაკტიონმა სამჯერ გაამეორებინა ლექსი, „კაია ძამიკოო“, უთხრა, წავიდა და პოეტი გაოგნებული დატოვა. მეორე დღეს ტერენტი გრანელი ისევ შეხვდა გალაკტიონს და მასთან ჩხუბი დააპირა, მაგრამ გალაკტიონმა გუშინდელი ლექსი ზეპირად უთხრა, აღაფრთოვანა და საბოლოოდ პოეტების შეხვედრა დუქანში დასრულდა”.

“შემოღამება მთაწმინდაზედ”, “მთაწმინდის მთვარე” და “Memento Mori” –  ქართული ლირიკის ოთხი ვირტუოზის მიერ შექმნილი ეს ოთხი ლექსი გვაჩვენებს, თუ როგორია ლირიკული “ფრენა”, ვიზიონერობა (ჭვრეტა), სამყაროს შემეცნება მხატვრული სიტყვის დახმარებით, ბუნებისა და ადამიანის ურღვევი მისტიკური კავშირი და პოეტის მიერ “ლირიკული მეს” გამოხატვის ყველაზე ოსტატური გზები. ამ ლექსებს აერთიანებს სივრცეც – მთაწმინდა. ვსაუბრობთ მთაწმინდის მნიშვნელობაზე. რომ ეს არის ჩვენი დედაქალაქის სახე, საზოგადო აქტივობებისა და სულიერების ცენტრი, მთაწმინდის პანთეონი ქართული ხელოვნების პარნასია, აქ განისვენებენ ჩვენი გენიოსები, მამა დავითის ეკლესია აქ უხმობს მეოცნებე და ღვთის მსასოებელ სულებს, მთაწმინდის სერებზე დააბიჯებდა სულით ობოლი ტატო, გალაკტიონი აქ ხედავდა მთვარის დღესასწაულებს და აქ წერდა თავის შედევრებს ყველაზე სევდიანი მარტოსული პოეტი – ტერენტი გრანელი. მთაწმინდას სულიერად აღიქვამდა აკაკი… “მთაწმინდა ჩაფიქრებულა, შეჰყურებს ცისკრის ვარსკვლავსა”…

იდეალური იქნება, თუკი მასწავლებელი მოახერხებს, რომ გასვლითი გაკვეთილი ჩაატაროს მთაწმინდის პანთეონსა და ბარათაშვილის მუზეუმში. ეს ერთ დღეს მოხერხდება. ბარათაშვილის მუზეუმი მტკვრის სიახლოვეს გადაგვიშლის იმ სამყაროს, სადაც “ფიქრნი მტკვრის პირას” იწერებოდა, ხოლო მთაწმინდის პანთეონი იმ იდუმალ ადგილებს, სადაც დაეხეტებოდა სიცოცხლეშივე ზეციურ სულად ქცეული, მიწიერებას მოწყვეტილი ახალგაზრდა პოეტი.  ბარათაშვილი, გალაკტიონი და გრანელი თავიანთი შემოქმედებით, პიროვნებით შეგვიძლია გავიაზროთ, როგორც მაგალითი სულიერების ზეიმისა, მაგალითი იმისა, თუ როგორ შეიძლება, რომ ვნებებით სავსე ადამიანმა თავი სრულიად დააღწიოს “მიწის ჯანგიან ბორკილებს”, როგორც გრანელი იტყოდა.

გასვლით გაკვეთილზე ვსაუბრობთ იმაზე, რომ ლექსი “შემოღამება მთაწმინდაზედ” ნოვატორულია როგორც ფორმით, ისე იდეებით. რომანტიკული პოეზიის მოთქმა-გოდების ფონზე პირველი ლექსია, რომელმაც ოპტიმისტური იდეა გააჟღერა: “რომ გათენდება დილა მზიანი და ყოველს ბინდსა ის განანათლებს”. მანამდე მზიანი დილის გათენება არ ყოფილა ქართულ ლირიკაში. მიუხედავად მკაცრი ბედისწერისა, მიუხედავად უკურნებელი სულიერი ობლობისა, ნიკოლოზ ბარათაშვილი იყო ადამიანი, რომელიც არ კარგავდა იმედსა და წონასწორობას. ყოველივე ამის გათვალიაწინებით კი გამოგვაქვს დასკვნა: ბარათაშვილი რომ 1845 წელს არ გარდაცვლილიყო და მოსწრებოდა 60-იანი წლების პოლემიკას ე.წ. “მამათა” და “შვილთა” ბანაკებს შორის, ის არ დადგებოდა თავისი საყვარელი “ძია გრიგოლის” გვერდით, არამედ ილიას მეთაურობით გრიგალივით შემოჭრილი ახალი თაობის თანამზრახველი და მხარდამჭერი იქნებოდა. ამას პოეტურ ენაზე ადასტურებს მისი “მერანიც”, ბრძოლისა და დაუმორჩილებლობის ჰიმნად ქცეული ნაწარმოები.

ყოველი ვრცელტანიანი რომანის წაკითხვის შემდეგ ვრწმუნდები, რომ მწერლები თავიანთი ნაწარმოების მთავარ სათქმელზე ჯერ კიდევ შესავალში მიგვანიშნებენ. „საბედნიეროდ, ყველა დიდი წიგნი უკვე დაწერილია“, – გვეუბნება ოთარ ჭილაძე რომანის შესავალში და თავისი ნაწარმოების მისიაზე წერს: „მწერლობა, კაცმა რომ თქვას, სწორედ ესაა, ანდა მხოლოდ ესაა – ვიღაცისთვის ხმის მიწვდენის დაუოკებელი სურვილი – თუ ვერ გაგიგებს, მოგისმინოს მაინც – ნებაყოფლობითი გულახდილობაა… რატომ უნდა დააინტერესოს ვიღაცას, მით უფრო – ჯერ არდაბადებულ ადამიანს, თუ რატომ აკეთებდა ჩემი თანამედროვე ყოველთვის იმას, რისი გაკეთებაც არ შეეძლო?! ანდა, კიდევ უარესი – რამდენი წუმპეჩამდგარი ორმო იყო ჩემს დროს თბილისში და როგორ ახერხებდნენ ერთი და იგივე გამვლელები ერთსა და იმავე ორმოებში ჩაცვენას უსასრულოდ?!“

პროვოკაცია შედგა! – ოთარ ჭილაძის რომანი წუმპეში ჩაცვენილებზე! მწერალს სურს, ქართველ ხალხს თავის ეროვნულ პრობლემებზე ესაუბროს! სამწუხაროა, რომ ქართული მწერლობის მსოფლიო ასპარეზზე გატანა ძნელია ჩვენი მცირერიცხოვნობის გამო. ჩვენ არ გვყავს ნობელიანტი მწერლები. ოთარ ჭილაძე ნამდვილად დაამშვენებდა ნობელის პრემიის ლაურეატთა ნუსხას.

„აველუმის“ მნიშვნელობაზე საუბრობს  რომანის გერმანულად მთარგმნელი ქრისტიანე ლიჰტენფელდი: „ჩვენ წინაშეა არაჩვეულებრივად მრავალფეროვანი, უნივერსალური ნაწარმოები, პოეზიის, სასიყვარულო ისტორიის, ფილოსოფიის, საკუთრივ ისტორიის, პუბლიცისტიკის, აფორისტიკის მხატვრული წნული. და ალბათ შემთხვევითი არ არის, ეს მნიშვნელოვანი წიგნი აღმოსავლეთ ევროპაში გარდატეხის ჟამს სწორედ საქართველოდან რომ მოვიდა… ამ წიგნით მიხვდებით, რომ „ბოროტების იმპერიის“ რკინის ფარდის ჩამოგლეჯის შემდეგ ქართული ლიტერატურა თანდათან იკაფავს გზას მსოფლიო ლიტერატურის ასპარეზზე და ძალდაუტანებლად ეწერება საერთო საკაცობრიო კულტურის კონტექსტში როგორც დამოუკიდებელი, თავისთავადი, ორიგინალური ცივილიზაციის ნაყოფი“.

ოთარ ჭილაძის კონცეპტია „საკუთარი უზნეობის კოცონზე დაფერფლილი კაცობრიობა“. ალბათ გადაჭარბებული არ იქნება, თუ ვიტყვით, რომ ეს რომანი არის წერილი საკუთარი უზნეობის კოცონზე დაფერფლილი კაცთა მოდგმისადმი. ამ კონცეპტს ავტორი არაერთხელ მიუბრუნდება და აქვე იმასაც იტყვის: „ჩვენც პანაშვიდი გვიდგას ახლა – მსოფლიო მისტირის საკუთარ ადამიანობას“. აქ ხშირად გაიგონებთ კითხვას: „დავიღუპეთ თუ გადავრჩით?“ ამ რიტორიკულ-ფილოსოფიურ კითხვაზე პასუხის გაცემა ძნელია, თუმცა ერთმნიშვნელოვანია, რომ „აველუმი“ ადამიანობისა და სამშობლოს გადარჩენის იდეის მატარებელი რომანია უპირველესად, თანაც ისე, რომ ეს ორი ცნება გამიჯნულიც კი არ იყოს ერთმანეთისგან.

რომანის შესავალი თავი თანამედროვეობის მორალურ-ეთიკური პრობლემების მიმოხილვით იწყება. მისი ქრონოტოპი – 1989 წლის თბილისი – უკვე მრავლისმეტყველია. ეს გარდამტეხი ეპოქაა, მიჯნა, რომელიც ყოფს ორ რეალობას – საბჭოთა სინამდვილესა და სახელმწიფოებრივი სუვერენიტეტისთვის ქართველთა ბრძოლის სტარტს.

რომანი ე.წ. ცნობიერების ნაკადის სტილით არის შექმნილი და შინაგანი მონოლოგის ტექნიკას ემყარება, გამორიცხავს დიალოგებსა და პოლილოგებს. თხრობის ამგვარი მონოტონური მანერა ინტელექტუალურ მკითხველს ითხოვს.

მართალია, ოთარ ჭილაძე შესავალშივე აცხადებს, „ბუნებით მე უფრო ლირიკოსი გახლავართ, ვიდრე პოლიტიკოსიო“, მაგრამ „აველუმი“ ყველაზე „პოლიტიზებული“ რომანია, რაც კი წამიკითხავს. აქ მწერლის ენაზე გვესაუბრება პოლიტიკოსი:  „ჩემი მთავარი საიდუმლო სწორედ ის გახლავთ, არაფერი რომ არა მაქვს დასამალი. უფრო სწორად, არაფრის მეშინია, არც აწმყოს დაუნდობლობისა და არც მომავლის გულგრილობისა“.

რომანის მთავარი გმირი მეოცე საუკუნის მეორე ნახევრის ქართველი მწერალია, რომელსაც უცნაური სახელი – აველუმი ქვია. ავტორმა სახელის სემანტიკა ასე ახსნა: „რაც შეეხება თავად „აველუმს“, შუმერული სიტყვაა და თავისუფალ, სრულუფლებიან მოქალაქეს ნიშნავს. გმირი ობსერვერია, რომელიც „ხალხთა საპყრობილეში“ ანუ საბჭოთა იმპერიაში განვითარებულ მოვლენებსა და ადამიანთა ფსიქოტიპებს აკვირდება. აველუმისა და მისი ფრანგი სატრფოს, ფრანსუაზას, სასიყვარულო თავგადასავლები საბჭოეთის ნგრევის ფონზე ვითარდება, რასაც მოწმობს ავტორის ეს სიტყვებიც: „ეს ის დროა, როცა დედამიწის ერთ მეექვსედზე, ეგრეთ წოდებულ ხალხთა საპყრობილეში, ძირითადად ზედამხედველთა დაუდევრობისა და წინდაუხედაობის წყალობით, იწყება ახალი, არანაკლებ საზარელი ეპიდემია – ვინ იცის, რა გზით შემოღწეული ვირუსი თავისუფლებისა დღითი დღე იპყრობს სატუსაღოს კუთხე-კუნჭულებს, რაც არა მარტო სატუსაღოს ხელისუფალთათვისაა სახიფათო, არამედ ტუსაღებისთვისაც. თუმცა ხელისუფალთ ალბათ ხელსაც აძლევს ამგვარი „თავისუფლება“, რაც სინამდვილეში თავისუფლების იმიტაციაა და მეტი არაფერი, ანუ იგივე მონობაა, ოღონდ გაუფასურებული, უფრო ზუსტად, გაპამპულებული, აბუჩად აგდებული ისევ მონათა სასეიროდ – სამზეოზე გამოტანილი და მორთულ-მოკაზმული გასამკაულებული ჯაჭვებითა და ბორკილებით, სხვათა შორის, ისევ უცხოური ფილმების მიბაძვით“.

რომანის მეორე თავის ფინალში მოთხრობილია აველუმის სიზმარი, სადაც მთხრობელი არის აველუმიც, სონიაც, დანიაც და ეს არ არის შემთხვევითი. მხატვრულ ტექსტში სიზმარსა და სინამდვილეს, რეალურსა და ირეალურს შორის ზღვარი ყოველთვის წაშლილია. მწერლის თქმით, „ყველა ადამიანი, სულ ცოტა, სამი თაობის ჯამია: პაპისა, მამისა და საკუთარისა. ამდენად, სამგზის პასუხისმგებელია შთამომავლობის წინაშე“. სწორედ სამი თაობის შემაჯამებლისა და სამგზის პასუხისმგებელი გმირის განსახიერებაა აველუმი, „ხელოვნური იმედის ფხვნილის“ შემქმნელი. ეს მეტაფორაც მკაფიოდ განსაზღვრავს პერსონაჟის სულიერ მისიას. როცა ის რომანის ფინალურ თავებში მოგვითხრობს 1991 წლის ე.წ.  „არტისტული გადატრიალების“ (ოთარ ჩხეიძე) ანტაგონისტური მხარეების შესახებ, საკუთარ თავს ბურიდანის ვირად მოიხსენიებს. ფრანგ ფილოსოფოს ჟან ბურიდანის ცნობილი პარადოქსის მხატვრული სახე ნათლად წარმოაჩენს აველუმის მდგომარეობას – მან იცის, რომ დაპირისპირებულ მხარეთაგან ორივე მისი სისხლი და ხორცია და არ შეუძლია არჩევანის გაკეთება. საკუთარი ქალიშვილის მეამბოხე ბუნებაზეც ჰყვება, თუმცა არც კი ასახელებს, რომელ ბანაკს ეკუთვნოდა ეკაეკატერინეკატო, რადგან ამას მამისთვის მნიშვნელობა არც აქვს.

რომანში მოთხრობილია აველუმის სამი სასიყვარულო თავგადასავალი: მელანიასთან, სონიასა და ფრანსუაზასთან. გმირი საკუთარ თავს ძერწავს სწორედ ამ საინტერესო, ღრმა, ინტელექტუალური ქალების ფონზე. სარკასტულია საკუთარი თავის მიმართ. აი, როგორ ავტოპორტრეტს გვთავაზობს ის: „ხალისიანი მოსაუბრის, უბადლო კულინარის, შეუმცდარი ჭაშნაგირის, შეუცვლელი მეინახისა და გამოუსწორებელი მუსუსის ნაცვლად ავად მოღუშული, წარბებშეჭმუხნული, კრიჭაშეკრული საშინელება შერჩებოდა ხელში – ასკეტი რაინდისა და ორთოდოქსი მეუდაბნოეს ხელოვნური ნაჯვარი, ოღონდ თვითჩასახვისა და თვითშობის გზით მიღებული“.

აველუმი საკუთარ თავს მარადიულ პატიმრად წარმოიდგენს. არა მხოლოდ იმიტომ, რომ საბჭოთა იმპერიიდან ევროპის ცენტრში გაქცევას ცდილობს, არამედ საკუთარი ბუნების ფილოსოფიური აღქმიდან გამომდინარეც. თუმცა საბჭოთა იმპერიის ტყვეობამ დაღი დაასვა მის სულს. როცა აველუმი ფრანსუაზასთან თავს იმართლებს იმის გამო, რომ ვერ გადაარჩინა საყვარელი, ორ მიზეზს ასახელებს. პირველი: „მე არავის გადარჩენა არ შემიძლია… არ უარვყოფ… შეიძლება მინდოდა კიდეც… მაგრამ… იცი რატომ?.. მე ფეხდაბიჯებული სისხლი მიდგას ძარღვებში“.

ფეხდაბიჯებული სისხლი, რასაკვირველია, უნდა გულისხმობდეს თვითგადარჩენისთვის მებრძოლი ქართველი კაცის მრავალსაუკუნოვან ყოფას. აველუმი საბჭოთა იმპერიის მიერ გათელილი ერის შვილია, მეტროპოლია და კოლონია მის სულში მძაფრი ქარტეხილებით ებრძოდა ერთმანეთს. გმირი თავს მსხვერპლად გრძნობდა. ხოლო მეორე მიზეზი, რის გამოც აველუმს ფრანსუაზას ხსნა არ შეეძლო, გახლდათ სატრფოს სამშობლოს მიერ შესრულებული როლი ჩვენი ქვეყნის ისტორიაში:  „მე ისევე ვერ გადაგარჩინე შენ, ოცდაორი წლის ფრანგი გოგონა, თავშესაქცევ სიყვარულს გამოქცეული და ჭეშმარიტი სიყვარულის საზარელ ხახაში ჩავარდნილი, როგორც თქვენ, ფრანგებმა, ვერ გადაგვარჩინეთ ჩვენ, ქართველები. ბუნებაში არაფერი იკარგება. ისტორიაში ყველაფერი მეორდება… რასაც დასთეს, იმას მოიმკი“.

აველუმი ტრიანონის სასახლეში იმასაც წამოაყვედრებს ფრანსუაზას, რომ სამი საუკუნის წინათ ქართველთა დიდი წინაპარი სულხან-საბა ორბელიანი, საქართველოს ევროპასთან კავშირის იდეით საფრანგეთის მეფის წინაშე გამოცხადებული, სრულიად უპატივცემულოდ გამოისტუმრეს: „სხვათა შორის, ერთი ჩემი დიდი წინაპარი სწორედ აქედან გამოაპანღურეს შენმა დიდმა წინაპრებმა. არა, ცოტა უფრო ზემოდან, მთავარი სასახლიდან, ვერსალიდან. აქ ალბათ არც შემოუშვებდნენ, სასულიერო პირი გახლდათ“.

„ფეხდაბიჯებული სისხლის“ ტკივილიანი განცდა აველუმს საბჭოთა იმპერიაში ცხოვრებასთან ერთად გაუჩინა თავისი ბიოგრაფიის ყველაზე ტრაგიკულმა მოგონებამ – მცირე ასაკში სტალინური რეპრესიების დროს დასჯილი მშობლების გამო პატარა დაიკოს იძულებითმა გაჩუქებამ. უმძიმესმა ბავშვობამ და ოჯახურმა ყოფამ მის სულში ღრმა და მოუშუშებელი ჭრილობები გააჩინა. მოგვიანებით ის შეხვდა კიდეც უმცროს დაიკოს, რომელმაც ძმა არ მიიღო, კივილი მორთო. აველუმმა მილიციას სიმართლე დაუმალა, ჩანთა წავართვი გოგონას და ეს ატირებდაო, თვითონ კი ისე გულმდუღარედ ტიროდა, მილიციელები საგონებელში ჩააგდო. მან შვილს დაარქვა დის სახელი და ეძახდა ეკაეკატერინეკატოს, ყველა სახელს, რომელიც კი შეიძლებოდა დაეძახათ დაკარგული დაიკოსთვის.

რომანის შესავალ თავებში მოთხრობილია აველუმის სამწერლო ვნებებისა და პირადი ცხოვრების შესახებ და აქედანვე ვეცნობით მის ფსიქოტიპს, არც ისე მარტივ ხასიათს, გაორებას, ტანჯვასა და ტკივილს, სულიერ ძიებებს. ეს უაღრესად მომხიბვლელი ადამიანი  თვითკრიტიკული და თავმდაბალია, მის ფიქრებში იკითხება განათლებული, სხარტი, მოაზროვნე, თავისუფლებისმოყვარე, ჰუმანური ნატურა. აველუმი ცოდვილად მიაჩნია შვილს და თავადაც ცოდვილად მიიჩნევს თავს, თუნდაც თავისი სექსუალური ვნებების, საყვარელი მეუღლის ღალატის, უკანონო შვილის გაჩენის, საყვარლების მიმართ გამოჩენილი გულგრილობის, საზოგადოებრივ ასპარეზზე პასიურობისა და კარჩაკეტილობის გამო, მაგრამ მკითხველი მისდამი ნეგატიურად მაინც ვერ განეწყობა, რადგან ეს სასიყვარულო თავგადასავლებიც იყო მისი თვითძიების გზა, რუხი და მოსაწყენი საბჭოთა სინამდვილიდან გაქცევა. ბუნებრივიცაა: მწერალს ისევე სჭირდება თავგადასავლები, როგორც სისხლისგან დაცლილს – სისხლის გადასხმა.

„აველუმი“ აქტუალური იქნება ყოველთვის, მაგრამ ის განსაკუთრებით მიმზიდველია მათთვის, ვინც გასული საუკუნის 90-იანი წლებით არის დაინტერესებული. მწერლის ფხიზელი თვალი კარგად იცნობს პოლიტიკურ რეალობას, ადამიანთა ფსიქოლოგიას, მათ მორალურ-ეთიკურ პრობლემებს, ეპოქების პარადიგმებს და გვთავაზობს ერთგვარ რეფლექსიებს ფართო საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ მოვლენებთან დაკავშირებით. რომანში აღიწერება მეოცე საუკუნის სამი უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური მოვლენა: 1956 წლის 9 მარტი, 1989 წლის 9 აპრილი, 1991 წლის სახელმწიფო გადატრიალება და სამოქალაქო ომი. ყოველ ამ პოლიტიკურ მოვლენას ავტორი უკავშირებს სუბიექტურ განცდებს, პიროვნებებს, რომლებთანაც ამ დროს ჰქონდა შეხება. 1956 წლის ამბების მთავარი გმირია საპროტესტო აქციების მონაწილე დაჭრილი ბიჭი, რომელიც აველუმმა მოვლენების ეპიცენტრიდან გამოიყვანა, ცდილობდა მის გადარჩენას, მაგრამ ვერ შეძლო. 1989 წლის 9 აპრილის მოვლენები უკავშირდება სონიასთან მის სასიყვარულო ურთიერთობას, ხოლო 1991 წლის სამხედრო გადატრიალების ამბების პარალელურად აველუმის ფიქრები მელანიასა და ეკაეკატერინეკატოს გარშემო ტრიალებს.

სამივე ეს მოვლენა საბჭოთა იმპერიული პოლიტიკის შედეგია. მართალია, 1991 წლის სამხედრო გადატრიალება უკვე სუვერენული საქართველოს სინამდვილეში მოხდა, მაგრამ ინსპირატორი აქაც აგონიაში მყოფი საბჭოთა იმპერია იყო. აველუმი ყველა ამ მოვლენის დამკვირვებელია შორიდან, გული უსკდება, მაგრამ მაინც არ შედის ცხელ წერტილებში, თუმცა არც შვილს უშლის პოლიტიკურ პროცესებში მონაწილეობას. ამ მოვლენების ასახვისას მწერლის მიზანი უპირველესად არის არა მათი შეფასება, მტრების ძიება და მხილება, არამედ ჯანსაღი თვითკრიტიკა, ილიასეული გზა ჩვენი ეროვნული უბედურების მიზეზების ძიებისა, რაც ნამდვილად სჭირდება ხალხს საზოგადოებრივი მანკიერებების მოსაშორებლად. მწერალი მკაცრია საკუთარი ხალხის ეთნომენტალური პრობლემების შეფასებისას. მისი რეკომენდაცია ასეთია: „თავისუფლების სურვილი სრულებითაც არ ნიშნავს თავისუფლებისათვის მზადყოფნას, როგორც სქესობრივი სიმწიფე არ ნიშნავს, ოჯახის შექმნაც რომ შეგიძლია. თავისუფლების სურვილის მოკვლა ხელოვნური ფრთებითაც შეიძლება, თავისუფლების უფლება კი ძალიან პროზაულად, ძალიან არარომანტიკულად მოიპოვება მხოლოდ“.

პირველი თემა გახლავთ 1956 წლის 9 მარტის მოვლენები და უცნობი ბიჭის სიკვდილი. აველუმი ტრამვაით მგზავრობდა, როცა უნებურად ამბოხის შემსწრე გახდა. მართალია, ის არაფრით ყოფილა დაკავშირებული ამბოხებულებთან, მაგრამ სისხლიანი ხელი ამ მოვლენამ მასაც შეახო. აველუმმა ქუჩაში იპოვა დაჭრილი ბიჭი, რომელიც ორბელიანის სამ ნომერში მიყვანას ითხოვდა. აველუმს შიშით უსკდებოდა გული, მაგრამ ასეთ განსაცდელში ბიჭის მიტოვება არ შეეძლო, კარგა ხანს ათრია დაჭრილი, მერე კი ხსენებულ მისამართზე მიადგა მამამისს, რომელიც შიშისგან დაიზაფრა, არ ენდო უცნობს, თუმცა ბოლოს მაინც გაჰყვა და ნახა კიდეც აშმორებული სადარბაზოს კიბეზე, სისხლიან გუბეში, მკვდარი შვილი. შემზარავია სცენა, თუ როგორ ჩადგა უბედურმა მამამ ფეხი შვილის სისხლში და როგორ იწმენდდა მას. ეს ეპიზოდი ზუსტად გამოხატავს 1956 წლის 9 მარტის რეალობას, მისი მეტაფორა და ალეგორიაა. გაუგებარია, რას შეეწირა ის ახალგაზრდა და რა მდგომარეობაში იყო მამების თაობა ამ დროს, დამფრთხალი, შვილის სიკვდილით თავზარდაცემული.

1989 წლის 9 აპრილის მოვლენებმა მკაფიოდ წარმოაჩინა იმპერიული მახინის საზარელი სახე, მისი სისასტიკე, სისხლი, რომელიც რუს ჯარისკაცებს სწყუროდათ. მწერალი აქვე ამხელს 1988 წლის ნოემბრის შიმშილობით დაწყებული ეროვნულ-გამათავისუფლებელი მოძრაობის ურაპატრიოტულ სულისკვეთებას, ხალხის მოუმზადებლობას დამოუკიდებლობისთვის საბრძოლველად, მაგრამ მოსკოვიდან წამოსული გზავნილი  „საქართველო უქართველებოდ“ რომ ამოძრავებელი იმპერიული ძალებისა, ეს კი ცხადია. ამ მოვლენების გაგრძელებად მიიჩნევს მწერალი აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს ეთნოკონფლიქტებს, 1993 წელს უკვე დაკარგულ აფხაზეთზე კი ასეთი წარმოდგენა აქვს: „უაფხაზეთოდ არც საქართველო არსებობს. საქართველო მინუს აფხაზეთი უდრის ნულს. გინდ ყოფილა, გინდ არა, მიუხედავად იმისა, რომ ნული, თავისთავად, ამოუწურავი შესაძლებლობების სიმბოლოცაა. მაგალითად, მილიონს რომ ნული მივუწეროთ, მილიონი ათმაგად გაიზრდება ერთბაშად და, აქედან გამომდინარე თუ ვიმსჯელებთ, ნული (იგივე საქართველო) იმას ეკუთვნის, ვისაც მილიონი უკვე აქვს და მის გაათმაგებასაც აპირებს“.

1991 წლის სამხედრო გადატრიალება ყველაზე მტკივნეული აღმოჩნდა აველუმისთვის, რადგან ამჯერად იმპერიამ მოახერხა, ქართველები დაეპირისპირებინა. საზარელი სანახავია რუსთაველზე გაჩაღებული ძმათამკვლელი ომი. სიმბოლურია აველუმის მდგომარეობა ამ დროს. ის შვილს ეძებს. მელანია უკვე გარდაიცვალა. ქალიშვილი სახლიდან წასულია და შვილიშვილს მიმხედავი არ ჰყავს. ამ დროს აველუმი აღმოაჩენს, რომ ბავშვის ოთახში ვიღაც უცხო, წვერიანი კაცი ზის და ბავშვს დარაჯობს. ის თავს აველუმის უკანონო შვილიშვილის მამად აცხადებს. აველუმი რუსთაველზე მიდის ეკაეკატერინეკატოს საძებნელად. ხოხვა-ხოხვით, შუშის ნამსხვრევების ხელებში სრესით, სისხლიანსა და განადგურებულს უწევს იმ საშინელების ნახვა, რაც რუსთველზე ტრიალებს: „ერთი საქართველო ბუნკერში, ტყვია-წამლის ცარიელ ყუთებზე შლიდა “საახალწლო სუფრას, მეორე ქუჩაში, სიცივისგან აბუზული ეფიცხებოდა ყრუდ მოგუგუნე ხანძრის მხურვალე გამონაშუქს, მესამე კი საწოლში შფოთავდა, ცხადს სიზმრისაგან ვერ არჩევდა და წარამარა იცვლიდა გვერდს“. აველუმის სიკვდილიც ლოგიკურია. ასეთ ჯოჯოხეთში მას გაძლება არ შეუძლია. ტყვია კი ალეგორიაა იმისა, თუ როგორ აირეკლა ეს მოვლენები ქართველი პატრიოტის ყოფამ. მანამდე აველუმს საშინელი სიზმრები და წინასწარმეტყველური განცდები ჰქონდა. სულ ეჩვენებოდა, რომ კარზე აკაკუნებდნენ, გრძნობდა რაღაც საზარელის მოახლოებას. მისთვის გასაკვირი არ ყოფილა ქვეყნის ამ მდგომარეობამდე მისვლა, რადგან საამისო წინაპირობებს გაცილებით ადრე ხედავდა. ამის გამოხატვას მწერალი გალაკტიონის „მშობლიური ეფემერის“ ასოციაციური ალუზიებით ახერხებს:

„ტაშკენტის შვიდში შფოთავს „მუმია“, გარშემო ისევ ცოდვის ბუმია,

პური ცომია, ხორცი უმია, ქართველისათვის რომი გუმ-ია.

აველუმია, ეგერ რომ მოდის?! აველუმია, აველუმია…“

ახსნაც ზედმეტია, თუ რას ნიშნავს რეალობა, როცა ცოდვის ბუმია, როცა პური ცომია და ხორცი – უმი, როცა ქართველისთვის წმინდა ქალაქად მოსკოვური უნივერმაღი ქცეულა… ასეთ რეალობაში აველუმი, რასაკვირველია, ასოციაციურად ამირანია, ყვავ-ყორანთაგან გვემული საქართველოს ალეგორიული სახე, რომლის მძაფრი კვნესაც გალაკტიონს „უწამლავს დღეებს“.

ავტორისა და გმირისთვისაც, რომელიც უდავოდ მისი ალტერ ეგოა, იმპერიული ძალა მჟღავნდება ყველგან და ყველაფერში. აველუმი კაგებესგან დევნილ-ნათვალთვალევი ტიპია. ის მწერალია, თავისუფალად მოაზროვნე, ოფიციოზისგან თავი შორს უჭირავს, ამიტომაც არ არის მათთვის სანდო. ყოველთვის დევნიან, უთვალთვალებენ. მისთვისაც ყველაფერი იმპერიულ მახინასთან ასოცირდება, ის კარგად იცნობს ამ ლევიათანს. თვითმფრინავიც კი, რომელიც ევროპაში მიფრინავს და უნდა განასახიერებდეს თავისუფალ სამყაროში მოგზაურობის შესაძლებლობას, იმპერიის სახე-სიმბოლოა.

იმპერიული საფრთხეების ფონზე დგას აველუმი, ფიქრის ადამიანი, რომელიც გვასწავლის, როგორ უნდა შევხედოთ ყოფას, საქვეყნო სატკივარს, ადამიანთა სულებს, სამყაროს ცვალებადობას. სწორედ ეს ფიქრია მთავარი, რაც ადამიანს განასხვავებს ცხოველისგან, ანიჭებს მას ჰომო საპიენსის სტატუსს, უბიძგებს სიკეთისა და ჰუმანიზმისკენ. ოთარ ჭილაძე თავის ლექსში „ადამიანი გაზეთის სვეტში“ კრუს ხიმენესს ათქმევინებს: „და როგორც ტყიდან მეორე ტყეში გადააქვთ ქარებს თესლი ხეების, ისე გადადის გულიდან გულზე ჩვენი ფიქრები და სურვილები“. ასეთივე გადამდებია აველუმის ფიქრები, ძიებები და აღმოჩენები.

სკოლასა და ოჯახს შორის გაუგებრობის მიზეზი ხშირად ხდება ესა თუ ის სასკოლო გამოწვევა, რომელიც შესაძლოა გვეჩვენებოდეს, რომ ადვილი მოსაგვარებელი არ არის, ან ჩვენს კომპეტენციას სცილდება. ნებისმიერ შემთხვევაში, როცა საქმე მოსწავლეს ეხება, მნიშვნელოვანია მშობელსა და სკოლის თანამშრომლებს შორის უწყვეტი დიალოგი შედგეს. ეს დიალოგი კი იმაზე ბევრად ადრე უნდა დაიწყოს, ვიდრე პრობლემა გაჩნდება.

გამჭვირვალედ, ტაქტიანად, ღიად საუბარი, მშობლების აღჭურვა მათი უფლებების და მოვალეობების შესახებ ცოდნით, მომავალში გაჩენილი სასკოლო პრობლემების დაჩქარებულად გადაჭრას შეუწყობს ხელს.

სასკოლო გამოწვევების გადაჭრისთვის მნიშვნელოვანია სკოლის მიერ მშობლების სწორად ინფორმირებულობა.  

სკოლა მშობელს რეგულარულად უნდა აცნობდეს რეალურ სასკოლო მდგომარეობას, შესაძლო გამოწვევებს და მათი ერთობლივად გადაჭრის გზებს. ეს მშობელს სწორი მოლოდინის შექმნაში და მართებული მოქმედების დაგეგმვაში ეხმარება, რაც მისი მხრიდან, მომავალში გაჩენილ პრობლემაზე ადექვატური რეაგირების წინაპირობაა. როდესაც მშობელს პრობლემების შესახებ ინფორმაციას დაგვიანებით აწვდიან, მაშინ, როცა ეს  გამოწვევა უკვე დაუძლეველ ბარიერად არის ქცეული, ცხადია, აქ მშობელს ნაკლები ბერკეტი აქვს, დაეხმაროს შვილს ან მასწავლებელს. როგორც წესი, ასეთი შემთხვევები კონფლიქტით ან ბავშვის სხვა სკოლაში გადაყვანით სრულდება.

სასკოლო გამოწვევების გადაჭრისთვის, ასევე,  მნიშვნელოვანია მშობლებსა და სკოლას შორის ნდობის არსებობა და პასუხისმგებლობის განაწილება.

მშობელი იმ შემთხვევაში ენდობა სკოლას, როცა ხედავს, რომ შიდასასკოლო საზოგადოება, ერთის მხრივ, მზადყოფნით, მაღალი პროფესიული კომპეტენციით  ხვდება არასასურველ მოცემულობას, მეორე მხრივ, განიცდის გამოწვევის არსებობას და ძალისხმევას არ იშურებს ხარვეზის აღმოსაფხვრელად. მათ შორის, მარტო კი არ ცდილობს გამოასწოროს სიტუაცია, არამედ პასუხისმგებლობას უნაწილებს მოსწავლის ოჯახს და არ ზღუდავს მოქმედებაში. მშობლები თავადაც თავისუფლად მოქმედებენ კანონის ფარგლებში და არ ეშიანიათ, რომ ამის გამო დამატებითი პრობლემები შეექმნება მათ შვილს.

მშობლების და მასწავლებლების საერთო მიზნის გარშემო გაერთიანება მოსწავლეების დახმარების საუკეთესო გზაა. ორივე რგოლი, ოჯახიც და სკოლაც, თანაბრად უნდა იყოს დაინტერესებული, გააუმჯობესოს სასკოლო გარემო.

ყოველდღიური სასკოლო პრობლემების დიდი ნაწილი ტიპურია. ხშირად იჩენს თავს. ეს ტიპურობა სკოლას შესაძლებლობას აძლევს, დაამუშაოს ამა თუ იმ პრობლემის პრევენციის და რეაგირების მექანიზმები.

განვიხილოთ სკოლაში წამოჭრილი ტიპური პრობლემები და ვნახოთ, როგორ ცდილობენ მათ გადაჭრას განვითარებული ქვეყნების სკოლები მშობლებთან ერთად.

მაგალითად ავიღოთ ფართოდ გავრცელებული სასკოლო პრობლემა – ჩაგვრა, იგივე “ბულინგი”

• ნორვეგიაში Olweus Bullying Prevention Program-ში მშობლების ჩართვა სავალდებულოა, რათა მათ უკეთ გაიგონ ბულინგის არსი, მისი პრევენციისთვის საჭირო ნაბიჯები და რეაგირების გზებიც. სკოლას უწევს ჩაატაროს საინფორმაციო შეხვედრები მშობლებთან. ამისთვის გამოყოს დრო, ადამიანური რესურსი. თუმცა მომავალში ეს ეხმარება, რომ ჰყავდეს ინფორმირებული მშობლები, რომლებიც კრიზისულ მომენტებს აარიდებენ და საჭიროების შემთხვევაში დაეხმარებიან გამოწვევების გადაჭრაში.
• კანადაშიც მოქმედებს მედიაციის პროგრამები, რომლებიც მოიცავს მშობელთა ტრენინგებს, რათა მათ შეძლონ ბავშვების მხარდაჭერა კონფლიქტის დროს. დროულად აღმოაჩინონ და ჩაერიონ, ვიდრე მდგომარეობა გართულდება.

როგორც ვნახეთ, განვითარებულ ქვეყნებში სკოლებში არა მხოლოდ მასწავლებლებს ამზადებენ “ბულინგის” მოსალოდნელი შემთხვევების შესახებ, არამედ მშობლებსაც. ეს იმისთვის, რომ ჩაგვრის შემთხვევები არ მოხდეს, ან თუ მაინც იჩინა თავი, სკოლასაც და ოჯახსაც ადექვატური რეაგირება ჰქონდეთ.

განვიხილოთ კიდევ ერთი სასკოლო გამოწვევა, მოსწავლეთა ქცევითი პრობლემები, რომელიც ხშირად მშობლებსა და მასწავლებლებს შორის გაუგებრობის საგანი ხდება.

• შვედეთის სკოლებში მშობლები მონაწილეობენ „სოციალური და ემოციური სწავლების“ პროგრამებში, რაც ბავშვების ემოციური და სოციალური უნარების განვითარებას ეხმარება. ცხადია, ეს სკოლის მიერ არის ორგანიზებული.
• საფრანგეთში მშობლები მონაწილეობენ „კონფლიქტების მედიაციის“ პროგრამებში და ბავშვებს კონფლიქტების მშვიდობიანად გადაჭრაში ეხმარებიან. ეს პროგრამაც სკოლის ინიციატივითა და მხარდაჭერით მიმდინარეობს.
• გერმანიაში, კერძოდ ბერლინში, არსებობს დათქმა, რომ პრობლემის განხილვა დაუშვებელია საკლასო ოთახის კართან ან დერეფანში. ბავშვის პრობლემური ქცევის შემთხვევაში, სკოლა დაუყოვნებლივ უკავშირდება მშობლებს და მათთან ათანხმებს თანმდევ ღონისძიებებს. სკოლა და მშობელი ვალდებულნი არიან პირისპირ კომუნიკაციით გადაჭრან პრობლემა და არ გახდეს ის საყოველთაო განხილვის საგანი. თუ შეთანხმება ვერ მოხერხდა, ამ შემთხვევაში საკითხი გაფართოებულ შეხვედრაზე გადის. გაფართოებულ შეხვედრას ადმინისტრაცია და კლასის წარმომადგენელი რამდენიმე მშობელი ესწრება, რომელთაც მედიატორის როლი აქვთ და ტაქტიანად გამოხატავენ საკუთარ პოზიციას. ამავე დროს, ვალდებულება აქვთ კონფიდენციალურად დატოვონ განხილული საკითხის შინაარსი.

როგორც ვხედავთ, მოწინავე ქვეყნებშიც კი სკოლა დამოუკიდებლად ვერ უმკლავდება ყოველდღიურ გამოწვევებს და პრობლემის თავიდან ასაცილებლად მშობლებთან აქტიურად თანაშრომლობს. ეს თანამშრომლობა კი იწყება არა მაშინ, როცა პრობლემა ჩნდება, არამედ ბევრად უფრო ადრე, მაშინ, როცა მოსწავლის მშობელთან თანამშრომლობა იწყება.

სკოლებში მშობელთა ჩართულობის ფორმები მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში მრავალფეროვანია. მასწავლებლები და სკოლის ადმინისტრატორები მოსწავლეთა მშობლების გააქტიურებას სხვადასხვა ტექნიკისა და ინსტრუმენტების გამოყენებით ახერხებენ.

ნდობასა და თანამშრომლობაზე დაფუძნებულ პოზიტიურ, ინტერაქციულ ურთიერთობას ყოველთვის მოაქვს დადებითი შედეგი, მით უფრო, თუ პროცესები კულტურულად მგრძნობიარეა, რაც იმას გულისხმობს, რომ სკოლა აცნობიერებს მოსწავლეთა ოჯახების განსხვავებულ თავისებურებებს.

სტატიაში მოყვანილი მაგალითები სკოლის თანამშრომლებს კონკრეტულ იდეებს მიაწვდის და მშობელთა ჩართულობის ფართო სურათის დანახვაში დაეხმარება.

სამხრეთ კორეის სკოლების სასადილოში, რესურსოთახში, ბიბლიოთეკაში ხშირად ნახავთ მშობელ მოხალისეებს, რომლებიც მთელი დღით რჩებიან სკოლაში და პასუხისმგებლობით ირგებენ თავიანთ როლს. ხშირად სკოლის სისუფთავის შენარჩუნებაშიც შეაქვთ წვლილი. ამ დროს მათ სკოლისადმი კუთვნილება ეზრდებათ და მოსწავლეებიც უფრო მეტად უფრთხილდებიან სასკოლო რესურსებს, სამსახურები მშობელთა ამ ვალდებულებებს იზიარებენ და ამ მიზნით არასამუშაო, მოქნილ გრაფიკს უწესებენ მათ. გრაფიკს ქმნის სკოლაც, რომელშიც მშობლები აქტიურად ეწერებიან და შესაბამის დღეებში მოხალისეობენ.

ამერიკაში მშობლები ხშირად ითავსებენ საკლასო დამხმარეებისა და ღონისძიებების ორგანიზატორების ფუნქციებს. ისინი ეხმარებიან მასწავლებლებს გაკვეთილებისთვის მასალების მომზადებაში, ხოლო შვილების თანაკლასელებს იმ საგნებში, რაშიც სწავლა უჭირთ. კიდევ უფრო ხშირად ნახავთ მშობლებს, რომლებიც ორგანიზებას უწევენ სასკოლო ღონისძიებებს, მაგალითად, გამოფენა-გაყიდვებს, საიდანაც შემოსული თანხა სასკოლო მიზნებს ან საქველმოქმედო ღონისძიებებს ხმარდება.

იაპონიაში მშობლებს ხშირად აქვთ სკოლის უსაფრთხოების პატრულის როლი. ისინი ქალაქებში, სკოლის მისადგომებთან, დილით და დღის ბოლოს მოსწავლეთა უსაფრთხოებას უზრუნველყოფენ, რათა გადასასვლელებზე, შენობაში შესვლისას და გამოსვლისას რაიმე საფრთხე არ შეიქმნას. მშობლები, ასევე, ორგანიზებას უწევენ სასწავლო სემინარებსაც, რომელზეც მოსწავლეებს გზაზე მოძრაობის უსაფრთხოებასა და უცნობებისგან თავის დაცვას ასწავლიან. უსაფრთხოების გაკვეთილებში ხშირად ერთვებიან ადგილობრივი პოლიციის თანამშრომლებიც.

ფინეთში, გარდა ბიბლიოთეკებში დახმარებისა, ლიტერატურული ღონისძიებების გამართვისა და რესურსების მოძიებისა, მშობლები ბავშვებს მოხალისეობრივად საშინაო დავალებების შესრულებაშიც ეხმარებიან. ამ დახმარებას ისინი იმ მოსწავლეებს სთავაზობენ, რომლებსაც ეს სჭირდებათ.

ავსტრალიაში კი ხშირად ნახავთ სპორტულ საქმიანობებში დამხმარეებად ჩართულ მოხალისე მშობლებს. ისინი მწვრთნელების როლებსაც ირგებენ და სკოლის სპორტულ გუნდებს ავარჯიშებენ შეჯიბრებებში მონაწილეობისთვის. მშობლები სკოლებს ხშირად ეხმარებიან ისეთი კლუბების მართვაშიც, როგორებიცაა: დრამა, ჭადრაკი ან რობოტიკა.

როგორ მონაწილეობენ მშობლები მათი შვილის შესახებ გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სხვადასხვა ქვეყნის სკოლებში:

ამერიკა: მშობელ-პედაგოგთა ასოციაციები (PTA) ბევრ ამერიკულ სკოლაშია. ეს ორგანო მნიშვნელოვანი ნაწილია გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში. მშობლები მონაწილეობენ შეხვედრებში, რომლებზეც სკოლის პოლიტიკას, ბიუჯეტის განაწილებას და ფინანსურ აქტივობებს განიხილავენ. ეს ჩართულობა სკოლების მართვაში მშობელთა ხმების გათვალისწინებას უზრუნველყოფს.

ფინეთი: ფინურ სკოლებში მმართველ საბჭოებში მშობელთა წარმომადგენლები შედიან. ეს საბჭოები პასუხისმგებელნი არიან საკვანძო გადაწყვეტილებების მიღებაზე, სკოლების ოპერირებაზე, სასწავლო გეგმის ცვლილებებსა და რესურსების განაწილებაზე. ეს სტრუქტურა ხელს უწყობს თანამშრომლობით გარემოს, სადაც მშობლებს პირდაპირი გავლენა აქვთ საგანმანათლებლო პოლიტიკაზე.

ავსტრალია: სკოლის საბჭოები მშობლების, მასწავლებლებისა და თემის წევრებისგან შედგება. ეს საბჭოები სტრატეგიულ დაგეგმვაში, პოლიტიკის განვითარებასა და ფინანსურ მართვაში მონაწილეობენ. მშობლები ამ საბჭოებში ხელს უწყობენ დამხმარე და ინკლუზიური სასკოლო გარემოს შექმნას.

იაპონია: მშობელთა და პედაგოგთა ასოციაცია და მოხალისეთა კომიტეტები საშუალებას აძლევს მშობლებს, გამოთქვან თავიანთი მოსაზრებები და მონაწილეობა მიიღონ სკოლის აქტივობებში. ისინი მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ღონისძიებების ორგანიზებაში, თანხების შეგროვებაში და სკოლის ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებაში, რაც შვილების განათლებაში მშობელთა აქტიურად ჩართვის საშუალებაა.

როგორ უწყობენ მშობლები ხელს სკოლისა და ადგილობრივი თემის ურთიერთობას:

ფინეთი: სათემო პროექტები ფინურ სკოლებში ხშირად მშობლების ძალისხმევით ხორციელდება. მაგალითად, სკოლებმა და მშობლებმა შეიძლება ითანამშრომლონ ადგილობრივ ბიბლიოთეკებთან, რათა გააძლიერონ საკითხავი პროგრამები, რომლებშიც მშობლები მოხალისედ ასრულებენ კითხვის მენტორების როლს. სკოლებთან ხშირად თანამშრომლობენ გარემოს დაცვის ორგანიზაციები, რომლებსაც მშობლები მდგრადობის პროექტებში ეხმარებიან და აქტივობებში მონაწილეობენ. ეს ჩართულობა უზრუნველყოფს მშობლების აქტიურ მონაწილეობას შვილების განათლებაში და სკოლა-თემის კავშირებს აძლიერებს.

გერმანია: ორმაგი განათლების სისტემა მჭიდრო თანამშრომლობას მოიცავს სკოლებსა და ადგილობრივ ბიზნესებს შორის. მშობლებს ურჩევენ, თავიანთი პროფესიული გამოცდილების გაზიარებით მონაწილეობა მიიღონ ამ სისტემაში და სტაჟირებების ორგანიზებაში. ეს ჩართულობა არა მხოლოდ აუმჯობესებს მოსწავლეთა პრაქტიკულ სასწავლო გამოცდილებას, არამედ პარტნიორობას აძლიერებს სკოლასა და თემს შორის, რაც მნიშვნელოვან როლს ანიჭებს მშობლებს საგანმანათლებლო პროცესში.

ინგლისი: სკოლის სათემო ცენტრები მოსწავლეებს ისეთ მომსახურებებს სთავაზობენ, რაც ფორმალური განათლების მიღმა რჩება. ხშირად მშობლები მოხალისეობრივად ატარებენ ზრდასრულთა განათლების კლასებს, პირველადი დახმარების მასტერკლასებს, ჯანსაღი ცხოვრების წესის შესახებ ცნობიერების ასამაღლებელ ღონისძიებებსა და სოციალურ ღონისძიებებს.

შვედეთი: სკოლები ხშირად აორგანიზებენ სემინარებსა და დისკუსიის ჯგუფებს, რომლებშიც მშობლები და თემის წევრები იდეებს აზიარებენ განათლების პოლიტიკასა და პრაქტიკაზე. ამ შეხვედრებში მშობელთა ჩართულობა იმის გარანტიაა, რომ მათი მოსაზრებები იქნება გათვალისწინებული.  ეს ხელს უწყობს თანამშრომლობით მიდგომებს განათლებაში და სარგებელი მოაქვს მოსწავლეებისთვის, მშობლებისთვის, სკოლისა და თემის განვითარებისთვის.