ამ სტატიაში განხილულია პედაგოგიური მეთოდები და სტრატეგიები, რომელიც  სახალისოს ხდის  იგავ-არაკების გააზრების პროცესს.

იგავ-არაკი არის ლიტერატურული ჟანრი, რომელიც შეიცავს გარკვეულ მორალს და ქცევების შეფასებას. სწორედ  ამიტომ,  მისი  სწავლება  უნდა  დაეხმაროს  მოსწავლეებს  არა  მხოლოდ ტექსტის გასაგებად აღქმაში, არამედ მისი მნიშვნელობების გააზრებაში. გთავაზობთ, ჩემ გამოცდილებას და პედაგოგიური მეთოდებს,  რომლებიც  იგავ-არაკის  გააზრებას  ემსახურება:

I.              დამაფიქრებელი კითხვები, შეფასებითი დისკუსია: სასწავლო პროცესში აუცილებელია დამაფიქრებელი კითხვების დასმა, რომელიც ხელს უწყობს მოსწავლეებმა  გაააზრონ  პერსონაჟების  ქცევები და ამ ქცევების შედეგად  მიღებული  შედეგები. მაგალითისთვის:

• რა ფაქტორები განაპირობებენ გმირის გადაწყვეტილებას და როგორ შეაფასებდით მათ?
• რას გვეუბნება იგავ-არაკის სათაური?
• რა მორალური არგუმენტები გაქვს იმისთვის, რომ მოქმედება სწორად ან არასწორად შეფასდეს?
• როგორ დააკავშირებ იგავ-არაკში მოცემულ პრობლემას დღევანდელ ცხოვრებასთან?
• ამ გმირის ადგილას, როგორ მოიქცეოდი და რა გადაწყვეტილებას მიიღებდი?
• რას გვასწავლის ეს იგავ-არაკი?
• შეაფასე თითოეული პერსონაჟის ქცევა და დაასაბუთე ტექსტიდან შენი მოსაზრებები.

II.                  შემოქმედებითი წერილობითი დავალებები:  მოსწავლეებს შეიძლება დავავალოთ საკუთარი იგავის შექმნა, რომელიც ასახავს კონკრეტულ ეთიკურ დილემას. ასეთი დავალებები  ხელს  უწყობს  შემოქმედებითი აზროვნების განვითარებას;

III.               დეტალური შინაარსობრივი ანალიზი: დაწყებამდე ავუხსნათ ბავშვებს, რა არის იგავი და რა ამოცანას ატარებს იგი. განვიხილოთ ტექსტი დეტალურად, მიმოიხილოთ პერსონაჟები, მათი ქცევები, გადაწყვეტილებები და შედეგები.

1. სიმბოლიზმის გაგება, ალეგორიების გაგება : შეგვიძლია განვიხილოთ მეტაფორული ასპექტები (მაგალითად, როგორ შეესაბამება ცხოველების ქცევა ადამიანის ბუნებას). ასეთი დისკუსია დაეხმარება ბავშვებს, გააცნობიერონ,  რომ  იგავში  წარმოდგენილ  პერსონაჟებს   ადამიანური  ღირებულებები აქვთ.

2. ვიზუალური და აუდიო მხარდაჭერა: გაამყარეთ გაგება ვიზუალური მედიით — შეიძლება გამოიყენოთ კომპლექსური სურათები ან ვიდეო  მასალა, რათა   უფრო  კარგად აღიქვან  ტექსტში არსებული ძირითადი იდეები.

3. შემთხვევების ანალოგია: იმ შემთხვევაში,  თუ იგავ-არაკში ჩანს გარკვეული სიტუაცია (მაგალითად, ვიღაცამ მიიღო კარგი ან ცუდი გადაწყვეტილება),  გადავიტანოთ ეს სხვა სიტუაციებში: სახლში,  სკოლაში  ან პირად ურთიერთობებში. ბავშვების  აზროვნება  ამ  პროცესში უფრო ღრმა გახდება.

IV.            დასკვნის მომზადება:  მოსწავლეებმა უნდა  გაიაზრონ, რა იყო იგავის მთავარი იდეა და როგორ შეიძლება ეს იდეები გამოიყენონ ყოველდღიურ ცხოვრებაში. შეძლონ ცოდნის ტრანსფერი.

• ხელოვნების და ეთიკის ურთიერთობა: განვიხილოთ თითოეული გმირის ქცევა არა მხოლოდ ლიტერატურული მორალის,  არამედ ეთიკური და სოციოკულტურული ფაქტორების გათვალისწინებით. ამ მეთოდით, მოსწავლეები უკეთ გაიგებენ, როგორ მოქმედებს მორალი ყოველდღიურ ცხოვრებაზე;

1. სოციალური დისკუსიები და ჯგუფური მუშაობა: მოსწავლეები უნდა დაჯგუფდნენ, რომ თითოეულ მათგანს ჰქონდეს შესაძლებლობა გამოთქვას საკუთარი აზრი. ჯგუფურ მუშაობაში, ისინი შეძლებენ ერთმანეთის იდეებისა და მოსაზრებების მოუსმინონ, განიხილონ. მაგალითად, მასწავლებელმა შეიძლება დაავალოს მათ, რომ თითოეულმა ჯგუფმა შეაფასოს პერსონაჟის ქცევა, გამოყოს მისი ძლიერი და სუსტი მხარეები, იმსჯელონ მთავარ აზრზე და ა.შ;
2. შექმენით საკუთარი იგავ–არაკი: მოსწავლეებს მივცეთ შესაძლებლობა შექმნან საკუთარი იგავი ან მორალური ზღაპარი, რომელშიც გადმოცემული იქნება კონკრეტული ქცევა და თვისება. ასეთი დავალებები  დაეხმარება  მათ  ტექსტის  მახასიათებლების  უკეთ  გაგებაში;
3. შემოქმედებითი შეფასება: მოსწავლეებს შეიძლება დაევალოთ, რომ შექმნან ვიზუალური ან მხატვრული ნამუშევარი (პლაკატი, ნახატი, კომიქსი ), რომელიც ასახავს იგავ-არაკის მთავარ იდეას. ეს მათ დაეხმარება უკეთ გააცნობიერონ მორალური გზავნილი;

• ბოლო საკითხი და მოსაზრება: აუცილებელია თითოეული პერსონაჟის ქცევას მოჰყვეს კითხვა მასწავლებლის  მხრიდან , რომელი არჩევანი იყო სწორი და რატომ?, კითხვებს თან უნდა ახლდეს დისკუსია.
• აუდიო ბიბლიოთეკა:

იხ. ლინკზე – https://soundcloud.com/audio-archives-of-georgia/kldurz8f6d4h

აქვე  გიზიარებთ უშუალოდ კონკრეტულ მაგალითს, რომელიც შეგიძლიათ  სულხან-საბა ორბელიანის „ენით დაკოდილის“  გააზრებისთვის გამოიყენოთ:

QR კოდი: 

https://learningapps.org/watch?v=pv9gky1en25

QR კოდი:

https://learningapps.org/watch?v=p5qtv3dea21

ამდენად, თანამედროვე პედაგოგიკაში ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ არ მხოლოდ ტექსტი დავასწავლოთ, არამედ ვასწავლოთ, რატომ სწავლობენ,  როგორ გაიაზროთ  მასში ჩადებული ღირებულებები  და  როგორ  გამოიყენონ   მიღებული  ცოდნა   ყოველდღიურ ცხოვრებაში.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1. აუდიო ბიბლიოთეკა – იხ. ლინკზე:  https://soundcloud.com/audio-archives-of-georgia/kldurz8f6d4h
2. მარგოშვილი, ლ. – ინტერნეტგაზეთი- https://mastsavlebeli.ge/ „კომპლექსური დავალება – მოიფიქრე და დაწერე იგავის შეგონება“. იხ.ლინკზე- https://mastsavlebeli.ge/?p=35152
3. ჭყოიძე, თ. – ინტერნეტგაზეთი – https://mastsavlebeli.ge/ „როგორ ვასწავლოთ ამბავი, რომელიც მორალს შეიცავს?“. იხ. ლინკზე- https://mastsavlebeli.ge/?p=2119
4. სამსონია, ი. „წიგნიერება“: https://ru.scribd.com/doc/177130018/%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%92%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%90

ამას წინათ ერთმა მოსწავლემ სრული სერიოზულობით მითხრა – მე რომ ქიმიკოსი ვიყო და ჩემი ლაბორატორია მქონდეს, დილიდან საღამომდე მხოლოდ მხიარულ ექსპერიმენტებს გავაკეთებდიო. გარშემო ყველაფერი თუხთუხა და ფერადი იქნებოდაო… თქვენ კიდევ რამხელა შესაძლებლობას არ იყენებთო.

რა გინდა, რომ უთხრა, მართალია. უბრალოდ, ზოგჯერ ყოველდღიური რუტინა კლავს იმ ენერგიას, ყველაფერი აფერადო და ათუხთუხო.

თუმცა, ზოგიერთი საინტერესო ექსპერიმენტის მსვლელობას აქ მაინც დავწერ.

გახსოვდეთ! ცდები მხოლოდ მასწავლებელთან ერთად უნდა გაკეთდეს. თუ საკლასო ოთახში არ არის გამწოვი კარადა, მაშინ ფანჯრები უნდა გააღოთ. უნდა გამოიყენოთ დამცავი სათვალეები, ხელთათმანები და ხალათი. მკვეთრი სუნის მქონე ნივთიერებებთან მუშაობისას (მაგ. ამიაკი) გამოიყენეთ პირბადე. ასევე გახსოვდეთ, რომ სიფრთხილით უნდა მოიქცეთ მჟავებთან.

ქიმიასთან უსაფრთხოების დაცვა აუცილებელია!

„ოქროს წვიმა“

ანტიკურ ლეგენდებში მზეთუნახავი დანაე ცხოვრობს. ცხრაკლიტულშია გამომწყვდეული და ერთ დღესაც მის გისოსებიან სარკმელთან „ოქროს წვიმა“ წამოვა. ეს ძველი ბერძნების უზენაესი ღმერთი ზევსი მივიდა მის მოსანახულებლად და ოქროს წვიმის სახე მიიღო.

ჭურჭელი და რეაქტივები: ტყვიის აცეტატი/ტყვიის ნიტრატი – 1გრ; კალიუმის იოდიდი – 1გრ; ცხელი წყალი – 350მლ; ძმარმჟავა; სამი 400 ლმ-იანი ქიმიური ჭიქა.

აიღეთ ერთი გრამი ტყვიის აცეტატი (ან ტყვიის ნიტრატი) და ამდენივე (ანუ, ერთი გრამი) კალიუმის იოდიდი. თითოეულს დაასხით 175მლ ადუღებამდე მიყვანილი ცხელი წყალი. ტყვიის მარილის წყალხსნარს რამდენიმე წვეთი ძმარმჟავა ჩაამატეთ, რომ გამოლექვა შეაჩეროთ. შემდეგ ეს ორი წყალხსნარი ერთმანეთს შეურიეთ. ნელი გაციებისას ხსნარიდან ტყვიის იოდიდის გამოყოფა დაიწყება. მბრწყინავი ოქროსფერი ქერცლები „ოქროს წვიმის“ სახით წამოვა:

2KI+Pb(NO₃)₂=PbI₂+2KNO_3.

ტყვიის ნიტრატზე ასევე სცადეთ:

ჭურჭელი და რეაქტივები: ტყვიის ნიტრატი – 5-10გრ; თუთიის ფირფიტა; 500 ლმ-იანი ქიმიური ჭიქა (ორი ცალი); ნატრიუმის ჰიპოქლორიდი – 5გრ; ნატრიუმის ტუტე – 5გრ.

1. ავიღოთ 500მლ ქიმიური ჭიქა და შიგნით მოვათავსოთ თუთიის ფირფიტის ნაჭერი. დავამატოთ ტყვიის ნიტრატის ნაჯერი ხსნარი, ისე, რომ თუთიის ნაჭერი მთლიანად დაიფაროს. ცოტა ხნის შემდეგ, თუთიის ფირფიტაზე ტყვიის კრისტალები წარმოიქმნება. ეს ჩანაცვლების რეაქცია გახლავთ:

Pb(NO₃)₂+Zn→ Pb+ Zn(NO₃)_2.

2. ქიმიურ ჭიქაში ჩავასხათ ტყვიის ნიტრატის ნაჯერი ხსნარი და დავამატოთ ნატრიუმის ჰიპოქლორიდი. შედეგად, ტყვიის ჰიპოქლორიდის ნალექი გამოიყოფა:

Pb(NO₃)₂+2NaClO→ Pb(ClO)₂+2NaNO_3.

3. ქიმიურ ჭიქაში ჩავასხათ ტყვიის ნიტრატის ნაჯერი ხსნარი და დავამატოთ ნატრიუმის ტუტის 5%-იანი ხსნარი. თავდაპირველად ტყვიის ჰიდროქსიდი წარმოიქმნება, მაგრამ ნატრიუმის ტუტის სიჭარბის გამო ტყვიის რთული კომპლექსური ნაერთი მიიღება, რომელიც წყალში კარგად იხსნება:

Pb(NO₃)₂+4NaOH→Na₂[Pb(OH)₄]+2NaNO_3.

ცოტა უფრო მძაფრი რეაქციებიც ვცადოთ.

4. ქიმიური „რაკეტა“

ჭურჭელი და რეაქტივები: კოლბა – ერთი ცალი; პიპეტი; კალიუმის ქლორატი 30-40 გრ; მარმელადის ნაჭერი.

კოლბაში მოვათავსოთ 30-40 გრამი კალიუმის ქლორატი, იგივე ბერთოლეს მარილი KClO₃. ეს მარილი ძლიერი დამჟანგავია. კოლბა გავაცხელოთ და მარილი გავალღოთ, შემდეგ დავამატოთ მარმელადის ნაჭრები და დავაკვირდეთ ცდის მსვლელობას, კოლბაში ნამდვილი ვულკანი აბობოქრდება. კალიუმის ქლორატი ჟანგავს მარმელადში არსებულ შაქარს და ჟელატინს. წარმოიქმნება კალიუმის ქლორიდი, ნახშირორჟანგი და წყალი.

5. ქაღალდი ან ძველი ფულის კუპიურა თუ გაქვთ, შეგიძლიათ თან დაწვათ და თან არც დაწვათ.

ჭურჭელი და რეაქტივები: ქიმიური ჭიქა 500მლ, 3 ცალი; სამედიცინო სპირტი; ნატრიუმის ქლორიდი; სპირტქურა; პინცეტი.

ავიღოთ სამი ქიმიური ჭიქა. პირველ მათგანში ჩავასხათ 100მლ სამედიცინო სპირტი; მეორეში – 100მლ წყალი; მესამეში – 50მლ სპირტი და 50მლ წყალი. მესამე ჭიქაში ჩავამატოთ მცირე რაოდენობით ნატრიუმის ქლორიდი. ავიღოთ ქაღალდი. პინცეტით ჯერ კარგად დავასველოთ პირველ ჭიქაში, შემდეგ მეორეში, სულ ბოლოს მესამეში. როცა დავრწმუნდებით, რომ კარგად არის დასველებული, ამოვიღოთ და ცეცხლი წავუკიდოთ. ქაღალდი მკვეთრი ყვითელი ალით „დაიწვება“. ოღონდ, არ დაიწვება. დაიწვება მხოლოდ სპირტი ქაღალდის ზედაპირზე. მკვეთრ ყვითელ ფერს ალს ნატრიუმის იონები მისცემენ, ქაღალდი კი მთელი დარჩება.

თუ თქვენი ლაბორატორიიდან ან საკლასო ოთახიდან გზაჯვარედინი მოჩანს, სადაც შუქნიშანი მანქანის ნაკადს წამდაუწუმ აჩერებს, გავიხსენოთ, ჩვენი, „ქიმიური შუქნიშანი“.

6. შუქნიშანი

ჭურჭელი და რეაქტივები: 500მლ ქიმიური ჭიქა 2ცალი; გლუკოზა; ინდიგოკარმინი (ნამცხვრის ლურჯი ფერის საღებავებში შედის); 5% ნატრიუმის ტუტე.

ქიმიურ ჭიქაში გამოხდილი წყლის მცირე რაოდენობას დავამატოთ 2 გრ გლუკოზის ფხვნილი, კარგად მოვურიოთ და დავამატოთ ინდიკატორ ინდიგოკარმინის მცირე რაოდენობა, ისე, რომ ხსნარმა ხასხასა ლურჯი შეფერილობა მიიღოს. ასევე დავამატოთ 10მლ 5% ნატრიუმის ტუტე.

შემდეგ გადავასხათ სხვა ქიმიურ ჭიქაში, კვლავ ძველ ჭიქაში გადმოვასხათ და ასე რამდენჯერმე გავიმეოროთ. ხსნარი ჯერ მწვანეა, შემდეგ წითლდება და ბოლოს ყვითელ ფერს იღებს. ქიმიური ჭიქიდან სხვა ჭიქაში გადასხმით ინდიკატორი ჰაერში შემავალი ჟანგბადით იჟანგება, ხსნარში შემავალი გლუკოზა და აღმდგენელია და რეაქცია თავიდან იწყება, ანუ ფერების ერთმანეთში გადასვლა ხელახლა ხდება.

ეს ექსპერიმენტები ერთი მხიარულებისთვის საკმარისი იქნება. დანარჩენი მერე ვნახოთ.

ოთარ ჭილაძის პოეზია განსაკუთრებულად ღრმა, ემოციური და ფილოსოფიურია, რაც მას მნიშვნელოვან რესურსად აქცევს ლიტერატურის სწავლების პროცესში. მისი ლექსები საშუალებას აძლევს მოსწავლეებს, არამხოლოდ შეისწავლონ პოეტური ფორმები და სიმბოლიზმი, არამედ განივითარონ კრიტიკული და ფილოსოფიური აზროვნება. განსაკუთრებით გამორჩეულია ლექსი „ზოოპარკი“, რომელიც დამკვიდრებულია სასკოლო პროგრამაში და საინტერესო საშუალებას იძლევა მრავალმხრივი ანალიზისთვის.

ლექსის სიმბოლური მნიშვნელობა ლექსში „ზოოპარკი“ აღწერილია ცხოველების სამყარო, რომლებიც ზოოპარკში, ადამიანის თვალწინ, ხელოვნურად შექმნილ გარემოში ცხოვრობენ. თუმცა ლექსის არსი არ შემოიფარგლება მხოლოდ ცხოველების გალიაში გამოკეტვით. ის სიმბოლურად გადმოსცემს ადამიანის მდგომარეობას საზოგადოებაში, თავისუფლების შეზღუდვის, უუნარობისა და თვითგამოხატვის პრობლემებს. ცხოველები ამ კონტექსტში ხშირად ადამიანურ ემოციებსა და განცდებს ასახავენ, ხოლო ზოოპარკი – საზღვრებსა და ჩარჩოებს, რომლებიც ზოგჯერ საზოგადოების მიერ არის დაწესებული.

როგორ დავეხმაროთ ამ ლექსის გააზრებაში  მოსწავლეებს?  

უნდა გავითვალისწინოთ ….

1. ლექსის კონტექსტი: „ზოოპარკი“ ხატავს სამყაროს, სადაც ცხოველები ცხოვრობენ. აქ მნიშვნელოვანია მოსწავლეებს ავუხსნათ, რომ ეს ლექსი არ ეხება მხოლოდ ცხოველების გალიებში გამოკეტვას, არამედ ეხება იმავე ცხოველების ბუნებრივ ცხოვრებას, რომლებიც ზოოპარკში ადამიანის  თვალწინ  ჩაკეტილნი არიან.
2. სიმბოლიზმი და სათქმელი: ცხოველები, ლექსის პერსონაჟები, შეიძლება ემსგავსებოდეს ადამიანების ცხოვრებას და ადამიანური ემოციების გამოხატვას. მაგალითად, ცხოველების გალიაში ყოფნა შეიძლება იქნას გააზრებული, როგორც ადამიანის თავისუფლების შეზღუდვა.

შესაძლებელია ლექსის გააზრება, როგორც ადამიანების მიერ ბუნებისა და ცხოველების მიმართ გაუაზრებელი დამოკიდებულების გამოხატულება.

3. მასწავლებლის როლი: მოსწავლეებს უნდა ვასწავლოთ არა მხოლოდ ლექსის  პირდაპირი მნიშვნელობა, არამედ მისი სიღრმე და ფილოსოფიური ელემენტები. ამისათვის შეიძლება გავუზიაროთ მათი საკუთარი გრძნობები და აზრები ცხოველებზე,  ბუნებაზე  და  ზოოპარკის შინაარსზე. გავმართოთ დისკუსია.
4. კითხვები მოსწავლეებისათვის: რა შეგრძნება გაქვთ, როდესაც ხართ ზოოპარკში? როგორ ფიქრობთ, რატომ იყენებს ავტორი ცხოველებს, რომ საუბრობს ადამიანის ცხოვრების შესახებ? რას ნიშნავს „გამბედაობა“ და „თავისუფლება“ ამ ლექსში?

აქვე გიზიარებთ მეთოდებს და  ჩემს შექმნილ აქტივობებს  https://learningapps.org/- ზე   ლექსის გასააზრებლად  სხვადასხვა პედაგოგიური მეთოდები არსებობს, რომლებიც საშუალებას იძლევა მოსწავლეებს უფრო ღრმად ჩაწვდნენ ტექსტის შინაარსს, სიმბოლიზმს და ემოციურ დატვირთვას. აქ არის რამდენიმე მეთოდი, რომელიც შეიძლება გამოვიყენოთ ლექსის გააზრებისთვის:

1. 1. წაკითხვისა და ანალიზის მეთოდი:

მეთოდი: ლექსის წაკითხვის შემდეგ, მასწავლებელი კითხვებს სვამს, რომლებიც დაეხმარება მოსწავლეებს ანალიზში და გააზრებაში.

მნიშვნელობა: მნიშვნელოვანია, რომ მოსწავლეები შეძლონ არა მხოლოდ ლექსის გაგება, არამედ მისი ფილოსოფიური და ემოციური შინაარსის გაცნობაც.

შეკითხვის მაგალითები: რას გამოხატავს ეს სიმბოლო (მაგ. გალია,  ან ცხოველი)?, როგორ შეიძლება განვიხილოთ ამ ლექსში გამოყენებული ბუნების ელემენტები?, რა არის ლექსის მთავარი იდეა?

2. სიმბოლიკის გააზრება:

მეთოდი: ლექსში  გამოყენებული  სიმბოლოების ანალიზი, რომელიც  გაარკვევს, თუ როგორ შეიძლება  ზოგიერთი  ელემენტი  (მაგ. ცხოველები, ბუნება, კონკრეტული სახეები) დაკავშირებული  იყოს  ადამიანურ  გრძნობებს,  ემოციებს  და  ცხოვრებისეულ თემებს.

მნიშვნელობა: ლექსები ხშირად შეიცავენ სიმბოლებს, რომლებიც პირდაპირ არ არიან აღქმული, ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ მასწავლებელმა მოსწავლეებს დაეხმაროს მათ ამოცნობაში.

შეკითხვები: რას წარმოადგენს ზოოპარკის ცხოველები და რატომ არის მათი ყოფნა ასე მნიშვნელოვანი?, რა შეიძლება გამოიხატოს ცხოველების ან გალიების საშუალებით?

3. მხატვრული გამოხატვა:

მეთოდი: მოსწავლეებს შესაძლებლობა უნდა მიეცეთ, თავიანთი ინტერპრეტაცია ვიზუალურად გამოხატონ (ნახატები, კოლაჟები, პოსტერები, კომიქსები).

მნიშვნელობა: მხატვრული გამოხატვა არა მხოლოდ ინტერპრეტაციას აძლიერებს, არამედ ბავშვებს ეხმარება ლექსის ემოციური მხარის დანახვაში.

შეკითხვები: როგორ გამოიყურება ზოოპარკი თქვენს მიერ შექმნილ ნახატში?, როგორ გამოხატავს თქვენი ნახატი ლექსის მთავარი იდეა?

4. ჯგუფური მუშაობა და დისკუსიები:

მეთოდი: ჯგუფური მუშაობა, სადაც მოსწავლეები ერთმანეთს აჩვენებენ თავიანთ ინტერპრეტაციას, განიხილავენ ლექსის სიმბოლოებს და მხატვრულ ელემენტებს, პერსონაჟებს.

მნიშვნელობა: ჯგუფში მუშაობა ეხმარება მოსწავლეებს ერთმანეთისგან ისწავლონ და განსხვავებული აზრები გაიზიარონ, ისწავლონ გუნდურობა, აზრის გამოხატვა და არგუმენტირება.

შეკითხვები: რა განსხვავებები და მსგავსებები ნახეთ თქვენს და თქვენი თანაკლასელების ინტერპრეტაციებში?, როგორ აისახება თქვენი წაკითხული ლექსი თქვენს სამყაროში?

5. ბუნებაში დაკვირვება:

მეთოდი: მოსწავლეებს შეუძლიათ დააკვირდნენ ბუნების ელემენტებს (მაგ. ცხოველები, ხეები, მზე) და შეადარონ ისინი ლექსში არსებულ სიმბოლურ ელემენტებს.

მნიშვნელობა: ბუნებრივი სამყაროს დაკვირვება ამდიდრებს ლექსის გააზრებას და აძლევს მოსწავლეებს საშუალებას, უშუალოდ იმუშაონ გარემოსთან.

შეკითხვები: როგორ მოქმედებს ბუნების ეს ელემენტები თქვენს აღქმაზე?, რა არის ბუნებისა და ადამიანის ურთიერთობა ამ ლექსში?

6. 6. ბავშვური ინტერპრეტაცია:

მეთოდი: ბავშვებს შეუძლიათ წარმოიდგინონ, რომ ისინი არიან ცხოველები ზოოპარკში, და განიხილონ რა შეიძლება იგრძნონ და რას უყურებენ ისინი, როცა თავისუფლება შეზღუდულია.

მნიშვნელობა: ბავშვური ინტერპრეტაცია ეხმარება მოსწავლეებს, დაეუფლონ ემოციურ გადმოცემას და შინაგანი სამყაროს შესწავლას.

შეკითხვები: როგორ ფიქრობთ, როგორ განიცდიან ცხოველები ზოოპარკში?, როგორ შეუძლია ამ ლექსის პერსონაჟს (ცხოველს) დაგვეხმაროს გრძნობების გამოხატვაში?

7. დოსიეს შექმნა:

მეთოდი: მოსწავლეებს დავავალოთ, რომ შექმნან საკუთარი დოსიე ზოოპარკში ცხოველების შესახებ, სადაც თითოეული ცხოველი მათთვის მნიშვნელოვნად იქნება განსახილველი.

მნიშვნელობა: ეს მეთოდი ხელს უწყობს ცხოველების დეტალური და ემოციური გააზრებას.

შეკითხვები: როგორ შეიძლება თითოეული ცხოველი გამოხატავდეს ადამიანურ გრძნობებსა და განცდებს?

გიზიარებთ აქტივობებს, რომელიც შეგიძლიათ გამოიყენოთ უშუალოდ გაკვეთილის მსვლელობისას:

• ზოოპარკი” ( ნაწყვეტი ) -ოთარ ჭილაძე. ვიდეო რესურსი იხ. ლინკზე: https://learningapps.org/display?v=p01ewetp522

QR კოდი:

• ” ზოოპარკი” ( ნაწყვეტი ) -ოთარ ჭილაძე. ( კითხვები) რესურსი იხ. ლინკზე: https://learningapps.org/display?v=pto109u0j22

QR კოდი:

    ამდენად, ოთარ ჭილაძის პოეზია, თავისი სიღრმითა და სიმბოლურობით, უნიკალური რესურსია  მასწავლებლებისთვის, რომლებიც ლიტერატურის სწავლების პროცესში მოსწავლეებს  უვითარებს შემოქმედებით უნარებს. სწორი პედაგოგიური მიდგომების გამოყენებით, ლექსის  გააზრება  შეიძლება გახდეს  საინტერესო, შემოქმედებითი.  რაც საშუალებას იძლევა მოსწავლეებს  უკეთ  გაიგონ  ტექსტის ღრმა შინაარსი და მის ფილოსოფიური დატვირთვა.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1. http://kargiskola.ge/downloadsesia.php
2. მენაბდე,მ., – ინტერნეტგაზეთი – https://mastsavlebeli.ge/ ,” როგორ ვასწავლოთ ლექსები”.   სტატია იხ: https://mastsavlebeli.ge/?p=14266
3. https://learningapps.org/

ნამდვილად ნახავდით ვიდეოს, რომელშიც ვაშინგტონის კათედრალში მჯდარ დონალდ ტრამპს, ინაუგურაციის დღეზე, ღვთისმსახური ქალი მოწყალების გამოჩენისკენ მოუწოდებს (ვიდეო: https://www.youtube.com/watch?v=31ylIPemGlE). რასაც იგი ამ ქადაგებაში ამბობს, სრულად ემყარება წმინდა წერილს და შემთხვევითი არაა, რომ თავის თხოვნას ტრამპისადმი ბიბლიური ფრაზის პერიფრაზით ასრულებს: „ჩვენი უფალი მოგვიწოდებს, მოწყალე ვიყოთ უცხოთა მიმართ, რადგან ერთ დროს ჩვენც უცხონი ვიყავით ამ ქვეყანაში“ („გიყვარდეთ მდგმური, რადგან თქვენც მდგმურები იყავით ეგვიპტის ქვეყანაში“. მეორე რჯული 10:19).

ეს მამაცი ქალი ვაშინგტონის ეპისკოპოსი მარიან ედგარ ბადია. იგი 2011 წლიდან ჩაუდგა სათავეში ვაშინგტონის ეპარქიას და ეს პირველი შემთხვევა არაა, როცა ასეთი თამამი და მტკიცეა: 2020 წელს, როცა ჯორჯ ფლოიდის მკვლელობამ ამერიკა შეძრა, ტრამპმა წმ. იოანეს ეკლესიის ეზოდან სატელევიზიო ჩართვა მოაწყო. ეს დილით მოხდა, როცა პრესკონფერენცია, რომელზეც პრეზიდენტმა განაცხადა, საპროტესტოდ გამოსული ხალხის წინააღმდეგ სამხედრო ძალის გამოყენებას არ მოვერიდებიო, ახალი დამთავრებული იყო.

ტრამპს ბიბლია უკუღმა ეჭირა და ამბობდა: „ეს დიადი ქვეყანაა“ („This is a great country“).

როგორც ეპისკოპალური ეკლესიის მრევლმა, ისე სხვა ამერიკელებმაც იფიქრეს, რომ წმ. იოანეს ეკლესიის პოზიციაც ეს იყო, რაკი პრეზიდენტს ნება დართეს, ტაძრის წინ სიტყვით გამოსულიყო. ეპისკოპოსი მარიანი დაუყოვნებლივ გამოვიდა განცხადებით CNN-ზე:

„პირდაპირ ვიტყვი: პრეზიდენტმა გამოიყენა ბიბლია, იუდეო-ქრისტიანული ტრადიციის უწმინდესი ტექსტი, და ასევე, ჩემი ეპარქიის ერთ-ერთი ეკლესია უნებართვოდ, რათა იესოს სწავლების სრულად საპირისპირო მესიჯი გაევრცელებინა. ყველაფერი, რაც მან გააკეთა და თქვა, მხოლოდ გაამძაფრებს ძალადობას. ჩვენ გვჭირდება მმართველობა, რომელიც მორალისა და ეთიკის ნორმებს დაიცავს, მან კი ყველაფერი გააკეთა საიმისოდ, რომ საზოგადოება ორად გავეყავით“.

ბადის სიმტკიცით მაშინაც ბევრი აღფრთოვანდა. მით უმეტეს, რომ ეს ამბავი ერთი ინტერვიუთი არ დამთავრებულა – ეპისკოპოსი დაუზარებლად დადიოდა ეთერიდან ეთერში, რათა ამერიკელებისთვის დავიწყებული ქრისტიანული ჭეშმარიტებები შეეხსენებინა.

ალბათ, ფიქრობთ, რომ ასეთ ადამიანს ნამდვილად ბევრი ექნება მოსაყოლი სიმამაცეზე. მართალიც იქნებით – ეპისკოპოსი მარიანი ავტორია შესანიშნავი წიგნისა „How We Learn To Be Brave“, რომელშიც როგორც პირად, ასევე სხვების გამოცდილებაზე გვიამბობს. მოსაწყენი სამოტივაციო წიგნი არ გეგონოთ – ეს უფრო სამეცნიერო-პოპულარული, ესეისტური ნაშრომია, გაჯერებული ფილოსოფიური, ისტორიული, სოციოლოგიური მაგალითებით, რომელთაც ეპისკოპოსი სახარების შუქზე გვაჩვენებს. წიგნში იგი იმ გადამწყვეტ მომენტებზე მსჯელობს, ერთი შეხედვით, სრულიად ყოფით მომენტებზე, ყველა ჩვენგანის ცხოვრებაში რომ ყოფილა, რომლებიც ჩვენგან სიმამაცის გამოვლენას მოითხოვს. სიმამაცე კი თანდაყოლილი თვისება როდია – ეს არჩევანია. ჩვენ ყოველთვის ვირჩევთ, ვიყოთ მამაცები და ამ არჩევანისას ვსწავლობთ კიდეც სიმამაცეს. ასეთი მომენტები ეპისკოპოსმა შვიდ ნაწილად დააჯგუფა. შესაბამისად, წიგნიც შვიდი თავისაგან შედგება: „Deciding to Go“, „Deciding to Stay“, „Deciding to Start“, „Accepting What You Do Not Choose“, „Stepping up to the Plate“, „The Inevitable Letdown“,„The Hidden Virtue of Perseverance“ – „დარჩენა“, „წასვლა“, „ახალი საქმის დაწყება“, „მიღება იმისა, რაც არ აგირჩევია“, „პასუხისმგებლობის აღება იმაზე, რისთვისაც თავი ღირსად არ მიგაჩნია, მაგრამ იცი, რომ სხვა არავინ გააკეთებს“, „გარდაუვალი გაწბილება“, „სიმტკიცის ფარული ღირსება“.

წიგნს ვკითხულობთ და ბადის წინააღმდეგობებით აღსავსე ცხოვრებასაც ვეცნობით: სულ პირველად სიმამაცის გამოჩენა მაშინ დასჭირდა, როცა მამა დედინაცვალს გაშორდა. მამასთან გადასვლა გამორიცხული იყო (ალკოჰოლიზმით იტანჯებოდა), მაგრამ ასევე გამორიცხული იყო დედინაცვალთან დარჩენა. ამიტომ 17 წლის მარიანმა ურთულესი გადაწყვეტილება მიიღო – დედასთან ჩავიდა, რომელთანაც წლობით არავითარი კონტაქტი არ ჰქონია. ამის საპირისპიროდ, სწორედ დარჩენა იყო სიმამაცე, მოგვიანებით, როცა შვილები ჰყავდა, ოჯახზე უნდა ეზრუნა, გული კი ინტელექტუალური საქმიანობისკენ მიუწევდა. არნახული ძალისხმევა დასჭირდა, როგორმე გამკლავებოდა დროის ფლანგვისა და საკუთარი უსარგებლობის შეგრძნებას. მერე მოხდა ისე, რომ მისი დის ოჯახს დიდი განსაცდელი დაატყდა თავს: დის ქმარს, ჯეკს, სიმსივნე დაუდგინეს. მკურნალობამ რემისია შესაძლებელი გახადა, მაგრამ მხოლოდ მცირე ხნით. ბადი გვიყვება, მისი დაც და ჯეკიც როგორი სიმამაცით შეხვდნენ იმას, რაც გარდაუვალი იყო – ბოლო დღეებში ჯეკი მხიარულად ამბობდა კიდეც, ისე ვკვდები, როგორც ეკლესია გვასწავლისო.

ამასობაში, ბადის სასულიერო გზაც გრძელდებოდა: გულწრფელად გვიამბობს თავის ოცნებებსა და მიზნებზე, გამხდარიყო ჯერ ეკლესიის წინამძღვარი, შემდეგ – ეპისკოპოსი და გულწრფელად გვიამბობს ამ გზაზე განცდილ მარცხებზეც. ვისაც სანუკვარი ოცნება გქონიათ, რომლისკენ სწრაფვაშიც წაბორძიკებულხართ, გეცოდინებათ, რა სიმწარეა მარცხი, რა სიმწარეა, როცა ის, რაც გულით გინდა, არაფრით გამოდის. ამას ემატებოდა ქრონიკული ტკივილიც, რომელზეც ეპისკოპოსი უფრო ფართო, ავადმყოფობისა და მასთან დამოკიდებულების, კონტექსტში მსჯელობს. იყო ბევრი შეცდომაც, ქადაგებისას, მრევლთან ურთიერთობისას დაშვებული, რომლებიც ბადიმ ძალიან მძიმედ განიცადა. შეცდომისა და მარცხის თემა ერთ-ერთი მთავარია წიგნში.

მაგრამ, როგორც ზემოთ ვთქვი, ეპისკოპოსი მხოლოდ თავის გამოცდილებაზე არ გვიყვება – ეს წიგნი ძვირფასი სახელმძღვანელოა ამერიკის ისტორიაში სიმამაცის მაგალითების საპოვნელადაც. აქ არიან: მარტინ ლუთერ კინგი და რასიზმის წინააღმდეგ მებრძოლი თეთრკანიანი სემინარიელები, აგრეთვე რუზველტი და მისი მეუღლე, ელეონორი, უჩვეულო ცოლ-ქმრობა, უფრო პარტნიორობა, რომ აკავშირებდათ, სამართლიანობისათვის მებრძოლი თარგუდ მარშალი და მისი თანამედროვე პოლი მორეი – ეს სრულიად არაჩვეულებრივი, მიზანდასახული და უშიშარი ქალი, რომლის არგუმენტაციაც შავკანიანთა უფლებების დასაცავად დღეს ამერიკის სამოქალაქო სამართლის ნაწილია.

ჩემთვის განსაკუთრებით საყურადღებო იყო ბოლო თავები: ლიდერობასა და სიმტკიცეზე. საქმე ისაა, რომ სასულიერო პირის ცხოვრება მხოლოდ ღვთისმსახურება არ არის, ეს, უწინარესად, ადამიანთა მსახურებაა, სამრევლოს მართვა, ეპარქიის მართვა. როგორც ეპისკოპოსი წერს, სიმტკიცე აუცილებელია, მაგრამ არ კმარა – არსებობს თეორიები, რომლებიც სოციოლოგიაში კარგადაა ჩამოყალიბებული და რომლებიც ლიდერმა (როგორც სასულიერომ, ასევე საერომ) უნდა შეისწავლოს და დანერგოს. მართვას, ყველა სხვა საქმის მსგავსად, სჭირდება სპეციფიკური ცოდნა. პირველი, რითაც ლიდერმა მართვის სწავლა უნდა დაიწყოს, თავისი ცხოვრების მოწესრიგებაა – მართვა სამი კომპონენტისგან შედგება: ხალხის ის ჯგუფი, რომელსაც უძღვები; შენი ოჯახი (დედა, მამა, და-ძმები); და შენი შეძენილი ოჯახი (მეუღლე, შვილები). რაც ერთ კომპონენტში ხდება, ზემოქმედებს დანარჩენებზეც. ამიტომ მინეაპოლისში ეკლესიის წინამძღვრად ახალდანიშნულმა მარიანმა გადაწყვიტა, ურთიერთობა შეენარჩუნებინა მამასა და დედინაცვალთან (თუმცა უფრო ადვილი იქნებოდა, ასე არ მოქცეულიყო), ასევე უკეთ გადაენაწილებინა მეუღლესთან ოჯახური მოვალეობები.

„How We Learn To Be Brave“ ნამდვილად შთამაგონებელი წიგნია და არამხოლოდ მორწმუნე ადამიანებისთვის გამიზნული. ამაში რომ დარწმუნდეთ, მეც იმ ფრაზით დავასრულებ ამ წერილს, რომლითაც წიგნი მთავრდება:

„May you and I dare to believe that we are where we are meant to be when the moment comes, doing the work that is ours to do, fully present to our lives. For it is in this work that we learn to be brave.“  („დაე თქვენც და მეც გვწამდეს, რომ როცა მოვა ამის დრო, სწორედ იქ ვიქნებით, სადაც უნდა ვიყოთ, გავაკეთებთ იმ საქმეს, რომელიც მხოლოდ ჩვენი გასაკეთებელია, სრულად ვიქნებით აქ და ახლა – ჩვენს ცხოვრებაში. რადგან სწორედ ამ შრომაში ვსწავლობთ სიმამაცეს“).

მინდა გაგიზიაროთ ჩემი გამოცდილება იმ გაკვეთილის შესახებ, რომელიც ჩავატარე  მესამე კლასში და  მზის დაბნელებას ეხებოდა. გაკვეთილის მიზანი იყო მოსწავლეთა ცოდნის გაღრმავება და მათი პრაქტიკული ჩართულობის უზრუნველყოფა. მოსწავლეებმა მოამზადეს  საინტერესო მასალები. ერთ-ერთმა მოსწავლემ გაკვეთილის ფარგლებში შექმნა და წარმოადგინა  მანიპულატივი, რომელიც მზის დაბნელების პროცესს თვალსაჩინოდ ასახავდა.

გაკვეთილზე მოსწავლეებმა განიხილეს:

1. რა არის მზის დაბნელება?

მზის დაბნელება ასტრონომიული მოვლენაა, რომელიც მაშინ ხდება, როდესაც მთვარე დედამიწასა და მზეს შორის აღმოჩნდება და ნაწილობრივ ან სრულად ფარავს მზის დისკოს. ამ მოვლენის დროს დღისით დროებითი სიბნელე ისადგურებს, რაც კოსმოსში მიმდინარე განსაკუთრებული ფენომენის შედეგია. მზის დაბნელებას სხვადასხვა კულტურები განსხვავებულად აღიქვამდნენ – ზოგიერთი მას მიიჩნევდა ღვთის რისხვად, ზოგი კი კეთილ ნიშნად.

2. საინტერესო ფაქტები მზის დაბნელების შესახებ:

• სრული მზის დაბნელების დროს შესაძლებელია დავინახოთ მზის გარეგანი ფენა – კორონა, რომელიც ჩვეულებრივ პირობებში უხილავია.
• მზის დაბნელების დროს ცხოველთა ქცევა იცვლება – ფრინველები წყვეტენ გალობას, ხოლო ცხოველები ძილისთვის მზადებას იწყებენ.
• ყველაზე ხანგრძლივი სრული მზის დაბნელება 7 წუთსა და 32 წამს გრძელდება.

3. მზის დაბნელების ტიპები

• სრული დაბნელება – მთვარე მთლიანად ფარავს მზეს და დედამიწაზე დროებითი სიბნელე ისადგურებს.
• ნაწილობრივი დაბნელება – მთვარე მხოლოდ ნაწილობრივ ფარავს მზეს, რის გამოც მისი ნაწილი ხილული რჩება.

4.როგორ ვუყუროთ მზის დაბნელებას უსაფრთხოდ?

მოსწავლეებმა ისწავლეს, რომ მზის დაბნელების ყურება შეუიარაღებელი თვალით არ შეიძლება, რადგან ეს შეიძლება საფრთხის შემცველი იყოს მხედველობისთვის. მისი დაკვირვება შესაძლებელია სპეციალური მზის სათვალეებით, ტელესკოპებით ან წყლით სავსე კონტეინერში არეკლილი გამოსახულების საშუალებით.

მოსწავლის ნამუშევარი – მზის დაბნელების მანიპულატივი

განსაკუთრებით აღსანიშნავია მოსწავლის ()მიერ შექმნილი ინოვაციური მანიპულატივი, ეს ხელსაწყო რეალურად აჩვენებს მზის დაბნელების მოვლენას. მანიპულატივი შედგება ორი მთავარი ნაწილისგან:

1. მზის მოდელი – ყვითელი წრიული ობიექტი, რომელიც განათებულია და წარმოადგენს მზეს. მოსწავლემ ეს გააკეთა ბრტყელი ყვითელი დისკოსგან, რომელსაც უკან განათება აქვს, რაც მზის ბრწყინვალებას იმიტირებს.
2. მთვარის მოდელი – მუქი ფერის რუხი დისკო, რომელიც წარმოადგენს მთვარეს. ეს მოდელი მოძრავია და მოსწავლეს შეუძლია გადააადგილოს მზის მოდელის წინ.

როდესაც მოსწავლე მთვარის მოდელს გადააადგილებს მზის წინ, ის ქმნის დაბნელების ეფექტს – მთვარე ფარავს მზის შუქს და ხდება ზუსტად ის, რაც ხდება ნამდვილი მზის დაბნელებისას. მოსწავლის შექმნილი ეს სიმულაცია ძალიან თვალსაჩინოდ აჩვენებს, თუ როგორ ხდება ასტრონომიული მოვლენა რეალობაში.

მანიპულატივის ქვედა ნაწილში ჩანს მეორე ყვითელი განათებული წრე, რომელიც იმეორებს ზედა ნაწილის პროცესებს და ამით კიდევ უფრო საინტერესოს ხდის მოდელს. ეს მოსწავლის მიერ კარგად გააზრებული დეტალია, რომელიც ხაზს უსვამს მზის დაბნელების ეფექტების მნიშვნელობას.

გაკვეთილის განმავლობაში მოსწავლეებმა:

• უყურეს ანიმაციურ ვიდეოს მზის დაბნელების შესახებ;
• განიხილეს, როგორ ხდება დაბნელება და რატომ გვხვდება ის მხოლოდ გარკვეულ ადგილებში;
• იმუშავეს ჯგუფებში და წარმოადგინეს  საკუთარი ახსნა-განმარტებები;
• დაბოლოს, წარმოადგინეს საინტერესო პროექტები, მათ შორის – რეალურად მოქმედი მზის დაბნელების მანიპულატივი.

მოსწავლეებმა არა მხოლოდ შეიძინეს ახალი ცოდნა, არამედ ხელით შესრულებული სამუშაოთი კიდევ უფრო გაიღრმავეს წარმოდგენა ასტრონომიულ მოვლენებზე. შესასწავლი საკითხისადმი ასეთმა მიდგომამ მათ განუვითარა კვლევითი უნარები და ხელი შეუწყო მეცნიერული აზროვნების ჩამოყალიბებას.

მოსწავლის მიერ შექმნილი მანიპულატივი  არა მხოლოდ შემეცნებითი ღირებულების მქონეა, არამედ ის აჩვენებს, რომ სამეცნიერო ცოდნა შეიძლება იყოს სახალისო და ხელმისაწვდომი. ეს პროექტი შესანიშნავი მაგალითია იმისა, თუ როგორ შეიძლება STEAM (მეცნიერება, ტექნოლოგია, ინჟინერია, ხელოვნება და მათემატიკა) მიდგომების გამოყენება დაწყებით განათლებაში.

იტალიური სკოლის სასწავლო პროგრამაში ასტრონომიის და ბუნებისმეტყველების საკითხების ჩართვა ხელს უწყობს მოსწავლეების სამეცნიერო ცნობისმოყვარეობის განვითარებას და პრაქტიკული უნარების გამომუშავებას.