ინტერვიუ ცირა კილანავასთან
ციფრული ეპოქა ყოველდღიურად ცვლის ჩვენს ჩვევებს – „ვსქროლავთ“, ვკითხულობთ ეკრანზე სწრაფად, ინფორმაციის მიღების სიჩქარე კი ყოველდღიურად იზრდება. ამ პროცესში, როცა ყურადღების ფოკუსი სულ უფრო მეტად გადადის არაარსებითზე, წიგნისთვის დრო სულ უფრო ნაკლები რჩება. ბუნებრივად ჩნდება კითხვა: რა ადგილი დარჩა ლიტერატურას ჩვენი ყოველდღიური ცხოვრების აჩქარებულ რიტმში, როგორ დავუბრუნდეთ წიგნებს და როგორ დავაბრუნოთ ბავშვები წიგნებთან?…
ჟურნალ „მასწავლებლის“ სტუმარია ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასისტენტ-პროფესორი ქართული ფილოლოგიისა და ლიტერატურათმცოდნეობის მიმართულებით _ ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი – ცირა კილანავა. ჩვენს სტუმარს ვესაუბრებით თემაზე, როგორ შეიძლება თანამედროვე ციფრული და სწრაფი „კონტენტის“ ეპოქაში, დავეხმაროთ ბავშვებს, დაინტერესდნენ მხატვრული ლიტერატურით, რათა მომავალ თაობას კვლავ ჰქონდეს ის სიხარული, რომელიც ახლავს კითხვის პროცესს ნებისმიერ დროსა და ნებისმიერ ასაკში.
ქალბატონო ცირა, დღეს ჩვენი საუბარი შეეხება წიგნიერებას, ბავშვებს, მოზარდებს, ახალგაზრდებს, მათზე ციფრული ეპოქის გავლენასა და წიგნის მომავალს ჩვენს ცხოვრებაში. თქვენ ყოველწლიურად ხვდებით სტუდენტთა ახალ ნაკადს, ესაუბრებით მათ, უსმენთ და ალბათ გექმნებათ გარკვეული შთაბეჭდილება ამ საკითხზე. საინტერესოა, როგორ კითხულობს ახალი თაობა დღეს და რა გამოწვევები არსებობს წიგნიერების კუთხით ჩვენს ქვეყანაში?
მოგესალმებით. როგორც აღიარებულია, ჩვენ ვცხოვრობთ ციფრული რევოლუციის ეპოქაში. ახალი თაობისთვის ეს იმდენად ბუნებრივი მოცემულობაა, რომ მათი აზროვნებისა და ქცევის მოდელებზე ზედაპირული დაკვირვებითაც თვალსაჩინოა: მაგალითად, შეიძლება დასახელდეს სიჩქარე როგორც პრიორიტეტი – იქნება ეს ინფორმაციის მიწოდებისას თუ პასუხის/შედეგის მოლოდინისას. კითხვა/წიგნიერება/ფიქრი კი, როგორც კომპლექსური მოვლენები, თვისებრივად, მაინც შენელებულ ტემპს გულისხმობს: დაკვირვებას, მიბრუნებას წაკითხულთან, კონტექსტუალიზებას, მიმართებების დადგენას, შეფასებას… ადამიანური ინტელექტის შემთხვევაში, ეს პროცესები ავტომატიზებულად არ მიმდინარეობს. ამასობაში გაჩნდა ე.წ. სკანირებული კითხვის მეთოდიც. ამასთან, დღეს ტრადიციული წიგნიერების გარდა, სულ უფრო მეტად მნიშვნელოვანი ხდება ციფრული/მედიაწიგნიერების კომპეტენციების ქონა.
წიგნი, თუკი მას ერთგვარი მეტაფორიზებით აღვიქვამთ ინდივიდუალური და კოლექტიური გამოცდილებებისა და მეხსიერების მედიუმად, არსებით ფუნქციას არათუ კარგავს, არამედ – ინარჩუნებს და იფართოებს: დღეს წიგნის შექმნა, გავრცელება, მკითხველამდე მიტანა არაა იმდენად რთული პროცესი, რამდენადაც ეს იყო საუკუნეების განმავლობაში და არც ისეთი ექსკლუზიური საქმიანობა, რომელიც თავის დროზე მხოლოდ გამორჩეულად ნიჭიერ/გავლენიან ადამიანებს ხელეწიფებოდათ ან ცენზურის ინსტიტუტით იყო დაშვებული/აკრძალული.
ჩვენ უკვე ვართ იმ ეტაპზე, როცა წიგნი ცოცხლდება არა მხოლოდ ბეჭდურად, არამედ დიგიტალიზებული, ანიმირებული, ეკრანიზებული, აუდიო და სხვა სახეებით, რაც, ჩემი აზრით, კიდევ უფრო მეტად აქტუალურსა და სხვადასხვა პერსპექტივით აღქმადს ხდის მას. სტუდენტებთან მრავალწლიანი აკადემიური ურთიერთობის საფუძველზე ერთ დადებით მახასიათებელსაც გამოვყოფდი: ციფრული ეპოქისა და სხვადასხვა ტიპის ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის უპრეცედენტო მასშტაბებმა ახალგაზრდებს მისცა შესაძლებლობა, არ შემოფარგლონ მითითებული/რეკომენდებული/სავალდებულო საკითხავით. ამასთან, ცოდნის კონსტრუირების პროცესში ისინი საკუთარი სურვილით კვლავ მიმართავენ ბეჭდურ მასალას ფიზიკურად არსებულ ბიბლიოთეკებში, წიგნის სახლებში, მაღაზიებსა თუ ბაზრობებზე.
გაზაფხულზე პროევროპული/ანტირუსული აქციების დროს არაერთი სტუდენტი სასწავლო მასალას რუსთაველის გამზირზე ეცნობოდა, პროტესტის მშვიდობიანად გამოხატვის პარალელურად კითხულობდა/უსმენდა წიგნებს, ესწრებოდა ღია ცის ქვეშ გამართულ საჯარო ლექციებს… შესაბამისად, წიგნის ფუნქცია არც სამოქალაქო აქტივიზმის პირობებში დასუსტებულა. შეიძლება ითქვას, პირიქითაც მოხდა: სწორედ კრიტიკულად მოაზროვნე, წიგნიერმა ახალგაზრდებმა გაგვაგონეს თავიანთი სამოქალაქო ხმა.
რაც შეეხება წიგნიერების კომპეტენციათა განვითარებას, მას შესაბამისად მოწყობილი ინფრასტრუქტურა და სოციალური გარემო სჭირდება. მთავარ გამოწვევებს სწორედ ამ ორი მიმართულებით ვხედავ.
როდესაც ბავშვებისა და ახალგაზრდების კითხვის ჩვევებზე ვსაუბრობთ, აუცილებლად უნდა შევეხოთ იმასაც, თუ რა გავლენას ახდენს თანამედროვე ტექნოლოგიების ეპოქა მასზე – მოკლე ვიდეოები, სახალისო მიმები, სწრაფი კონტენტი… მართალია, ამ ეპოქამ ტექსტთან ძალიან ახლოს მიიყვანა მოზარდები, მაგრამ რამდენად ხარისხიანია ის ყველაფერი, რასაც მოზარდები დღეს კითხულობენ საყვარელ აპლიკაციებში? ერთი შეხედვითაც ჩანს, რომ სოციალური მედია ძალიან ხშირად მდარე ხარისხის შინაარსით არის გაჯერებული. ხომ არ იკარგება ამ დროს მომავალი, გამოუცდელი მკითხველი უზარმაზარი, უმნიშვნელო ინფორმაციისა და ამბების ზღვაში?
როგორც უკვე აღვნიშნე, წიგნიერება კომპლექსური ფენომენია და ზედაპირულობას გამორიცხავს. ამისგან რადიკალურად განსხვავებულ ვირტუალურ რეალობაში ატარებენ დიდ დროს მოზარდები, რომლებიც ხშირად საათებს უთმობენ მდარე ხარისხის ვირტუალური პროდუქტების „ბრმად მოხმარებას“. ეს, ერთი მხრივ, ემოციურად, სოციალურად და კოგნიტიურადაც ფიტავს მათ და მეორე მხრივ, აპათიურს ხდის გარშემო არსებული რეალობის მიმართ; უქვეითებს ამ რეალობაზე პასუხისმგებლობის განცდას… მეორე მხრივ, განსაკუთრებით საგანმანათლებლო-შემეცნებითი რესურსების მრავალფეროვნება ვირტუალურ ნავიგაციას უადვილებს ახალგაზრდებს და უფრო მეტად მოითხოვს მათგან პიროვნული განვითარების, უნარებისა და ჩვევების ჩამოყალიბებაზე ზრუნვას.
მთავარ პრობლემად, ამ შემთხვევაში, ჩემი როგორც ორი მოზარდის მშობლის აზრით, მაინც თანმიმდევრულობა, ჩარჩოების დაწესება და სისტემურობის მიღწევა იკვეთება. საკუთარი ქცევების მართვა რთულია მოზარდისთვის. ასეთ დროს პრობლემასთან ერთობლივი ძალებით გამკლავებაც მხოლოდ მცირეხნიან შედეგს იძლევა. აქ მთელი მხარდამჭერი გარემოა შესაქმნელი როგორც მშობლის, ისე საგანმანათლებლო/სახელმწიფო დაწესებულებების, კომპეტენტური ინსტიტუციებისა და საზოგადოების მხრიდან. თუმცა, საქართველოში მცხოვრები საშუალო სოციალური ფენის წარმომადგენელი ოჯახებისთვისაც კი საკუთარი ფინანსური შესაძლებლობებით ამ ყველაფრის მართვა თითქმის წარმოუდგენელია.
დიახ, სამწუხაროდ, „უზარმაზარი, უმნიშვნელო ინფორმაციისა და ამბების ზღვაში“ იკარგება არა მხოლოდ გამოუცდელი მკითხველი, იკარგება ან ბლაგვდება მაინც ხარისხიანისა და უხარისხოს გარჩევის უნარიც (სოციალური მედია ხომ მოწონების რაოდენობრივ მაჩვენებელზეა ორიენტირებული და არა – შინაარსის ღირებულებაზე).
„სქროლვის“, ხელოვნური ინტელექტისა და სოციალური მედიის ეპოქაში დიდი, რთული ტექსტებისა და ხარისხიანი ლიტერატურის წაკითხვას საკმაოდ დიდი მოთმინება და კონცენტრაცია სჭირდება ბავშვისგან. როგორ შეიძლება დაეხმაროს მშობელი, მასწავლებელი მოზარდს ყოველდღიურად, რომ წიგნთან მისასვლელი გზა გაუიოლოს?
სწორად გამოყავით მნიშვნელოვანი უნარები. არა მხოლოდ მოცულობითი წიგნების გასაცნობად და გასააზრებლად, ხშირად მცირე ზომის ტექსტების აღსაქმელადაც არ ჰყოფნით „სქროლვით“ გადაღლილ ბავშვებს მოთმინებისა და კონცენტრაციის/ფოკუსირების უნარები.
ალბათ როგორც ყველაფერში, აქაც გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს დროულობას: რაც უფრო ადრე ჩაერთვება მშობელი პროცესში, მით უფრო გაუადვილებს შვილს წიგნთან მისასვლელ გზას. ოქროს პრინციპად რჩება ერთად კითხვის ტრადიციის ჩამოყალიბება (მუცლად ყოფნის, ჩვილობის, წინასასკოლო და დაწყებითი სწავლის ეტაპებზე). მთავარია, ეს პრინციპი მთლიანობაში, შენარჩუნდეს, იყოს თუნდაც რამდენიმეწუთიანი რიტუალი, სასურველია, განსაზღვრულ დროსა და მყუდრო სივრცეში, რათა შეიქმნას მიკროკლიმატი და შესაბამისი განწყობა, რომელიც ზრდასრულობისას ძვირფას/ღირებულ მოგონებად იქცევა.
სახლში ორი მოზარდი შვილი მყავს, ისინი საკმაოდ კარგი მკითხველები არიან, თუმცა უფრო ხშირად უცხოურ საბავშვო ლიტერატურას კითხულობენ და ეს საკმაოდ გავრცელებული ტენდენციაა ამ თაობაში. როგორც ქართული ფილოლოგიის სპეციალისტი, გვესაუბრეთ, რატომ არის ძალიან მნიშვნელოვანი მშობლიური ლიტერატურის საფუძვლიანად გაცნობა ახალგაზრდებისთვის მათი ეროვნული და კულტურული თვითშეგნების ჩამოყალიბების გზაზე?
ტრენდულობა ციფრულ სამყაროში (და არა მხოლოდ) ახალგაზრდა თაობის მთავარი ორიენტირია. თანატოლების მიერ რეკომენდებული წიგნები მართლაც უფრო სასურველი ხდება ბავშვისა და მოზარდისთვის (ასეთი შინაარსის ქართულენოვანი Youtube-არხები თანდათან მატულობს). არაქართულენოვანი ლიტერატურით ქართველი მოზარდების დაინტერესებას მრავალი მიზეზი აქვს. მათ შორის არის – პირველი – საბავშვო ლიტერატურის პოპულარიზების მდიდარი ტრადიცია, რომლითაც, მაგალითად, გამოირჩევა ევროპული სამყარო, მეორე – ტრადიციული ხელოვნების გათანამედროვეობის წარმატებული პრაქტიკა, მაგალითად, იაპონურ კულტურაში. დიდ როლს ასრულებს, აგრეთვე, კლასიკური ლიტერატურის სათანადოდ ადაპტირებული ვერსიებიც, ეკრანიზაციები და კონკურსები, რომლებიც მეტწილად სწორედ უცხოურ (ინგლისურ) ენაზეა. ინგლისური კი, როგორც ტექნოლოგიების ენა, დაბრკოლებას აღარ წარმოადგენს ახალი თაობისთვის. ამ ფონზე მწირია ქართულენოვანი და საკუთრივ ქართულ ლიტერატურაზე ორიენტირებული ციფრული/ინტერაქციული რესურსები. მათი უმეტესობა შექმნილია განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ხელშეწყობით, მასწავლებლის სახლში, საუნივერსიტეტო და კვლევითი ცენტრების, აგრეთვე – გამომცემლობების მიერ, სხვადასხვა კონკურსის/პროექტისა თუ კერძო ინიციატივების ფარგლებში და მნიშვნელოვნად ავსებს დასახელებულ დანაკლისს. რეალური საგანმანათლებლო საჭიროებების გათვალისწინებით, მიმაჩნია, რომ ამ მხრივ მაინც ფრაგმენტული და არასისტემური, აგრეთვე მეთოდოლოგიურად განსაახლებელია უკვე არსებული ელექტრონული რესურსები. შესავსებია ახალი მასალითაც, რომელიც საერთაშორისო სტანდარტის მიხედვით უნდა იყოს გამართული.
რატომ არის მნიშვნელოვანი მშობლიური ლიტერატურის საფუძვლიანად გაცნობა? უპირველეს ყოვლისა, ეს დაეხმარება ახალგაზრდას არა მხოლოდ ეროვნული და კულტურული თვითშეგნების ჩამოყალიბებაში, არამედ გაუადვილებს სწორედ პიროვნული თვითშემეცნების, თვითმიკუთვნებულობის, თვითიდენტიფიკაციის რთულ პროცესს. ნებისმიერი ტიპის იდენტობის კონსტრუირება წარსულის შესახებ კოჰერენტულ ცოდნას ემყარება. ქართული ლიტერატურის არსებით მახასიათებლად სპეციალისტების მიერ როგორც თემატური, ისე გამომსახველობითი თვალსაზრისით უწყვეტობა, მთლიანობა სახელდება. დიდი პოლიტიკური წნეხისა და რეჟიმების პირობებშიც, ქართული ლიტერატურა ახერხებს, სათანადოდ წარმოაჩინოს ფუნდამენტური, ეპოქალური თუ უნივერსალური პრობლემები. სამყაროს შესახებ არსებული კულტურული მოდელების მეტ-ნაკლები სისრულით წარმოსადგენად ქართულ ლიტერატურას უხვი/უნიკალური მასალა/მონაცემი აქვს და მისი გაუთვალისწინებლობა ნამდვილად იქნებოდა დანაკლისი. ამ მცირე ზომისა და ისტორიულად მდიდარი გამოცდილების მქონე ქვეყანაში მცხოვრები ადამიანისთვის კი, მით უფრო – თუ ის საქართველოს მოქალაქეა/ეთნიკურად ქართველია, ერთგვარი პასუხისმგებლობაა, იცოდეს მისი განვითარების ეტაპები და დინამიკა. ამ თვალსაზრისით, ქართული ლიტერატურა მრავალფეროვან და უაღრესად საინტერესო ინფორმაციას შეიცავს.
რამდენიმე სიტყვით სასკოლო პროგრამასაც შევეხოთ. მოზარდები ხშირად აპროტესტებენ გრძელი ტექსტების კითხვას, ლექსების, პოემების დაზეპირებას და საერთოდ, დაუძლეველად, საშიშად ეჩვენებათ ჰაგიოგრაფია და „ვეფხისტყაოსანი“, რომელიც ხშირად მათთვის განყენებულ, უცხო ტექსტად რჩება… რა უნდა იყოს ამ ტექსტების შესწავლის დროს მასწავლებლისა და მოსწავლის მთავარი, საბოლოო მიზანი, რა უნდა ასწავლოს ყველაზე მთავარი ჰაგიოგრაფიამ და „ვეფხისტყაოსანმა“ თანამედროვე მოზარდს?
ძალიან საინტერესო, მართლაც პრობლემური და კომპლექსური საკითხია. თანამედროვე ქართულ სასკოლო პროგრამაში, როგორც ვიცი, დაზეპირების/საზეპიროების მოთხოვნა აღარაა, ეს შეიძლება მხოლოდ ცალკეული მასწავლებლის პირადი ინიციატივის ფარგლებში დარჩეს. რაც შეეხება ჰაგიოგრაფიული ნაწარმოებებისა და „ვეფხისტყაოსნის“ დაუძლევლობასა და გაუცხოებას, გეთანხმებით: განსაკუთრებით სასულიერო და კლასიკური ლიტერატურა კვლავაც რჩება მხოლოდ სავალდებულო ტექსტების ერთობლიობად. უცნაურია, რომ თანამედროვე ეპოქაში აქტუალური/აქტუალიზებული მითების, ფენტეზის, მაგიური რეალიზმის, საგებისა და Netflixის სერიალების ფონზე, ეს დრამატიზმით, პერიპეტიებით აღსავსე ტექსტები მაინც ვერ ცოცხლდება; მოსწავლეებს თავიდანვე დისტანცირების განწყობა აქვთ და არა – დიდ სამყაროში შესვლის მოლოდინი.
რა უნდა იყოს ასეთ დროს მთავარი მიზანი? ჩემი აზრით, ეს მაინც უნდა იყოს ერთად შემეცნების სურვილი, თავად სასწავლო პროცესის საინტერესოობა, პედაგოგის მიერ ტექსტების ახლებურად დანახვისა და ჩვენების ნიჭი, ამავე დროს – თანამედროვე პერსპექტივიდან ტექსტის აქტუალურობის განხილვა. აქ ხაზს ვუსვამ საერთო განწყობის მნიშვნელობას: თუ პედაგოგი მხოლოდ კონვენციური ცოდნის გადამცემია და არა – მოსწავლეებთან/სტუდენტებთან ერთად ტექსტის ხელახლა აღმომჩენი, სწავლა-სწავლების პროცესი ინფორმაციის აღებ-მიცემობის ფარგლებში დარჩება, ანტიკური ხანიდან მოყოლებული კი ცოდნის მიზანი ახლის შემეცნების სიხარულის განცდაა.
რა უნდა ასწავლოს თანამედროვე მოზარდს ჰაგიოგრაფიამ და „ვეფხისტყაოსანმა“? პირველ რიგში, ადამიანური ურთიერთობების კომპლექსურობის გააზრება, სხვადასხვა ეპოქის ღირებულებათა იდენტიფიცირება, გამოსახვის საშუალებებზე, ენაზე დაკვირვება… მახსოვს, ჩემი ძვირფასი პროფესორები როგორი სიყვარულითა და კრძალვით გვიკვალავდნენ გზას ჩვენთვის მაინც უცნობ სამყაროებში: მაგალითად, ყურადღებას გვამახვილებინებდნენ წმინდა ნინოს გარდაცვალების წინა სრულიად ადამიანურ, არაშაბლონურ სიტყვებზე: „მე დღესა დავუღამდები“, შუშანიკის მოლოდინზე, რომ ვარსქენი არა რჯულის უარყოფის, არამედ მისი, როგორც ქალის, დამცირების გამო უნდა განისაჯოს, არაბეთში ავთანდილის დაბრუნების სიხარულის მასშტაბურობა კი რუსთველს ასე ოსტატურად რომ აქვს გამოხატული: „სახლ-სამყოფი არა ჰმართებს, ცამცა გაიდარბაზესა…“.
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სხვა საავტორო კურსების გვერდით, ვკითხულობ „ვეფხისტყაოსნის“ შესახებ ჩემს საავტორო კურსსაც. ამ კურსზე თითქმის ყოველ სემესტრში კვოტაზე მეტი მსურველი ცდილობს დასწრებას. ეს, უპირველეს ყოვლისა, რუსთველის დამსახურებაა. სტუდენტებთან მუშაობის ინტერაქციული ფორმატი და სხვადასხვა ტიპის სასწავლო-შემეცნებითი რესურსის არა მხოლოდ გამოყენება, არამედ შექმნაც სწავლა-სწავლების პროცესს საინტერესოსა და სახალისოს ხდის. სემესტრის განმავლობაში ინტენსიურად ვმუშაობთ როგორც ტექსტზე (ახლო კითხვის მეთოდით), ისე ვეცნობით რუსთველოლოგიის განვითარების ეტაპებს, საეტაპო მნიშვნელობის კვლევებსა და „ვეფხისტყაოსნის“ პოსტმოდერნისტულ ვერსიებსაც. ეს, მართალია, შრომატევადი, მაგრამ ძალიან ნაყოფიერი აკადემიური თანამშრომლობაა, რომელსაც სტუდენტებისთვის მართლაც მოაქვს თითქოს ნაცნობი საპროგრამო ტექსტის ხელახლა აღმოჩენის დიდი სიხარული.
რა იქნებოდა თქვენი მთავარი რჩევა მომავალი თაობისთვის, მშობლებისთვის? თქვენი აზრით, რა არის ის უმნიშვნელოვანესი ღირებულება, რომელსაც წიგნი აძლევს ადამიანს და როგორ შევინარჩუნოთ წიგნის კითხვის კულტურა, ჩვევა ახლა, სრულიად განსაკუთრებულ დროსა და ეპოქაში?
მთავარი რჩევა მაინც ეს იქნებოდა – არ გავფლანგოთ დრო, ვიყოთ მეტად კრიტიკულნი, შემოქმედებითნი და არა – პასიური მიმღებნი, მიმბაძველნი, ფრაგმენტულნი და ზედაპირულნი; ყოველდღიურ პრაქტიკად ვაქციოთ კითხვა, წერა, ფიქრი…
რაც შეეხება წიგნის, უფრო სპეციფიკურად კი მხატვრული ლიტერატურის მიერ მოწოდებულ მთავარ ღირებულებას, ჩემი აზრით, ესაა განსხვავებული პერსპექტივით აღქმის დაშვება. სხვაგვარად – ეგოცენტრულობის დაძლევა და სამყაროს მეტ-ნაკლებად მთლიანობაში დანახვის შესაძლებლობა. ზოგჯერ ნამდვილი ლიტერატურა გადამრჩენის როლსაც ითავსებს: განსაკუთრებით კრიზისულ პერიოდებში მას აქვს ძალა, შექმნას ალტერნატიული სამყარო, რომელიც ემპირიულ რეალობას გადაგატანინებს/შეგაფასებინებს/დაგაძლევინებს.
დაბოლოს, საინტერესოა, თავად თქვენ როგორ გახდით მკითხველი. ხომ არ გახსოვთ პირველი წიგნი, რომელმაც განსაკუთრებული შთაბეჭდილება დატოვა თქვენზე და წლების შემდეგ ხშირად უბრუნდებით?
ჩემს ბავშვობას წიგნიერი გარემო ქმნიდა: დედაც და მამაც განათლების სფეროში წამყვანი სპეციალისტები იყვნენ, ბებოსა და დეიდების მყუდრო სახლში ზღაპრულად მშვიდი სამკითხველო სივრცე და სწავლის მხარდამჭერი გარემო მქონდა, ზაფხულში მოსავლის აღებისას ბიძაჩემი – ბეჟან კილანავა – თავისი სფეროს – ჰაგიოგრაფიული ტექსტების, ქართული დამწერლობისა და მწერლობის შესახებ საოცრად საინტერესოდ მიყვებოდა. შემდეგ იყო აფხაზეთის ომი და დევნილობის მძიმე წლები. ამ დროს წიგნებმა თავშესაფრის ფუნქცია შეასრულა: მამა არ მიშვებდა გაყინულ ბიბლიოთეკებში და თავად მოჰქონდა წიგნები არანაკლებ ცივ ბინაში, დედა ორად ყოფდა მწირ შემოსავალს: ერთი ნახევრით საჭმელს, მეორე ნახევრით კი წიგნებს ყიდულობდა…
სხვადასხვა ეტაპზე რამდენიმე საეტაპო მნიშვნელობის წიგნი გამოჩნდა ჩემს ცხოვრებაში. სულ პირველი იყო „ბიძია თომას ქოხი“, მოგვიანებით – „მარტოობის ასი წელიწადი“, სტუდენტობისას – „სანავარდო“, „დაკარგული სამოთხე“, „ვეფხისტყაოსანი“… ბოლოს მივაგენი ჩემეულ ფორმულასაც: თუ თვეების შემდეგ შინაარსზე მეტად შთაბეჭდილება, ემოცია მრჩებოდა, ეს წიგნის ღირებულების მთავარი ინდიკატორი იყო ჩემთვის.
ჩემი პროფესიის მთავარ ღირსებად სწორედ ის მიმაჩნია, რომ ტექსტებთან არაერთხელ გიწევს მიბრუნება, რაც, ჩემი აზრით, დიდი ფუფუნებაა მაშინაც კი, როცა ის მხოლოდ აკადემიურ, სამეცნიერო მიზანს ემსახურება.
გმადლობთ ძალიან საინტერესო და ღირებული მოსაზრებების გაზიარებისთვის.
ესაუბრა: შორენა ტყეშელაშვილი
