არ მახსოვს, ფილმში (“პირველ მერცხალში”) როგორაა, მაგრამ – “პენტელი!” – ასე ნიშნავს პენალტს იპოლიტე ხვიჩიას პერსონაჟი, პოლიციელი ვარლამი, ლევან ჭელიძის სცენარში, რომელიც სრულიად გადასარევი საკითხავია.

*

სოფელში ჭიშკართან მაქვს სტადიონი, უფრო სწორედ, მოზრდილი მინდორი, რომელზეც ჩემს დროს სტანდარტული ზომის დიდი საფეხბურთო სტადიონიც იყო, მინი სტადიონიც და ფრენბურთის მოედანიც. შესაბამისად, სპორტი, განსაკუთრებით – ფეხბურთი, ბავშვობიდან ღრმად გახლდათ შემოჭრილი ჩემს ცხოვრებაში. ეგეც არ იყოს, მამაჩემი, კომუნისტების დროს, სოფლის გუნდში თამაშობდა და დღემდე ახსოვთ რაიონში მისი თამაში. მწვრთნელი ჰყავდათ გენიალური კაცი, განთქმული შარაფისტი. სადმე ქორწილში რო წავიდოდა, ჩააყრევინებდა უშველებელ პარკში ან ტომარაში პურ-მარილს “თავისი ბიჭებისთვის”, ანუ – ფეხბურთელებისთვის, და დააპირქვავებდა მინდორზე, თურმე, ერთმანეთში აზელილ ხორცს, ნამცხვარს, ტორტს, ხაჭაპურს და ა. შ. , ხოდა, ვარჯიშები, არცთუ იშვიათად, ქეიფებში გადაიზრდებოდა ხოლმე… საბჭოთა კავშირის დაშლის მერე მამაჩემი მხოლოდ გასართობად თამაშობდა ხოლმე უბანში, მერე, ჩემი ასაკისა, უკვე აღარ თამაშობდა, თუმცა, როცა ჩვენი უბანი სხვა უბანს ეთამაშებოდა, დელეგაცია მოდიოდა ხოლმე სათხოვნელად, რო ეთამაშა, როგორც იასონთან მიდიან. მისი ნაქონი შორტი, მაისური და გეტრები მე მეცვა მერე, მართალია, დიდი მქონდა, მაგრამ მაინც მეცვა. მამაჩემი მცველი იყო, მე – თავდასხმაში ვთამაშობდი, ამიტომ მისი მაისურის უკან მიწერილ ნომერ 3-ზე ბებიაჩემმა 10 ნომერი გადააქარგა და ჩემზე ბედნიერი კაცი არ დაიარებოდა ჩხოროწყუში…

როგორც მახსოვს, ფეხბურთელობა არასოდეს მდომებია, უფრო – მხატვრობისკენ და მწერლობისკენ ვიქაჩებოდი, მაგრამ ფეხბურთის თამაში გაგიჟებამდე მიყვარდა. დედაჩემი დღემდე იხსენებს ხოლმე, როგორ დამტოვა ოთახში გაკვეთილის სასწავლებლად, ცოტა ხანში ჩუმად შემოიხედა ოთახში და ნახა, როგორ ვიდექი ფანჯარასთან, მინი სტადიონზე მოთამაშე თანატოლებს გავცქეროდი და ფინტების და დარტყმის იმიტაციას ვაკეთებდი როლში შესული…

ბურთი იყო ჩვენი პრობლემა სულ. უფროსებს ერთი ბურთი ჰქონდათ ხოლმე და მაგას ჩვენთვის, ბავშვებისთვის, ვერ იმეტებდნენ, ამიტომ ჩვენ მუშტისტოლა პლასტმასის ბურთით ვთამაშობდით. ზოგჯერ სტანდარტული ზომის ბურთს რო მოვიხელთებდით, იმ მუშტისტოლა ბურთზე ნაწრთობნი, ისე ვფინტაობდით, მიმიქარავს მარადონა და მესი…

შემდეგ ლარიანი, ფერადი ბურთები შემოვიდა და მაგას ვდებდით ხოლმე ტყავში, ოღონდ სტანდარტულ რეზინაზე ბარე ათჯერ სქელი იყო ის ბურთები, ამიტომ, ტყავში ჩადებული, საშინლად მძიმე გახლდათ, მაგრამ პლასტმასის გორებას, ისევ ეგ სჯობდა. სტადიონს ერთ მხარეს ეკალ-ბარდი და ტრიფოლიატის ბუჩქები ესაზღვრებოდა, ამიტომ ხშირად იხვრიტებოდა ბურთი, ხოდა, ნახვრეტზე ნაჭრებს ვაწებებდით ხოლმე გახურებული დანით (რაღაც უცნაური რეზინა იყო – პლასტიკური მასის და რეზინის ნაზავი, – გახურებულ დანას რო გაუსვამდი ნახვრეტს და იმავე მასალის პატარა ნაჭერს, ზედაპირები წებოვან-მდნარი ხდებოდა და მაგრად ეწებებოდა ერთმანეთს.) ოთხმოცდაათიანი წლების მეორე ნახევარში სწორედ ამ ლარიანმა ბურთმა გაგვიწია ბურთობა მთელი საქართველოს ბავშვებს…

ზამთარში მოწყენილი და ცარიელი იყო ჩვენი სტადიონი, მხოლოდ ბავშვები თუ გავაგორებდით ზოგჯერ ბურთს, აი, გაზაფხულზე, აღდგომა დღეს, საფეხბურთო სეზონი იხსნებოდა. აღდგომის წინა დღეს, ამოვსებულ ხაზებს ისევ გავავლებდით თოხებით, ჩავყრიდით შიგ ნახერხს და სათამაშოდ მზად იყო მოედანი. აღდგომა დღეს, რაც არ უნდა წვიმა ყოფილიყო, გვერდითა უბნელი ბიჭები მოდიოდნენ (მაგათ საშინელი სტადიონი ჰქონდათ) და იხსნებოდა საფეხბურთო სეზონი. და ასე გრძელდებოდა ყოველ საღამოს, ყანიდან გამოსული და მოწესრიგებული ხალხი ამ ჩვენი სტადიონისკენ მოიჩქაროდა, მეტი გასართობი არაფერი იყო. არც სტუმრად ჩამოსული გოგოების ნაკლებობა იყო სოფელში, ეს კი დამატებითი სტიმული გახლდათ თავგანწირვისთვის და მათთვის თავის მოსაწონებლად ჩაღდებოდა შიშველი ფეხების ხათქა-ხუთქი და ტყაპა-ტყუპი, აბა, სად იყო ბუცები, კედები და კაი ცხოვრება… თავსხმისას მაყურებლები სტადიონის გასწვრივ ჩამწკრივებულ სახლებში გადაინაცვლებდნენ და მეორე სართულის დერეფნებიდან ადევნებდნენ თვალს თამაშს, ჩემი სახლის დერეფანიც ხშირად გამხდარა ასეთი “ტრიბუნა”…

ახლა ჩემი სახლის წინ მაგხელა სტადიონი სრულიად უქმადაა, აღარავინ თამაშობს, ღორების დინგით გადათხრილი და სარეველამოვლილი, უეჭველად მოგვრის ცრემლს გულჩვილ მაცქერალს, რომელსაც ის დიდი თამაშები ახსოვს…

*

ვერ ვიხსენებ, ფილმში როგორაა, მაგრამ – “პენტელი!” – ასე ნიშნავს პენალტს იპოლიტე ხვიჩიას პერსონაჟი, პოლიციელი ვარლამი, ლევან ჭელიძის სცენარში.

ენისა და მეტყველების სპეციალისტის ფუნქცია-მოვალეობანი

მარიამ გოდუაძე

განათლებაში ჩართულ არაერთ ადამიანს ჰგონია, რომ ენისა და მეტყველების სპეციალისტი ლოგოპედია, რომელსაც საჯარო თუ კერძო საგანმანათლებლო სივრცეში კორექციული პედაგოგიკის ფუნქცია-მოვალეობანიც ეკისრება. თუმცა, საზოგადოდ, მიჩნეულია, რომ ენა და კომუნიკაცია არ შედის ლოგოპედის კომპეტენციაში. ლოგოპედია არის დარგი, რომელიც მხოლოდ მეტყველების სირთულეების გამოვლენისა და კორექციისთვის იყენებს სპეციალურ მეთოდებს.

მიჩნეულია, რომ ენისა და მეტყველების თერაპევტის მოვალეობაში შედის ისეთი სფეროების განვითარების ხელშეწყობა, როგორიცაა: კომუნიკაცია, ენა და მეტყველება.

კომუნიკაცია არის ორ ან მეტ ადამიანს შორის ინფორმაციის, იდეების, ფიქრების, ემოციების გაცვლა. ადრეული კომუნიკაციის უნარი ბავშვის მომავალი ენობრივი და ინტელექტუალური განვითარების წინაპირობაა. სპეციალისტები მიუთითებენ[1], რომ წარმატებული კომუნიკაციის პროცესის მისაღწევად აუცილებელია, ბავშვი ჩაერთოს სხვა ადამიანთან ურთიერთობაში. მან უნდა მისცეს გარკვეული ფუნქცია კომუნიკაციის პროცესს, მიესალმოს, მოითხოვოს სასურველი, შეესიტყვოს, გამოხატოს ემოცია, უარი თქვას არასასურველზე ან, უბრალოდ, დაასახელოს ობიექტი. ამის მიღწევა ბავშვს სხვადასხვა ხერხითა და ფორმით შეუძლია, მაგალითად, თვალით დიდხანს უყუროს ნივთს, რითაც გამოხატოს ამ ობიექტით დაინტერესებისა და მისი მიღების სურვილი; მიგვანიშნოს თითით ან ჟესტით, დაწეროს, დახატოს და ა.შ. აუცილებელია, ყურადღებით დავაკვირდეთ ბავშვის ქცევას და ამოვიცნოთ, რა სახის კომუნიკაციის მიმანიშნებლებს იყენებს. თითოეულ მათგანს მივანიჭოთ გარკვეული მიზანი და ჩვენც შესაბამისი ქცევით ვუპასუხოთ.

მეორე ასევე მნიშვნელოვანი სფერო, რომელიც ენისა და მეტყველების თერაპევტის სამუშაოს ნაწილია, არის ენა. ენა არის შეთანხმებული სიმბოლოების სისტემა, რომელიც კომუნიკაციისა და აზრის გადმოსაცემად გამოიყენება. სანამ ბავშვი სიტყვების, სიტყვათშეთანხმებებისა და წინადადებების ფუნქციურად გამოყენებას შეძლებს, მანამდე ენისა და მეტყველების თერაპევტმა, ასევე მშობლებმა და ოჯახის წევრებმა, ბავშვს ბუნებრივ სიტუაციაში უნდა ასწავლონ მათი მნიშვნელობები. მაგალითად, ჩანგლის ფუნქცია და დანიშნულება გააცნოს საკვების მიღების დროს. გარდა ამის, მნიშვნელოვანია, ბავშვს ვასწავლოთ უკვე ათვისებული სიტყვების გარემოსა და სიტუაციის შესაბამისად გამოყენება.

ენისა და მეტყველების თერაპევტის კომპეტენციის კიდევ ერთი სფერო მეტყველებაა. მეტყველების დარღვევის დროს საქმე გვაქვს მშობლიური ენისთვის დამახასიათებელი ბგერების წარმოთქმის თავისებურებებთან. მეტყველება თითოეული ბგერისა და ბგერათკომპლექსების სწორად გამოთქმას გულისხმობს. თუმცა სანამ მეტყველებაზე მუშაობამდე მნიშვნელოვანია, ბავშვის სმენის აუდიოლოგიური შეფასება, რათა გამოირიცხოს ნებისმიერი სახის სმენის დაქვეითება. აქვე უნდა გვახსოვდეს, რომ მეტყველებაზე მუშაობა მიმდინარეობს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზემოთ ნახსენები სფეროები, კომუნიკაცია და ენა, მეტ-ნაკლებად კარგად არის განვითარებული. მეტყველების დარღვევის ერთ-ერთი ტიპია ენაბორძიკიც.

ენისა და მეტყველების თერაპევტის სამუშაო მოიცავს კვებასთან დაკავშირებულ ისეთ პრობლემებზე მუშაობასაც, როგორიც არის ღეჭვა, ყლაპვა და დამოუკიდებლად ჭამა, რაც ასევე მნიშვნელოვანი ფაქტორია კომუნიკაციის, ენისა და მეტყველებისთვის.

მაშასადამე, ენისა და მეტყველების თერაპევტი მუშაობს 0-დან 18 წლამდე ბავშვებთან და მოზარდებთან, რომელთაც აქვთ სირთულეები შემდეგ სფეროებში:

• კომუნიკაციის – როდესაც ბავშვს ან მოზარდს უჭირს საკუთარი აზრების და ფიქრების გამოხატვა, თანატოლებთან ურთიერთობა და თამაში, პირადი სივრცის და ემოციების გაზიარება;
• რეცეფტული ენის – რაც გულისხმობს მოსმენასა და მოსმენილის გაგებას;
• ექსპრესული ენის – რაც მოიცავს ცალკეული სიტყვებისა და წინადადებების წარმოებას, რამდენად შეუძლია უკვე აღქმულის გადმოცემა;
• მეტყველების – როცა არის ბგერების წარმოთქმის სირთულე, მეტყველება რთულად გასაგებია, არის საარტიკულაციო აპარატის მოტორული სირთულეები, ჰიპერსალივაცია, ანუ ჭარბი ნერწყვდენა[2].
• კვების – კვებასთან (ღეჭვა-ყლაპვასთან) დაკავშირებული სხვადასხვა სირთულეები.

მეტყველების სპეციალისტი აფასებს, გეგმავს და წარმართავს სასწავლო პროცესს. თუკი ამა თუ იმ მოსწავლის ენისა და მეტყველების შესახებ სკოლაში უკვე დასკვნა მომზადებულია და დიაგნოსტირებულია ბავშვის უნარები, რომლებიც მოიცავს ბავშვის მეტყველების, ენის, ხმის, სმენის, ყლაპვისა და კომუნიკაციის უნარების შეფასებას, სპეციალური ტესტებისა და დაკვირვების გამოყენებას, ინდივიდუალური შეფასების საფუძველზე მდგომარეობის განსაზღვრას, ამის შემდეგ აუცილებელია ჩარევის დაგეგმვა, რაც შემდეგ პროცესებს მოიცავს:

• ინდივიდუალური და ჯგუფური თერაპიის გეგმის შედგენა,
  • მიზნების განსაზღვრა ასაკისა და საჭიროებების მიხედვით,
  • გრძელვადიანი და მოკლევადიანი სტრატეგიების შემუშავება.

საგაკვეთილო სესია უნდა წარიმართოს იმგვარად, რომ განვითარდეს ბგერა, სუნთქვა, არტიკულაცია, ლექსიკა, გრამატიკა, კომუნიკაცია და პრაგმატული უნარები. ამავდროულად. მხარდაჭერილი უნდა იყოს დისლექსიის, დისგრაფიისა და სხვა სწავლის სირთულეები. თუ საჭიროება მოითხოვს, უნდა გამოვიყენოთ ალტერნატიული და დამატებითი კომუნიკაციის საშუალებები (მაგ.: სურათები, ჟესტები, ტექნოლოგია).

პროფილაქტიკისა და პრევენციისთვის აუცილებელია:

• მეტყველების დარღვევების დროული აღმოჩენა;
• მშობლებისა და პედაგოგებისთვის რეკომენდაციების გაცემა;
• სკოლაში, ბაღსა ან სტაციონარში პრევენციული აქტივობების დაგეგმვა.

კონსულტაცია და თანამშრომლობა

• მშობლებთან, მასწავლებლებთან, ფსიქოლოგებსა და ექიმებთან ერთობლივად მუშაობა;
• რეკომენდაციები სასწავლო გარემოს ადაპტაციისთვის;
• ოჯახის წევრთა ინფორმირება სახლში აქტივობების გაგრძელების გზებზე.

დოკუმენტაციის წარმოება

• შეფასების შედეგებისა და პროგრესის რეგულარული ჩანაწერები;
• ინდივიდუალური განვითარების გეგმის განახლება;
• ანგარიშგება

ენისა და მეტყველების სპეციალისტი მუდმივად უნდა აახლებდეს საკუთარ ცოდნას, ეცნობოდეს თანამედროვე მეთოდებსა და კვლევებს, მონაწილეობდეს ადგილობრივ თუ საერთაშორისო სემინარებსა და ტრენინგებში.

[1] https://mhc.ge/post/223; https://cisi.tsu.ge/Files/electronic_textbooks/%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%90_%E1%83%93%E1%83%90_%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A6%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%9B%E1%83%A5%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%94_%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%AC%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%90_%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%9D%E1%83%93%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%90.pdf

[2] https://mhc.ge/post/131

(„Felicità“ — სიმღერით ბედნიერების გაზიარება)

 დღეს, მუსიკა ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ საგანმანათლებლო ინსტრუმენტად მიიჩნევა. მუსიკა აერთიანებს ემოციას, კულტურას და ენობრივ ელემენტებს, რის მეშვეობითაც სწავლა გადაიქცევა ცოცხალ, მრავალმხრივ გამოცდილებად. სწორედ ამ მიდგომის საფუძველზე დაიგეგმა ქართულ-იტალიური სკოლის ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი პროექტი  –  „იტალიელი მომღერლები ქართულ-იტალიურ სკოლაში“.

პროექტის მიზანი იყო კულტურათა დიალოგის გაღრმავება, იტალიური ენის სწავლების ემოციურ და შემოქმედებით ფორმებში ინტეგრირება და მოსწავლეებში პოზიტიური დამოკიდებულების ჩამოყალიბება უცხო ენის შესწავლისადმი. მთავარი შთაგონების წყარო გახდა ცნობილი იტალიური დუეტის, Al Bano & Romina Power-ის, ცნობილი სიმღერა „Felicità“ (ბედნიერება).

მომღერლების მოსვლამდე განხორციელებული აქტივობები

მოსწავლეებმა მომღერლების სტუმრობამდე იმუშავეს სიმღერის ტექსტზე. მათ განიხილეს სიტყვების მნიშვნელობა, შეადარეს იტალიური და ქართული ვერსიები და შეადგინეს პატარა ლექსიკური რუკები.

მასწავლებელმა წამოიწყო ინტერაქტიული აქტივობა — „ბედნიერების გამომხატველი სიტყვების კედელი“. მოსწავლეებმა ფერად ფურცლებზე დაწერეს სიტყვები, რომლებიც მათთვის ასოცირდებოდა ბედნიერებასთან — amore (სიყვარული), famiglia (ოჯახი), amici (მეგობრები), sole (მზე), sorriso (ღიმილი), musica (მუსიკა) და სხვ.

შემდეგ ეს სიტყვები გამოფინეს  კედელზე, რომელიც  გადაიქცა ემოციების ვიზუალურ რუკად.  გაიმართა დისკუსია – „რა გვაშინებს და რა გვახარებს?“, „რა გვაძლევს ბედნიერებას ყოველდღიურობაში?“ — ამ დიალოგებმა გააღრმავა ემპათია და თანაგრძნობა.

მომღერლების სტუმრობა სკოლაში

პროექტის კულმინაცია იყო იტალიელი მომღერლების სტუმრობა იტალიურ სკოლაში. ეს დღე სავსე იყო მუსიკით, ემოციით და ორ კულტურას შორის უშუალო ურთიერთობით.
მომღერლებმა მოსწავლეებს უამბეს იტალიური პოპ-მუსიკის ისტორიაზე, სიმღერის შექმნის ისტორიაზე და იმაზე, თუ როგორ გამოხატავს „Felicità“ ბედნიერების უნივერსალურ იდეას — უბრალო დეტალებში ბედის პოვნას.

https://www.facebook.com/share/p/177dKzbwpj/

შემდეგ მოხდა ერთობლივი შესრულება — მოსწავლეებმა, მასწავლებლებმა და სტუმრებმა ერთად იმღერეს „Felicità“. ეს იყო არა მხოლოდ ენობრივი, არამედ ემოციური გაერთიანება, სადაც ყველა მონაწილემ იგრძნო, რომ მუსიკა არის საერთო ენა, რომელიც არ საჭიროებს თარგმანს.

სტუმრობის შემდგომი აქტივობები

ღონისძიების შემდეგ გაკვეთილები გადაიქცა ანალიზისა და შემოქმედების სივრცედ.
მოსწავლეებმა იმსჯელეს იმაზე, რა არის ბედნიერება მათი თვალით, როგორ უკავშირდება ეს სიმღერის ტექსტს და როგორ გამოხატავენ ადამიანები ბედნიერებას სხვადასხვა კულტურაში.

ამ ეტაპზე განხორციელდა შემოქმედებითი დავალება — „ბედნიერების გამომხატველი სიტყვების კედლის“ განახლება. მოსწავლეებმა დაამატეს ახალი სიტყვები და ფრაზები, რომლებიც ამ გამოცდილების შემდეგ უფრო ღრმად ესმოდათ: armonia (ჰარმონია), amicizia (მეგობრობა), libertà (თავისუფლება), speranza (იმედი).

დასასრულს მოეწყო მცირე გამოფენა და მუსიკალური წარმოდგენა, სადაც მოსწავლეებმა საკუთარი ხელნაკეთი პლაკატების ფონზე ისევ იმღერეს „Felicità“.

პროექტმა აჩვენა, რომ უცხო ენის სწავლა მხოლოდ გრამატიკისა და ლექსიკის დაუფლება არ არის –  ეს არის კულტურული გამოცდილება, რომელიც ემოციით და ურთიერთობით იძენს ნამდვილ ძალას.
„Felicità“-ს სიმღერამ და მომღერლების სტუმრობამ სკოლის ყოველდღიურობას შემატა სიხარული, ერთობა და მოტივაცია. მოსწავლეებმა  გაიაზრეს, რომ ბედნიერება ხშირად ყველაზე მარტივ ჟესტებში იმალება — ღიმილში, მუსიკაში და იმ ადამიანებთან ურთიერთობაში, რომლებიც გულწრფელად გვიზიარებენ სიხარულს.

თანამედროვე საგაკვეთილო პროცესში,  უცხო ენის შესასწავლისას  სიმღერის გამოყენება  ერთ-ერთი ეფექტიანი მიდგომაა განსაკუთრებით კი სწავლების პირველ საფეხურზე.   პირველკლასელთა ასაკობრივი თავისებურებებიდან გამომდინარე, სწავლა უფრო შედეგიანია მაშინ, როცა იგი პოზიტიურ გარემოში მიმდინარეობს და მოსწავლე სწავლობს თამაშით, მოძრაობით და მუსიკით. იტალიური ენა თავის ბუნებრივი მელოდიურობითა და რიტმულობით გამორჩეულია. მუსიკალური ტექსტი ეხმარება მოსწავლეს ბგერების სწორად წარმოთქმაში, სიტყვების დამახსოვრებაში და კომუნიკაციის  მნიშვნელობის გააზრებაში.

სტატიის მიზანია წარმოჩინდეს, როგორ შეიძლება მუსიკისა და მოძრაობის ინტეგრირება იტალიური ენის გაკვეთილში ისე, რომ მოსწავლეებმა ბუნებრივად, ინტერესით და ემოციურად ისწავლონ მისალმების და დამშვიდობების აღმნიშვნელი სიტყვები.
სიმღერა “Ciao In Italian” წარმოადგენს შესანიშნავ მაგალითს იმისა, თუ როგორ შეიძლება მარტივი მელოდია და ჟესტი გადაიქცეს კომუნიკაციური უნარების განვითარებისა და ლექსიკური მარაგის გამდიდრების ინსტრუმენტად.

საგნობრივი მიზანი – მოსწავლე იყენებს იტალიურ ენაზე მისალმებისა და დამშვიდობების ფორმებს მარტივ კომუნიკაციურ სიტუაციებში.

ინტეგრირებული მიზნები:

• ემოციური და სოციალური უნარების განვითარება (თანამშრომლობა, კომუნიკაცია);
• შემოქმედებითი აზროვნების წახალისება (სიმღერის ინტერპრეტაცია, ვიზუალური ასახვა);
• მოსმენისა და გამოთქმის უნარის დახვეწა;
• კულტურული ცნობიერების გაღვივება (იტალიური კომუნიკაციური ეტიკეტის გაცნობა).

სასწავლო რესურსები

• გამოყენებული რესურსი “Ciao In Italian | Learn Six Different Ways to Say Ciao” — YouTube ბმული
• საკლასო დაფა და პროექტორი
• ვიზუალური ბარათები სიტყვებით (Ciao, Buongiorno, Arrivederci)
• ფერადი ფანქრები და ფურცლები შემოქმედებითი დავალებისთვის

მუსიკის მოსმენამდე

1. მისალმება

მასწავლებელი კართან დგას,  თითოეულ ბავშვს ეუბნება: “Ciao!” და ხელს უწვდის. ბავშვები ცდილობენ უპასუხონ “Ciao!” საკუთარი ხმით – ზოგი ხმამაღლა, ზოგი მორცხვად, ზოგი სიხარულით.

2. ქართული მისალმებების ფორმების გახსენება დღის მონაკვეთების მიხედვით

მასწავლებელი აჩვენებს ოთხ დიდ  ფოტოს დღის სხვადასხვა მონაკვეთები სთხოვს მოსწავლეებს გამოიცნონ დღის რომელი მონაკვეთია აღბეჭდილი და სთხოვს მათ გაიხსენონ როგორ ესალმებიან დილას, საღამოს, ღამე და დღის ნებისმიერ დროს ადამიანები ქართულად.

დილა, ამომავალი  მზის სურათი →  მისალმება -“დილა მშვიდობისა!”

შუადღის  სურათი (მზე მაღლა ცაში) → მისალმება – “გამარჯობა!”

საღამო,  მზის  ჩასვლის სურათი → მისალმება – “საღამო მშვიდობისა!”

ღამე, ცაზე   მთვარე  ჩანს → მისალმება – “ღამე მშვიდობისა!”

ბავშვები უყურებენ სურათებს და ხმამაღლა  ამბობენ  შესატყვის  მისალმებას.

3. იტალიური მისალმებების გაცნობა

მასწავლებელი ეუბნება: “ახლა ვნახოთ, როგორ ამბობენ ამ სიტყვებს იტალიაში!”  სატითაოდ აჩვენებს თითოეულ სურათს, მოსწავლეები ამბობენ ქართულად ამ დროს მისალმება როგორ ხდება ქართულად, ხოლო მასწავლებელი ამბობს იტალიურად და მოსწავლეებიც იმეორებან . თითოეულ ბარათს იტალიური სიტყვა:

დილა, ამომავალი  მზის სურათი →  მისალმება -“დილა მშვიდობისა!” Buongiorno! (ბუონჯორნო)

შუადღის  სურათი (მზე მაღლა ცაში) → მისალმება – “გამარჯობა!” Ciao! (ჩაო)

საღამო,  მზის  ჩასვლის სურათი → მისალმება – “საღამო მშვიდობისა!” Buonasera! (ბუონასერა)

ღამე, ცაზე   მთვარე  ჩანს → მისალმება – “ღამე მშვიდობისა!” Buonanotte! (ბუონანოტე)

რატომ არის ეს უკეთესი:

ბავშვები ჯერ ქართულად ასახელებენ   –  ეს ნაცნობია და კომფორტულია.
შემდეგ ხედავენ კავშირს ქართულსა და იტალიურს შორის  –  იგივე დროის მონაკვეთი, სხვადასხვა ენა.
სურათები ქმნის ვიზუალურ მეხსიერებას.
როცა სიმღერას მოისმენენ, უკვე იციან რას ნიშნავს თითოეული სიტყვა.

ასე გაკვეთილი უფრო სტრუქტურირებული და გასაგებია პირველკლასელებისთვის!

მუსიკის მოსმენა

პირველი მოსმენა – “ვუსმენთ და ვთვლით”

მასწავლებელი ამბობს: “ახლა მოვუსმენთ სახალისო იტალიურ სიმღერას! გადახედეთ ჩვენს ბარათებს და ყურადღებით მოუსმინეთ — დათვალეთ თითებზე, რამდენჯერ გაიგონებთ სიტყვას Ciao.”

ჩართავს ვიდეოს. YouTube ბმული

ბავშვები უსმენენ და ცდილობენ დაითვალონ. პირველი მოსმენის შემდეგ მასწავლებელი ეკითხება:

1. “რამდენჯერ გაიგონეთ Ciao?” (ბავშვები პასუხობენ: ბევრჯერ! ძალიან ბევრჯერ! ათზე მეტჯერ!)
2. “რომელი სხვა სიტყვა მოისმინეს, რაც ჩვენს ბარათებზეა?” (Buongiorno, Arrivederci…)
3. “როგორი იყო სიმღერა — სახალისო? ენერგიული? ნელი?” (ბავშვები იზიარებენ შთაბეჭდილებებს)

მეორე მოსმენა – “ვუსმენთ და ვაყვებით”

მასწავლებელი ეუბნება: ” დაიმახსოვრეთ სიტყვები! ახლა კიდევ ერთხელ მოვუსმენთ, მაგრამ ამჯერად  გავიმეოროთ მოძრაობები  და ავყვეთ!”

აჩვენებს/იმეორებს მოძრაობებს:

• Ciao – ხელის ქნევა
• Buongiorno – ხელების აწევა ზემოთ, როგორც მზე ამოდის
• Arrivederci  – ხელის ქნევა უკან, ნახვამდის

ჩართავს ვიდეოს მეორედ. ბავშვები ყურებენ, უსმენენ და:

• აკეთებენ მოძრაობებს მასწავლებელთან ერთად.
• ცდილობენ თან იმღერონ ან თან თქვან  სიტყვები.
• ეხმარებიან ერთმანეთს — თუ ვინმესთვის რთულია, მეგობარი ბავშვი უჩვენებს მოძრაობას.

მასწავლებელი დადის კლასში, აქებს ბავშვებს: “ბრავო! შენ შესანიშნავად ამბობ Ciao! შენ კარგად იმეორებ მოძრაობას!”

მესამე მოსმენა – “ჩვენ ვართ მომღერლები!”

მასწავლებელი ეუბნება: “ახლა ყველაზე საინტერესო ნაწილი! ამჯერად თქვენ იმღერებთ იტალიურად! ვიდეო დაგეხმარებათ, მაგრამ თქვენი ხმა უნდა გაისმას ძალიან ხმამაღლა!”

ჩართავს ვიდეოს მესამედ. ამჯერად:

• ბავშვები აქტიურად მღერიან ვიდეოსთან ერთად.
• აკეთებენ მოძრაობებს.
• მასწავლებელი წახალისებს: “უფრო ხმამაღლა! ვინც ყველაზე ხმამაღლა ამბობს Ciao?”

მოკლე დასკვნა:

მასწავლებელი ამბობს: “რა მაგრები ხართ! ახლა თქვენ უკვე იცით იტალიური სიმღერა! დაუკარით ტაში საკუთარ თავს!” (ბავშვები უკრავენ ტაშს).

რატომ არის მესამე მოსმენა მნიშვნელოვანი:

დამოუკიდებლობა — ბავშვები თვითონ მღერიან, აღარ არიან მხოლოდ დამკვირვებლები.
თავდაჯერებულობა — ჯგუფურად მღერიან. უფრო ადვილია და გამბედაობას აძლევს მათ.
ფიზიკური ენერგიის გამოყენება — პირველკლასელებს უყვართ  აქტიურობა და მოძრაობები.
დამახსოვრების გაძლიერება — მესამე განმეორება აფიქსირებს მასალას გრძელვადიან მეხსიერებაში.
წარმატების გრძნობა — “ვაუ, მე იტალიურად ვმღერი!”

 რეფლექსია და შეჯამება

გაკვეთილი სრულდება ემოციური დიალოგით:

• რა იგრძენით, როცა სიმღერას უსმენდით?
• რომელი სიტყვა დაიმახსოვრეთ ყველაზე მარტივად?
• სად შეიძლება გამოიყენოთ “Ciao”?

გაკვეთილი სრულდება ერთობლივი სიმღერითა და ფერად ბარათებზე დატანილი ემოციებით/სმაილებით.

შეფასება

შეფასება ხორციელდება ფორმატიურად — დაკვირვებითა და მხარდაჭერით:

• მონაწილეობს თუ არა მოსწავლე აქტივობაში;
• იყენებს თუ არა სწორი გამოთქმით მისალმებებს;
• ავლენს თუ არა ინტერესს და პოზიტიურ განწყობას ენისადმი.

შესწავლილი ლექსიკური ერთეულები

დიდაქტიკური მნიშვნელობა –  სიმღერით სწავლა ავითარებს არა მხოლოდ ლექსიკურ ცოდნას, არამედ მეტყველებას და მულტიკურტულარიზმს. მოსწავლე ენის სწავლას უკავშირებს ემოციას, მოძრაობას და სოციალურ ინტერაქციას — რაც ქმნის ღრმა და გააზრებული სწავლის გამოცდილებას.

მუსიკის გამოყენება უცხო ენის ადრეულ სწავლების პროცესში ქმნის ინკლუზიურ, ემოციურად მდიდარ გარემოს, სადაც ბავშვები სწავლობენ არა მექანიკურად, არამედ სიხარულითა და თამაშით. სიმღერა “Ciao In Italian” აერთიანებს ოთხ ძირითად საყრდენს — მოსმენას, მოძრაობას, ემოციასა და კომუნიკაციას — რაც უცხო ენის სწავლის პროცესს აქცევს ბუნებრივ და გამოცდილებაზე დაფუძნებულ პრაქტიკად.

(იუკიო მიშიმას „გაზაფხულის თოვლი“)

ჩემთვის იაპონია ოცნების ქვეყანაა. რატომ, ეს ამ წიგნმა კიდევ ერთხელ ამომახსნევინა, იაპონური სულის „შარადასავით“.

„ჩემი ცხოვრება უანკარეს ღვინის ფერია“, წერდა გალაკტიონი. იუკიო მიშიმასთანაც ადამიანი დახატულია, როგორც გრაფინში ჩასხმული ღვინოსავით ცვალებადი სამყარო! სრულიად განუმეორებელია ეს სამყარო, რომელსაც ამ რომანში კიოაკი მაცუგაე ჰქვია. ეს მთავარი პერსონაჟი არისტოკრატული ოჯახიდანაა და თავიდანვე გვნუსხავს მისი „სხვანაირობა“, თავად ადამიანიც ხანდახან მთელი ცხოვრება რომ ცდილობს, გაერკვეს. აი, როგორ შემოიჭრება 19 წლის კიაოკის ცხოვრებაში „შორეული ქალის ეშხი“: იმპერატორის ასულის, პრინცესას, რომელიც ღრუბლებში გახვეული მთის დათოვლილი მწვერვალივითაა (თოვლის მეტაფორულ საკრალურობას ბევრგან ვგრძნობთ ნაწარმოებში), „პროფილის ამ პატარა ნაკუწმა ისე გამოანათა, როგორც სუფთა კრისტალის ნატეხმა ან წამით დანახულმა ცისარტყელამ“ (12). როგორც მშვენიერია ეს ყმაწვილური სულის მონაქროლი, ისეთივე მომნუსხველი სილამაზისაა მისი პატრონიც. აი, როგორი წინასწარმეტყველურია მისი მამის, მარკიზი მაცუგაეს, გრძნობები: „ხალხის სიტყვებით შეშინებულმა მარკიზმა თავისი მემკვიდრის გადაჭარბებულ სილამაზეში რაღაც ეფემერული იგრძნო და მის გულში შფოთვის მარცვალი გაჩნდა“ (12).

მკითხველი მთელი ნაწარმოების განმავლობაში არკვევს კიოაკის პიროვნულ პერიპეტიებს. ვინაა იგი, უნიადაგოა? ეკალივითააო მისი დახვეწილობა, გვაპარებს მწერალი. მას სძულს უხეშობა და მისი გულის შემათრთოლებელი – სინატიფეა, მაგრამ ამის ამაოებას, განა, ვერ ხვდება იგი?! ამიტომ ტანჯავს საკუთარი ცხოვრების უსარგებლობის განცდა. „თვრამეტი წლის ასაკში უკვე… გადაეწყვიტა, რომ საკუთარ თეთრ ხელებს ცხოვრებით არ გასვრიდა და ერთ ბებერასაც არ გაიჩენდა. დროშასავით იცხოვრებდა, მხოლოდ ქარისთვის რომ ცოცხლობს. მხოლოდ ერთ ჭეშმარიტებას აღიარებდა: უსასრულო, უაზრო სიცოცხლეს, რომელიც დასრულდება თუ არა, ხელახლა იწყება, ჩაქრება თუ არა, მაშინვე აალდება, მიმართულებისა და შედეგების გარეშე, მხოლოდ გრძნობებით სიცოცხლეს“ (19). კიოაკიმ ჯერ არ იცის, რომ ყველაზე საშიში ასეთი სიცოცხლეა, რომ ის სწორედ „ქარიშხლებს“ ან გულში გაჩენილ ხანძარს ეწირება ფარვანასავით. ახლაღა მივხვდი, რა „მძიმე სიმსუბუქე“ აქვს აღმოსავლური ფილოსოფიისთვის ჩვეულ ამ „გაქცევას“ პირობითობების „საკნიდან“… თუმცა საიდან ეცოდინება – მას ჯერ არ უგემია ცხოვრება.

აქ თითქოს ვერც მოიტან თუნდაც ქართული პირობითობების სიმძიმეს, ვაჟას გმირების სოციალური მისიისთვის შეწირულობას, მაგრამ ამ სინამდვილეში სხვანაირი მსხვერპლია, ბოლომდე გაუცნობიერებელი. „რაც უნდა გასაკვირი ყოფილიყო, კიოაკის სულის კუჭი ასეთ ხელოვნურ საკვებს უფრო კარგად ამუშავებდა, მეგობრობაშიც კი“ (19). ჰო, ამ „კუჭმა“ ჯერ არ იცის წუთისოფლის „სისხლიანი“ ტკბილმწარობა.

არ შეიძლება ამ რომანში „თვალი არ მოგწყვიტოს პოეტური პროზის ფერწერამ“, შეგრძნებათა ოქსიმორონების სიღრმითა და სიფარფატით – თითქოს იაპონური პოეზიის მინიმალიზმი მაქსიმალური გახადეს, გაზარდეს. ქვეტექსტი რომანის თითოეულ ეპიზოდში განუზომლად დიდია და იდუმალი.

• „განთიადის იისფერი სიბნელე“;
• წყლის ზედაპირზე არეკლილი ნეკერჩხალივით აწითლებული მთა ცეცხლივით „ელვარებდა“;
• კიოაკის სიზმრების დღიური.

ყოველთვის შთამბეჭდავია ყოველი მწერლის აღქმა დროისა, სამყაროსი და მათში მოქცეული ადამიანისა. კიოაკისთვის სამყარო წყლით სავსე ჩანთასავითაა, ძირზე ნახვრეტებით, რომლებიდანაც წვეთ-წვეთად იპარება დროც და წუთისოფელიც. „რა არის ცაში სანახავი“ – იკითხავს კიაოკის დედა, რომელსაც, ქმრის უაზრო ოპტიმიზმსა და ფუქსავატობაში გამოწრთობილ საკუთარ უემოციობაში არ შეუძლია თავისი ვაჟის ნატიფი სულიერი სამყაროს მალულ შრეებში შეღწევა. კიოაკი კი მიიჩნევს, რომ ნებისმიერი ქალი, რომელიც მასთან თუნდაც მცირედითაა დაკავშირებული, მშვენიერი უნდა იყოს და ეს თავიდან მის ამპარტავნებად გვეჩვენება. იქნებ თავდაცვაცაა, ვინ იცის, მისი სულიერი წყობის ადამიანისთვის… ის ხომ ასეთი ტრაგიკულია, განწირულიც: „მიუხედავად იმისა, რომ მას არც ტკივილები ტანჯავდა, არც რამე მძიმე დაავადება, ის გამჭვირვალე ნათება, რომელიც მისი სხეულის სიღრმიდან გამოსჭვიოდა, მას უკურნებელი სენით დაავადებული ადამიანის სიამაყით ავსებდა“ (38).

ნაწარმოებში ჩნდება მეორე უნაკლო მშვენიერება, სატოკო – „სატოკოს ხმა ამ შუა ზამთარში ივნისის გარგარს ჰგავდა: ზომიერად მძიმეს, თბილსა და მწიფეს“ (65) – ეს ისევ პალიტრაა, თან აქ გოგენისეულ ყვითელს გემო და წონაც აქვს.

ვეცნობით კიოაკის მეგობარ ჰონდასაც, რომელიც სამართლის შესწავლითაა დაინტერესებული. მას სწამს, რომ სამყაროს წესრიგში მიუღებელია როგორც მჭახე ნათება, ასევე – წყვდიადიც. იგი ცდილობს, გაერკვეს ღვთაებრივი და ადამიანური სამართლის ურთიერთმიმართებაში (რომელ ჩვენგანს არ უცდია ეს?). ამქვეყნად არისო:

• ნაციონალური სამართალი, ანუ ისტორიული მემკვიდრეობითი სამართალი;
• ბუნების უნივერსალური სამართალი, რომელიც ვერანაირად გადავა უნივერსალურ ჭეშმარიტებაში, რადგან „თუ სამართალი, მისი ძველი ბერძნული გაგებით, ბუნებითი სამართლის იდეას გასცდებოდა, უფრო ფართო უნივერსალურ ჭეშმარიტებაში გადავიდოდა (ამის არსებობასაც თუ დავუშვებდით), თავად სამართლის იდეა ჩამოინგრეოდა“ (69).

ცხადია, ადამიანურობის ჩარჩოებზეა საუბარი, რომელსაც ურთიერთგარდამავალი ორბუნებიანობა ახასიათებს – „სული სამყაროსთან სხეულითაა დაკავშირებული და სამი სახისაა: კარგი, ცუდი და ის, რაც მათ შორისაა“ (უძველესი ინდური მანუ-სკრიტის კანონებიდანაა). ამიტომ საჭიროა თავისუფლებაც, წესრიგიც, თავშეკავებაც, თვითკონტროლიც, შინაგანი ცენზიც. „ის, ვინც ყველა სულიერის მიმართ სიტყვას, ფიქრს და სხეულს გააკონტროლებს და ვნებებსა და ბრაზს სრულყოფილად მოთოკავს, საბოლოო მიზანს მიღწევს, ანუ სამუდამოდ გათავისუფლდება სანსარისგან“ (71). ზოგადად, ცხოვრებისადმი ამ ორი დამოკიდებულების – თავზეხელაღებული, განუჭვრეტი, თავგანწირულობისა (კიაოკი) და მკაცრად რაციონალური სულიერი წყობის (ჰონდა) მეგობრული თანამყოფობაა მოცემული წიგნში. ამიტომაა სამართლიც „უძველესი დროიდან მოყოლებული ხარბი მეთევზის მიერ ნასროლი უზარმაზარი ბადე“. ვინ მოჰყვება ამ „ბადეში“, ხშირად გაურკვეველია და არაწინასწარგანზრახული…

რა არის სიყვარული? ლტოლვა „წვიმის წვეთების ფორმის ბიბილოებისდამი“, თუ ფუსაკოში რაღაცა ზაფხულის გეორგინების მხურვალებასავით, როგორც ცეცხლი, ფაიფურის ჭურჭელში რომაა გამომწყვდეული? თუ შფოთვისგან გათავისუფლებული, მბრწყინავი თავმოყვარეობა, ბედნიერებისგან გადადღაბნილად რომ ხედავს უკვე ყველაფერს? თუ სწრაფვა „უცხო სამოთხეებისკენ“? – „…(კიოაკის – მ.ი.) საშინლად ასევდიანებდა მუდმივად სხეულში გამოკეტილი გულები, სულები, რომელთაც ჰაერში ფარფატი არ ძალუძთ“ (78).

ზოგადად, ფსიქოლოგიზმები იუკიო მიშიმას „კოზირია“ და არსად შემხვედრია ადამიანურ ბუნებაში „ჩაყურყუმელავების“ ასეთი წარმატებული, ფიქრის ხანგრძლივად შემაყოვნებელი, მცდელობები, თეოდორ დოსტოევსკის ნაწარმოებების გარდა. ძალიან საინტერესოა მსახურთა სახეები ამ მხრივ; კიოაკის მსახური, შეუხედავი, სახეგამონაყარიანი, იინუმა, რომლისთვისაც კიოაკის არსებობა საკუთარი მარცხის უტყუარი, მრავალჯერადი დადასტურებაა, რასაც ის ვერაფრით ეგუება და ხანგრძლივად განცდილ ამ ძლიერი დაცემის ტკივილს, საპირისპიროდ, თაყვანისცემისმაგვარი გრძნობებისკენ მიჰყავს, თუმცა ბრაზს, წლებთან ერთად უსაზღვრო ავადმყოფობად რომ ჰქცევია, ყოველდღე თან დაატარებს. და სატოკოს მსახური ქალი ტადეშინას ოსტატური მოქნილობით შექმნილი ფსიქოპორტრეტი: „იცოდა, ასეთ დროს როგორ გამხდარიყო სამყაროში ყველაზე მნიშვნელოვანი ადამიანი. უმანკო სახეზე სამყაროს წესრიგის კულისებიდან მაკონტროლებელი ადამიანის რწმენა გასჩენოდა“ (96)… და ამ რწმენით მისთვის არაფერია უსაფრთხო და უეჭველი, რადგან „იცოდა, უღრუბლო ზეცის გახევა მერცხლის ერთ ფრთასაც შეეძლო“ (96).

კიოაკი განდეგილი რომ არ ყოფილიყო, უნდა გაგვკვირვებოდა… „მისი რწმენა საკუთარი მარტოობისა, სხეულში კი არა, სულში ჩაბუდებული ავადმყოფობა იყო“ (106). საკუთარი თავისადმი ყმაწვილური ურწმუნოება აფიქრებინებს, რომ დაეჭვდეს, შეუძლია თუ არა ადამიანის ფიქრს, გრძნობას, ოცნებას, შეცვალოს სამყარო.

ამბობენ, ადამიანს ძალუძსო, მოზიდოს რაიმე ფიქრებით ან განჭვრიტოს თავისი სიკვდილი, ან იცოდეს, როგორი სიკვდილი უნდა: „სიკვდილი ახალგაზრდობაში ერჩივნა, ისიც უმტკივნეულოდ. მაგიდაზე დაუდევრად მოსროლილი ულამაზესი აბრეშუმის კიმონოსავით, რომელიც იატაკზე შეუმჩნევლად ცურდება – ასეთი ელეგანტური სიკვდილი“ (138). თუმცა კიოაკიმ არც ის იცის, რომ სიკვდილი არასდროსაა ელეგანტური და მისივე „უიღბლო ვარდისფერი, მიცვალებულის მაკიაჟივით“ შემაძრწუნებელ-ბანალურია… ამ თავისთვის ბევრი რამის შეუცნობლობაში, კიოაკი ცდილობს, დროს გაასწროს („ყოველთვის ერჩივნა უკვე დაკარგულზე ედარდა, ვიდრე დაკარგვის შიშით დატანჯულიყო“). აქამდე მხოლოდ გრძნობებით მცხოვრები კიოაკი ახლა ცდილობს, ჩასწვდეს გრძნობებისგან დაცლილი სიტყვების „გამოყენების პოლიტიკას“, რომლებიც უფრო აღელვებს ადამიანთა გულებს და ამ „აბსტრაქტული სიტყვების ცივ ტყეში სხეული გათბობას იწყებს“. ცხოვრებაში ჭირს ზოგჯერ, გაარჩიო მთავარი და უმნიშვნელო. ძალიან საინტერესო მიმართებაა მაკრო- და მიკროსამყაროებისა ხოჭოს „კომიკურობამდე სერიოზულ“, თითქოს, სრულიად უაზრო გადაადგილებაში, რასაც კიოაკი უყურებს… და ეს ბზინვარე ხოჭო გაკვეთილია კიოაკისთვის, როგორ იბზინოს ლამაზად დროში გადაადგილებისას, მიუხედავად იმისა, რომ წამიერად, უმოწყალოდ იცვლება რეალობა. მივადექით დროის მიშიმასეულ გაგებასაც…

დრო ამ ცვალებადობით, აწმყოდან წარსულში გადადინებული, შეწყვეტილი წამის „წერტილებით“ შემდგარ წრფეს ჰგავსო. მაშინ რა არის გრძნობების „აბჯარი“ ამ თვალმიუდევნებელ ცვლაში ან მათი, განცდათა, სამშობლო სადღაა? ეს კითხვები და საკუთარი დაუცველობის განცდაა საფუძველი კიოაკის „პროტესტანტობისა“ – „…გრძნობდა, რომ (მასში – მ.ი.) სამყაროს წინააღმდეგ წასვლის შეუჩერებელი ძალა იღვიძებდა… სწორედ ახლა იყო დრო გახუნებულ სევდაში გამოკეტილი სამყაროს ჩამოშლისა, მის თვალწინ ჯერ არნახული, სრულყოფილი, უნაკლო განთიადი გადაშლილიყო“ (200). თუმცა ავტორი დასაწყისშივე მიგვანიშნებს, როცა რუსეთ-იაპონიის ომის სურათს აღწერს, რომ ხელჩართული ომების დრო დასრულდა და გრძნობათა „ომების“ ეპოქა დაიწყო.

ჰონდა გრძნობს მეგობრის საბედისწერო, ვნებიანი თავგანწირვის სურვილს, თვითგანადგურების მექანიზმის „წიკწიკს“ და უნდა საღ აზრზე მოაქციოს იგი: „ეს მშვენიერია, მაგრამ ფანჯარაში გაელვებული ჩიტის სილუეტის გულისთვის მთელი ცხოვრების სამსხვერპლოზე გატანა როგორ დავანებო?“. ჰონდას რაციონალიზმია ეს, გრძნობებს არასდროს, არაფრის დიდებით რომ არ აჰყვება, ამიტომ გონების ამ დინამიკამ არ იცის, რომ „ფანჯარაში ჩიტის გაელვებული სილუეტი“ კი ქრება წამსვე, ეფემერასავით, მაგრამ შეიძლება სამუდამოდ ჩარჩეს ჩვენს მეხსიერებას, ყველაზე სრულყოფილად შედგენილ კანონზე მეტად… ეს სიმყიფე, გამჭვირვალობა, მთვარის მისტიკურ შუქში შეყოფილი ხელივით, კიოაკისა და სატოკოს ტრაგიკული სიყვარულისა, არც ისე უსაფრთხოა და უსუსური – მას დამანგრეველი ძალა აქვს („ყველაფერი გარშემო – მტვრიანი გზა, ზღვის ღელვაც, ქვიშაზე მქროლავი ნიავი, ფიჭვნარი, ხმაური, – განადგურებას ჰპირდებოდა“). ასეთი სიყვარული სიცოცხლის მადლიერებაა, მაგრამ ეს ყოველთვის არ ნიშნავს ბედნიერებას. ეს ნამდვილი გრძნობაა, უცნაური სინთეზით სინაზისა და ვნებისა, დახვეწილობისგან საკმაოდ შორს მდგომი გრძნობა, რომელიც სილამაზეცაა და სიმახინჯეც, ერთდროულად. ეს „ნატიფი სიველურეა“, სულს რომ დაგიწვავს, ამბობს მიშიმას შედარება-შედევრი. ასე იცის დიდმა სიცივემაც და სიმხურვალემაც; „მაგრამ ჰონდა მოხიბლა, მისი სიტყვების შემდეგ მეგობრის თვალებში გამკრთალმა განადგურების სხივმა. მის გამჭვირვალე თვალებში, როგორც ტაძრის წინ წყვდიადში ჩარბენილი მგლების ხროვა, ვერგამოყენებული, თავად კიოაკისთვისაც შეუმჩნეველი, ველურის სულის წამიერი აჩრდილი მხოლოდ თვალის გუგებში გაჩნდა და მაშინვე გაქრა…“ (321).

იმპერატორის ოჯახის სარძლო სატოკო მონასტერში თმას იჭრის, აბორტის შემდეგ, მონაზონი ხდება („თმის ღერები, როგორც ამქვეყნიურობა, ერთმანეთის მიყოლებით ცვიოდა. ჩამოცვენილი კი უსასრულოდ შორი ხდებოდა“). კიოაკი საკუთარ თავს კეთროვანს ამსგავსებს და კიდევ უფრო ლამაზი ხდება. მას შეასმევენ კუს სისხლს, რომელიც საშინელი წყევლასავითაა კიოაკის წარმოდგენებსა თუ სიზმრებში, გამოსაჯანმრთელებლად. კიოაკის „სულის კუჭი“ კი მოგვიანებით იგემებს სიკვდილსაც: „ახლა კი წყევლა მოიხსნა, კუ მოკლეს, მან კი მისი სისხლი დალია. აი, ასე უცებ, რაღაც დასრულდა, შიში მოთვინიერდა და კიოაკის კუჭში რაღაც განუზომელ, ამოუცნობ სასიცოცხლო ძალად იქცა“ (412).

მომწონს სიმაღლე ამ წიგნისა, ფუძიამას მწვერვალივით, ასე „ზემოდან ქვემოთ“ რომ მიმყარებს ცხოვრებისეულ ფუჭ ორჭოფობას, ასე მსგავსს ამაოებისა, ვითომდა, ყველაფრის მომსრავი განურჩევლობისა. არა, ყველაფერი არაა ამაო არაფრით და რატომ არაა, ახლა მოგახსენებთ…

რა არის იაპონური, ანუ გაზაფხულის თოვლი?

> საკურას ყვავილების დამაბრმავებელი (როგორც აღმოსავლელი ოსტატები იტყვიან, რომელთაც ღმერთი ან იხილეს, ან დახატეს, ან აღწერეს) მშვენიერების ქროლა ჩვენ თვალწინ?

> მისკანტუსის მოყვითალო ყვავილების ფარფატი, პატარა მფრინავ მწერებს რომ მოგაგონებთ?

> მართლაც, სულისა და სხეულის გამყინავი სიფაქიზე ნამდვილი თოვლისა, რომელიც ისევე აზრობს, როგორც დიდი სიყვარული?

იაპონია ვიღაცისთვის რუკაზე „წითელი კრევეტივითაა“, მაგრამ ჩემთვის და იუკიო მიშიმასთვის კი – „მისი ნაცნობი იაპონია უფრო ლურჯი, უფორმო და ნისლივით სევდიანი ქვეყანა იყო “. ესაა ქვეყანა, რომელშიც 19 წლის ყმაწვილს შეუძლია თქვას:

„იმპერატორს ვუღალატე! უნდა მოვკვდე!“.

ეს კიოაკია, რომელსაც უკვე ტანჯვად ჰქცევია „ოქროს ქანდაკებასავით სუნთქვისშემკვრელი სატოკოს არსებობა“. ეს ის ამაყი, ერთ დროს ამპარტავანი და თავნება კიოაკია, რომელსაც სამუდამოდ დაშორებული სატოკოს სახელის წარმოთქმისას, საბედისწეროდ ავადმყოფს, სიცხიანს, „ჩვეულებრივზე მეტად ჯანმრთელის გამომეტყველება უხდებოდა, ისე ლამაზად უბრწყინავდა სახე, როგორც სპილოსძვლის ფიგურას, რომლის შიგნიდან ცეცხლი ანთია “.

მე ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი აღმოჩენა შემძინა ამ დიდმა წიგნმა. სიყვარულის ეს თავდავიწყება, სიცხიანი მეგობრის სასთუმალთან ჩამომჯდარი მეორე მეგობარი, სწორედ მეგობრისთვის ყველასა და ყველაფრის მიტოვების შემდეგ, ჰონდა, რომელსაც კიოაკივით თავგანწირვა არ შეეძლო, თუმცა მისი რაციონალიზმი ზენიტს აღწევდა, – ისეთი ნამდვილია, ისეთი ეჭვდაუდებელი, თითქოს, ეს ჩვენი სულების რაინდობის სამყაროა, სრულიად რეალისტური, თუმცა იაპონური, ტრადიციული აზროვნებით, წარსულიდანაცაა გამოხმობილი და იშვიათი ელვარების თვალივით ჩასმული თანამედროვეობის, – ცოტა არ იყოს, სიტლანქითა და უგემოვნობით ყველასა და ყველაფრის აღმრიცხველისა – ჟანგიან ვარაყში.

ამიტომ მიყვარს ასე იაპონია – ამ უბადლო სინთეზის გამო. ესაა მაინც აუხსნელი იაპონური საიდუმლო, რადგან ეს მხოლოდ მათ შეუძლიათ, როგორც გაზაფხულისა და ტკივილის ასე გასაკრალურება და ასე მტანჯველად, ნატიფად, სასიამოვნოდ დაკავშირება ერთმანეთთან…

მხოლოდ იაპონელს შეუძლია თქვას – ღია წითელი ქლიავის ყვავილის გაშლასავით ჩუმი სიცილი (ქალისა – მ.ი.) და შემდეგ დაამატოს: „…ალბათ სწორად ვერ აღიქვეს მისმა ყურებმა და ეს გაზაფხულის ცივ ჰაერში გაყინული ქვითინის ხმა იყო. ხმა, რომელიც სანამ ხმამაღალ ქვითინში გადაიზრდებოდა, ძალით გააჩუმეს. თითქოს სიმს გამოჰკრესო, ქვითინი შეწყვეტილ ექოსავით დაიკარგა…“.

თუ სიცოცხლე მუდმივად მბრუნავი ნაკადის მსგავსი სიკვდილ-სიცოცხლის წრებრუნვაა, როგორც ეს აღმოსავლურ რელიგიურ ფილოსოფიებშია. დრო კი ყოველწამიერის შეწყვეტის, განადგურების მეშვეობით, როგორც წერტილებისგან შემდგარი განგრძობითი ხაზია… მაშინ რა არის ლაიბნიცის სამი დროის კავშირის თეორია?! ან წინასწარგანზრახულობა, საერთოდ?…

თავის ქალიდან წყლის დალევას ნახატზე, ჰონდა სიყვარულის მეტაფორას ადარებს, როგორც ადამიანური არსისა და სამყაროს არსის გადაბმას. აქ „ჰამლეტიც“ მახსენდება…

კიოაკი კვდება 20 წლის ასაკში. კვდება სიყვარულისგან. მისი სიზმრების დღიური რჩება, უტოვებს სიკვდილის წინ თავის განუყრელ მეგობარს, ჰონდას, ანუ ის მეგობარს აბარებს საკუთარ აღარყოფნასაც. ეს ყველაზე დიდი საჩუქარი მგონია ყველა დიადი მეგობრობისთვის, რომელიც გადაწონის „სოლომონის განძს, კრეზის სიმდიდრეს, ოქროს…“. მე ჩემი სიზმრების დღიურს, რომელსაც ამიერიდან დავწერ, ჩემი გარდაცვლილი მეგობრის, ინგა მილორავასთვის შევადგენ. მხოლოდ ის გაიგებს და იმსახურებს ამას…

ეს რომანი კი ძალიან ჰგავს შეყვარებულთა თვითმკვლელობის სევდიან ამბავს… და თუ სამყარო, მართლაც, ისეთი მიზეზშედეგობრიობითაა დაქსელილი, როგორც ინდირას ქსელის ამბავშია, რომლის მიხედვით ყოველი ადამიანი და ყოველი მოვლენა ფარულად თუ ხილულადაა დაკავშირებული ერთმანეთთან, სიკვდილის შემდეგაც გადაიკვეთება ყოველივე ის, რაც წუთისოფელში ნამდვილი და დიდებული იყო.

ესაა ულამაზესი ყმაწვილის, კიოაკის, ბოლო სიზმარი:

„– ისევ შევხდებით. აუცილებლად შევხდებით.

ჩანჩქერის ქვეშ…“.

ციტატები წიგნიდან — იუკიო მიშიმა, „გაზაფხულის თოვლი“, „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“, 2023 წელი