ტექსტის ანალიზი

თანამედროვე განათლების სისტემა წიგნიერების დაბალი  დონის გამო ბევრ პრობლემას აწყდება. ,,PIRLS”-ის საერთაშორისო კვლევების მონაცემებით, საქართველოს, წიგნიერების კომპეტენციის მიხედვით, საშუალოზე დაბალი მაჩვენებელი აქვს. სწორედ ამ პრობლემის გამო დაინერგა სკოლებში ახალი საგანი ,,კითხვის საათი“ (I-IV კლასები), რომელიც წიგნიერების კომპეტენციის გაზრდას ისახავს მიზნად, თუმცა, კლასებში ერთგვარი უფსკრული რჩება სხვა.

ამდენად, „დეკოდირების ხარაჩოს“  შემუშავებას ჰქონდა კონკრეტული წინაპირობები, რაც ნებისმიერი მასწავლებლის პედაგოგიურ პრაქტიკაში იჩენს თავს:

  1. საერთაშორისო კვლევებით დადასტურებული ფაქტი – წიგნიერების დაბალი დონე;
  2. მოსწავლეთა მოტივაციისა და წიგნიერების კომპეტენციის გაზრდა;
  3. სემიოტიკური და ვერბალური უნარების განვითარება.

ხელოვნების ყოველი ნიმუში, მხატვრული მიმართულება ეპოქისეული რეალობის შედეგი და, იმავდროულად, კაცობრიობის მიერ  დაგროვილი  გამოცდილების ნაყოფია, ამიტომაც მშობლიური ენისა და ლიტერატურის ეფექტური სწავლება, სახელმწიფო ენის პოტენციალის  სრულყოფილად ათვისება, უპირველესად, აზროვნებისა და წიგნიერების (ფართო გაგებით) კომპეტენციის განვითარებას გულისხმობს.

დეკოდირება, ანუ კოდის მოხსნა, შეტყობინების (ზეპირი თუ წერილობითი) გაშიფვრა-ინტერპრეტირებას წარმოადგენს. ეს პროცესი მოითხოვს არა მხოლოდ  შეტყობინებაში გამოყენებული სიტყვების, ნიშნების და ხატების მნიშვნელობის გაგებასა და აღქმას, არამედ ღირებულებების, ვარაუდებისა და ალტერნატიული ინტერპრეტაციებს გათავისებას.

ქართულ ლიტერატურათმცოდნეობაში ეს ტერმინი  გერმანისტმა რევაზ ყარალაშვილმა შემოიღო.  მან მხატვრული ნაწარმოების  შემდეგი კოდები  გამოყო: გამოსახვის საშუალებათა კოდი,  ჟანრული კოდი, კულტურის კოდი, გამოცდილების, ანუ ფსიქოლოგიური კოდი.  ამ კოდების გაშიფვრით მან  განიხილა ჰერმან ჰესეს შემოქმედება. ქართული ლიტერატურიდან კი ამ ხერხით ამოიკითხა ლეო ქიაჩელის ,,გვადი ბიგვას“ ქვეტექსტი.

,,დეკოდირების ხარაჩო“ სწორედ ამ ლიტერატურული თეორიის სასწავლო რესურს/მეთოდად  მოდიფიცირებულ სახეს წარმოადგენს. თუმცა, კოდები, მათი თანმიმდევრობა რამდენადმე შეცვლილია და გასაშიფრად დასმულია, ე.წ. კოდის მომხსნელი კითხვები.  მოსწავლეებს ვთავაზობ უნივერსალურ ,,დეკოდირების ხარაჩოს“:

გასაშიფრი კოდი

კოდის გასაშიფრი კითხვები

 

თემატური კოდი

რა აზრია გადმოცემული ნაწარმოებში?  რა ხასიათს ატარებს ეს თემა?  უკავშირდება თუ არა ნაწარმოების სათაური ტექსტის სათაურს? როგორ იშიფრება იგი?

გამომსახველობითი კოდი

რა მხატვრულ ხერხებს იყენებს თავისი სათქმელის ექსპრესიულად გადმოსაცემად? რა მხატვრული და სტილური  ნიუანსები შეიმჩნევა ტექსტში? პროზის შემთხვევაში, ლირიკული გმირი.  პროზა: პერსონაჟთა გალერეა, სურათ-ხატები, აღწერის, ამბის თხრობის, გადმოცემის ხერხები.
ჟანრული კოდი თავისი გამომსახველობითი არსენალით რომელ ჟანრს განეკუთვნება ნაწარმოები? რატომ გადაწყვიტა ავტორმა სათქმელის ამ ჟანრში გადმოცემა?
კულტურული  კოდი როგორ აისახა ეპოქის თავისებურებები, რა მიმართულების,  კულტურის  ნაწილს განეკუთვნება ნაწარმოები? საზოგადოების რა სოციალურ-პოლიტიკური თავისებურებებია ასახული ნაწარმოებში? როგორ აისახა  ისტორიულ-კულტურული კონტექსტი ნაწარმოებში?
სიუჟეტური კოდი

 

აქვს თუ არა ნაწარმოებს შექნის პრეისტორია? როგორ შეესაბამება ნაწარმოების სათქმელი სიუჟეტური ქარგას? როგორია ნაწარმოების კომპოზიცია, ტექსტის აგებულება?
ფსიქოლოგიური,

კოდი

როგორ არის გადმოცემული ნაწარმოების  იდეა? (ავტორის სათქმელი) რა ფსიქოლოგიური რიტმი ახლავს სიუჟეტის განვითარებას? ვისი ან რისი მეშვეობით არის გადმოცემული ავტორისეული განწყობა-დამოკიდებულება თემისადმი, პერსონაჟებისა და იდეებისადმი?
გამოცდილების კოდი ნაწარმოებში გადმოცემული იდეით რა სახის გამოცდილება გაგვიზიარა ავტორმა? საიდან მიიღო მწერალმა იგი?    შევისწავლეთ, თუ არა სხვა ნაწარმოები, სადაც იგივე თემაა დამუშავებული? რა განსხვავებაა ამ ტექსტებს შორის? რამ განაპირობა მწერლის დაინტერესება ამ თემით?  რა გამოცდილება მივიღეთ ჩვენ, როგორც მკითხველმა და არის თუ არა აქტუალური იგივე თემა დღეს ჩვენთვის, რატომ?

ამ მოდელის გამოყენებით მოსწავლეებს შეუძლიათ თანმიმდევრულად და სრულყოფილად განიხილონ  მხატვრული ტექსტი. ამასთანავე, ამ პროცესში აუცილებელ ფიგურად აღიქვამენ თავს. მცირედი მოდიფიცირებით  მსგავსი ხარაჩო მოსწავლეებს  სხვა მრავალფეროვანი ჟანრის ტექსტების განხილვაშიც დაეხმარება.

აქტივობათა თანმიმდევრობა:

აქტივობა  I. მეთოდ-რესურსის პირველი მიწოდება

 მასწავლებელი კლასს  გონებრივი იერიშის მეშვეობით სთავაზობს ორ სიტყვას ტექსტი, კოდი. სთხოვს მათ, გამოთქვან ვარაუდები ამ სიტყვების ირგვლივ. ტექსტი, კოდი   სათქმელი, საიდუმლო, ქვეტექსტი, გამოცანა, მიღებული სიტყვებით კი ჩამოაყალიბონ მოსაზრებები:

აქტივობა II. ვარაუდები და მოლოდინები

  • ,,ნაწარმოებით ავტორი ცდილობს გვითხრას თავისი მოსაზრება მისთვის მნიშვნელოვანზე”.
  • ,,წიგნებს აქვთ საიდუმლო, რომელიც ჩვენ უნდა ამოვიცნოთ“.
  • ,,თუ კოდს ამოვიცნობთ, გამოცდილებას მივიღებთ“.
  • ,,ყველა ტექსტს აქვს კოდები, რომელიც მკითხველმა უნდა გაშიფროს“.

ამგვარი აქტივობით მოსწავლეების უშუალო ჩართულობით განისაზღვრება რესურის არსი და მიზანდასახულობა.

აქტივობა III. მასწავლებელი კლასს ჰყოფს ჯგუფებად ან წყვილებად (თუ მცირერიცხოვანი კლასია) და თითოეულ ჯგუფს/წყვილს სთხოვს, ,,დეკოდირების ხარაჩოს“ დახმარებით დასვან კონკრეტული კითხვები განსახილველი ტექსტის ირგვლივ.

აქტივობა IV. ჯგუფებიდან ან წყვილებიდან  პრეზენტატორები მასწავლებლის ფასილიტატორობით ახარისხებენ თითოეული ჯგუფიდან დასმულ  კითხვებს. (ადგენენ თანმიმდევრობას და თავს იზღვევენ ერთი და იმავე შინაარსის კითხვების განმეორებისგან).

აქტივობა V. ჯგუფები/წყვილები იწყებენ მუშაობას   ერთობლივად  შეჯერებულ-შეთანხმებულ კითხვებზე  პასუხების მოსაძიებლად. კითხვითი მოდალობებიდან ინფორმაცია გადააქვთ თხრობით კონსტრუქციებში და მიღებული პასუხებით ახდენენ ანალიტიკური ესეის კონსტრუირებას.

მიხეი  ჯავახიშვილი ,,მაკის ქვა” ( მე-8 კლასი  პროგრამული  ტექსტი)

 

გასაშიფრი კოდი

კითხვებით გაშიფრული კონტექსტი

 

თემატური კოდი

 მიხეილ ჯავახიშვილის მოთხრობა ,,ეშმაკის ქვა” სათაურიდანვე გვაძლევს საფუძველს პარალელი გავავლოთ ახალი აღთქმის ერთ-ერთ ეპიზოდთან – ,,ვინც უცოდველია თქვენს შორის, პირველად იმან ესროლოს ქვა“ (იოანეს სახარება, თავი 8, 1-11).  ,,ჩვენი საუბარი ათას რამეს გადაწვდა… და ბოლოს  ბრბოს ფსიქოლოგიაზე შეჩერდა.“ ამდენად, დასაწყისიც სრულად მიესადაგება სათაურს და ნაწარმოების თემაც ადამიანის პიროვნული ნების შენარჩუნებაა, რომელიც მასების, ბრბოს გავლენით შეიძლება გაითელოს.

გამომსახველობითი კოდი

 მოთხრობაში გამომსახველობითი საშუალებებიდან ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კონტრასტული პორტრეტია. სოფია – ნაწარმოების დასაწყისში ,,საოცარი არსება“, ,,სოფლის ანგელოზი“ – სოფლის ექიმი, ჭირისუფალი, დამრიგებელი და მანუგეშებელია. ნაწარმოების დასასრულ კი, გაღვიძებული თვითგამანადგურებელი სინდისით  ამავე სოფლისგან ითხოვს შენდობას, ვისთანაც ერთად ისროლა საბედისწერო ეშმაკის ქვა.
ჟანრული კოდი ,,ეშმაკის ქვა“  თემატიკითა და გამომსახველობითი არსენალით სრულად მიესადაგება რეალისტური მოთხრობის ჟანრს და ნაწარმოების ჟანრული კოდი  ლოგიკურად უკავშირდება თემატურ კოდს.
კულტურული  კოდი ნაწარმოების  კულტურული კოდიც  ლოგიკურად უკავშირდება საზოგადოების ურთულეს, მარადიულ თემას ბრბოს, მასების ზეგავლენას ინდივიდზე. როგორც ჩანს, მიხეილ ჯავახიშვილის თანამედროვე ეპოქაში ეს თემა მნიშვნელოვანი და აქტუალური იყო.
სიუჟეტური კოდი

 

ავტორმა მოთხრობის სათქმელისთვის  სათაურითა  და  ექსპოზიციით  შეგვამზადა, სიუჟეტიც საკმაოდ სწრაფად ვითარდება. კვანძის   შეკვრა იწყება იმ ეპიზოდიდან, რომელშიც ნაავადმყოფარი სოფია მისი მადლიერი გლეხებისგან განსხვავებით, ,,მგლის ლეკვად“ წოდებული, ავაზაკის ბოროტებას აწყდება და კულმინაციას აღწევს,  როცა განმძვინვარებული სოფელი ლინჩის წესით გაასამართლებს თანასოფლელს.
ფსიქოლოგიური,

კოდი

ავტორი მთელი სიმძაფრით განგვაცდევინებს მთავარი გმირის შინაგან განცდებს. საინტერესო ფსიქოლოგიური წიაღსვლებით   გვიხატავს სულიერ ცვლილებას, რომელმაც ღვთისნიერი ადამიანი, თავისივე შეფასებით, ეშმაკმა შეაცდინა და ასროლინა საბედისწერო ქვა. საინტერესო ფსიქოლოგიური პასაჟია ბრბოს მიერ სოლოს შეწყალება, რომელიც ძნელი გასარკვევია, ნამდვილად  ინანიებს ცოდვებს ქვრივის დატირებით, თუ ამ გზით  ცდილობს ბრბოს შურისძიებისგან გადარჩენას. დათას დაუმორჩილებლობა კი კიდევ უფრო აცოფებს თანასოფლელებს.
გამოცდილების კოდი ,,ეშმაკის ქვა“ უდიდესი გამოცდილების ნაყოფია, მარადიული თემაა, თუ როგორ უნდა შეინარჩუნოს საკუთარ თავში ადამიანმა პიროვნული სახე, ღვთის ხატი. როგორ ჩანს, მიხეილ ჯავახიშვილი  თავის თანამედროვე საბჭოთა საზოგადოებაში ხედავდა, რომ  ,,ბრბოში მოხვედრილი ადამიანი, რომლსაც საერთო აღგზნება გადაეცემა, კარგავს კრიტიკული განსჯის უნარს და ბრმად ემორჩილება მასის მოქმედებას“ (ლე ბონი).

მისაღწევი შედეგი:  8. 5   მოსწავლეს შეუძლია გაიაზროს, გააანალიზოს და შეაფასოს ტექსტები (მხატვრული და არამხატვრული), რომლებიც შეიცავს გარკვეულ თვალსაზრისს ან მსჯელობას კონკრეტულ საკითხზე

შედეგის ინდიკატორები:

  • აანალიზებს და კონკრეტული ნიშნის მიხედვით სისტემურად ახდენს ტექსტში მოცემული ინფორმაციის კლასიფიკაცია-კატეგორიზაციას;
  • ამოიცნობს და განსაზღვრავს პრობლემურ საკითხებს წაკითხულ ტექსტში;
  • არკვევს ტექსტში დასმული პრობლემის გამომწვევ მიზეზებს;
  • საკუთარ გამოცდილებაზე დაყრდნობით (მაგ. ადრე წაკითხული ტექსტები, ნანახი ფილმები და ა.შ.) განიხილავს ტექსტში წამოჭრილ საკვანძო საკითხს;
  • პოულობს მსგავსებებსა და განსხვავებებს სხვადასხვა ავტორის მიერ შექმნილ ისეთ ტექსტებში, რომლებიც შეიცავს ერთსა და იმავე ან მსგავს პრობლემას;
  • გაიხსენებს და საკუთარი პოზიციის გასამყარებლად იყენებს ტექსტში წამოჭრილი პრობლემის თაობაზე გამოთქმულ განსხვავებულ მოსაზრებებს;
  • გამოხატავს საკუთარ დამოკიდებულებას ტექსტში ასახული ზნეობრივ-ეთიკური პრობლემების მიმართ.

მისაღწევი შედეგი:  8.10  მოსწავლეს შეუძლია წერილობით გადმოსცეს საკუთარი თვალსაზრისი, იმსჯელოს კონკრეტულ საკითხზე სათანადო არგუმენტების მოხმობით.

შედეგის ინდიკატორები:

გამოხატავს და წერილობით აყალიბებს პირად განცდებსა და განწყობაზე დამყარებულ შთაბეჭდილებას;

  • ცხოვრებისეულ და ლიტერატურულ გამოცდილებაზე დაყრდნობით აყალიბებს საკუთარ შეხედულებას კონკრეტულ პრობლემურ საკითხთან დაკავშირებით.

ირაკლი ლომოური ,, შემთხვევა” ( მე-12 კლასის საკითხავი ტექსტი)

გასაშიფრი ლიტ.კოდი კითხვებით გაშიფრული კონტექსტი
 

თემატური კოდი

ნაწარმოების სათაური ,,შემთხვევა“ და დასაწყისი ურთიერთკავშირია. ავტორი პირდაპირ ამ შემთხვევის აღწერით იწყებს:  ,, ეს მოხდა 1982 წლის 21 მარტს, კვირას, დღის 3 საათზე მეტროში. გაჩერებაზე ,,პოლიტექნიკური ინსტიტუტის“ ბაქანთან. ეს დოკუმენტური დაწვრილმანება და დაკონკრეტება მკითხველს უკვე გადართავს დეფორმირებულ რეალობაში და ისეთ ილუზიას უქმნის, თითქოს რაღაც ინციდენტის, შემთხვევის ოქმს კითხულობდეს. ნაწარმოების თემაც საბჭოთა სტანდარტებისა და სტერეოტიპების  დამანგრეველი უჩვეულო შემთხვევას წარმოადგენს.

გამომსახველობითი კოდი

ნაწარმოებში გამოყენებულია პოსტმოდერნისტულული გამოსახველობითი ხერხი – მკითხველის პროვოცირება. თუ  თანამედროვე ავტორი მკითხველის დაინტერესებას ვერ ახერხებს, მაშინ ის მის გაურკვევლობასა და ინტრიგაში ჩაგდებას ცდილობს. ამის ნათელი დადასტურებაა ,,შემთხვევა“ მცირე, ორიოდგვერდიანი მოთხრობა, რომელიც პირველი წინადადებიდან ბოლო კითხვის ნიშნამდე ინტრიგითა და მისტიფიკაციით არის დანაღმული.

 

ჟანრული კოდი ,,შემთხვევა“ ერთი შეხედვით, გაურკვეველი ჟანრის ნაწარმოებია; რა არის ეს, უჩვეულო მოვლენის ამსახველი დოკუმენტური მოთხრობა თუ ფანტასტიკური ლიტერატურული ნაწარმოები?
კულტურული  კოდი ჟანრის გაურკვევლობით, მკითხველთან კომუნიკაციის გზად მისტიკური პროვოვოცირების არჩევით – ,,შემთხვევა“ გამორჩეულად საინტერესო პოსტმოდერნისტულ ნაწარმოებია. მოთხრობის დაწერის თარიღად 1981 წელია მითითებული. ნაწარმოებში ასახული მოვლენები დასაწყისშივე მონიშნულია: ,,ეს მოხდა 1982 წლის 21 მარტს…“ გამოდის, რომ  ეს ყველაფერი ,,ლიტერატურულ-დოკუმენტური წინასწარმეტველებაა“ იმისა, რაც ერთი წლის შემდეგ უნდა მოხდეს.  რაც ირაკლი ლომოურმა ნამდვილად იწინასწარმეტყველა ეს ,,თვითმფრინავის ბიჭების“ ტრაგიკული ინციდენტია, რომლებიც საბჭოთა რეალობას სიცოცხლის ფასად გაექცნენ.
სიუჟეტური კოდი

 

რა უნდა მოხდეს მეტროს გაჩერებაზე ისეთი, რომ მწერალი დაინტერესდეს და მკითხველიც დააინტერესოს? მაგრამ მოვლენათა განვითარებამ ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა.  გარემოსთვის და მოცემული ექსპოზიციისთვის სრულიად კონტრასტული რამ ხდება – მატარებლის ნაცვლად მეტროს გვირაბში ბედუინების ქარავანი გამოჩნდა.
ფსიქოლოგიური,

კოდი

სიხარბე, უვიცობა, ფარისევლობა, მრუშობა, სიბეცე … ეს ის ის თვისებებია, რომელსაც ავტორი ვერ ეგუება თავის გარემომცველ საბჭოთა საქართველოში. და ეს ის თვისებებია, რომლებიც დოკუმენტური სიზუსტით და ლაკონიურობით გადმოგვცა ირაკლი ლომოურმა 18 მოწმის აღწერით. ცალკე აღსანიშნავია პერსონაჟი, რომელიც ამ შემთხვევიდან დიდი ხნის შემდეგაც ვერ უბრუნდება თავისი ცხოვრების რიტმს. ყოველდღე ჩადის მეტროში და თითქოს ვიღაცას ელოდება.
გამოცდილების კოდი  ,,შემთხვევაში“ რეალობიდან გაქცევა ქარავნის გამოჩენით და მეოცე ჯინსებიანი მგზავრის თუ მატარებლის მომლოდინეს დაკარგვით აისახა. მწერალმა ამ ბრბოში ათქვეფას გაქრობა არჩია. შემბოჭავი ყოველდღიურობიდან გაქცევის სურვილი იმდენად ძლიერია, რომ იგი ამჯობინებს, საერთოდაც, უარი თქვას ამ რეალობაზე და მისტიკურ ქარავანთან ერთად ჩაიკარგოს მეტროს გვირაბში. ასე გამოხატა მწერალმა თავისი პროტესტი და შეურიგებლობა საბჭოთა სინამდვილის მიმართ. ავტორმა წაკითხვის ბევრი ალტერნატიული გზა შემგვთავაზა, თუმცა არცერთს არ მიემხრო. ამით აიძულებს მკითხველს, უფრო მეტი იფიქროს და თვითონ ეძებოს პასუხები. მწერალი გვთავაზობს კითხვებს და არა მზამზარეულ იდეებს და მკითხველს აკისრებს ნაწარმოების იდეის შემუშავების პასუხისმგებლობას.

 

XII.5. მოსწავლეს შეუძლია სხვადასხვა ეპოქის, ქვეყნისა და კულტურის ტექსტების გაანალიზება მათში ასახული ინფორმაციის, თემების, იდეებისა და პრობლემატიკის თვალსაზრისით

შედეგის ინდიკატორები:

ახასიათებს ნაწარმოებში აღწერილ ადგილს, დროს, კულტურულ-სოციალურ გარემოს;

  • მსჯელობს, სად გამოვლინდა ნაწარმოებში კონკრეტული ეპოქის ფასეულობები და ღირებულებები;
  • მსჯელობს ავტორის/პერსონაჟის ფასეულობებსა და შეხედულებებზე, რომელთაც ისინი ავლენენ ტექსტში განვითარებულ კონფლიქტთან მიმართებაში;
  • აანალიზებს ავტორის/პერსონაჟის დამოკიდებულებას კონკრეტული ისტორიული ეპოქის ფასეულობების მიმართ;
  • იზიარებს / არ იზიარებს ნაწარმოების პერსონაჟის ან ავტორის შეხედულებებს; გამოხატავს  საკუთარ დამოკიდებულებას და სათანადო არგუმენტაციით იცავს მას;
  • კითხულობს სხვადასხვა ეპოქის, კულტურული კონტექსტისა და პრობლემების ამსახველ ტექსტებს და მსჯელობს მათ მსგავსება-განსხვავებაზე;
  • განიხილავს კონკრეტული ეპოქისთვის დამახასიათებელ თემებს, იდეებსა და პრობლემებს სხვადასხვა ნაწარმოებში და აფასებს არა მხოლოდ იმ ეპოქისთვის დამახასიათებელი ღირებულებებისა და ფასეულობების კონტექსტში, არამედ თანამედროვე პოზიციიდანაც;
  • მხატვრული ტექსტიდან ამოარჩევს დეტალებს, რომლებშიც, მისი აზრით, ყველაზე უკეთ აისახება კონკრეტული ეპოქა, კულტურული კონტექსტი და ა.შ.;
  • აანალიზებს და იკვლევს მსგავს ან ერთნაირ პრობლემას სხვადასხვა ქვეყნისა და კულტურის ტექსტებში (მაგალითად, ცხოვრების საზრისის პრობლემას ქართულ და საზღვარგარეთულ ლიტერატურაში);
  • კითხულობს სხვადასხვა კულტურულ კონტექსტში შექმნილ ლიტერატურულ ნაწარმოებებს და აანალიზებს მათში დასმულ მსგავს პრობლემატიკას;

XII.7. მოსწავლეს შეუძლია გააანალიზოს კულტურული, სოციალური და ისტორიული ფასეულობების გავლენა ტექსტსა და მის ინტერპრეტაციაზე.

ტექსტში ასახული პრობლემის ინტერპრეტაციისას ითვალისწინებს კონკრეტული ეპოქის თავისებურებებს (კულტურულ, ისტორიულ, ფსიქოლოგიურ ასპექტებს);

  • გამოთქვამს ვარაუდს, თუ როგორ შეიცვლებოდა კონკრეტული ტექსტი, სხვა სოციალური, კულტურული ან ისტორიული კონტექსტის ამსახველი რომ ყოფილიყო იგი;
  • ამოიცნობს და ახსნის ტექსტში იმ უნივერსალური სიმბოლოების მნიშვნელობას, რომლებიც დამახასიათებელია გარკვეული ისტორიული პერიოდისა და კულტურისათვის;

ახსნის, თუ როგორ შეიძლება შეცვალოს მკითხველის ინტერპრეტაცია სოციალური, ისტორიული და კულტურული გარემოს ცვლილებამ.

როგორც ვხედავთ, შემოთავაზებული მეთოდ-რესურსი საბაზო და საშუალო საფეხურის მოსწავლეებს ნებისმიერი სახის ესეის კონსტრუირებაში დაეხმარება. მე-12 კლასის სტანდარტი სრულად ითვალისწინებს ამგვარ მიდგომას. საბაზო საფეხურის მოსწავლეებისთვის კი ასაკობრივი თავისებურებებისა და ფონური ცოდნის გათვალისწინებით ხდება.

ამ მეთოდით მუშაობისას მოსწავლეებისთვის შეფასების კრიტერიუმებიც განსაზვღვრულია.  ის ობიექტური და ვალიდურია. თითოეული მათგანი თვალნათლივ ხედავს, რა კითხვებს უნდა უპასუხოს მისმა წერილობითმა ნაშრომმა. თითოეული კოდის გაშიფვრას შესაბამისი ქულა ენიჭება.

ამდენად, მთავარია, მოსწავლემ აღიქვას ტექსტი, როგორც ნაწარმოები, როგორც პირადად მისთვის განკუთვნილი სათქმელი და შეეცადოს ნაწარმოების კოდების გაშიფვრას.

,,ხელოვნებას მაშინ აქვს ყველაზე დიდი ძალაუფლება, როდესაც ის ჩვეულებრივ ადამიანს უკავშირდება“ (აი ვეივეი, ჩინელი ხელოვანი). მართლაც, მოსწავლეთა  მოტივაციის შესანარჩუნებლად  აუცილებელია, სასწავლო თუ  ტექსტის ანალიზის პროცესში მათ მნიშვნელოვან ფიგურად იგრძნონ თავი. რა თქმა უნდა, ყოველი ნაწარმოები განუმეორებელია და ზოგჯერ ვერავითარი წინასწარ მომზადებული სქემით ვერ განიხილება.

მოსწავლეებს თავს არ უნდა მოვახვიოთ ჩვენი საგანი, არ უნდა ვეცადოთ ისინი   ლინგვისტებად ან ლიტერატურათმცოდნეებად ვაქციოთ. ამგვარი მცდელობები საფუძველშივე ფუჭია. არც ამ მეთოდით უნდა ვაიძულოთ, ე.წ. ,,სისტემური განხილვები“ მოაწყონ. უბრალოდ, აღვიქვათ ისინი ინდივიდულური თავსებურებების მატარებელ პიროვნებებად. ავასხათ მათ აზროვნების იარაღი და თავისუფალი მკითხველის სასწაული ვაგრძნობინოთ. ლიტერატურაც სხვა არაფერია, თუ არა თავისუფლება, ამ სიტყვის ჭეშმარიტი გაგებით.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1..რევაზ ყარალაშვილი, ,,წიგნი და მკითხველი“თბ.: 1977

  1. თამარ ტალიშვილი, ტექსტის გაგების სტრატეგიები- მეთოდის შესახებ https://semioticsjournal.wordpress.com/2010/09/21/%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A0-%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98-_-%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%98/
  2. ნინო ლომიძე, პროზაული მხატვრული ტექსტის ანალიზი http://edu.aris.ge/news/prozauli-mxatvruli-teqstis-analizi-metodis-shesaxeb.html

კომენტარები

comments