პინოქიო ანბანს ყიდის – არჩევანი სწავლასა და ცდუნებას შორის

დაწყებით საფეხურზე ლიტერატურული ტექსტის სწავლება მაშინ არის შედეგიანი, როდესაც იგი მოსწავლეს არა მხოლოდ შინაარსის წვდომაში, არამედ ღირებულებითი არჩევანის გააზრებაში ეხმარება. კარლო კოლოდის ზღაპრის – „პინოქიოს თავგადასავლის“ – ერთ-ერთი ყველაზე სიმბოლური ეპიზოდი, „პინოქიო ანბანს ყიდის“, ბავშვებისთვის ნაცნობ “დილემას” ასახავს ანუ – არჩევანს, სახალისო  სიამოვნებასა და სწავლის პასუხისმგებლობას შორის.

ამ ეპიზოდში ანბანი ცოდნის, შრომისა და მომავლის სიმბოლოა, მისი გაყიდვა კი – იმ დაუფიქრებელი გადაწყვეტილების მაგალითი, რომელსაც მწარე შედეგები მოჰყვება. სწორედ ამიტომ, გაკვეთილის მიზნად დავისახეთ ტექსტის გააზრებული კითხვა, პერსონაჟის შინაგანი სამყაროსა და ხედვის კუთხის ანალიზი და მართებული ღირებულებითი ორიენტირების ჩამოყალიბება.

სწავლების პროცესში ყურადღება გავამახვილეთ შემდეგ საკითხებზე:

• ტექსტის შინაარსობრივი გააზრება;
• პერსონაჟის მოტივებისა და ემოციების გაანალიზება;
• ტექსტის შემოქმედებითი გარდასახვა (ნახატისა თუ კომიქსის შექმნა);
• თეატრალური ინტეგრაცია – პინოქიოს სპექტაკლისთვის სააფიშო ფურცლის დამზადება.

ეს მიდგომა მოსწავლეებს საშუალებას აძლევს, ტექსტი მრავალმხრივ, საკუთარ გამოცდილებაზე დაყრდნობით გაითავისონ.

სასწავლო მიზანი – მოსწავლემ შეძლოს ტექსტის შინაარსის გაგება და გადმოცემა; მთავარი იდეისა და მორალის ამოცნობა; ტექსტის სიღრმისეული გააზრებით პრობლემის წარმოჩენა; პერსონაჟის ქცევის შეფასება და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების ახსნა.

გაკვეთილი მიზნად ისახავს ასევე აზრის არგუმენტირებულად გამოხატვასა და საკუთარ გამოცდილებასთან დაკავშირებას, თანამშრომლობითი უნარების განვითარებას, ურთიერთსწავლებას, შემოქმედებითი დავალებების შესრულებას და კულტურული ცნობიერების ამაღლებას თეატრალურ გამოცდილებაზე დაყრდნობით.

სტანდარტი და ინდიკატორები – გაკვეთილი შეესაბამება ქართული ენის დაწყებითი საფეხურის სტანდარტებს: დაწყ.ქართ. (I) – 3, 8, 9, 15, კერძოდ:

• მოსწავლე გამოხატავს პირად დამოკიდებულებას ტექსტში განხილული საკითხის მიმართ და ასაბუთებს მას;
• ახდენს ტექსტის ინტერპრეტირებას;
• მიზნის შესაბამისად იყენებს ნაცნობ სტრატეგიებს.

გაკვეთილის მიმდინარეობა (ეტაპები)

I ეტაპი  – მოტივაცია და ღირებულებითი ორიენტაცია

გაკვეთილი დაიწყო საკვანძო კითხვით:
„რას იზამ როდესაც რაღაც ძალიან გინდა მაგრამ ამისთვის სწავლაზე უარის თქმა გიწევს,?“
მოსწავლეებმა გამოთქვეს საკუთარი მოსაზრებები, რომლებიც დაფაზე დაიწერა და ერთობლივად შეივსო „ვარაუდების სქემა“. შემდგომ განხორციელდა ტექსტის „ხმამაღალი კითხვა“, უცნობი სიტყვების განმარტება და შინაარსობრივი კითხვების დასმა.

მნიშვნელობა:
ეტაპი ქმნის ემოციურ და აზრობრივ კავშირს მოსწავლის პირად გამოცდილებასა და ტექსტში დასმულ პრობლემას შორის. ბავშვი თავიდანვე ერთვება მორალური დილემის განხილვაში, რაც ტექსტის გააზრებას საინტერესო პროცესად აქცევს.

შედეგი:
მოსწავლეები აცნობიერებენ გაკვეთილის თემას, გამოხატავენ საკუთარ დამოკიდებულებებს და მზად არიან ტექსტის გააზრებული შესწავლისთვის.

II ეტაპი – პერსონაჟის გაცნობა და ემპათიური გააზრება

მოსწავლეებმა პინოქიო დაახასიათეს „პერსონაჟის რუკის“ გამოყენებით – ჩამოთვალეს მისი თვისებები, სურვილები და ქცევის თავისებურებები. შემდეგ გამოყენებულ იქნა აქტივობა „პერსონაჟის სკამი“, სადაც ერთ-ერთი მოსწავლე პინოქიოს როლში პასუხობდა თანაკლასელების შეკითხვებს და ასაბუთებდა საკუთარ გადაწყვეტილებებსა და ემოციებს.

მნიშვნელობა:
ეტაპი ეხმარება მოსწავლეებს პერსონაჟის დანახვაში არა როგორც „ცუდი გმირის“, არამედ როგორც შეცდომის დაშვებულ ბავშვის. ვითარდება ემპათია, კრიტიკული აზროვნება და პერსონაჟის შინაგანი სამყაროს გააზრების უნარი.

შედეგი:
მოსწავლეები უკეთ იაზრებენ პინოქიოს მოტივებსა და ემოციებს და იწყებენ მისი ქცევის შეფასებას ღირებულებითი ჭრილიდან.

III ეტაპი –  მიზეზ-შედეგობრივი ანალიზი და ზნეობრივი მსჯელობა

მოსწავლეებმა წერილობით, 5–6 წინადადებით იმსჯელეს კითხვებზე:
– რატომ იყო პინოქიოს გადაწყვეტილება არასწორი?
– როგორ შეიძლებოდა სხვაგვარად მოქცეულიყო?

მნიშვნელობა:
ეტაპი ხელს უწყობს ტექსტის სიღრმისეულ გააზრებას, ლოგიკური კავშირების დანახვასა და ზნეობრივი დასკვნების ჩამოყალიბებას. მოსწავლე სწავლობს, რომ ქმედებას ყოველთვის მოჰყვება შედეგი.

შედეგი:
მოსწავლეები ახერხებენ მიზეზისა და შედეგის დაკავშირებას, საკუთარი აზრის წერილობით ჩამოყალიბებას და მისი არგუმენტირებას.

IV ეტაპი – შემოქმედებითი ტრანსფორმაცია და კომუნიკაცია

მოსწავლეებმა შექმნეს ნახატები და კომიქსები ეპიზოდზე „პინოქიო ანბანს ყიდის“. შემდეგ განხორციელდა „მკითხველთა თეატრი“ – როლების განაწილება, ტექსტის ემოციური წაკითხვა, ჟესტიკულაცია. პარალელურად გაეცნენ თეატრალურ ტერმინებს და ერთობლივად დაამზადეს სპექტაკლის აფიშა.

მნიშვნელობა:
შემოქმედებითი აქტივობები იქცევა აქტიურ გამოცდილებად. მოსწავლე სწავლობს აზრის გადმოცემას სხვადასხვა ფორმით – ვიზუალურად, ზეპირად და მოძრაობით.

შედეგი:
ვითარდება შემოქმედებითი, საკომუნიკაციო და თანამშრომლობითი უნარები; ტექსტის შინაარსი ხდება უფრო გასაგები და დასამახსოვრებელი.

V ეტაპი – გამოცდილების გაფართოება და კულტურული ცნობიერება

გაკვეთილის გაგრძელება იყო სპექტაკლზე „პინოქიო“ დასწრება (თეატრი — „მეორე სახლი“).
სპექტაკლზე დასწრებით ერთგვარად შეჯამდა გაკვეთილი. თეატრის საშუალებით სწავლა-განვითარების პროცესი გამდიდრდა და მოსწავლეთა ემოციური ინტელექტი კიდევ უფრო გაძლიერდა. ტექსტის სცენაზე გაცოცხლებამ ზღაპარი უფრო გასაგები და დასამახსოვრებელი გახადა.

მოსწავლეებმა შეადარეს მსახიობების ჟესტები, მიმიკები და ინტონაციები საკლასო „მკითხველთა თეატრს“, გაიხსენეს თეატრთან დაკავშირებული ტერმინები. სპექტაკლის ბოლოს ისინი შეხვდნენ პინოქიოს როლის შემსრულებელს და გადაიღეს სამახსოვრო ფოტოები. ბავშვებმა თეატრი უფრო ახლოს გაიცნეს, როგორც მნიშვნელოვანი კულტურული ღირებულება.

მნიშვნელობა:
ეტაპი აერთიანებს ლიტერატურას, თეატრსა და რეალურ გამოცდილებას. ტექსტი სცენაზე გაცოცხლებით იძენს ახალ მნიშვნელობას და ემოციურ დატვირთვას.

შედეგი:
მოსწავლეები ღრმად იაზრებენ ტექსტის მთავარ იდეას, ეცნობიან თეატრს როგორც კულტურულ ღირებულებას და განიმტკიცებენ ზნეობრივ და სოციალურ უნარებს.

შეფასება

ეპიზოდის „პინოქიო   ანბანს ყიდის“ – განხილვა წარმოადგენს ეფექტურ პედაგოგიკურ მიდგომას დაწყებით საფეხურზე. ტექსტზე ეტაპობრივი  და აქტივობებზე დაფუძნებული მუშაობა მოსწავლეებს ეხმარება გააცნობიერონ: ცოდნის ღირებულება, პასუხისმგებლობის მნიშვნელობა და გააკეთონ ღირებულებითი არჩევანი. ლიტერატურის, შემოქმედებითი აქტივობებისა და თეატრის ინტეგრაციამ  სწავლა აქცია ემოციურ, გააზრებულ და დასამახსოვრებელ გამოცდილებად, რომელიც გადის – მოსწავლეთა პიროვნულ, სოციალურ და ღირებულებით განვითარებაზე.