ნანა შველიძე შეერთებულ შტატებში მოღვაწე, ქართველი განათლების სპეციალისტია. იგი მცირე ხნის წინ სოციალურ ქსელში მეგობარს თავის ძალიან საინტერესო საგანმანათლებლო გამოცდილებას უზიარებდა. მეც არ დავაყოვნე და მაშინვე მივწერე, ძალიან მომინდა მისეული ცოდნის ჩვენკენ ტრანსფერი, ვინძლო, ჩვენი ჟურნალის მკითხველიც გაეხარებინა მის აღმოჩენას! ნანა სულ რამდენიმე წელია, რაც ამერიკაში ცხოვრობს, თუმცა უკვე აქვს საინტერესო და მრავალფეროვანი პრაქტიკა, რომელსაც სიამოვნებით გვიზიარებს. ამავდროულად, იგი მოგვითხრობს ამერიკული სასკოლო განათლების წარმატების ფაქტორებზე, რომელთა კვალდაკვალ, ქართული განათლების სისტემაც ასევე წარმატებული შეიძლება გახდეს. ინტერვიუ ვრცელი გამოგვივიდა, ამიტომ მას რამდენიმე ნაწილად დავყოფთ.

სურ. 1[1]

• ნანა, მადლობას გიხდით, ინტერვიუზე რომ დაგვთანხმდით! გთხოვთ, საკუთარი თავი წარმოგვიდგინოთ. როგორ აღგვიწერდით განათლებისკენ თქვენს გზებს? ამჟამად სად იმყოფებით (პირდაპირი და გადატანითი გაგებით)?

მე ვარ ნანა შველიძე, 2020 წელს გადავცხოვრდი ამერიკაში, როგორც ამერიკის მოქალაქე. მყავს მეუღლე და ორი შვილი — ანდრია და მარიამი. მაქვს ინფორმატიკის მაგისტრის ხარისხი, კომპიუტერული სისტემებისა და ქსელების სპეციალიზაციით. დავამთავრე საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი წარჩინებით. ჩემი კარიერა დავიწყე საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში ლექტორად და კერძო სკოლაში — ინგლისურის მასწავლებლად, ვქმნიდი ინოვაციურ სასწავლო მეთოდებსა და მიდგომებს. 2008-2016 წლებში ვმუშაობდი ქართულ-ამერიკულ უნივერსიტეტის (GAU) აკადემიურ მენეჯერად.

ამერიკაში ჩამოსვლისთანავე ბევრმა ადამიანმა მითხრა, რომ ორ ბავშვთან, პანდემიის პირობებში, აშშ-ში წარმატების მიღწევა შეუძლებელი იყო. მე არავის დავუჯერე, მალე კი საკუთარ თავსაც და სხვებსაც დავუმტკიცე, რომ მიზანი და მოტივაცია სძლევს ნებისმიერ წინააღმდეგობას.

აშშ-ში გადმოსვლის შემდეგ, უპირველეს ყოვლისა, ამერიკულ სამაგისტრო ხარისხთან ჩემი დიპლომის ეკვივალენტობა დავადასტურე. აღიარეს ჩემი დიპლომი. აღიარების მოლოდინში, დავამთავრე პედაგოგიური კოლეჯი და, შედეგად, მივიღე EEC სერტიფიკატი. პარალელურად, შემდგომი განვითარების მიზნით, გავიარე კურსები პროგრამირებასა და მონაცემთა ბაზების მართვაში და გავიმყარე ცოდნა Java, Python, Selenium-სა და MySQL-ში. შედეგად, პერიოდულად ვმუშაობ კერძო ვებგვერდების შექმნაზეც.

აშშ-ში მუშაობა დავიწყე წამყვანი მასწავლებლის პოზიციაზე. ორი წლის განმავლობაში ვიმუშავე სკოლამდელ ბავშვებთან, რამაც ძალიან მნიშვნელოვანი გამოცდილება შემძინა. ურთიერთობა პატარა ამერიკელებთან და მათ მშობლებთან საინტერესო გამოწვევა იყო და ძალიან კარგად გავართვი თავი. შემდეგ კი გადავედი ჰარვარდის უნივერსიტეტის სკოლამდელ აღსაზრდელებთან სამუშაოდ, სადაც შევქმენი საინტერესო და დინამიკური სასწავლო გარემო. თუმცა, სამსახურისა და ოჯახური პასუხისმგებლობების დაბალანსების პროცესში, განსაკუთრებით ჰარვარდისა და ჩემი შვილების საჯარო სკოლის განსხვავებული აკადემიური განრიგის გამო, გადავწყვიტე საჯარო სკოლაში ადმინისტრაციულ დეპარტამენტში გადავსულიყავი, რაც იდეალურად მოერგო ჩემი ოჯახის საჭიროებებს.

ვარ ნაწილი საინტერესო და წარმატებული საზოგადოებისა და ამიტომ ძალიან მომწონს საჯარო სკოლაში მუშაობა. მიუხედავად იმისა, რომ მივიღე შემოთავაზება ერთ-ერთი კოლეჯის ადმინისტრატორის პოზიციაზე, ამ ეტაპზე ვრჩები სკოლაში, რადგან ჩემი მცირეწლოვანი შვილები არ არიან მზად დამოუკიდებელი ცხოვრებისთვის, ჯერ კიდევ ჩემი მხარდაჭერის იმედად არიან.

ვფიქრობ, ჩემი ისტორია არის უწყვეტი განვითარებისა და პროფესიული ზრდის მაგალითი, რომელიც დაფუძნებულია საკუთარი შესაძლებლობების რწმენაზე.

• მოგვიყევით დაწესებულებაზე, რომელშიც მოღვაწეობთ. რა არის კარგი? შესაძლებლობის შემთხვევაში, რაიმეს ხომ არ შეცვლიდით?

სურ.2.[2] სურ.3[3]

ზოგადად, ამერიკულ საჯარო სკოლებს ბევრი დადებითი მხარე აქვს. აქ არის რამდენიმე რამ, რაც ყველაზე მეტად შეიძლება შეგხვდეთ. ესენია:

1. მულტიკულტურულობა და ინკლუზია: აშშ-ის საჯარო სკოლები ხშირად ძალიან მრავალფეროვანია, რაც სკოლის სტუდენტებს აძლევს საშუალებას, ურთიერთობა ჰქონდეთ სხვადასხვა კულტურისა და მოსაზრების მქონე თანატოლებთან. ეს მრავალფეროვნება ზრდის სასწავლო გარემოს და ხელს უწყობს ინკლუზიურობას.
2. სწავლების პროგრამების მრავალფეროვნება: ამერიკულ საჯარო სკოლებში არის სხვადასხვა პროგრამა, მათ შორის, სპეციალური განათლება, ნიჭიერი და მაღალი მოსწრების სტუდენტებისთვის პროგრამები, ექსტრაკურსული აქტივობები და მოწინავე პროგრამები (AP კურსები). ეს საშუალებას აძლევს ბავშვებს, მოირგონ სხვადასხვა უნარი.
3. მხარდაჭერის მომსახურებები: საჯარო სკოლები სთავაზობენ სხვადასხვა დახმარების პროგრამებს, როგორიცაა კონსულტაციები, სპეციალური განათლება და ენების დახმარების პროგრამები.
4. თანამშრომლობა საზოგადოებასთან: ამერიკულ საჯარო სკოლებში ხშირად წახალისებულია ძლიერი თანამშრომლობა საზოგადოებასთან, იქმნება ეს მშობლებისა და მასწავლებლების ასოციაციები, მოხალისეობის შესაძლებლობები თუ ადგილობრივ ბიზნესებთან თანამშრომლობა.
5. საერთო განვითარებაზე აქცენტი: ბევრი საჯარო სკოლა არა მხოლოდ აკადემიურ წარმატებას, არამედ სოციალურ, ემოციურ და ფიზიკურ განვითარებას მნიშვნელოვან ნაწილად მიიჩნევს, რითაც უზრუნველყოფს სრულყოფილ განათლებას.
6. ტექნოლოგიებისა და რესურსების ხელმისაწვდომობა: სკოლებს აქვთ თანამედროვე ტექნოლოგიებისა და რესურსების ხელმისაწვდომობა, რაც აუმჯობესებს სწავლას და ბევრი მათგანი გთავაზობთ პროგრამებს, რომლებიც ბავშვების ციფრული უნარების განვითარებას ეხმარება. ამასთან, ოჯახებს ავსებინებენ კითხვარს, ესაჭიროებათ თუ არა ინტერნეტი ან ნოუთბუქი სახლში და ტექნიკურ მხარდაჭერას უწევენ მათ.
7. კრიტიკული აზროვნების ჩამოყალიბება: ამერიკულ სკოლებში აქცენტი ბავშვების კრიტიკული აზროვნებისა და პრობლემების გადაჭრის უნარების განვითარებაზეა, რაც მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ აკადემიურ სფეროში, არამედ — ცხოვრებაშიც.

აქაური საჯარო სკოლების განათლება მნიშვნელოვნად განსხვავდება ქართული განათლების სისტემისგან, განსაკუთრებით ელემენტარულ, I-V კლასებში. ამერიკულ სისტემაში, ქართულისგან განსხვავებით, უფრო მეტი აქცენტი კრეატიულობის, კრიტიკული აზროვნებისა და თვითგამოხატვის უნარების განვითარებაზეა. დაწყებით კლასებში, ანუ, 1-ელიდან მე-5 კლასის ჩათვლით, მოსწავლეებს, როგორც წესი, ნაკლები დავალება აქვთ, ვიდრე — ტრადიციულ სისტემებში. მათი ჩანთები უფრო მსუბუქია და, ძირითადად, შეიცავს მხოლოდ საჭმელს, ფაილებს ან რვეულებს. დავალებები ხშირად მინიმალურია და ზოგიერთ სკოლაში კვირაში ერთხელ ან ორჯერ ეძლევათ, რაც სწავლის გაღრმავებას ემსახურება. სწავლა, ძირითადად, მიმდინარეობს სკოლებში, რომლებშიც მასწავლებლები მუშაობენ ინტერაქციული და თანამშრომლობითი მეთოდებით. ისინი ეხმარებიან მოსწავლეებს იდეების გამოხატვაში, დისკუსიებში ჩართვაში და პრობლემების გადაჭრის უნარების განვითარებაში. ყურადღება არ მახვილდება ბავშვების სისუსტეებზე, არამედ მიზნად ისახავს მათი გაუმჯობესებისა და წარმატების გზების მოძიებას.

სასწავლო გეგმა მოიცავს მრავალფეროვან აქტივობებს ისეთ საგნებში, როგორებიცაა: ლიტერატურა, მათემატიკა, მეცნიერება და საზოგადოებრივი მეცნიერებები. საბიბლიოთეკო დროში მოსწავლეები არა მხოლოდ წიგნებს იღებენ, არამედ მონაწილეობენ სხვადასხვა აქტივობაში, როგორიცაა: წიგნების ჟანრების გარჩევა (მაგალითად, მხატვრული მოთხრობა, ესე, სატირა), კითხვის უნარების გაუმჯობესება და, ზოგიერთ სკოლაში — კოდირებისა ან STEM აქტივობების სწავლა.

ეს საგანმანათლებლო მიდგომა მიზნად ისახავს ძლიერი აკადემიური საფუძვლის შექმნას, შესაბამისად — პიროვნული და სოციალური განვითარებისთვის ხელშეწყობას. ის ამზადებს მოსწავლეებს საშუალო (VI-VIII კლასები) და უმაღლესი სკოლებისთვის (IX-XII კლასები).

აღსანიშნავია, რომ ბავშვებს აქვთ წვდომა დამატებით ინტერნეტრესურსებთან, რომლებიც ხელმისაწვდომია განათლების სამინისტროს მიერ შექმნილი ვებგვერდებიდან და მხოლოდ სკოლებს აქვთ ნაყიდი ამ გვერდების სერვისები. თითოეულ მოსწავლეს აქვს ინდივიდუალური პაროლი, რომლის მეშვეობითაც ისინი შედიან პლატფორმებზე და ამა თუ იმ დისციპლინაში ვარჯიშობენ თამაშით. აქტივობები მათემატიკასა და სხვა საგნებში, რა თქმა უნდა, ნებაყოფლობითია. ეს სისტემა აძლევს საშუალებას ბავშვებს, გაიუმჯობესონ უნარები და ცოდნა, აღმოაჩინონ ახალი საგნობრივი სფეროები, რაც მნიშვნელოვანწილად სძენთ განათლებას, რომლის პროცესს ხდის უფრო ინტერაქციულსა და საინტერესოს.

— ნანა, საერთოდ, ცვლილებებისადმი როგორი დამოკიდებულება არსებობს პროფესიული თუ არაპროფესიული თემების/ჯგუფების მხრიდან?

მასაჩუსეტსის სკოლების პროფესიული ჯგუფები, როგორიცაა მასწავლებლები და ადმინისტრაციები, ზოგადად მხარს უჭერენ ფაქტებზე დაფუძნებულ ცვლილებებს, თუმცა, შესაძლოა, შეეწინააღმდეგონ ცუდად დასაბუთებულ ცვლილებებს. ეს დამოკიდებულია ახსნა-განმარტების დასაბუთებაზე, საჭირო მხარდაჭერასა და მოსწავლეებზე დადებითი გავლენის ჩვენებაზე. მაგალითად, არსებობს ‘A multi-tiered system of supports (MTSS)’ — მხარდაჭერის მრავალსაფეხურიანი სისტემა[4], რომელიც გულისხმობს ნათელ სტრატეგიებს, რათა უზრუნველყოს ბავშვების წარმატება. სკოლის გარემოში ხშირია შეხვედრები, რომლებიც ეხება მოსწავლეთა მხარდაჭერას, რათა თითოეულმა მოსწავლემ მიიღოს საჭირო სერვისი და რესურსი, წარმატებული აკადემიური, ასევე — სოციალური და ემოციური განვითარების თვალსაზრისით. ორი უმთავრესი ჩარჩო, რომელიც ზრუნავს მოსწავლეების მხარდაჭერაზე, არის: მხარდაჭერის მრავალსაფეხურიანი სისტემა (MTSS) და ინდივიდუალური საგანმანათლებლო პროგრამა (IEP). ორივე მათგანი მნიშვნელოვანია, რათა მოსწავლეებმა მიიღონ პირადი და სისტემური დახმარება, მათი საჭიროებების შესაბამისად. დიახ, ცვლილებებისადმი მზაობა მუდამაა, მაგრამ ყოველთვის მოსწავლის ინტერესების ფარგლებში, რომ მოსწავლეებს დავეხმაროთ და მივაწოდოთ მხარდაჭერა სხვადასხვა საჭიროებებისას ან თუკი ბავშვები აკადემიურად, ქცევით ან ემოციურად აწყდებიან გამოწვევებს.

• უმთავრესად, რა გამოწვევები არსებობს და როგორ მიემართება ისინი ასაკობრივ ჯგუფებს?
• განსხვავებული ასაკობრივი ჯგუფებისგან გამომდინარე, საშუალო სკოლები ხშირად გამოიყოფა დაწყებითი და საბაზო სკოლებისგან, რადგან თითოეული ეტაპი გულისხმობს განსხვავებულ განათლებას და განვითარების საჭიროებებს. ეს განაწილება უზრუნველყოფს უფრო სპეციალიზებულ განათლებას, რაც ხელს უწყობს მოსწავლეების პიროვნული და აკადემიური განვითარების პროცესს.
• რატომ არის საბაზო სკოლები და საშუალო სკოლები ერთმანეთისგან გამოყოფილი?

საშუალო სკოლები ემსახურება ბავშვებს, (9-12 კლასი). ამ ასაკში მოსწავლეები უფრო დამოუკიდებლად სწავლობენ და მათთვის საჭირო ხდება სპეციალიზებული სწავლების მიდგომები, რისთვისაც საჭიროა უფრო სხვა რესურსები. დაწყებით და საბაზო სკოლებში, (8 კლასამდე) შესაბამისად, მეტი ყურადღება ეთმობა ფუნდამენტური ცოდნის მშენებლობას.

• რატომ არსებობს ერთი საშუალო სკოლა ქალაქში?
• ბევრი ქალაქი და სკოლა აერთიანებს რესურსებს ერთ მთავარ საშუალო სკოლაში, რათა მოსწავლეებმა მიიღონ ერთიანი და სრულყოფილი განათლება. ეს უზრუნველყოფს უფრო მრავალფეროვანი და რესურსებით მდიდარი პროგრამების განხორციელებას.

საშუალო სკოლა და მისი ინფრასტრუქტურა:

1. საშუალო სკოლები ხშირად იძლევიან სპეციალიზებულ კურსებსა და წინასწარ განსაზღვრულ სპეციალობებს, როგორიცაა: ექთნის, სტილისტის, სადურგლო ან მანქანის მექანიკოსის კურსები.
2. სპორტული აქტივობები:

საშუალო სკოლებში არსებობს სპორტული გუნდები, რომელთა შორისაა: ფეხბურთი, კალათბურთი, ველოსიპედი, საცურაო სპორტი, რაც ხელშეწყობილია გამართული სპორტული დარბაზებით და ტურნირებით.

საშუალო სკოლებში არის სრულყოფილი ფიტნესდარბაზები, რომლებიც აღჭურვილია თანამედროვე ტექნიკით, როგორიცაა სავარჯიშო ინვენტარი, საცურაო აუზები და სხვა ინფრასტრუქტურები.

სხვა ინფრასტრუქტურა:

1. ლაბორატორიები და ტექნოლოგიები:

საშუალო სკოლებში არსებობს სპეციალიზებული ლაბორატორიები და კომპიუტერული გაკვეთილები.

2. ბიბლიოთეკები და მედიაცენტრები:

სკოლის ბიბლიოთეკები ფუნქციონირებენ, როგორც რესურსული ცენტრები.

ასე რომ, საშუალო სკოლა მასწავლებელთა განათლებისა და მოსწავლეების განვითარებისათვის წარმოადგენს სხვადასხვა ინფრასტრუქტურასა და კურსების მომზადების შესაძლებლობებს.

• სკოლებში ტექნიკური აღჭურვილობის შესახებ უფრო დაწვრილებით რომ მოგვიყვეთ:
• ძლიერი ტექნიკური სისტემა აუცილებელია სკოლების ეფექტური ფუნქციონირებისათვის. თანამედროვე საგანმანათლებლო გარემოში ტექნოლოგია ცენტრალურ როლს ასრულებს კომუნიკაციის გამარტივებაში, პრობლემების გადაჭრასა და საერთო სწავლების გამოცდილების გაუმჯობესებაში. თანამშრომლების კომუნიკაციისთვის სკოლებს აქვთ თანამედროვე ტექნიკური ხელსაწყოები, როგორიცაა, „ვოკი-თოქი” (რაციები). ამ მოწყობილობას დღის მანძილზე ატარებენ (და არ აქვთ ერთი წუთით მათი უყურადღებოდ დატოვების უფლება):
• დირექტორი (სულ ქამაზე აქვს დამაგრებული),
• დირექტორის მოადგილე,
• სკოლის დეკანი,
• მედიატორი,
• ოჯახის მოკავშირე,
• სოციალური მუშაკი,
• მრჩევლები (რომლებიც, სულ მცირე, ორია სკოლაში),
• ადმინისტრატორი,
• ექთანი და
• კაფეტერია.

ცალკე თემაა, როგორ გადასცემენ ინფორმაციას ერთმანეთს. მაგალითად: არ ამბობენ ბავშვის სახელსა და დეტალურ ინფორმაციას. ამ მოწყობილობების გამოყენებით აქვთ სასწრაფო და ნათელი კომუნიკაცია, რაც აუცილებელია აქტივობების კოორდინაციის, საგანგებო სიტუაციების რეაგირებისა და სკოლის ეფექტური ფუნქციონირებისათვის. ვოკი-ტოკები ეხმარება თანამშრომლებს, რომ დარჩნენ დაკავშირებულნი სკოლის სხვადასხვა უბნებთან, როგორიცაა: მთავარი ოფისი, კლასები, დერეფნები და თამაშის მოედნები.

ტელეფონები კლასებში და ოფისებში უზრუნველყოფენ უფრო ოფიციალურ და სტრუქტურირებულ კომუნიკაციას. ეს ტელეფონები მასწავლებლებს საშუალებას აძლევს, დაუკავშირდნენ მთავარ ოფისს, როცა საჭიროა დახმარება დასწრების, სპეციალური მოთხოვნების ან მშობლებთან კომუნიკაციისთვის. ზოგიერთ შემთხვევაში, ტელეფონები კლასებში დირექტორს ან ადმინისტრაციულ პერსონალს, კონტაქტის საშუალებას აძლევს, მასწავლებლებთან განახლებების ან ინსტრუქციების შესახებ.

• რატომ არის ეს კომუნიკაცია მნიშვნელოვანი?

რადგან უზრუნველყოფს იმას, რომ სკოლაში ყველა მხარემ შეძლოს ეფექტური კოორდინაციის განხორციელებას რეალურ დროში. იქნება ეს სასწრაფო სტუდენტური საკითხების მოგვარება, საგანგებო სიტუაციების სწრაფი რეაგირება თუ მნიშვნელოვანი შეტყობინებების გადაცემა. ეფექტური კომუნიკაცია არის სკოლის შეუფერხებელი ფუნქციონირების გასაღები. იგი ქმნის ინტეგრირებულ გარემოს, რომელშიც ინფორმაცია თავისუფლად და სწრაფად მოძრაობს და პერსონალი ერთმანეთის მხარდამჭერია, რათა შეინარჩუნონ უსაფრთხო და პროდუქტიული სასწავლო გარემო.

კლასიდან მასწავლებელმა შეიძლება, დარეკოს ყველგან: პოლიციის დეპარტამენტსა თუ მოსწავლის მშობელთან, მაგრამ, ძირითადად, რეკავს ოფისში, თუ სჭირდება დახმარება, კონკრეტულად ერთ მოსწავლესთან მიმართებით ან — მთლიან კლასთან დაკავშირებით. ოფისში ზარებს პასუხობს ადმინისტრატორი და ის გადაწყვეტს, ვინ ჩარიოს სიტუაციაში. თუ ზარი ეხება განსაკუთრებული ყურადღების მქონე ბავშვს, ადმინისტრატორი რაციაში აცხადებს, მაგალითად: „205 ნომერ საკლასო ოთახს ესაჭიროება დახმარება მოსწავლესთან დაკავშირებით“, მანამ, სანამ არ მიიღებს დასტურს და გუნდიდან რომელიმე არ უპასუხებს, რომ მიდის დასახმარებლად. თუ ვინმეს არ სცალია, ამბობს: „მე ვმუშაობ სხვა მოსწავლესთან და არ მცალია. იქნებ ვინმეს შეუძლია. მთელი დღე დირექტორი, ისევე, როგორც გუნდის სხვა წევრები, არიან უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლებივით სკოლის ჰოლებში, საპირფარეშოებსა თუ სკოლის გარშემო, და არასოდეს ოთახში, თუ, რა თქმა უნდა, მოსწავლეებთან არ მუშაობენ იმ დროს. შემოვიდა ზარი: „საპირფარეშოში გაუშვა მასწავლებელმა მოსწავლე 4 წუთის წინ და არ დაბრუნდა“. მე ვაცხადებ რაციაში და ყველა გარბის სხვადასხვა საპირფარეშოში, რათა მოსწავლე დროზე იპოვონ და დააბრუნონ კლასში. ან თუ მოსწავლეს აქვს ნერვიული შეტევა, მასწავლებელი რეკავს და ვინმე მიდის დასახმარებლად, რათა არ ჩაიშალოს სასწავლო პროცესი. თუ ვერ მოხერხდა მოსწავლის დამშვიდება ადგილზე, გამოარიდებენ და 15 წუთით ან ცოტა მეტით სენსორულ ოთახში დაასვენებენ იქ ის ითამაშებს სათამაშოებით, ლეგოებით ან მოუსმენს მუსიკას და უკან დაბრუნდება კლასში.

ყველა კლასში არის ტელევიზორი, პრინტერი, ლამინირების დანადგარი, პროექტორი. კვირის მანძილზე წაკითხულ წიგნს მასწავლებელი ტელევიზორში ჩაურთავს მოსწავლეებს, ზოგჯერ პოპკორნსაც დაურიგებს მათ და იმ დღეს ისაუბრებენ, რა განსხვავებაა წიგნსა და ეკრანიზაციას შორის და რომელი უფრო შთამბეჭდავი იყო მათთვის.

კომპიუტერები, როგორც სტუდენტებისთვის, ასევე — მასწავლებლებისთვის, უზრუნველყოფს საჭირო ინფრასტრუქტურას და უზრუნველყოფს მის ოპერატიულობასა თუ ეფექტურობას. ასევე ოჯახებს უზრუნველყოფენ უფასო ინტერნეტით და კომპიუტერით, თუ მშობელი დახმარებისთვის მიმართავს სკოლას.

საინტერესო საუბრის გაგრძელებას ნანასთან მომდევნო წერილებში შემოგთავაზებთ.

[1] აღწერა: ფოტოზე გამოსახულია მოღიმარი ქალი, თეთრი მაისურითა და მკრთალი ცისფერი პერანგით.

[2] აღწერა: ფოტოზე გამოსახულია ქალაქ სამარვილის საჯარო სკოლის გერბი, თეთრ ფონზე მელნისფერი წარწერით და ცენტრში მჯდომარე მგლით, რომელსაც თავი მაღლა აუპყრია და პირი აქვს ღიად.

[3] აღწერა: ფოტოზე გამოსახულია სამსართულიანი სკოლის აგურისფერი ნაგებობა ორი თეთრი, სიგრძივი ზოლით.

[4] ავტორისეული დაზუსტება.

თამაშით სწავლება რომ ეფექტური მეთოდია არა მარტო სასკოლო ასაკში, არამედ ზრდასრულთათვისაც, ამაზე ყველანი ერთხმად ვთანხმდებით. იგი უფრო  საინტერესოს, სახალისოსა და ნაყოფიერს ხდის სასწავლო პროცესს მოსწავლისათვის.

ამ მხრივ, არც მე ვარ გამონაკლისი და როგორც მასწავლებელი თუ როგორც ზრდასრული ადამიანი, მუდმივად ვცდილობ, თამაში შემოვიტანო ჩემი ბავშვების და ჩემს ცხოვრებაში.

ზაფხული სასკოლო საზოგადოებისთვის მშვიდი, თუმცა თავგადასავლებითა და შთაბეჭდილებებით დატვირთული სეზონია. მოსწავლეები ისვენებენ, მასწავლებლები კი ძალებს აღვიდგენთ და მომდევნო სასწავლო წლისთვის ვიწყებთ მზადებას.

სკოლაში დაბრუნებისას ყველას სურს, თავისი ემოციები და თავგადასავლები გიამბოს. ამ დროს ვცდილობ ხაზი გავუსვა არა მარტო შთაბეჭდილებებს, არამედ იმ ადგილებსაც, სადაც ბავშვებმა ზაფხულის ამბები დააგროვეს. თუმცა რთულია, ისე შეარჩიო აქტივობა,  რომ პროცესი სახალისო იყოს და მოსაბეზრებლად არ იქცეს მოსწავლეებისთვის.

აქტივობა „მოვიარე საქართველო“, ვფიქრობ, სწორედ ამ მიზნებს ემსახურება.

აქტივობის მიზნები :

• ზაფხულის თავგადასავლებისა და შთაბეჭდილებების გახსენება-გაზიარება;
• მოსწავლეთა მოტივაციისა და ინტერესის გაზრდა;
• საქართველოს ქალაქების, სოფლების, კუთხეების გაცნობა.

თამაშისთვის საჭირო რესურსები :

1. საქართველოს რუკა;
2. დავალებების ბარათები;
3. კამათელი;
4. ჭიკარტი.

თამაშის მსვლელობა :

საქართველოს რუკაზე, ერთ ხაზზე, დატანილია გეოგრაფიული ადგილები. კარგი იქნება, თუ წინასწარ, მშობლებთან გამოკითხვით ვიცით, ვინ სად იყო ზაფხულში და ამის მიხედვით გვექნება აწყობილი მოგზაურობის მთავარი ხაზი.

ჩვენს შემთხვევაში, აქტივობა დავიწყეთ საქართველოს რუკის თავსატეხის (ე.წ. ფაზლის) აწყობით. ვფიქრობ, ამან უკვე მოტივაცია შექმნა მოსწავლეებში. იყვნენ ბავშვები, რომლებმაც იცოდნენ კუთხეები და მათი განლაგება. თუმცა მოსწავლეთა უფრო დიდ ნაწილს მაინც დასჭირდა დახმარება. ამ შემთხვევაში, პირდაპირ რომ არ მეკარნახა, თუ როგორ აგვეწყო თავსატეხი, რამდენიმე ვიდეო რესურსი გამოვიყენე და ამით კიდევ უფრო მეტი ხალისი შემოვიტანეთ სამუშაო პროცესში.

ვფიქრობ, მასწავლებელმა აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს ერთი ფაქტორი- კლასში აუცილებლად იქნებიან მოსწავლეები, რომლებიც არსად ყოფილან და მთელი ზაფხული სახლში გაატარეს. ამ დროს შეიძლება ბავშვი დაითრგუნოს, უხერხულობა იგრძნოს და  ჩართულობის ნაცვლად, შესაძლებელია უკუშედეგიც კი  მივიღოთ. მინდა გითხრათ, რომ მსგავსი შემთხვევები ყოველთვის მქონდა/მაქვს და მათი გათვალისწინებით, როლურ მოდელად ყოფნას ვცდილობ.

თავიდანვე ვიწყებ ჩემი ამბების მოყოლით- რომ მე ეს ზაფხული ჩემს მშობლიურ ქალაქში/სოფელში გავატარე.  ვცდილობ, დავანახო მათ, რამდენი რამ არ ვიცი ჩემს ქალაქში,  რამდენი ადგილი, დეტალი თუ ემოცია აღმომაჩენინა ამ ზაფხულმა და საერთოდ,  არდადეგები სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ აუცილებლად სადმე  შორს უნდა წავიდეთ, საკუთარ სახლსა თუ  ქალაქშიც შეგიძლია საუკეთესო შთაბეჭდილებები დააგროვო და მოგონებები აკინძო. ჩემი გამოცდილებით, მასწავლებლის გულრწფელი საუბარი და პირველი გამოსვლა ყოველთვის ამართლებს, სტიმულს აძლევს მოსწავლეს და იმედგაცრუების რისკებს ამცირებს.

გაგაცნობთ უშუალოდ პროცესის მიმდინარეობას. შემთხვევითი პრინციპით (აქვე შეგიძლიათ გამოიყენოთ გამოსაძახებელი ჩხირები) გამოდის მოსწავლე, აგორებს კამათელს, მიდის რუკასთან, რომელზეც გავლებულია მოგზაურობის მთავარი ხაზი და ჭიკარტებით აღნიშნულია სხვადასხვა პუნქტი ისე, რომ ყველა კუთხე მოიცვას. ათვლა იწყება საწყისი წერტილიდან , კამათელზე მიღებული  რიცხვის მიხედვით გადავთვლით და ვჩერდებით შესაბამის ადგილას. თუ გამოსული მოსწავლე  ისეთ ადგილზე მოხვდა , რომელშიც ამ ზაფხულზე იყო,  იღებს ყვითელ ბარათს და ჰყვება  თავის თავგადასავალს. ხოლო  თუ ისეთი ადგილი შეხვდა, რომელიც უცნობია მისთვის და არ აქვს ზაფხულის თავგადასავლები, გადავდივართ ჯგუფზე და ვიწყებთ გამოკითხვას, ვინ იყო ამ ქალაქსა თუ სოფელში.  ამ შემთხვევაში, ყვითელი ბარათი გადაეცემა ამხანაგს და ის იწყებს ამბის თხრობას, თვითონ კი იღებს წითელ ბარათს, რომელზეც შეკითხვებია მოცემული და უნდა უპასუხოს დამატებით შეკითხვებს, რომლებიც, რა თქმა უნდა, ისევ საზაფხულო თავგადასავლებს ეხება. შემდეგ სვლა მომდევნო მოსწავლეზე გადადის და ასე გრძელდება მანამ, სანამ მოსწავლეთა რაოდენობა არ ამოიწურება და მოგზაურობის ხაზის ბოლო პუნქტთან არ მივალთ. აქტივობის დასასრულს კი გავაერთიანებთ ყველა იმ პუნქტს,  რომელიც ერთად გავიარეთ, კიდევ ერთხელ ჩამოვთვლით ქალაქებს, სოფლებს კუთხეების მიხედვით და გაზიარებული შთაბეჭდილებების მიხედვით მომდევნო ზაფხულისთვის მოსანახულებელ ადგილებს მოვინიშნავთ.

ხშირად ერთსა და იმავე ადგილზე რამდენიმე მოსწავლეა ნამყოფი და ამ დროს შესაძლებელია, ერთდროულად გამოვიდნენ პრეზენტაციაზე, მასწავლებელი დაეხმაროს კითხვებით და შედარება გააკეთებინოს, ვინ რა ნახა, რა გამორჩა, რა მოეწონა და რა არა.

არის შემთხვევა, როდესა  არცერთი ბავშვი არაა ნამყოფი შერჩეულ ადგილზე და კონკრეტული კუთხის, ქალაქის თუ სოფლის შესახებ არავის აქვს ინფორმაცია. ასეთ დროს გამოსული მოსწავლე მაინც იღებს წითელ ბარათს, რომელზეც არის შეკითხვები მისი ზაფხულის თავგადასავალების შესახებ  და  ერთი პატარა ინფორმაცია აღნიშნულ კუთხეზე, რომელსაც ეცნობა მთელი ჯგუფი (ამ შემთხვევისთვის მასწავლებელს წინასწარ უნდა ჰქონდეს ტურისტული თვალსაზრისით  მცირე, საინტერესო და სახალისო ინფორმაციები თითოეული კუთხის შესახებ).

აქტივობის განხორციელებით მიღებული შედეგები:

შედეგი, რომელიც აქტივობის განხორციელებას მოჰყვება, ვფიქრობ, მნიშვნელოვანი და საჭიროა. ერთი ის, რომ მოსწავლეებისთვის ზაფხულის შთაბეჭდილებების გამოკითხვა აღარაა ტრადიციული კითხვა-პასუხით შემოფარგლული და ქაოსური, მეორე მხრივ, მხოლოდ ამბების მოყოლით არ შემოიფარგლებიან, ეცნობიან სხვადასხვა კუთხეს, მისთვის დამახასიათებელ წეს-ჩვეულებებს, საუბრის მანერას, კერძებს, ღირშესანიშნავ ადგილებს და გართობის საშუალებებს. ამ გამოცდილების გაზიარებით მათ უჩნდებათ სურვილი, მომავალში ნახონ სხვა ადგილებიც და დასვენებასთან ერთად მეტი ყურადღება მიაქციონ ინფორმაციის მიღებას.

სამოქალაქო ინჟინერიის სტუდენტებთან ქიმიის ლაბორატორიული მეცადინეობების ჩატარებისას ამ სემესტრის ჯგუფი ყველაზე მეტად ალუმინით დაინტერესდა. არც გამკვირვებია, რადგან ინჟინრების ფავორიტი ლითონი გახლავთ.

ფაქტობრივად, ყველაზე გავრცელებული და გამოყენებადი ლითონია. ახლა, რომ ნოუთბუქზე ვბეჭდავ და თქვენც კომპიუტერის ან ტელეფონის საშუალებით კითხულობთ, მათი კორპუსებიც ამ მეტალის არის. აბა შეამოწმეთ… მსუბუქია ხომ? კი, ალუმინი ყოფილა.

ნახევრად ძვირფას ქვებშიც ალუმინია. მაგ. Al₂O₃ ალუმინის ოქსიდი მინერალი კორუნდია. მისი ფერი დამოკიდებულია მინარევებზე. წითელი ლალია, ლურჯი საფირონი (ზოგიერთი წარმოშობის საფირონი სილიციუმს შეიცავს). ტოპაზი კი ალუმინოსილიკატია ფორმულით Al₂[SiO₄](FOH)₂. თიხა, რომელსაც უძველესი დროიდან მოვიხმართ, შეიცავს, როგორც ალუმინის ოქსიდს, ასევე სილიკატსაც Al₂(OH)₄Si₂O₅, რომელსაც კაოლინიტი ეწოდება. თიხას ძირითადად ჭურჭლისთვის იყენებენ. ალუმინის წარმოებისთვის კი უფრო მნიშვნელოვანი ბოქსიტი Al₂O₃·H₂0 და ალუნიტია KAl₃(SO₄)₂(OH)₆

ალუმინსილიკატებიდან აღსანიშნავია ცეოლითები, ორთოკლაზი, ალბიტი, ანორთიტი, კაოლინი (საფაიფურე თიხა, Al₂O₃ ·2SiO₂·2H₂O). დედამიწის ქერქში ალუმინის შემცველობა 8,8%-ია.

სითბოსა და ელექტროგამტარობის მიხედვით, ვერცხლის, სპილენძისა და ოქროს შემდეგ, ალუმინი მეოთხე ადგილზეა. თუმცა, გარე გაყვანილობებში სპილენძთან შედარებით სწორედ ალუმინის მავთულებს ანიჭებენ უპირატესობას. რატომ? ის კოროზიას არ განიცდის. ჰაერის ჟანგბადთან შეხებისას ალუმინის ზედაპირზე ოქსიდური ფენა წარმოიქმნება. ეს ფენა აბრკოლებს მეტალში აირებისა და სითხეების შეღწევას და იცავს მას შემდგომი დაჟანგვისგან. გამოდის, რომ ალუმინი თავისი თავის დამცველია.

ადრე ალუმინი ყველაზე ძვირფას ლითონად მიიჩნეოდა. თავისუფალი სახით მისი მიღება ძვირი ჯდებოდა. ამიტომ, ბევრმა წყალმა ჩაიარა მის გაიაფებამდე.

1808 წელს ჰამფრი დევი ელექტროლიზის მეშვეობით Al₂O₃-დან ალუმინის გამოყოფას ცდილობდა. მაშინ ეს მეტალი თავისუფალი სახით ჯერ არც არავის ენახა, დევი კი მის არსებობაში დარწმუნებული იყო. მან მხოლოდ ალუმინისა და რკინის შენადნობის მიღება მოახერხა, თუმცა სახელი სწორედ მან დაარქვა. წერდა, თუ ბედმა გამიღიმა და მივიღე ლითონი, რომელსაც ვეძებ, ალუმინს დავარქმევო.

ალუმინის მისაღებად ცდები ჰანს ერსტედმა გააგრძელა და 1825 წელს ალუმინის ქლორიდის მიღება შეძლო, მერე კალიუმთან შეალღო და ტყვიის მსგავსი მეტალი გამოყო. ამის შესახებ მან მაშინვე აცნობა ერთ-ერთ სამეცნიერო ჟურნალს და ექსპერიმენტები შეწყვიტა. საქმე ფრიდრიხ ველერმა გადაიბარა. 18-წლიანი მუშაობის შემდეგ მან სუფთა ალუმინის მიღება მოახერხა, ეს ძალიან ძვირი ჯდებოდა.

1854 წელს ფრანგმა ქიმიკოსმა სენ-კლერ დევილმა მეთოდი შედარებით გააიაფა – ალუმინის მიღების პროცესში ძვირად ღირებული აღმდგენი კალიუმი შედარებით იაფი ნატრიუმით შეცვალა – და თავისი მეთოდი 1855 წელს პარიზში, გამოფენაზე სახელწოდებით „ვერცხლი თიხისგან“ წარადგინა.

ლაბორატორიაში ინჟინრებთან ჩვენც ჩავატარეთ ცდა: ავიღეთ სინჯარა და ჩავყარეთ ალუმინის ქლორიდი, დავამატეთ ნატრიუმის ნაჭერი, დავაფარეთ აზბესტი და დავიწყეთ გაცხელება. ნივთიერებები გალღვა, დაიწყო რეაქცია და წარმოიქმნა მეტალური ალუმინი:

AlCl₃+3Na=Al+3NaCl.

მეთოდი მეცხრამეტე საუკუნის დასასრულ გაიაფდა. პრობლემაზე ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად მუშაობდა ორი ქიმიკოსი – ამერიკელი სტუდენტი მარტინ ჰოლი და ფრანგი ინჟინერი პოლ ერუ. ისინი კრიოლიტში გახსნილი ალუმინის ოქსიდის ელექტროლიზს აწარმოებდნენ. შედეგი მშვენიერი იყო, მაგრამ ელექტროენერგიის დიდი დანახარჯი ახლდა თან. ქარხნის აგების შემდეგ ეს პრობლემა მოგვარდა. ქარხანა შვეიცარიაში ააგეს, რაინის ჩანჩქერის გვერდით. მარტინ ჰოლი იმ დროს 21 წლის იყო. მოგვიანებით მას არაერთი პრემია მიენიჭა. მეცნიერმა კოლეჯს თავისი მემკვიდრეობის დიდი ნაწილი – 5 მილიონი დოლარი დაუტოვა. იგი 54 წლისა ლეიკემიით გარდაიცვალა. მის მშობლიურ ქალაქში, კოლეჯის წინ კი მისი ძეგლი დგას, მის მიერვე მიღებული ელექტროლიზური ალუმინისგან ჩამოსხმული.

ალუმინი მსუბუქი მეტალია. მასზე უფრო მსუბუქი ტუტე და ტუტე მიწა მეტალებია. თუმცა, ამ მსუბუქ მეტალთაგან სამშენებლო საქმეში მხოლოდ ალუმინის გამოყენებაა შესაძლებელი. ჰო, კიდევ ბერილიუმიც შეიძლება გამოვიყენოთ და სხვადასხვა დეტალი დავამზადოთ, თუმცა ის ძალიან ძვირფასია და მისი მტვერი უაღრესად საზიანოა. ალუმინი მსუბუქიცაა, მაგნიუმივით იოლად არ იწვება, არც ტუტე მეტალებივით შედის წყალთან რეაქციაში და არც ბერილიუმივით ძვირი და საზიანოა. ჰოდა, ინჟინრების ფავორიტი მეტალი გახდა. ყველა საქმეში იყენებენ –  მშენებლობიდან დაწყებული ტრანსპორტით დამთავრებული.

თუმცა, თავად სუფთა ალუმინი პლასტიკური და რბილია. აი, მისი შენადნობები სხვა საქმეა. თუ ალუმინს დავამატებთ სკანდიუმს Sc, მიღებული შენადნობი უფრო მტკიცე გახდება. ასეთივე სიმტკიცეს იძენს მაგნიუმთან. თუ კალციუმს დავამატებთ, ნაკლებად კოროზიული გახდება.

ალუმინის მავთულს თუ ცეცხლის ალში შევიტანთ, გალღვება, მაგრამ წვის რეაქციაში არ შევა, რადგან უკვე წარმოქმნილი ალუმინის (III) ოქსიდის ფენა დაიცავს. თუმცა, თუ ამავე ცეცხლის ალში წვრილდისპერსულ ალუმინის ფხვნილს შევიტანთ, ოქსიდის წარმოქმნით მკვეთრი ალით დაიწვება. ეს რეაქცია ბენგალურ ცეცხლშია გამოყენებული.

ზემოთ დავწერე, ალუმინის ოქსიდის ფენა ალუმინს სხვადასხვა რეაქციისგან იცავს მეთქი. სწორედ ამის გამო გახდა შესაძლებელი ალუმინის ჭურჭლის დამზადება. სხვაგვარად, ალუმინი მასში მომზადებულ წვნიანთანაც შევიდოდა რეაქციაში. რა მოხდება, თუ ალუმინის ქვაბს ამ ფენას მოვაცილებთ? მაგ. ფაიფურის ტიგელში მოვათავსოთ გალიუმის ნაჭერი და ალუმინის ფოლგა. გავაცხელოთ, რათა გალიუმი გალღვეს, შემდეგ ორი მეტალი წკირით ერთმანეთს შევურიოთ. მივიღებთ ორი მეტალისგან შემდგარ ნარევს. თუ მას წყლით სავსე ჭიქაში ჩავასხამთ, გალიუმი წყალთან არ იმოქმედებს, ალუმინი კი საკმაოდ აქტიურად შევა რეაქციაში. წარმოიქმნება ჰიდროქსიდი:

2Al+6H₂O=2Al(OH)₃+3H_2.

სხვათა შორის, ალუმინის დამცავი ფენის მოცილება მერკურის ნიტრატითაც შეიძლება. თუმცა, მე არც გალიუმი მაქვს ლაბორატორიაში და არც ვერცხლისწყლის ნიტრატი. სამაგიეროდ, მაქვს სუფრის მარილი და სპილენძის სულფატი. ჰოდა, ახლავე საქმეს მივხედავ.

https://www.youtube.com/shorts/i-zbbTOs5Lk

ჯერ ნატრიუმის ქლორიდი და სპილენძის სულფატი ურთიერთქმედებს ერთმანეთთან და წარმოქმნის სპილენძის კომპლექსურ ნაერთს:

4NaCl+CuSO₄=Na₂[CuCl₄]+Na₂SO_4.

შემდეგ, ეს კომპლექსური ნაერთი შლის ალუმინის ოქსიდის დამცავ ფენას და ალუმინი წყალთან შედის რეაქციაში. წარმოიქმნება ალუმინის ჰიდროქსიდი და ბუშტუკების სახით წყალბადი გამოიყოფა:

Na₂[CuCl₄]+Al₂O₃=2AlOCl+2NaCl+CuO

დღეს უკვე ალუმინის ჭურჭელი სულ უფრო იშვიათად გამოიყენება სამზარეულოში. აღმოჩნდა, რომ მომზადების პროცესში  მჟავა გარემოს პროდუქტებთან შეუძლია რეაქციაში შესვლა. შედეგად, საკვების საშუალებით ალუმინი ჩვენს ორგანიზმში მოხვდება და დაგროვდება, დააზიანებს ნერვულ სისტემას.

ჰო, მაგრამ უამრავი ალკოჰოლური თუ გაზიანი სასმელიც ხომ ალუმინის ქილებშია. ჰოდა, ეს გაზიანი სასმელები, შეიცავენ კოფეინსაც და ფოსფორმჟავასაც.

ანუ? ალუმინი გროვდება ასეთ სასმელში?

ავიღოთ ნებისმიერი გაზიან-შაქრიანი სასმლის შემცველი ალუმინის ქილა და ჩაუშვათ განზავებულ გოგირდმჟავაში.

2Al+3H₂SO₄=Al₂(SO₄)₃+3H₂

ერთი დღის შემდეგ ქილა შევამოწმოთ. ალუმინი აღარ იქნება, სამაგიეროდ საღი იქნება პოლიეთილენის პარკი, რომელშიც სასმელი ასხია.

ასეთი ექსპერიმენტების დროს ქილა უნდა გავხსნათ და სითხის ნაწილი გადავასხათ, რადგან რეაქცია ეგზოთერმულია და ქილა შეიძლება უბრალოდ გასკდეს.

ალუმინი რეაგირებს მარილმჟავასთანაც და ფოსფორმჟავასთანაც. კონცენტრირებულ გოგირდმჟავასთან გაცხელება სჭირდება. კონცენტრირებულ აზოტმჟავასთან გაცხელებითაც არ შედის რეაქციაში, განზავებულთან კი მოლეკულური აზოტი გამოიყოფა.

ახლა კიდევ ერთი ქილა ავიღოთ და ნატრიუმის ტუტის ხსნარში ჩავუშვათ. ტუტე ალუმინის ოქსიდსაც გახსნიდა:

Al₂O₃+2NaOH+3H₂O=2Na[Al(OH)₄].

ალუმინს კი უფრო მარტივად გახსნის:

2Al+2NaOH+6H₂O=2Na[Al(OH)₄]+3H_2.

რა გამოვიდა? ალუმინი ამფოტერული ბუნებისაა.

ამფოტერულობა რას ნიშნავს, თავად გაიხსენეთ.

მე კი იმას შეგახსენებთ, რომ ის ინჟინრების ფავორიტი ლითონი გახლავთ.

„მნიშვნელოვანია არა ის,რამდენად კარგი ხარ,

არამედ რამდენად კარგი გინდა გახდე…“

პოლ არდენი

დღევანდელ კომპლექსურ და ურთიერთდაკავშირებულ სამყაროში ფინანსური წიგნიერება როგორც ინდივიდუალური, ისე საზოგადოების კეთილდღეობისთვის საკვანძო ფაქტორს წარმოადგენს. ფინანსური განათლება, გარდა უბრალო ბიუჯეტირებისა და დაზოგვისა, ადამიანებს უზრუნველყოფს იმ ცოდნითა და უნარებით, რომლებიც აუცილებელია კომპლექსურ, ფინანსურ ლანდშაფტზე ნავიგაციისთვის. თუ ჩავუღრმავდებით მის მნიშვნელობას, აღმოვაჩენთ ფაქტებს- როგორ აყალიბებს ფინანსური წიგნიერება პიროვნულ კეთილდღეობასა და ეკონომიკურ სტაბილურობას.

რატომ გვჭირდება ფინანსური განათლება?

ფინანსური განათლება მნიშვნელოვანია,იმისთვის რომ სწორად განვკარგოთ ჩვენი შემოსავლები და ხარჯები,დავგეგმოთ ბიუჯეტი და მივიღოთ სწორი გადაწყვეტილებები. ის ეხება ჩვენს ნებისმიერ ნაბიჯს, რომელიც ფულთანაა დაკავშირებული და მის სწორად ხარჯვას გულისხმობს.

ფინანსური განათლება დღევანდელ რეალობაში  ერთ-ერთი ყველაზე საბაზისო საჭიროებაა, რომელიც პირადი ფინანსების მართვისათვის საჭირო ცოდნას, ქცევებსა და დამოკიდებულებს აერთიანებს. ეს უნარები კი ნებისმიერ ადამიანს არსებული გარემოს, რისკებისა და შესაძლებლობების სწორად შეფასებაში ეხმარება. ინფორმირებული არჩევანის გაკეთება და პასუხისმგებლობაზე დაფუძნებული გადაწყვეტილების მიღება ფინანსური კეთილდღეობის მთავარი წინაპირობაა.

ფინანსური წიგნიერება გვაძლევს შესაძლებლობას, გვქონდეს ფულის მართვის როგორც, თეორიული გააზრების საშუალება, ასევე პრაქტიკაში სწორად გამოყენების უნარი. ცხოვრების მანძილზე ყველა ადამიანს უწევს უამრავი ფინანსური გადაწყვეტილების მიღება, რომლებიც ძირითადად უკავშირდება ფინანსურ ორგანიზაციებსა და მათთან თანამშომლობას. ეს გადაწყვეტილებები შეიძლება იყოს დიდიც და პატარაც-იქნება ეს უძრავი ქონების, მანქანის შეძენა,კომუნალური გადასახადების გადახდა და ა.შ. საჭიროა,ზუსტად ასეთ დროს სწორად გამოვიყენოთ ფინანსური განათლება, სწორად განვკარგოთ საკუთარი ბიუჯეტი და სწორი ფინანსური გადაწყვეტილებების მიღებით უკეთესად დავგეგმოთ და შესაბამისად  გავიუმჯობესოთ საკუთარი ცხოვრება.

საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 24 იანვრის ბრძანებით, დამტკიცდა „საქართველოს ფინანსური განათლების ეროვნული სტრატეგია 2023“, სადაც სტრატეგიის განხორციელებაში ჩართულ დაინტერესებულ მხარეებს შორის,მოხსენიებულნი არიან საგანმანათლებლო დაწესებულებები. როგორც აღნიშნულ დოკუმენტშია განმარტებული, სტრატეგიის მისიის შესასრულებლად,ძირითად პრიორიტეტულ მიმართულებებს შორის პირველია ახალგაზრდა თაობისთვის ფინანსური განათლების მიწოდება და მათი მომავალი ცხოვრებისთვის მომზადება.

თუ „PISA-2018“  წლის კვლევას დავეყრდნობით, ქართველი მოსწავლეების ფინანსური განათლების დონე ერთ-ერთი ყველაზე დაბალია გამოკითხულ ქვეყნებს შორის. „OECD-ის“ 2020 წლის კვლევის თანახმად კი 18-29 წლის ახალგაზრდები უფროს მოსახლეობასთან შედარებით ნაკლებად აკონტროლებენ საკუთარ ფინანსებს და ნაკლებად აკეთებენ გააზრებულ შესყიდვებს. პრობლემის მოსაგვარებლად მნიშვნელოვანია მოსწავლეთა და ახალგაზრდა თაობის  ფინანსური უნარების განვითარება,ასევე, ჯანსაღი ფინანსური ჩვევების გამომუშავება.სასურველია ფინანსური წიგნიერების შესწავლა ადრეული ასაკიდანვე იწყებოდეს, რაც ხელს შეუწყობს  მომავალში მოზარდების  პასუხისმგებლიან მოქალაქეებად ჩამოყალიბებასა და მათ გრძელვადიან ფინანსურ კეთილდღეობას.

2015 წელს „OECD“-ის მიერ შემუშავებული რეკომენდაციის თანახმად,სასურველია საგანმანათლებლო დაწესებულებებში ფინანსური განათლების პროგრამების ადაპტირება, რომელიც  გახდება  სკოლებში სასწავლო გეგმის ნაწილი. თუმცა ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ სკოლებში ფინანსური განათლების პროგრამების ეფექტიანობის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირები თითქმის არ არსებობს.

საინტერესოა რა ხდება ამ კუთხით საქართველოს ფარგლებს გარეთ. მაგალითად, ვისკონსინის სკოლებში ფინანსური განათლების პროგრამების ეფექტიანობის შესწავლის შემდეგ, ბეტიმ და მისმა თანაავტორებმა (Batty et al., 2015) დაადგინეს, რომ ფინანსური განათლება III-V კლასების მოსწავლეებში მხოლოდ მოკლევადიან პერიოდში კი არ ზრდის ფინანსურ ცოდნას, არამედ მიღებული ცოდნა ერთი წლის შემდეგაც მოქმედებს დაზოგვისკენ მიდრეკილებაზე. საკონტროლო საველე ექსპერიმენტის გამოყენებით, კალვიჯმა და მისმა თანაავტორებმა (Kalwij et al., 2017) შეისწავლეს 45- წუთიანი ფინანსური განათლების პროგრამის მოკლევადიანი ეფექტი ფინანსურ ცოდნასა და დაზოგვის ქცევაზე ჰოლანდიის დაწყებით სკოლებში. კვლევამ აჩვენა, რომ VI კლასის მოსწავლეებში არამხოლოდ ფინანსური განათლების დონე გაიზარდა მნიშვნელოვნად, ასევე გაუმჯობესდა დაზოგვისკენ მიდრეკილებაც.

ფორმალური ფინანსური განათლების სასწავლო პროგრამებთან ერთად, გამოცდილებაზე დაფუძნებული სწავლებისადმი ინტერესიც იზრდება. შედარებით ახალი კვლევები ხაზს უსვამს სკოლის მოსწავლეებისთვის ფორმალურ შემნახველ ანგარიშებზე ადრეული წვდომის მნიშვნელობას. კოტლიკოვმა და ბერნჰაიმმა (Kotlikoff and Bernheim, 2001) დაადგინეს, რომ ადამიანები, რომელთაც ბავშვობაში ჰქონდათ სახარჯო ფული, საბანკო ანგარიში, ბევრად მეტს ზოგავენ და მეტ ქონებას აგროვებენ. ფინანსურ განათლებასა და ფინანსურ ქცევას შორის კავშირი შეაჯამეს ჯონსონმა და შერადენმა (Johnson and Sherraden, 2007). მათი აზრით, ახალგაზრდებს შორის ფორმალურ ფინანსურ პროდუქტებზე წვდომამ  შეიძლება გავლენა იქონიოს მათ უნარზე, მიიღონ ცოდნა და უნარ-ჩვევები ფინანსური განათლების გაკვეთილებზე. მეტიც, ისინი ფიქრობენ, რომ ახალგაზრდების მიერ მიღებული ფინანსური განათლება შეიძლება მნიშვნელოვნად არ აისახოს მათ ფინანსურ კეთილდღეობაზე, თუ მათ არ აქვთ წვდომა ფინანსურ ინსტიტუტებსა და მათ მომსახურეობებზე. შესაბამისად, ძირითად ფინანსურ ინსტიტუტებზე წვდომის არქონის შემთხვევაში, მხოლოდ ფინანსური განათლების ქონამ შეიძლება ვერ გაზარდოს ფინანსური კეთილდღეობა.

მნიშვნელოვანი და საყურადღებოა ჩვენთან დამკვიდრებული დამოკიდებულება, თითქოს „ფული, ხელის ჭუჭყია“ ან ფულზე საუბარი ამორალურია. მსგავსი მიდგომები და გავრცელებული სტერეოტიპები დასამსხვრევი და შესაცვლელია. ბავშვებს მნიშვნელოვანია სწორად შევასწავლოთ ფულთან ურთიერთობა. უნდა გაიგონ როგორ დაზოგონ, თუნდაც ძალიან მცირე თანხა. ეს არა მარტო სკოლის ასაკის მოსწავლეებისთვის,არამედ ყველა ასაკობრივი სეგმენტისთვის მნიშვნელოვანია.

როგორც ექსპერტი, ბატონი  გიორგი კეპულაძე  ამბობს თავის ინტერვიუში: „დამამთავრებელი კლასის მოსწავლეების ან სტუდენტების დიდ ნაწილს არ აქვს ინფორმაცია საბანკო პროდუქტებზე, რადგან ხშირად არ იყენებენ, თუმცა ეს არ ნიშნავს იმას,რომ მომავალში არ დასჭირდებათ მათ შესახებ ცოდნა, ამიტომ  მნიშვნელოვანია,მათ მანამდე ვასწავლოთ ფულის დაზოგვა ან გავაგებინოთ სესხის აღებასთან დაკავშირებული საკითხები/რისკები,ვიდრე უშუალოდ ფაქტის წინაშე დადგებიან…“ მისი აზრით, „ახალგაზრდები ღირებულ სამიზნე ჯგუფს წარმოადგენენ ოჯახის უფროს წევრებთან ურთიერთობებისთვისაც.  სტუდენტი მიღებულ ცოდნას და გამოცდილებას აუცილებლად გაუზიარებს საკუთარი ოჯახის წევრებს, შესაბამისად, ახალგაზრდა ადამიანის განათლებით, ცოდნა მათი ოჯახის უფროს წევრებსაც ეძლევათ, რადგან ასეთი ინფორმაცია, როგორც წესი, მათთვის უფრო სანდოა.…“

საუკეთესო პრაქტიკისა და კომპეტენტური საერთაშორისო ორგანიზაციების რეკომენდაციებიც მიუთითებენ,რომ ფინანსური განათლება რაც შეიძლება ადრე, სასკოლო ასაკიდან უნდა იწყებოდეს. სწორედ ამიტომ, ეროვნული სასწავლო გეგმა სწავლების სხვადასხვა საფეხურზე ფინანსური წიგნიერების საკითხებსაც ითვალისწინებს. იმავდროულად, მნიშვნელოვანია სწავლების მეთოდებზე მუშაობა და ფინანსური განათლების ზოგად განათლებასთან ინტეგრაცია. ამ მხრივ, მნიშვნელოვნად მიიჩნევა ლიტერატურის, როგორც განათლების მიწოდების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი არხის გამოყენება ფინანსური განათლების მისაწოდებლად.

ფინანსური განათლების საკითხებით მასწავლებელთა მოტივირებისა და მეტად დაინტერესებისთვის, ცოდნისა და გამოცდილების ერთმანეთისათვის გაზიარების, ეროვნული სასწავლო გეგმით გათვალისწინებული ფინანსური წიგნიერების საკითხების ეფექტურად სწავლების და მოსწავლე-ახალგაზრდობის სეგმენტში ფინანსური განათლების საკითხების სწავლის პროცესის ეფექტურობის გაზრდის მიზნით, საქართველოს ბანკის, თიბისი ბანკის, ბაზის ბანკის და კრედო ბანკის მიერ განხორციელდა მასწავლებლებისა და სკოლების კონკურსი -„ასწავლე ფინანსები ლიტერატურით“, რომელიც ასევე უკავშირდებოდა 23 აპრილს-წიგნისა და საავტორო უფლებების მსოფლიო დღის აღნიშვნას.

წარმოგიდგენთ ზემოაღნიშნულ კონკურსში საკუთარ, წარმატებულ  პედაგოგიურ გამოცდილებას (გაკვეთილების სერია), რომელიც განვახორციელე სსიპ გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ სართიჭალის N1 საჯარო სკოლაში, მე-9 კლასის მოსწავლეებთან.

„ასწავლე ფინანსები ლიტერატურით“ -კონკურსში სკოლა გახდა გამარჯვებული ორ ნომინაციაში: გამარჯვებული სკოლა და გამარჯვებული მასწავლებელი. როგორც გამარჯვებული და საპრიზო ადგილის მფლობელი- სართიჭალის N1 საჯარო სკოლა დაჯილდოვდა გამომცემლობა „ინტელექტის“ 500 (ხუთასი) ლარიანი ვაუჩერით სკოლის ბიბლიოთეკისთვის წიგნების შესაძენად.

კონკურსი „ასწავლე ფინანსები ლიტერატურით“

კონკურსის „ასწავლე ფინანსები ლიტერატურით“ ფარგლებში ჩემს მიერ განხორციელებულმა გაკვეთილების სერიამ  მოიცვა ფინანსური განათლების ისეთი თემები,როგორიცაა: ფული, დაზოგვა,პირადი ფინანსების მართვა(საჭიროება და სურვილი, პრიორიტეტების დალაგება შესაძლებლობების მიხედვით),სესხება, ქველმოქმედება, ფინანსური ორგანიზაციები და პროდუქტები,  მომხმარებლის უფლებები  და პასუხისმგებლობები,ცხოვრებისული სიტუაციები, ქვეყნები და ვალუტები.

პროექტის ფარგლებში შერჩეული ლიტერატურის განხილვისას გამოვიყენე სწავლების ისეთი  მიდგომები,როგორიცაა:დამოუკიდებლად მუშაობა,შემთხვევების განხილვა,დისკუსია და მსჯელობა,სწავლა კეთებით(პოსტერების შექმნა),როლური თამაში,კითხვა-პასუხი, პრეზენტაცია, ასოციაციური რუკა და არაფორმალური სწავლება-გასვლითი გაკვეთილი საბანკო სივრცეში.

კონკურსის „ასწავლე ფინანსები ლიტერატურით“ ფარგლებში  შევარჩიეთ თანამედროვე, ნორვეგიელი მწერლის არნფინ ქოლერუს ნაწარმოები „კეთილიონი“. ნაწარმოების  მთავარი მოქმედი გმირის, ათი წლის ფრანკის დედა მოულოდნელად ლატარიაში  ჯეკპოტს-24 მილიონ კრონას იგებს და ბანკში ინახავს.ყველაფერი მაშინ აირევა,როცა ფრანკის დედა გადაწყვეტს-სიკეთის კონკურსი გამოაცხადოს.კეთილიონის გამარჯვებული კი 1 მილიონით დააჯილდოვოს. ჩვენი პროექტის ინსპირაციის წყაროდ სწორედ რომ ნაწარმოების ეს სიუჟეტი გახდა.

აქტივობა. 1.

პროექტის საწყის ეტაპზე მოსწავლეებმა ერთობლივად განიხილეს შერჩეული ლიტერატურა. ისინი კლასში სურვილისა და რიგითობის მიხედვით კითხულობდნენ წიგნს.მსჯელობდნენ და განიხილავდნენ ნაწარმოების საინტერესო და დაძაბულ სიუჟეტებზე.გამოთქვეს  საკუთარი მოსაზრებები  არნფინ ქოლერუს მთავარი გმირის-ფრანკის, მისი მეგობრებისა და ფრანკის დედის ქმედებებზე. ისაუბრეს იმასთან დაკავშირებით თუ რა მოგებას ნახავდა ბიჭის  დედა ბანკში ფულის დაბანდებით და როგორი იქნებოდა ნაწარმოების ფინალი.

ერთ-ერთი დისკუსიის მთავარ შეკითხვას წარმოადგენდა კითხვა: რას ფიქრობდა თითოეული მოსწავლე ქველმოქმედებაზე, გაიღებდნენ თუ არა ისინი მოგებული თანხიდან 1 მილიონ კრონას ქველმოქმედებისთვის,რამაც კლასში გამოიწვია დისკუსია/მსჯელობა სიკეთის კეთებასა და ქველმოქმედების შესახებ. მოსწავლეებისთვის ძალზედ ემოციური აღმოჩნდა ფრანკის დედის გადაწყვეტილება სიკეთის კონკურსის გამოცხადების შესახებ.ბავშვებმა საინტერესოდ ისაუბრეს სიკეთის კეთების დადებით მხარეებზე, ქველმოქმედებაში გაღებულ ფინანსურ საჭიროებასა და მიზნობრიობაზე. მათი აზრით, ბანკები გადამწყვეტ როლს ასრულებენ საქველმოქმედო საქმიანობების ხელშეწყობაში სხვადასხვა სერვისების შეთავაზებით, როგორიცაა მაგალითად: ბანკების დახმარება საქველმოქმედო ორგანიზაციებს და სხვ.

აქტივობა.2.

პროექტის მეორე აქტივობისას მოსწავლეებმა განახორციელეს  როლური თამაში.რისთვისაც მოირგეს 10 წლის ფრანკის დედის როლი,დაფიქრდნენ და გამოთქვეს საკუთარი მოსაზრებები, როგორ განკარგავდნენ თანხას,თუ კი ისინი აღმოჩნდებოდნენ ფრანკის დედის როლში. ისაუბრეს დაზოგვაზე, საბანკო პროდუქტებზე. იმსჯელეს,რა სარგებელს მიიღებდნენ ბანკში მოგებული ფულის დაბანდებით. მოსწავლეთა ნაწილი დაინტერესდა ისეთი საბანკო პროდუქტით, როგორიცაა:ყულაბა.რა დანიშნულებით შეიძლება მისი გამოყენება და როგორ.  ნაწილს გაუჩნდა კითხვა, როგორ ანაბარზე შეიტანდა ფრანკის დედა მოგებულ თანხას. ამ და მსგავს შეკითხვებზე პასუხის გასაცემად განვიხილეთ საკითხი-დეპოზიტებისა და მისი სახეების შესახებ. დეტალურად გავარჩიეთ ვადიანი და უვადო დეპოზიტები,თითოეულის პირობები და უპირატესობები. მოსწავლეებმა უყურეს ფულის დაზოგვასა და ყულაბის გამოყენების მიზნობრიობის/სარგებლიანობის  შესახებ საინტერესო ვიდეო-ფილმს.ნახეს ანიმაციური ფილმი “სიკეთე”,რომელიც ნათლად ასახავდა ფულის გამოყენებას კეთილი საქმეებისა და  ქველმოქმედებისთვის.

აქტივობა.3.

მესამე აქტივობის მიმდინარეობისას მოსწავლეებმი დაფიქრდნენ საკუთარ იდეებსა და სურვილებზე. შეავსეს წინასწარ შექმნილი ე.წ. “ჩემი სურვილების ბანკი”. დააჯგუფეს სურვილები:  „პირადი მოხმარება“ და „მოულოდნელი მოვლენები“. ინდივიდუალურად მოახდინეს პრეზენტაცია და განმარტეს რატომ ეჭირა თითოეულ პირად სურვილს ესა თუ ის ადგილი “სურვილების ბანკში”. იმსჯელეს,რას მოიმოქმედებდნენ თუ კი მათ ცხოვრებაში ადგილი ექნებოდა “მოულოდნელ მოვლენებს”,როგორც ეს ნაწარმოების მთავარი გმირის -ფრანკის შემთხვევაში იყო.მოსწავლეთა პასუხებიდან გაირკვა რომ “მოულოდნელი მოვლენების” შემთხვევაში მიმართავდნენ ბანკს სესხისთვის. სესხთან დაკავშირებით განვიხილეთ ისეთი საბანკო საკითხები, როგორიცაა: სესხი და სესხის სახეები(სამომხმარებლო და  იპოთეკური სესხი, განვადება და სხვ).

აქტივობა.4.

მეოთხე აქტივობა ეხებოდა მოსწავლეთა ინდივიდუალურ მუშაობას.ბავშვებმა  ფრანკის დედის როლის მორგების შემდეგ, თემის- “პირადი ფინანსების მართვა” (საჭიროება და სურვილი,პრიორიტეტების დალაგება შესაძლებლობების მიხედვით) შექმნეს ძალიან საინტერესო თემატური პოსტერები, სახელწოდებით: „24 მილიონი ლარის მოგების შემთხვევაში რას გავაკეთებდი?“ .ინდივიდუალურად მოახდინეს შექმნილი პოსტერების წარდგენა კლასის წინაშე. პრეზენტაციისას ისაუბრეს იმაზე,თუ როგორ განკარგავდნენ მოგებულ 24 მილიონ ლარს, რა საჭიროება და სურვილები ჰქონდათ, რომელს მიანიჭეს პრიორიტეტი და რატომ.

აქტივობა.5.

პროექტის მეხუთე აქტივობას წარმოადგენდა კლასში დისკუსიის გამართვა მომხმარებელთა უფლებებისა და მოვალეობების შესახებ. მოსწავლეთა სურვილით, გადავწყვიტეთ სოფელ სართიჭალაში მდებარე ერთ-ერთ ადგილობრივ საბანკო ოფისში სტუმრობა,სადაც მიეცემოდათ საშუალება უშუალოდ ბანკის წარმომადგენელს გასაუბრებოდნენ და დაესვათ მათთვის საინტერესო,თემატური  შეკითხვები სესხის, დეპოზიტების, მომხმარებელთა უფლებებისა და მოვალეობების შესახებ. თემატური შეკითხვების მომზადების შემდეგ  ბანკის წარმომადგენლობასთან წინასწარი შეთანხმების საფუძველზე, მოსწავლეთა გარკვეული ჯგუფი სტუმრობდა ბანკს,შეხვდნენ მორიგე მოლარე-ოპერატორს,მოირგეს მომხმარებლის როლი. დასვეს შეკითხვები და  შესაბამისად,ბანკის წარმომადგენელისგან მიიღეს კომპეტენტური პასუხები მათთვის საინტერესო თემებზე.

აქტივობა.6.

მეექვსე აქტივობის ფარგლებში მოსწავლეებმა ჯგუფურად იმუშავეს ციფრულ პლატფორმა canva.com-ში. შექმნეს იმ ძირითად ტერმინთა განმარტებების ფლაერები,რომელიც  ნაწარმოების განხილვისას ისწავლეს. მოირგეს თანატოლგანმანათლებლების როლი,შეხვდნენ  საბაზო-საშუალო საფეხურის მოსწავლეებს და  კითხვა-პასუხის რეჟიმში მოახდინეს პროექტის ფარგლებში შესწავლილი საკითხების,მათ შორის, ძირითად საბანკო ტერმინებთან  დაკავშირებით   ინფორმაციის გაცვლა-გამოცვლა. აქტივობის დასკვნით ნაწილში კი განახორციელეს თემატური, საინფორმაციო ფლაერების გავრცელება სასკოლო სივრცეში.

აქტივობა.7.

პროექტის მეშვიდე აქტივობის განხორციელებისას მოსწავლეები დაინტერესდნენ ნაწარმოებში გამოყენებული ვალუტა-კრონას შესახებ. გამოიყენეს სკოლა-ბანკის სახელმძღვანელოდან საინფორმაციო მასალა: „ქვეყნისა და ვალუტის ბარათები“,იმუშავეს დამოუკიდებლად, მოიძიეს და შექმნეს საინტერესო პოსტერები ვალუტა-კრონას წარმოშობის შესახებ. შექმნილი პრეზენტაციები ინდივიდუალურად წარადგინეს კლასის წინაშე.

აქტივობა.8.

პროექტის დასკვნით ნაწილში მოსწავლეებმა იმუშავეს ინდივიდუალურად.შეავსეს მასწავლებლის მიერ  წინასწარ შედგენილი შემაჯამებელი ქვიზი. ქვიზი მოიცავდა ოთხ თემატურ, დახურულ კითხვასა და ორ სიტუაციურ ღია შეკითხვას,რომელიც საჭიროებდა მსჯელობას და არგუმენტირებულ დასაბუთებას იმ საბანკო თემების შესახებ,რომელიც ნაწარმოების განხილვისას იქნა შესწავლილი.

აღნიშნული პროექტ-გაკვეთილები მიმდინარეობდა ოთხი საგაკვეთილო საათი(თითო გაკვეთილი 40 წუთიანი) და დამატებით 3 არასაგაკვეთილო საათი. ყველა აქტივობა დაიგეგმა და განხორციელდა „ფინედუს“ მიერ გამოცხადებული კონკურსისთვის: “ასწავლე ფინანსები ლიტერატურით”.

კონკურსის  “ასწავლე ფინანსები ლიტერატურით” ფარგლებში ჩემს მიერ შეთავაზებულმა აქტივობებმა დიდი ინტერესი და ჩართულობა გამოიწვია მე-9 კლასის მოსწავლეებში. მოზარდებმა პროექტის განხორციელებული აქტივობებიდან დაასკვნეს,რომ ცხოვრებაში მთავარი არა მხოლოდ ფინანსური შემოსავლის ყაირათიანი განაწილება, დაზოგვა და მიზნობრივად დაბანდებაა სანდო ფინანსურ დაწესებულებაში, არამედ მნიშვნელოვანია სიკეთე, კეთილ საქმეებში ფინანსების გამოყენება, ადამიანური ურთიერთობები და სხვათა დახმარება. გაიაზრეს რომ მცირეოდენი თანხის დაზოგვით დროთა განმავლობაში შეიძლება დიდი დანაზოგის გაკეთება და საკუთარი სურვილების რეალიზება. მიხვდნენ რომ “ძუნწი კაცივით” ფულის მიწაში დამალვას ბანკში, სასურველ დეპოზიტზე  დაბანდება სჯობს, რათა მომავალში მიიღონ მეტი ფინანსური სარგებელი. გაიზრეს,რომ  საბანკო სექტორები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ საქველმოქმედო საქმიანობების ხელშეწყობაში სხვადასხვა სერვისების შეთავაზებით.მაგალითად, ბანკების დახმარება საქველმოქმედო ორგანიზაციებს სახსრების ეფექტურად და უსაფრთხოდ გადაცემაში მიმღებებისთვის, როგორც შიდა ისე ეროვნულ დონეზე, ანგარიშების მართვა, საინვესტიციო მომსახურეობა და სხვა.მათ აღნიშნული საკითხი დაუკავშირეს ისეთი ორგანიზაციის მუშაობას,როგორიცაა წითელი ჯვარი,რომელიც იღებს შემოწირულობებს ფიზიკური პირებისაგან საბანკო გადარიცხვებით და მონაწილეობს ბანკების მიერ ორგანიზებულ ფინანსურ კამპანიებში.

კონკურსში „ასწავლე ფინანსები ლიტერატურით“ მონაწილეობამ მოსწავლეებში აამაღლა ცნობიერება  ფინანსური განათლების ისეთი მნიშვნელოვანი საკითხების შესახებ, როგორიცაა: ფული, დაზოგვა, პირადი ფინანსების მართვა,ქველმოქმედება, ფინანსური ორგანიზაციები და პროდუქტები, მომხმარებელთა უფლებები და პასუხისმგებლობები,ქვეყნები და ვალუტები. მოსწავლეებმა წარმატებით შეძლეს ნაწარმოების  ფინანსურ საკითხებთან დაკავშირება,ხოლო გამოყენებულმა მრავალფეროვანმა  აქტივობებმა უზრუნველყო მოსწავლეთა კრიტიკული და ანალიტიკური უნარების, კრეატიულობისა და პრეზენტირების უნარების განვითარება, ფინანსური საკითხებით მოსწავლეთა დაინტერესება და ლიტერატურის საინტერესო რაკურსით სწავლება.

გამოყენებული ლიტერატურა: 

1. ფინანსური განათლების ეროვნული სტრატეგია-2023 https://shorturl.at/hNOXG
2. სტატია: „ფინანსური განათლების მნიშვნელობა ჩვენი შემოსავლებისა და ხარჯების უკეთესად მართვისთვის“. 05. 2022წ. https://helloblog.ge/story/financial-education
3. სტატია: „ფინანსური განათლება უკეთესი მომავლისათვის“. 28.06.2023წ. https://argacherde.bog.ge/ganatleba/ratom-aris-finansuri-ganatleba-mnishvnelovani-sheni-uketesi-momavlistvis/
4. ფინანსური განათლება მარტივად. საქართველოს ეროვნული ბანკი. https://shorturl.at/G482f
5. სკოლებში ფინანსური განათლების ეფექტიანობა სკოლა-ბანკის მაგალითზე. https://iset-pi.ge/storage/media/other/2021-10-06/2f6178c0-2672-11ec-be43-954a03908f87.pdf
6. ფინანსური განათლების პორტალი (finedu.gov.ge)

ფეხბურთს რომ ადამიანებისთვის ბედნიერება მოაქვს, ამას საქართველოს ნაკრები უკვე ნახევარი წელია გვიმტკიცებს. სკოლაში, სპორტის გაკვეთილებზე, გამოჩნდნენ ბავშვები, რომლებსაც საქართველოს ნაკრების მოთამაშეთა ფორმები ამშვენებთ, არა, კი არ ამშვენებთ, რაღაცნაირად უფრო ბედნიერს ხდის მათ, რაზეც მათი საუბარიც მეტყველებს. როგორ გადაიქცნენ ეს ერთი ციდა ბავშვები ფეხბურთის ექსპერტებად, არ ვიცი, თუმცა მათ უკვე თავისუფლად შეუძლიათ იმსჯელონ ყველა იმ გამოწვევაზე, რომელიც დღეს საქართველოს ნაკრებს უდგას, ასევე ერთი ამოსუნთქვით შეუძლიათ გადაანაწილონ ფეხბურთელები სათამაშო პოზიციებზე.

ცხადია, გახარებული და ბედნიერი მოსწავლის დანახვა ყველა მასწავლებლისთვის ცალკე მოტივაციაა. ჰოდა, მეც ვეცადე ისეთი რთული და მძიმე საკითხი, როგორიც მეტყველების ნაწილების შესწავლაა, სწორედ ფეხბურთის დახმარებით მომეგვარებინა. დღეს, საქართველოს ფეხბურთის ნაკრები უნდა შევქმნათ გრამატიკაში!- გამოვუცხადე მოსწავლეებს და წამიერად ვიგრძენი მათი გაოცებული მზერა. რა უნდა შევქმნათ? – ჩამეკითხა ჯგუფის მეკარედ აღიარებული, მკვირცხლი და გონიერი თვალებციმციმა ბიჭი. დაფაზე მეტყველების ნაწილები ჩამოვწერე და ვთხოვე, გაეხსენებინათ განვლილი მასალა და ესაუბრათ შესწავლილი მეტყველების ნაწილების: არსებითი სახელის, ზედსართავი სახელის, რიცხვითი სახელის, ნაცვალსახელისა და ზმნის „შესაძლებლობებზე“. მოსწავლეები დიდი ენთუზიაზმით ცდილობდნენ, რაც შეიძლება მეტი გაეხსენებინათ და ესაუბრათ თითოეულ მათგანზე. ბავშვებმა ისიც გაიხსენეს, რომ ხუთივე მეტყველების ნაწილი ფორმაცვალებადია, სახელები იბრუნვის, ზმნა კი იუღლის. მეტყველების მომდევნო  ნაწილები წინასწარ გამზადებულ ფორმატზე მქონდა დახასიათებული, რა თქმა უნდა, მათთვის გასაგები ტერმინებით, რომელსაც ვკითხულობდით და თან სათანადო მაგალითები მოგვყავდა, რათა უკეთ დაგვენახა, თითოეულ მეტყველების ნაწილს რა როლი აქვს წინადადებაში. განსაკუთრებული ინტერესი სრულმნიშვნელოვანმა და დამხმარე მეტყველების ნაწილების გამიჯვნამ გამოიწვია. მარტივი წინადადებების გარჩევისას მოსწავლეები უსვამდნენ სიტყვებს კითხვას და წინასწარ შედგენილ ცხრილში სვამდნენ,

მაგ.: მეორე დღეს იანგული და პეტია სკოლის ალაყაფთან დაგვხვდნენ მე და ჩემს დეიდაშვილ კოკას.

თურმე პატარა ბავშვები ორი დღე ელოდნენ დედას.

ამ სქემის შევსების შემდეგ უკვე გადავედით „საქართველოს ფეხბურთის ნაკრების შედგენაზე“. როგორც ფეხბურთის ნამდვილ გულშემატკივრებს შეეფერება, მოსწავლეები მალევე მიხვდნენ, რომ თერთმეტი მოთამაშის ნაცვლად ათი მოთამაშე გვეყოლებოდა, თუმცა თავი იმით ინუგეშეს, რომ თითოეული მოთამაშე გამოცდილი და მრავალმხრივ „ნიჭიერი“ გახლდათ. განლაგების დაწყება მეკარის არჩევით გადაწყდა, მსჯელობამ დიდხანს არ გასტანა კარში, არსებითი სახელის დაყენება გადაწყდა, პირველად არსებითი სახელი შევისწავლეთ, ამიტომ პირველ ნომრად სწორედ ის დააყენეს კარში. ჯერი დაცვაზე მიდგა და საფიქრალმაც იმატა. კარგა ხანს გაგრძელდებოდა კამათი, რომ არა სხვა დროს ყველაზე მორიდებული და მორცხვი მოსწავლის ძალიან ლოგიკური კითხვა: – როგორ თამაშს ვთამაშობთ, მასწ, დაცვითს თუ შემტევს? ამ კითხვას არ ველოდი, ცოტა დავიბენი კიდეც, თუმცა ჩემი დაბნეულობა ისევ მოსწავლეებმა გაფანტეს. ორივე ტიპის თამაშისთვის მოვემზადოთ,- განაცხადა ერთ-ერთმა მოსწავლემ და თან სანიოლივით პატარა პრესკონფერენციაც ჩაგვიტარა: -თუ თავდასხმას ვაძლიერებთ, წინ სრულმნიშვნელოვანი მეტყველების ნაწილები დავაყენოთო, რადგან მათ გარეშე გაგვიჭირდება შეტევა. თუ დაცვითი თამაში გვინდა, მცველები გავაძლიეროთ და წინ დამხმარე მეტყველების ნაწილები გავუშვათო. ამ განცხადებამ კლასში მოწონება დაიმსახურა, მეკარე არსებით სახელს მცველად ისევ სახელები დაუყენეს. მარჯვნივ ზედსართავი სახელი, მარცხნივ – რიცხვითი სახელი, შუაში კი ნაცვალსახელი, ყველას ნაცვლად შეძლებს მეტოქესთან თამაშს, თან ესენი ერთმანეთშიც კარგად არიან „შეთამაშებულიო“. მცველების შემდეგ კიდევ ერთი დილემის წინაშე დავდექით, რა პრინციპით უნდა გაგვეგრძელებინა თამაში 4/3/3 თუ 4/4/2 . ამ მსჯელობის დროს მოსწავლეებს არგუმენტად მოჰყავდათ მეტყველების ნაწილების ფუნქცია/შესაძლებლობები და ვხვდებოდი, ამ ძალიან მხიარულმა თამაშმა როგორ გაათვითცნობიერა ბავშვები მეტყველების ნაწილების დანიშნულებაში. ისინი მსჯელობდნენ თანდებულს რა სწორად შეეძლო მიმართულებების მიცემა ბურთისთვის, ამიტომ შუაში მისი დაყენება უფრო ლოგიკური იქნებოდა. და კმაყოფილი ღიმილით ვადევნებდი მათ გაბრწყინებულ სახეებს, თვალს. საბოლოოდ 3/3/3 პრინციპზე შეთანხმდნენ. დაცვის შემდეგ ნახევარდაცვაზე მიდგა ჯერი: მარცხნივ შორისდებული, მარჯვნივ- ნაწილაკი, შუაში თანდებული კი ჩასვეს. ყველაზე მარტივად ცენტრალურ ფორვარდზე შეთანხმდნენ, მეტყველების ნაწილების კვარაცხელიად – ზმნა დასახელდა. მარჯვნივ ზმნიზედა, რადგან იციან რომ ზმნიზედა სწორად ზმნას უდგას მუდამ მხარში. შუაში კი კავშირი დააყენეს, როგორც ყველა მეტყველების ნაწილთან შეკავშირებულ-შეთამაშებულ წევრს . შემდეგი კითხვა კაპიტანს და მწვრთნელს შეეხებოდა. მწვრთნელზე ბევრი არ უფიქრიათ, ერთხმად – აკაკი შანიძე დაასახელეს. კაპიტნის სამკლავური კი ხან არსებით სახელს, ხან ნაცვალსახელს მოარგეს მათი მრავალფუნქციურობის გამო. კლასი დამშვიდდა, მე კი კმაყოფილი დავრჩი ამ სახალისო თამაშით, რადგან ჩემს მიზანს – გაეცნოთ მეტყველების ნაწილები და მათი ფუნქციები, ვფიქრობ, მივაღწიე. ბუნებრივია, ყველა კლასი თავის ნაკრებს დაასახელებს, თუმცა, ვფიქრობ, ეს არაა მთავარი, მთავარი ისაა, რომ მოსწავლეები ხალისითა და იმ სიამაყით შეასრულებენ იმას, რასაც დაავალებთ.

სწავლა-სწავლება საკმაოდ საინტერესო, გამოწვევებითა და აღმოჩენებით სავსე პროცესია, რომელსაც სწორად მართვა სჭირდება, რაც ცხადია, გულისხმობს მასწავლებლის, ტუტორის მიერ სწავლა-სწავლების ძირითადი პრინციპების ცოდნასა და პრაქტიკაში მის ადეკვატურად დანერგვას. დღესდღეობით, ამ კომპლექსურ საკითხს განათლების ექსპერტები ფსიქოლოგიურ ჭრილში განიხილავენ და მიიჩნევენ, რომ მოსწავლის სწორად განვითარებისთვის, ეროვნული სასწავლო გეგმის განხორციელებისთვის და საგნის ათვისება-გააზრების პროცესისთვის უმნიშვნელოვანესია, მასწავლებელს შეეძლოს მოსწავლესთან ადეკვატური კომუნიკაციის დამყარება, რომელიც განხორციელდება საბაზისო ფსიქო-ემოციური ფაქტორების გაცნობისა და ანალიზის საფუძველზე. ამრიგად, ამერიკის შეერთებულ შტატებში ფსიქოლოგთა გარკვეული ნაწილი დაინტერესდა სწავლა-სწავლების პროცესით და ერთობლივად, სხვადასხვა მოსწავლეზე ხანგრძლივი დაკვირვების შედეგად შეიმუშავა ოცი პრინციპი, რომლებიც მასწავლებელს დაეხმარება თვითრეფლექსიაში, მოსწავლესთან კომუნიკაციის დამყარების ნაწილში, დიალოგის სწორად წარმართვის ასპექტში. წინამდებარე სტატიაში გვსურს, რამდენიმე მათგანზე ვისაუბროთ, გამოვყოთ მნიშვნელოვანი პრინციპები და გავუზიაროთ ის ფართო აუდიტორიას, რათა წარმოდგენილი მასალა განათლების სპეციალისტებმა დანერგონ და პრაქტიკაში გამოიყენონ.

როგორ ფიქრობს და სწავლობს მოსწავლე? – ეს ერთ-ერთი იმ მრავალ კითხვათაგანია, რომელზეც უნდა დაფიქრდეს მასწავლებელი, სანამ მოსწავლეთათვის საგნის, საკითხის გაცნობას დაიწყებს. აღნიშნული კი ეფუძნება მოსწავლის ფსიქო-ემოციურ-სოციალური ფაქტორების ცოდნას კონკრეტულ ასაკში. პირველი პრინციპის თანახმად, მოსწავლეთა ზოგადი რწმენა-წარმოდგენები ცოდნასა და განათლებაზე დიდწილად განსაზღვრავს მისი შემეცნების, სწავლის, მოტივაციის ხარისხს. თუ მოსწავლე ფიქრობს, რომ მისი გონება სწრაფად ვერ ჭრის რთულ პრობლემას ან მას რაიმე დაბრკოლების გადალახვა არ შეუძლია, ბუნებრივია, მუდმივად უჭირს გამოწვევების მიღება, მარცხში კი ახალ ცოდნის მიღების შესაძლებლობას ვერ ხედავს. ფსიქოლოგთა რეკომენდაციით, ძალიან მნიშვნელოვანია მოსწავლესთან შექებისა და უკუკავშირის სწორად გამოყენება, რათა მას თავიდან ავარიდოთ აღნიშნულისადმი ინდიფერენტული დამოკიდებულება. უკუკავშირი უნდა იყოს საქმიანი, არგუმენტებზე დაფუძნებული, აუცილებელია ნაშრომის დადებითი და უარყოფითი ნაწილის სწორად ჩვენება. არასასურველია ე.წ. შეფასებითი ლექსიკური ერთეულების ჩართვა, როგორიცაა: „მშვენიერია“, „იდეალურია“. უკუკავშირი მაშინაა ეფექტური, როდესაც მოსწავლე ხვდება, რა დაწერა სწორად და რა ნაწილში დაუშვა შეცდომა. ამის შემდეგ კი უნდა დაიწყოს მომდევნო ეტაპი.

როდესაც მოსწავლე თავს ვერ ართმევს რაიმე დავალებას, მნიშვნელოვანია მასწავლებელმა ხაზი გაუსვას იმ ფაქტს, რომ მოსწავლემ ახალი სტრატეგიების გამოყენებით, საკითხზე ინფორმაციის გაღრმავებით, ძალისხმევის გაორმაგებით უნდა შეძლოს დავალების შესრულება, ახალ გამოწვევად უნდა დასახოს მოცემული პრობლემა. აღნიშნული საკითხი გულისხმობს, რომ მასწავლებელმა შესაძლოა, იგი სოკრატესეული კითხვების პრინციპით მიიყვანოს პასუხთან ან დამატებითი მასალაზე მიუთითოს, რათა მან საკუთარ თავზე მუშაობით, თვითშემეცნებით შეძლოს შეცდომის იდენტიფიკაცია და მისი გამოსწორების გზების ძიება.

საყურადღებოა, მასწავლებელმა არ შეაქოს მოსწავლე მარტივი დავალების შესრულების შემდეგ, ეს მის თვითშეფასებას აქვეითებს. აუცილებელია, დავალების შესრულების დროს ყველამ დამოუკიდებლად იმუშაოს. ეს ზრდის მოსწავლის თვითრეალიზაციის ხარისხს. შეცდომის დაშვება დადებითი კუთხით უნდა იყოს დანახული – როგორც ახალი „მწვერვალი“, რომლის „დალაშქვრაც“ გაორმაგებული ვარჯიშითა და ძალისხმევითაა შესაძლებელი.

შემდეგი პრინციპი გულისხმობს იმას, რომ მოსწავლის მიერ მიღებული გამოცდილება, სხვადასხვა საკითხზე ცოდნის დაგროვება განსაზღვრავს მისი სწავლის ხარისხს. ფსიქოლოგები გამოყოფენ ორ ცნებას: კონცეპტუალური ზრდა და კონცეპტუალური ცვლილება. პირველ ცნებაში გაერთიანებულია მოსწავლის ცოდნა გარკვეულ საკითხზე, მეორეში კი მის მიერ არასწორად აღქმული და დამახსოვრებული ინფორმაცია. ასეთ შემთხვევაში მასწავლებელს ევალება საკითხის შესახებ დამაჯერებელი, სანდო ინფორმაციის, მონაცემების წარდგენა. მან მოსწავლეს არგუმენტირებულად უნდა დაუმტკიცოს საკითხის მცდარობა. მეორე შემთხვევაში კი სწორედ მას უნდა მისცეს ე.წ. მთავარი როლი და თავადვე უნდა მიიყვანოს სწორ დასკვნამდე.

მოსწავლეს აქვს გარკვეული ცოდნა, რომელზეც ახალი უნდა დააშენოს. საყურადღებოა, მასწავლებელმა გამოარკვიოს, თუ რა ტიპის ინფორმაციას იცნობს მოსწავლე და მისთვის საინტერესო რაკურსით დაანახვოს ახალი საკითხი, რათა მას გაუჩნდეს ინტერესი და მისი ჩართულობის ხარისხი გაიზარდოს. ამისთვის კი საჭიროა ისეთი ინსტრუმენტის გამოყენება, რომელიც მათ საბაზისო ცოდნას შეამოწმებს.

მომდევნო პრინციპის კვალდაკვალ, გვახსოვდეს, რომ ნებისმიერი დავალების შესრულება, რომელიც სახელმძღვანელოშია წარმოდგენილი, არ მოიცავს გრძელვადიან მიზანს. იმისთვის, რომ მოსწავლემ ხანგრძლივ მეხსიერებაში „გადაიტანოს“ შესწავლილი საკითხი, მან პრაქტიკულად უნდა განახორციელოს იგი, სოციო-კულტურულ კონტექსტს უნდა დაუკავშიროს და თავად უნდა იყოს პროცესის აქტიური წევრი. დავალების შესრულება საშუალებაა, ხოლო პირადი გამოცდილების შეძენა უკვე მიზნის განხორციელება. შესაბამისად, გარდა პროექტებისა, საგულისხმოა მოსწავლემ იმუშაოს სხვადასხვა საკითხთან დაკავშირებულ ღია კითხვაზე, სადაც აუცილებელი იქნება პირადი დამოკიდებულების გამოხატვა და დასაბუთება. ამ მიზნის მისაღწევად, გარდა ფორმალური განათლებისა, საგულისხმოა არაფორმალური განათლების კომპონენტის გათვალისწინებაც, რომელიც კლასგარეშე აქტივობებს მოიცავს. ერთი საკითხის ორგვარი ფორმით მიწოდება გრძელვადიანი მიზნის მიღწევის გასაღებია.

მოსწავლემ უნდა გამოიმუშაოს საკუთარ თავთან მუშაობის უნარი, რომელიც ყურადღების, კონცენტრაციის, თვითკონტროლის, დაგეგმვის ასპექტებს მოიცავს. აღნიშნულის განსახორციელებლად კი საჭიროა კლასის სწორად ორგანიზება, სწორი ინსტრუქციების გაცემა, მოსწავლეთა მხარდაჭერა, მკაფიო და ნათელი მიზნების დასახვა, მოსწავლემ უნდა შეძლოს მოკლე და გრძელვადიანი შედეგების განსაზღვრა.

ამერიკელი ფსიქოლოგები მიიჩნევენ, რომ შემოქმედებითი აზროვნება დასწავლადია და აუცილებელია მასწავლებელმა სწორად იმოქმედოს მოსწავლეში მის გასავითარებლად. მან აუცილებლად უნდა ცვალოს აქტივობები, დავალებები ორიენტირებული უნდა იყოს შექმნაზე, გამოგონებაზე, წარმოდგენასა და ვარაუდების დაშვებაზე. უნდა განისაზღვროს, რომ მან ჯგუფში, სხვა სოციუმთან ერთად უნდა იმსჯელოს პრობლემაზე. მსჯელობისას გათვალისწინებული უნდა იყოს ნებისმიერი მოსწავლის აზრი და შეხედულება.

სწავლა-სწავლების პროცესში საყურადღებოა გარეგანი და შინაგანი მოტივაციის როლი. გარეგანი მოტივაცია ცალსახად მნიშვნელოვანია, იგი გულისხმობს სხვადასხვა აქტივობის შესრულების შემდეგ მოსწავლის დაჯილდოებას კარგი ნიშნით, შექებით… ძალიან მნიშვნელოვანია მოსწავლესთან სწორ უკუკავშირზე დაყრდნობით განმსაზღვრელი შეფასების გამოყენება. მიღწეული შედეგით კმაყოფილება, რომელიც ემყარება შრომასა და გარჯას, ასოცირდება დადებით ემოციასთან. თავისთავად მნიშვნელოვანია შინაგანი მოტივაციის განვითარებაც, იგი გულისხმობს თვითდისციპლინითა და თვითშემეცნებით მიღებულ სიამოვნებას. მას აღარ სჭირდება გარეგანი ფაქტორი მოტივაციისთვის, მისი მიზანია შეიმეცნოს და ამით გაბედნიერდეს. აღნიშნულ დონემდე მისასვლელად მოსწავლემ უნდა გაიაროს გარეგანი მოტივაციის ფაზა. შინაგანი მოტივაციის განვითარებისთვის საკმაოდ აქტუალური ინსტრუმენტია სამოტივაციო საუბრები. მოსწავლეს ვუხსნით აქტივობის საჭიროებას, ფუნქციას და ყურადღებას ვამახვილებთ იმაზე, თუ რა შედეგს მოუტანს ის მას. მაგალითისთვის, თუ მოსწავლეს კითხვის კომპონენტი აქვს განსავითარებელი, ამისთვის შემოგვაქვს განმავითარებელი შეფასების ერთ-ერთი ინსტრუმენტი, კითხვის შეფასების კრიტერიუმები, და ის თავად ხსნის თავის შეცდომებს და ისახავს მიზანს, თუ რა უნდა გააუმჯობესოს, როგორ და როდის უნდა მიაღწიოს აღნიშნულ მიზანს. მთავარი კითხვის პასუხამდე კი მოსწავლე მასწავლებლის მცირედი დახმარებით თავისით მიდის: თუ რატომ სჭირდება კითხვის უკეთ ცოდნა.

ამრიგად, ინსტრუმენტები მრავალგვარია, აუცილებელია მასწავლებელმა იკვლიოს, როგორ მიაღწიოს დასახულ მიზანს და რომელი ფსიქოლოგიური მახასიათებლები უნდა იყოს გათვალისწინებული აქტივობის განხორციელების დროს. უნდა გვახსოვდეს, რომ მოსწავლე ზრდასრულობის ასაკამდე ურთულეს ფსიქო-ემოციურ პროცესს გადის. სწორედ ამ მნიშვნელოვან წლებში ყალიბდება მისი თავდაჯერებულობისა და თვითაქტუალიზაციისკენ მიმავალი გზის უმნიშვნელოვანესი საფეხურები. მასწავლებლის როლი კი ცალსახად მნიშვნელოვანია, რადგან მისი თითოეული სიტყვა ღრმა კვალს ტოვებს მოსწავლის არაცნობიერზე, რომელიც ზრდასრულობის ასაკში ათასგვარი „მახინჯი“ ფორმით შეიძლება გამოვლინდეს.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1. Lucariello, S. Graham…. ,,Top 20 principles from psychology for prek-12 teaching and learning’’, American psychology assosiation, 2015;
2. სწავლების მეთოდები და სწავლების სტრატეგიები: https://mastsavlebeli.ge/?p=2536

(ტექსტების კრეატიული განხილვა ChatGPT -სთან ერთად)

 ციფრული ტექნოლოგია და განათლება

ციფრული ტექნოლოგიები ცვლის ჩვენი სამყაროს პარადიგმას – ადამიანმა გენერაციული ჩატბოტების სახით ზღაპრული “ციფრული ჯინი” მიიღო. ჩატბოტების  ყოველდღიური მისალმება დაახლოებით ასე ჟღერს: “რა კითხვა გაქვს დღეს?”, რაც გულისხმობს: “გისმენთ და გემორჩილებით!” ეს ფრაზა ბევრ ადამიანს აფრთხობს, რადგან არ იცის, რა სჭირდება და როგორ მოითხოვოს ის, რაც ზუსტად არ იცის, რომ სჭირდება. არა და, ხელოვნური ინტელექტი ჩვენი ცხოვრების ყველა სფეროში უკვე შემოჭრილია, ბევრი რამ შეცვლილია უკვე და ბევრიც ძალიან სწრაფად შეიცვლება. არ ღირს დრო დავკარგოთ შიშში, რომ “ისინი” სამსახურებს წაგვართმევენ, დაგვიპყრობენ, დედამიწიდან გაგვაძევებენ და ა.შ., რადგან ეს უკვე მოხდა და ჩვენც უნდა ვადაპტირდეთ ახალ რეალობასთან. რა თქმა უნდა, ყოველთვის უნდა გვახსოვდეს, რომ ისინი მხოლოდ ინსტრუმენტებია, მთავარი ადამიანია! ბრძანებების გამცემის როლში ყოფნაც აბნევს ადამიანს, რადგან მანამდე მან იცოდა, რომ რუტინულ სამსახურებში  ის უნდა ეკეთებინა, “რასაც დაავალებდნენ”, ახლა კი მან უნდა დაწეროს ინსტრუქციები ჩატბოტებისთვის – ეს კი სასარგებლოსთან ერთად საპასუხისმგებლოცაა!

ერთი სიტყვით, იწყება არა მარტო ღირებულებათა გადაფასება, არამედ იდენტობის კრიზისიც და ეს გზა ყველამ ერთად უნდა გავიაროთ ურთიერთდახმარებით, რადგან ხელოვნური ინტელექტი აღარ არის მხოლოდ ფუტურისტული იდეა, ის ჩვენი ყოველდღიური კომუნიკაციის ნაწილია.

ახლა კი სრულიად კონკრეტულ თემაზე მინდა გესაუბროთ: ხელოვნური ინტელექტის ინსტრუმენტებზე განათლებაში. უკვე დიდი ხანია,  გენერაციულმა ჩატბოტებმა სტუდენტებისა და მოსწავლეების ყოველდღიურობაშიც შეაღწია და ტრადიციულ დავალებებსაც მარტივად უმკლავდება. პროფესორ-მასწავლებლებს მოგვიწევს დავალებების ტრანსფორმაცია, რათა ახალგაზრდობამ  “copy-paste” კი არ გამოიყენოს, არამედ შემოქმედებითად ითანამშრომლოს და ცოდნა გაიმდიდროს და გაიმყაროს. ჩემი ბოლო წლების გამოცდილება უნივერსიტეტში ამ მხრივ ნაყოფიერი აღმოჩნდა. ამიტომ მინდა გაგიზიაროთ გამოცდილებაც და შემოგთავაზოთ კონკრეტული შემოქმედებითი პრომპტები ჩატბოტებთან სამუშაოდ ქართული ენისა და ლიტერატურის გაკვეთილზე. დიახ, მათი გამოყენება ლიტერატურის ანალიზშიც ახალ ჰორიზონტებს გვიხსნის. ChatGPT-ი და მსგავსი ჩატბოტები ცვლიან ტრადიციულ მიდგომებს და გვთავაზობენ ინტერაქტიურ და ექსპერიმენტულ სივრცეს, სადაც ტექსტი აღარ არის სტატიკური შესწავლის  ობიექტი, არამედ ცოცხალი დიალოგის ნაწილია. ზოგადადაც, მომავლის ცოდნა – ეს არის დიალოგსა და ინტერაქციაში ახალი “ცოდნების” შექმნის პროცესი, ამავე დროს ეს არის ინდივიდუალური პროცესი.

თუ ტრადიციული ლიტერატურული ანალიზი ემსგავსებოდა არქეოლოგიურ გათხრებს, სადაც კრიტიკოსები ფენიდან ფენამდე ეძებდნენ “ჭეშმარიტ ინტერპრეტაციას”, დღეს ჩვენ ვართ ახალ რეალობაში, როცა ანალიზი აღარ არის მხოლოდ დეკოდირება, არამედ შემოქმედებითი დიალოგია.

ChatGPT და მსგავსი მოდელები ქმნიან დინამიკურ მიდგომებს, რომლებიც ერთდროულად მოიცავენ ფილოსოფიურ, ფსიქოანალიტიკურ, სტრუქტურალისტურ თუ პოსტმოდერნისტულ პერსპექტივებს. მათთან ურთიერთობისას მოსწავლეები/სტუდენტები იღრმავებენ ანალიტიკურ უნარებს და სწავლობენ ტექსტის მრავალგანზომილებიან წაკითხვასაც. თითოეული დიალოგი ციფრულ ჰერმენევტიკას ემსგავსება – ტექსტი გარდაიქმნება, მრავალფეროვანი ინტერპრეტაციები იმატებს და მკითხველი თავად ხდება ტექსტის თანაავტორი.

რა უნარებს იძენს სტუდენტი ახალ კომუნიკაციაში?

ტექსტი ცოცხალი დიალოგია… რა ცოდნას/სარგებელს იღებს აქედან მოსწავლე/სტუდენტი?

ყველაზე მთავარი: მოსწავლეებისა და სტუდენტებისთვის სასარგებლო მხოლოდ ჩატბოტის პასუხების ანალიზი კი არ არის, არამედ საკუთარი პრომპტების ოპტიმიზაცია და კითხვების დახვეწა. ეს მათ დაეხმარება მეტაკოგნიტიური უნარების განვითარებაში – როგორ ვიფიქროთ საკუთარ ფიქრებზე და როგორ დავსვათ უკეთესი კითხვები – ეს არის დღეს ჩატბოტებთან თანამშრომლობისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი თემა.

აგრეთვე:

ხელოვნური ინტელექტის გამოყენება ლიტერატურულ ანალიზში ახალ, კრეატიულ განზომილებას აძლევს სწავლის პროცესს და გვაძლევს შესაძლებლობას, რომ აკადემიური პროცესი უფრო  მეტად ექსპერიმენტული და მრავალფეროვანი გახდეს.

ახალგაზრდები სწავლობენ კრიტიკული აზროვნების ახალი რაკურსს – რომ ინტერპრეტაცია ერთმნიშვნელოვანი არ არის და რომ ტექსტის კითხვა შეიძლება გახდეს ინტელექტუალური თავგადასავალი.

ძლიერდება ინოვაციური ხედვა და ინტერდისციპლინური კავშირები – ChatGPT გვთავაზობს მოულოდნელ კავშირებს ფსიქოლოგიასთან, სოციოლოგიასთან, კიბერკულტურასთან, რაც ტექსტს ახალ კონტექსტებში აცოცხლებს და სრულიად ახალ მხარეებს გვანახებს.

ტექსტის ანალიზი ხდება არა მხოლოდ აკადემიური, არამედ ნარატიული, პოეტური და დრამატული პროცესიც.

ვითარდება ციფრული წიგნიერება – სტუდენტები/მოსწავლეები სწავლობენ, როგორ იმუშაონ AI-ჩატბოტებთან ისე, რომ მათი გამოყენება არ იყოს  მხოლოდ ინფორმაციული, არამედ შემოქმედებითი და კრეატიული.

მულტიმოდალური ინტერპრეტაცია – ტექსტი შეგვიძლია გარდავქმნათ აუდიალურ, ვიზუალურ, სენსორულ და ემოციურ გამოცდილებად, თუკი ჩატბოტებს შესაბამის ანალიზს მოვთხოვთ.

მნიშვნელოვანი ხდება ციფრული დიალოგური სწავლება – ცოდნა აღარაა სტატიკური სისტემა; ის მუდმივად ვითარდება, რადგან ჩატბოტი გვეხმარება ახალი, ალტერნატიული ხედვების გენერირებაში.

ლიტერატურული ანალიზის ახალი ეპოქა

თავიდანვე უნდა აღვნიშნოთ, რომ ChatGPT არ ანაცვლებს ტრადიციულ ლიტერატურულ მეთოდებს – ის მხოლოდ აფართოებს, ავრსებს, აღვიძებს მკითხველში ტექსტის მიმართ ცნობისმოყვარეობას და ანალიზის პროცესს აქცევს სახალისო თამაშად. ჩატბოტებთან ინტერაქცია საშუალებას გვაძლევს, ვიყოთ ერთდროულად მკვლევრებიც და შემოქმედებიც, მკითხველებიც და ტექსტის თანაავტორებიც. ეს ახალი ჰიბრიდული მეთოდი გვთავაზობს  ინტელექტუალურ ტრენინგს და ახალ გამოცდილებას, რომელიც ციფრული სამყაროს ეპოქაში განსაკუთრებით აქტუალურია.

მომავალი უკვე აქ არის, და ეს მომავალი ციფრული დიალოგია – დიალოგი, როცა  ხელოვნური ინტელექტი შემოქმედებითი პარტნიორია, რომელიც ტექსტის ახალ განზომილებებს გვიხსნის.

ახლა კი კონკრეტული ექსპერიმენტი:

მოდი, სანიმუშოდ ავიღოთ გალაკტიონ ტაბიძის ლექსი “ქარი ქრის” (თქვენ შეგიძლიათ აიღოთ ნებისმიერი პოეტური ან პროზაული ტექსტი და მისცეთ განსხვავებული პრომპტი).

ვუტვირთავთ ჩატბოტს ლექსს და ვაძლევთ პრომპტს: განიხილე გალაკტიონ ტაბიძის ლექსი “ქარი ქრის” სხვადასხვა პერსპექტივაში (აქ შეგიძლია დაუკონკრეტო, რა პერსპექტივებიც გსურს):

ქარი ქრის, ქარი ქრის, ქარი ქრის,

ფოთლები მიჰქრიან ქარდაქარ,

ხეთა რიგს, ხეთა ჯარს რკალად ხრის –

სადა ხარ, სადა ხარ, სადა ხარ.

ისევ წვიმს, ისევ თოვს, ისევ თოვს,

ვერ გპოვებ ვერასდროს, ვერასდროს,

შენი მე ხატება დამდევს თან,

ყოველთვის, ყოველ დროს, ყოველგან.

შორი ცა ნისლიან ფიქრებს ცრის,

ქარი ქრის, ქარი ქრის, ქარი ქრის.

ChatGPT – ის პასუხი:

1. მისტიკური აღქმა

ლექსში ბუნების ძალები თითქოს ცოცხლდებიან. ქარი და ნისლი შეიძლება განვიხილოთ როგორც მისტიკური სულები ან უხილავი ძალები, რომლებიც გმირის გრძნობებს განასახიერებენ.

2. ფსიქოანალიტიკური აღქმა

ლექსი შეგვიძლია გავაანალიზოთ როგორც ქვეცნობიერის გამოძახილი. „სადა ხარ“ შეიძლება იყოს იდენტობის ძიების სიმბოლო, ხოლო განმეორებადი „ქარი ქრის“ — შინაგანი არეულობის და დაძაბულობის გამოხატულება.

3. მეტაფიზიკური აღქმა

ლექსი შეიძლება აღვიქვათ როგორც დროისა და სივრცის ძიება. „ყოველ დროს, ყოველგან“ გრძნობის ულევობას და დროის მიღმა არსებობას აღნიშნავს.

4. ალეგორიული აღქმა

ეს ლექსი შეიძლება განვიხილოთ, როგორც ცხოვრების ციკლის ალეგორია: ქარი — ცვლილებები, ფოთლები — დროის გასვლა, ხოლო ნისლი — მომავლის გაურკვევლობა.

5. მუსიკალური აღქმა

ლექსის რიტმი და განმეორებადი სტრიქონები შეიძლება მუსიკალურ კომპოზიციად აღვიქვათ. „ქარი ქრის“ გამეორება რეფრენის მსგავსად ჟღერს, რაც მელოდიურობას ანიჭებს ნაწარმოებს.

6. აბსურდული აღქმა

შეგვიძლია, ლექსი დავინახოთ როგორც აბსურდის თეატრის ელემენტი. ლირიკული გმირი ეძებს ვიღაცას ან რაღაცას, რაც შეიძლება არც არსებობდეს, და ეს ძიება უსასრულოდ გრძელდება.

7. სიურრეალისტური აღქმა

ბუნების ელემენტების და ემოციის შერწყმა სიზმრისეულ, სიურრეალისტურ სცენას ქმნის. ფოთლები, რომლებიც „ქარდაქარ“ მიჰქრიან, შეიძლება განვიხილოთ, როგორც ფიქრების ფრაგმენტები, რომლებიც ცნობიერებას გასცდნენ.

8. კოსმიური აღქმა

ლექსი შეიძლება აღვიქვათ, როგორც კოსმოსური მოგზაურობა. ქარი და ნისლი სივრცესა და დროის უსასრულობაში მოგზაურობის სიმბოლოებია, ხოლო გმირის „სადა ხარ“ — სამყაროში საკუთარი ადგილის ძიებაა.

9. რიტუალური აღქმა

განმეორებადი სტრიქონები და რიტმი შეიძლება რიტუალურ შელოცვას ჰგავდეს, თითქოს ლირიკული გმირი შეყვარებულის ხატებას იძახებს და ბუნების ძალებს უხმობს.

10. ციფრული აღქმა

ლექსი შეგვიძლია აღვიქვათ როგორც ინფორმაციული ნაკადის და მონაცემების ცირკულაცია ციფრულ სამყაროში. „ქარი ქრის“ მსგავსად, მონაცემები განუწყვეტლივ მოძრაობს ქსელში, „ფოთლები მიჰქრიან ქარდაქარ“ კი პაკეტების მარშრუტირებას ჰგავს ინტერნეტში. „სადა ხარ“ შეიძლება მივიჩნიოთ დაკარგული მონაცემის ან უკუგამის ძიებად, ხოლო ნისლი — ღრუბლოვან შენახვასა და ვირტუალურ რეალობას განასახიერებს.

ვაგრძელებ ინსტრუქციების მიცემას და ვეუბნები: განიხილე ლექსი აუდიალური, ვიზუალური და კინესთეტიკური აღქმის პერსპექტივაში:

ChatGPT – ის პასუხი:

აუდიალური აღქმა

ეს მიდგომა ფოკუსირდება ხმებზე, რიტმსა და მუსიკალურობაზე:

• ანალიზი: განმეორებადი „ქარი ქრის“ ქმნის რიტმს, რომელიც ქარის ხმაურს ჰგავს. ეს აკუსტიკური ეფექტი ქმნის მუდმივი მოძრაობის და წრებრუნვის შეგრძნებას. „ფოთლები მიჰქრიან ქარდაქარ“ — აქ სიტყვები ხმაურის იმიტაციას ახდენენ, თითქოს ფოთლები ერთმანეთთან შეხებით ცვივიან.
• ნიმუში: თუ აუდიოფორმატში წარმოვიდგენთ, შეიძლება გამოყენებულ იქნას ქარის ჩურჩული, ფოთლების შრიალი და წვიმის მსუბუქი ხმაური ფონად. პოეტის ხმაც შეიძლება დაბალ, სევდიან ტონალობაში ჟღერდეს, რაც ლექსის მელანქოლიურ ატმოსფეროს გააძლიერებს.

ვიზუალური აღქმა

ეს მიდგომა ამახვილებს ყურადღებას ვიზუალურ ასოციაციებზე და სურათებზე:

• ანალიზი: ლექსში მდიდარია ვიზუალური დეტალები: „ფოთლები მიჰქრიან ქარდაქარ“ — წარმოდგენაში ჩნდება ქარბორბალას მსგავსი სცენა, სადაც ფოთლები ჰაერში ბრუნავენ. „ნისლიან ფიქრებს ცრის“ იწვევს ნისლით დაფარულ ჰორიზონტს და გაურკვევლობის ატმოსფეროს.
• ნიმუში: ლექსის ვიზუალიზაციისას, შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ ნაცრისფერი, სუსტი განათება, ნისლი, რომელიც ცას ფარავს, და ფოთლები, რომლებიც ქარის ძალით ბრუნავენ. ეს ყველაფერი ქმნის სევდიან და მელანქოლიურ პეიზაჟს.

კინესთეტიკური აღქმა

ეს მიდგომა კონცენტრირდება მოძრაობასა და შეგრძნებებზე:

• ანალიზი: ლექსში მოძრაობის დინამიკა ძლიერია: „ქარი ქრის“ — ჰაერის მოძრაობის შეგრძნება იბადება; „ფოთლები მიჰქრიან“ — სისწრაფისა და ქარბორბალის ენერგიის განცდა ჩნდება.
• ნიმუში: კინესთეტიკურად შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ, რომ ვდგავართ ქარიან დღეს ღია სივრცეში, ვგრძნობთ სახეზე ცივ ნიავს, ტანსაცმლის ფრიალს და ფოთლების შეხებას, რომლებიც ქარს მიჰყავს.

როდესაც მოსწავლეები/სტუდენტები განსხვავებული პრომპტებით მიიღებენ სრულიად განსხვავებულ პასუხებს, კრიტიკულად გაიაზრებენ მიღებულ ინფორმაციას, დახვეწენ ახალი პრომპტებით საბოლოო შედეგს, ამის შემდეგ იწყება უკვე ყველაზე საინტერესო პროცესი –  აუდიტორიაში განხილვა.

ასეთ შემთხვევაში მასწავლებელი ფასილიტატორია, მოდერატორი, რომელიც სწორად უხსნის მოსწავლეებს პრომპტების შექმნის ხელოვნებას და წარმართავს განხილვის პროცესს. ბოლოს კი შეაჯამებს განსხვავებულ ინტერპრეტაციებს.

ამ თემაზე უფრო მეტი წაიკითხეთ ამ ნაშრომებში:

1. Ryan, M.-L. (Ed.). (1999). Cyberspace Textuality: Computer Technology and Literary Theory. Indiana University Press.
2. Berry, D. M., & F. Gruisin, R. (Eds.). (2017). Digital Humanities: Knowledge and Critique in a Digital Age. Polity Press.
3. Jenkins, H., McPherson, T., & Shtern, J. (Eds.). (2018). The Digital Critic: Literary Culture Online. OR Books.
4. Ramsay, S. (2011). Reading Machines: Toward an Algorithmic Criticism. University of Illinois Press.
5. Overton, C. L. (1998). Artificial Intelligence and Literary Creativity: Inside the Mind of Brutus, a Storytelling Machine. Routledge.

წლებია, დასავლეთ ევროპის ქვეყნების პოლიტიკურ სისტემებს ვსწავლობ, ხანდახან ცოდნას სტუდენტებსაც ვუზიარებ ხოლმე. თეორიული მასალების შესწავლის პარალელურად, აუცილებლად მიმაჩნია მიმდინარე, ყველაზე აქტუალური საკითხებისთვის თვალ-ყურის მიდევნებაც. აქედან გამომდინარე, პერიოდულად ვაკვირდები არაერთი ევროპული ქვეყნის საპარლამენტო მუშაობას.

რამდენიმე თვის წინ, გერმანიის ბუნდესტაგის ერთ-ერთი სხდომის შესახებ მომზადებული რეპორტაჟის გარჩევისას მოულოდნელ სურათს გადავაწყდი. სხდომათა დარბაზის შუაგულში ორი ქალი ტრიბუნისგან ზურგშექცევით იჯდა. გამიკვირდა, ამიტომ კადრს კიდევ უფრო მეტი ყურადღებით მივუბრუნდი უკან. აღმოვაჩინე, რომ ისინი მათ პირისპირ მოკალათებულ ახალგაზრდა ქალს ჟესტების ენაზე უთარგმნიდნენ გამომსვლელთა სიტყვას. როგორც შემდეგ გავარკვიე, თურმე, სხდომის სხვა მიმომხილველებთან ერთად უპრეცედენტო ისტორიული მოვლენის თვითმხილველი ვყოფილვარ.

გასული წლის გაზაფხულზე 44 წლის ჰაიკე ჰოიბახი გახდა პირველი სმენადაქვეითებული ადამიანი, რომელიც ევროპის უძლიერესი ქვეყნის ძლევამოსილ პარლამენტში აირჩიეს. ცხადია, ერთ დეპუტატს სიტუაციის კარდინალურად შეცვლა არ შეუძლია, მაგრამ საზოგადოებამ მაინც პროგრესის მძლავრ ნიშნად აღიქვა ქ-ნი ჰოიბახის პარლამენტში გამოჩენა. ახალი დეპუტატი იქცა სიმბოლოდ იმისა, რომ მრავალი წინააღმდეგობის მიუხედავად, დასავლურ დემოკრატიებს მაინც შეუძლიათ ყველა გარიყული ჯგუფისთვის ხმის დაბრუნება. ახალგაზრდა ბავარიელის საქმიანობა ევროპის ყველა სმენადაქვეითებულს აგრძნობინებს, რომ სათანადო ბრძოლის შემთხვევაში მათ კუთვნილი ადგილის მოპოვება პოლიტიკაშიც კი შეუძლიათ; რომ დემოკრატიულ სისტემაში პოლიტიკის კარი ღიაა ყველასთვის.

გარდა ამისა, სმენადაქვეითებული მოქალაქის პარლამენტარად არჩევით დემოკრატიული ძალები პოპულისტთა არაჰუმანურ ლოგიკასაც უპირისპირდებიან. ულტრამემარჯვენეები განსაკუთრებული აგრესიით გამოირჩევიან შშმ პირებისა და ინკლუზიური პოლიტიკის მიმართ. ექსტრემისტები ფიქრობენ, რომ არცერთმა ინკლუზიურმა ინიციატივამ არ იმუშავა. ისინი ამტკიცებენ, რომ ამგვარი პროექტები იქცნენ ზარალად, ტვირთად და სიმძიმედ იმ ადამიანებისთვის, რომლებსაც შეზღუდული შესაძლებლობები არ აქვთ.  არადა, ფაქტია, სახელმწიფო მზრუნველობისა და მხარდაჭერის გარეშე, შშმ პირების საზოგადოებაში ინტეგრაციის ხელშეწყობის გარეშე სმენადაქვეითებულთათვის პარლამენტის კი არა, დასაქმების უბრალო ცენტრის კარიც კი დაიხურებოდა.

მნიშვნელოვანია, რომ ბავარიელ პარლამენტარს ახალი სტანდარტის დამყარება სურს. იგი წინა მოწვევის ბუნდესტაგში მშენებლობისა და საცხოვრისის კომისიის შემადგენლობაში ირიცხებოდა და აქტიურად მუშაობდა კლიმატის ცვლილებისა და საქალაქო განვითარების ურთიერთმიმართების პრობლემებზე. სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი თანამოქალაქეებს უმტკიცებს, რომ სმენადაქვეითებულები მხოლოდ შშმ პირთა პოლიტიკაზე არ საუბრობენ, მათი საქმე მხოლოდ თავიანთ თემზე მუშაობა არ გახლავთ. ჰოიბახი თავისი საქმიანობით აჩვენებს, რომ ბარიერების მიუხედავად მაინც შესაძლებელია საკუთარი ჯგუფის მიღმა, უნივერსალური მნიშვნელობის პრობლემებზე ფიქრი და მათი გადაჭრის გზების ძიება.

ევროპის ისტორიაში სმენადაქვეითებული დეპუტატის პირველი გამოსვლაც ქალაქგანვითარების საკითხებს მიეძღვნა. ძალიან შთამბეჭდავი სანახაობა გახლდათ ქ-ნი ჰოიბახის ტრიბუნაზე ასვლა. მთელი დარბაზი ჟესტურ ენაზე უკრავდა ტაშს, დეპუტატის სიტყვას სურდო თარჯიმანი ახმოვანებდა, უზარმაზარ შენობაში დროდადრო ისეთი სიჩუმე ისადგურებდა, რომელიც საზოგადოების ერთი ნაწილისთვის ხმის დაბრუნების, სიხარულნარევი ყიჟინის ტოლფასი გახლდათ.

სოციალ-დემოკრატი კიდევ ერთხელ იბრძვის ბუნდესტაგში მოსახვედრად. მან სურდო თარგმანი პოლიტიკური პროცესის ყველა საფეხურის ნაწილად აქცია. ჟესტური ენის სპეციალისტები მხოლოდ ბუნდესტაგის სხდომებსა და დერეფნებში კი აღარ დაჰყვებიან გამოუცდელ პარლამენტარს, არამედ უკვე მასთან ერთად დადიან კარდაკარ კამპანიის საწარმოებლად, მასთან ერთად ამაგრებენ სააგიტაციო კარვებს აუგსბურგის ქუჩებში. ჰოიბახის წყალობით, უკვე არცთუ ისე მნიშვნელოვანი პარტიული შეხვედრების თარგმნაც კი ჩვეულ მოვლენად ითვლება. ერთმა დეპუტატმა თავისი გაელვებით წარმოუდგენლად დააწინაურა სმენადაქვეითებულთა საკითხი საზოგადოებრივ დღის წესრიგში.

იმედი ვიქონიოთ, რომ ჰოიბახი კიდევ ერთხელ შეძლებს მანდატის მოპოვებას და გარიყული ჯგუფებისთვის ველის გაფართოებას შეუქცევად პროცესად აქცევს.