შაბათი, იანვარი 28, 2023
28 იანვარი, შაბათი, 2023

როცა სამყარო ერთ დიდ ჭრილობას დაემსგავსება

(ნინო ხარატიშვილის პიესები)

დრამა განიმარტება, როგორც მოქმედება, რომელიც მიმდინარეობს (და არა უკვე დასრულებულია) მოქმედი პირების ხასიათისა და მდგომარეობის გათვალისწინებით. ამის სისწორეში მაშინ დავრწმუნდი, ნიჭიერი გერმანულენოვანი ქართველი დრამატურგის, რეჟისორისა და მწერლის, ნინო ხარატიშვილის, პიესების კითხვა რომ დავიწყე. რაღაცა უცნაურ წინასწარმეტყველებასავით ამიხდებოდა ხოლმე რეალურად განვითარებული მოვლენები კითხვისას, დროის ქრონოლოგიის დაცვითაც, თითქოს… მიხარია, რომ ქართულ დრამატურგიას, თამაზ ჭილაძისა და ლაშა თაბუკაშვილის შემოქმედებას, ეს მშვენიერი პიესებიც შეავსებს, კლასიკურისა თუ თანამედროვეს მოხდენილი, შეუმჩნეველი სინთეზით. მივყვეთ თანმიმდევრობით და დღევანდელობაც გაგვიცოცხლდება ლიტერატურაში…

  1. თავგადასავალი, რომელიც არ მინდა, რომ ჩემი იყოს („ჩემი საშინელი ბედნიერების წელიწადი”)

ეს არის, როგორც ავტორი წერს, „მელოდრამატული, პათეტიკური, კიტჩური, მართლაც რომ კიტჩური მელოდრამა” სიყვარულზე, რომელიც უმძიმეს დანაშაულადაც შეიძლება მიიჩნიო, ბოდლერის არ იყოს, „რომლის ჩადენა შეუძლებელია თანამზრახველების გარეშე”. ხედვის კუთხეს გააჩნია. მაგალითად, სიყვარული წვნიანსაც შეიძლება შეადარო, რომელიც არც მეტისმეტად ცხელია უსაფრთხო, არც ზედმეტად ცივი ვარგა. წუთისოფელს საკუთარი დაუწერელი „კანონმდებლობა” აქვს, ამაოების კანონზომიერებებთან რომაა შეწყობილი. ძველმა ეგვიპტელებმა იცოდნენ ეს ფილოსოფია და მათი ნაყოფიერებისა და საიქიოს ღვთაება ერთი იყო. ამიტომ ისე, როგორც ზემოთქმული, ბევრი რამ ცხოვრებაში მიზეზის, ლოგიკის გარეშე არსებობს, სიყვარულიც, საფუძველთა საფუძველი ჩვენი ამქვეყნიური (და ალბათ იმქვეყნიურიც) ყოფიერებისა…

ავტორი თანამედროვეა, მაგრამ მასთან არაა დღევანდელობისთვის ჩვეული უარყოფა რომანტიზმისა. არა, მშრალი რეალიზმის სიმკაცრე იგრძნობა პერსონაჟთა ურთიერთობებში, მაგრამ სცენების სათაურებში ძველი დროის ნოსტალგია ჟონავს, როგორც ატავიზმიც, მაგრამ სუნთქვისთვის აუცილებელიც – ამიტომ ბინა „დაღლილია”, „ზამთრის დათოვლილი დღე სასტუმროს თეთრ ლოგინში ჩაწოლილა”, ხოლო სიცხეში „წვიმასმოწყურებულია”, ცა იისფერია ან მწვანე, არის სანთლებიც, „ჩაფიქრობანას” თამაშიც თოვლიან ღამეში და ა.შ.

ჩვენი სიცოცხლე ადამიანური მეტამორფოზებიცაა. მთავარია, ცხოვრებამ არ მოგვინელოს, არ გვაქციოს „ტრაგიკულ სუბიექტად თავისი მკვდარი ოცნებებით”, რომელსაც ჰგონია, რომ არც არავის სჭირდება. ადამიანი სულით ხეიბრად არ უნდა იქცეს, სახიჩრად, ვეღარც თავს რომ ენდობა, ვეღარც სამყაროს. „თითქმის ორი წელი ვერ გამოვედი ტრანსიდან. არც ისეთი აზიზი ვარ, მაგრამ ამ ამბავმა მთელი ცხოვრება ამირია, არ ვიცი, როგორ დამემართა, ოჯახის დანგრევა და ფატალური ქალის როლი ნამდვილად არ არის საჩემო…” (37), ამბობს პიესის ერთ-ერთი მთავარი გმირი, რომელსაც ერთი სახე თუ სახელი არ აქვს. იქნებ ხანდახან ადამიანები იმ ნიღაბს ვატარებთ, რომელიც ჩვენმა ცხოვრებამ ვერ განახორციელა? საკუთარ სახეს კი ვკარგავთ („შეულახავსა და განუმეორებელს”). „მეებშიც” აიბლანდება ხოლმე ადამიანი: „რომელი „მე” გადაურჩა ამ ყველაფერს, რომელი გადარჩება ახლა და რომელი „მე” კვდება ზუსტად ამ წუთებში?” (47). მთელი სიცოცხლე ვირჩევთ, თუ ვირგებთ როლებს ცხოვრების სცენაზე და მერე ჩვენვე ვიხლართებით მათში. როგორც იტყვიან, რაც არ გვკლავს, გვაძლიერებს და ისეც შეიძლება მოხდეს, როგორც პერსონაჟი, რომელიც ზოგადად, ყველა ქალის, ევას სახე-ხატია ნაწარმოებში, ამბობს: „მე ყველაზე კაცური კაცი ვარ მთელ მსოფლიოში”. არა მარტო როლებს, ვეძებთ, ვპოულობთ და ვირჩევთ ერთმანეთსაც. წუთისოფელს აქვს პასუხგაუცემელი კითხვები. ერთ-ერთია: შეგვიძლია კი სრულყოფილი სიყვარული ადამიანებს?. „რა დასამალია, რომ დროდადრო პატარ-პატარა მოგზაურობები გვჭირდება იმედებითა და ილუზიებით, ნამდვილი სიყვარულის რწმენით აღსავსე გულებში”, ამბობს დარიო, რომელიც სიყვარულის „სამკუთხედისა” თუ, პიესის მიხედვით, „მართკუთხედის” ერთ-ერთი წახნაგია. ამის შემდეგ კი ზოგჯერ „გადაგდებული” გულები მაინც პოულობენ ძალას, ჯადოსნურად ცოცხლდებიან და წამლად ირგებენ „სიყვარულის, ილუზიების და თავის მოტყუების შხამს”, – ეს კი ივია, რომელსაც ერთ დროს დარიო უყვარდა და რომელიც პიესის ბოლოს უყურებს საკუთარ ანარეკლს, „ასეთ ახალგაზრდასა და ასეთ ბებერს” სამყაროსავით…

დასასრული სევდიანია, სიკვდილით აღდგენილი წონასწორობით და უკვე „აწმყოსაც შეუძლია მოვიდეს”. ჩვენ მოგვიწევს, მას თვალებში ჩავხედოთ. მერე რა, რომ მათში ბევრი სახე, „მე” შეიძლება გამოჩნდეს. მთავარია, თავი ამოვიცნოთ…

  1. სისხლის ჩამოსაბანად მოგროვილი ცრემლები („ელექტრას ომი”)

მოქმედება ხდება მიკენეში. სიკვდილი ხსნაა? ავტორი სვამს ამ მტანჯველ კითხვას, რომელიც კიდევ ერთხელ, დაუსმელად, გამეორდება პიესაში „მრისხანება”. იქნებ სიმართლეც შეუძლებლის მოლოდინია, ანუ წუთისოფლის მსხვერპლი ან მხევალი? ის ხომ ერთ-ერთია, როცა ჭეშმარიტების სიმაღლემდეა აყვანილი, რასაც ფასი აქვს და რისთვისაც სიკვდილი ღირს? ელექტრაც ეძებს სიმართლეს და ვერ პოულობს, მისი ღაღადი სამყაროსადმი ასეთია: „ერთხელაც იქნება, ავაფეთქებ ამ სახლს, რომ ყოველგვარი ბოროტება ქვეშ მოიყოლოს და დაიმარხოს. ყველა გალავანს და მავთულხლართს გავარღვევ. აღარ იქნება აღარც იარაღის კოლექციები, აღარც ლტოლვილებით სავსე მანქანები, აღარც ფინანსური სისტემები, ადამიანებს რომ ყვლეფენ. აღარ იქნება ომი და ტანკები აღარ გადაუვლიან სიმინდის ყანებს. ერთხელაც იქნება, სროლის გარეშე ჩავა მზე” (73). კლიტემნესტრამ იცის, რომ იოლია პატიებაზე ლაპარაკი, როცა არ დაგჭირვებია საკუთარი თავის პატიება, მაგრამ არ იცის, ძნელია, აპატიო საკუთარ თავს თუ, პირიქით, იოლია? ეგისტოსის აზრით კი, „წარმოსახვა ძალიან სახიფათო რამ არის, შეიძლება ბევრად უფრო დიდი ძალა ჰქონდეს, ვიდრე რეალობას” (81). თითქოს, ყველას თავისი სიმართლე აქვს, ყველა მართალია და ყველას „დედინაცვალი” წუთისოფელი უნანავებს (კლიტემნესტრა ელექტრას: „მოვა დრო და შენც დაგჭირდება მამაკაცი, რომელიც შენი თავის პოვნაში დაგეხმარება”; „ასეთი ავადმყოფური აზრებით რომ არ იყო შეპყრობილი… მწიფე საზამთროსავით ტკბილ კოცნას გაუგზავნიდი სამყაროს”); მაგრამ, როგორც ავტორი ამბობს, „სინამდვილესთან შედარებით ყოველგვარი წარმოსახვა უფასურდება”.

დრო არეულია, ანუ არ არსებობს პიესაში, თუმცა თხრობის ენა, პერსონაჟთა მეტყველება შეესაბამება მითოლოგიურ პლანს. ეს არის გათანამედროვებული მითოსი, ძირძველიცა და ახლებურიც, – ეს მწერლის დიდი ოსტატობაა. ყველაფერი ცოტ-ცოტაობით ალბათობასთან, ამაოებასთან, იუმორთანაა შეზავებული („მიირთმევენ ალბათ თხილის ხის კეცზე ამა თუ იმ ტემპერატურაზე შემწვარ დაკოდილი ცხვრის ხორცს, რომელიმე პილპილიან, კამიან ან კიდევ რაღაცებიან სოუსში…”). ეგისტოსი თეას საქველმოქმედო ფონდის დაარსებას სთავაზობს. ნარატივი, ლექსიკა ( „ფონდის პრიორიტეტები”, „ვაუ, რა მაგარი ტიპია” – თეას თინეიჯერული შეძახილი) 21-ე საუკუნისაა.

ჩვენ წინაშეა ფსიქოლოგიაში კარგად ცნობილი „ელექტრას კომპლექსიც”, რომელიც „ოიდიპოსის კომპლექსის” საპირისპიროა: „პატარა რომ ვიყავი, მამაჩემი ხელისგულზე მატარებდა პეპელასავით. მან ოცნება გვასწავლა. ასეთ რამეს არასდროს იზამდა! არასდროს!” (84).

სცენების ავტორისეული დასათაურება აქაც ორიგინალურია და გვეხმარება მოვლენათა არსში წვდომასა თუ გმირთა ხასიათების გამოცნობაში.

რას უცხადებს ელექტრა ომს? – „საკუთარი მეფის დახრჩობა და გვირგვინის მზაკვრულად მითვისება ნორმალური გგონია? ნორმალურია, განცხრომით რომ ცხოვრობ ფუფუნებაში, როცა მთელი ქვეყანა შიმშილობს? მეფის შვილებს კეთილდღეობის ნამცეცებით რომ უმასპინძლდები, ტახტის ღირსეულ მემკვიდრეს ივიწყებ და ომის საშინელ თამაშში ტოვებ – ნორმალურია? რაც შენთვის სამართლიანია, სხვისთვის ძალადობა, ტანჯვა და უბედურებაა”, – მიმართავს იგი მამინაცვალს, ეგისტოსს. „იქნებ სიკვდილი ხანდახან გამოსავალია?” („ბენზინს ასხურებდა იქაურობას, როგორც ნაკურთხ წყალს აფროდიტეს ტაძარში”). მწერლის კითხვას ორესტი, ელექტრას ძმაც იმეორებს. მისი „სიმართლე” როგორიღაა? „ვადიდოთ მამაჩვენის საარაკო გმირობანი! მერე რა, რომ ის ქვეყანა მიწასთან გავასწორეთ – ჩვენი სამშობლო ხომ არ იყო? მერე რა, რომ ქალებს ვაუპატიურებდით – ჩვენი ცოლები ხომ არ იყვნენ! მერე რა, რომ მომავალი წავართვით ბავშვებს – ჩვენი შვილები ხომ არ იყვნენ! გეყოფა, ელექტრა, ნუ მებუტები. იცი რა მაინტერესებს? იმის მერე, რაც ახლა გიამბე – თან გაითვალისწინე, რომ ეს მხოლოდ მცირედია, საყვარელო დაიკო, – როგორ გგონია, რაში მაწუხებს ვინ ვისთან წევს ამ სახლში?” (97) (აშკარად, გვახსენდება თანამედროვეობა და ზოგიერთი აპოკალიფსური პოლიტიკური ფიგურა). ელექტრას სიმართლე კი მაინც უცვლელია („არ არსებობდა მასზე უკეთესი მამა”; „მამა, შენ ხომ… ნამდვილად არ იყავი მკვლელი. მაგრამ თუ იყავი, მაშინ რა ვქნა? ვინ ვიქნები უშენოდ?”), მიუხედავად იმისა, რომ ეჭვით გაბზარულია.

ამ პიესაში ბერძნული ტრაგედიისთვის დამახასიათებელი ჩარჩოების ერთგვარი რღვევაა, როგორც იმავე მითოსისა, დროისა, მორალისა, ადამიანობისა (ზესკნელისა თუ ქვესკნელისკენ) და საოცარი ფორსმაჟორი, წუთისოფელი ბანალობითა და რუტინით რომ ვითომ ჩქმალავს…

  1. შეშლილი, შეშლილი, შეშლილი სამყარო! („კოკორო”)

„ზღაპარი ბაგირზე მოცეკვავეებსა და მაწანწალებზე” – ეს სათაური შეფასებაა, გზამკვლევი, სიუჟეტის შემავსებელი პიესისათვის და ჩვენ მოგვიაზრებს, ყველას, ადამიანებს, წუთისოფლის მასპინძლებსა თუ გერებს, მბრძანებლობის მოყვარულებსა თუ ჯამბაზებს გარემოებათა გამო, სიცოცხლის ბეწვის ხიდზე მოცახცახეებს, მოგზაურებსა თუ მოხეტიალეებს… „ამდენი სიტყვაა და სათქმელი კი აღარაფერი გვაქვს. ასე მგონია, სიტყვებს ვღეჭავთ და სამყაროს სახეში ვაფურთხებთ, როგორც გამოხრულ ძვლებს! საყრდენი მოიშალა, წონასწორობა დაირღვა! “(126) – ეს ლეილაა, რომელიც „დადევნებია რაღაცას, რაც არ არსებობს და არც არასდროს არსებობდა ალბათ, მაგრამ მაინც სჯერა, რომ ოდესმე იარსებებს”. საინტერესოა, ავტორი თანამედროვე, პრაგმატიზმით გამარტივებული (თუ გართულებული) ყოფიერების სკეპტიციზმს იზიარებს ამ შეფასებისას, თუ მასაც ფარულად, სევდიანად სწამს უნივერსალურის არსებობისა?…

გროტესკისა და ირონიის მიღმა ძნელი გასარჩევია, ეს სასაცილო სენტიმენტალიზმია, თუ ისევ რომანტიზმის დეფიციტის განცდა? – „აბა, „ანა კარენინა” ხომ ყველამ ვიცით, აბა მოდით, რამდენიმე ზედმეტი ცენტი გავიმეტოთ საწყალი ანას ტანჯვა-წამებისთვის. დამეთანხმებით ალბათ, ემანსიპაციის ქვაღორღიან გზაზე ანა წამებულთა ავანგარდში იყო. მან დაგვანახვა მამაკაცებს, რას ნიშნავს, იყო ქალი და თანაც ქალი, რომელსაც უყვარს. ალბათ არცერთ სხვა ქალს არ უყვარდა ასე, არცერთი სხვა ქალი არ ეწამა ასე სიყვარულისთვის. ამავე დროს, თავად ტოლსტოიზე არანაკლებ საინტერესო პიროვნება იყო მის მეუღლე სოფია, რომელიც 25 წელი ედგა მას გვერდში და უამრავი შვილი გაუჩინა” (134).

ავტორი გვიყვება სამყაროს დასასრულსა და იმაზეც, როგორ შეიძლება გადავარჩინოთ ეს სამყარო. თითქოს, ჩვენ წინაშეა აპოკალიფსი, როგორც მოცემულობა: „სოციალიზმის ეკონომიკური და იდეოლოგიური რღვევა, აფრიკაში მზარდი იმედგაცრუება გაბატონებული სტრუქტურების მიმართ, დაბნეულობა და ფუნდამენტალიზმის გაძლიერება აღმოსავლეთის ქვეყნებში, ამერიკის გახშირებული შეცდომები და ამპარტავნება – ამ ყველაფერმა ევროპა ციხესიმაგრედ აქცია, უკანასკნელი იმედის ციხესიმაგრედ. მაგრამ იმის ნაცვლად, რომ ამ ფუნქციას გაართვას თავი, ევროპა უსაფრთხოებასა და დისტანცირებას ირჩევს, რასაც საზოგადოება გაუცხოებისა და აგრესიისკენ მიჰყავს”, – ლიტერატურაში რეალობის აცხადებაა, არა?

ავტორის გროტესკი ამ განწყობას ამძაფრებს და ანეიტრალებს კიდეც, ერთგვარად, – „მე დებორა მარქსი ვარ, ოღონდ, თუ შეიძლება, კომენტარის გარეშე, ჩემი ბრალი არ არის, რომ ასეთი გვარი მაქვს”. მწერლის ირონიას იმ გაურკვევლობისადმი შიში და უიმედობა იწვევს, ზემოთ რომ ვახსენეთ.

ამ ყველაფრის მიზეზებიც არსებობს და ალბათ ხსნაც. „იაპონელებს ერთი გამოთქმა აქვთ, რომელიც სამყაროს გულს ნიშნავს. კოკორო – ასე უწოდებენ. თურმე როცა სამყარო ნგრევას იწყებს, კოკორო იღვიძებს, შურის საძიებლად და დასასჯელად. რაც ომები და კატასტროფები ხდება, სულ კოკოროს ცრემლებია თურმე… კოკორო დაუნდობელია, მაგრამ სამართლიანი” (161). მაგრამ მანამდე იქნებ მარტივი გამოსავალია საჭირო? რომ ცოტა სული მოვითქვათ, ცოტაც თავი მოვიტყუოთ, – „რა თქმა უნდა, შოკოლადი. მაგას ვერაფერი შეედრება. უიღბლო სიყვარულის წამალიც ეგ არის, მსოფლიო სევდისაც და უბედური ცხოვრებისაც“, ამბობს უნა, მამაკაცად დაბადებული ქალი…

აი, როგორ მიმართავს მარინა ლეილას: „იცი, რა განსხვავებაა შენსა და ჩემ შორის? შენს მშვენიერ სამყაროსა და ჩემს უღრან ტყეს შორის? მე გადავრჩები, ლეილა. ასე იყო მუდამ და ასე იქნება, შენ და შენნაირები კი ყოველთვის დაიღუპებით. შენ გგონია, ყველაფერი ძველებურად არის, ისევ შენს დამტვერილ ბიბლიოთეკაში ზიხარ და ლიმონიან ჩაის შეექცევი. შენ გგონია, „ოსტატი და მარგარიტა” ყველას წაკითხული აქვს და ამიტომ ერთმანეთს არაფერს დაუშავებენ? მაგრამ სინამდვილეში მაგ შენს ლიტერატურის მოყვარულთა წრეშიც თხრიან ერთმანეთს თვალებს, როცა სჭირდებათ და ვინც ამას არ იზამს, თვითონ დარჩება თვალდათხრილი. საკმარისად ვიფილოსოფოსეთ?” (173). ესეც ომია, შინაგან და გარეგან ცივილიზაციათა ომი. ეს ჩვენი, ადამის მოდგმის, არქაულიდან მომზირალი ბუნებაცაა და მეცნიერულ-ტექნიკური პროგრესის ჩიხიც…

  1. სამწუხაროდ, ეს აპოკალიფსი არ არის, სიხარული ჯერ ნაადრევია… ( „მრისხანება”)

სცენების სათაურებს სიურრეალიზმი შეეპარა („სადღაც რომელიღაც სასტუმროს ნომერი. გარეთ წვიმს, ჩვენ ნელ-ნელა ვდნებით”)…

პერსონაჟებთან ერთად წუთისოფელს განვაგრძობთ, სანამ „ყველაფერი უკვალოდ გაქრება, რაც ოდესღაც გვიყვარდა”. ეს სიბრძნის ძიებასაც ნიშნავს. იქნებ ეს უკანასკნელი ცხოვრების პირობითობებისგან გათავისუფლებაა? „მე ვცადე ყველა ემოცია ჩამომეშორებინა. ჩემი ამოსავალი წერტილი გულგრილობა უნდა ყოფილიყო. სახლ-კარზე უარი ვთქვი, ვმათხოვრობდი, სახელმწიფოსგან შემწეობას არ ვიღებდი, საერთოდ არ ვაღიარებდი სახელმწიფოს და მოქალაქეობას, უარვყავი პასპორტებიც, საზღვრებიც, წესებიც, საზოგადოებაც და კანონებიც. საკუთარი თავის ერთადერთი საზომი გავხდი. მჯეროდა, რომ გამორჩეული ვიყავი და სწორედ ეს მამოძრავებდა” (205) – ამბობს ოსკარი, რომელსაც მეტისმეტად უყვარდა ვარსკვლავები და ვერ ეგუებოდა ადამიანებს, რომელიც გაექცა ყველასა და ყველაფერს, რაც კაცობრიობას შეუქმნია. მას ჰგონია, რომ დიდი ექსპერიმენტატორია, არ უნდა, იყოს ნორმალური, ანუ უმაქნისი. ბოლოს კი, როცა დააპატიმრებენ, როგორც ასოციალურ არსებას, რადგან ჯერ სხვის ნაგავში იქექებოდა, შემდეგ მეზობელი პატარა გოგონას კურდღელი დაიჭირა, დაკლა, შეჭამა, იმიტომ, რომ ძალიან მოშიებული იყო და ციხეში ამოყოფს თავს, მაინც არ დარდობს და განაგრძობს ვარსკვლავების ძიებას, ვარსკვლავებისა, რომლებიც ჩვენშია; ან ვარსკვლავები, რომლებიც ჩვენ გარეთაა: „Все пройдет. Страдания, муки, кровь, голод и мир. Меч исчезнет, а вот звезды останутся, когда и тени наших тел и дел не останется на земле. Нет не одного человека, который бы этого не знал. Так почему же мы не хотим обратить свой взгляд на них? Почему?” – ეს მიხეილ ბულგაკოვია და რატომ მაინცდამაინც ის, რეალობის გათვალისწინებით აუცილებლად მიხვდებით ამ პარალელსაც. სად, სად დავკარგეთ ეს ვარსკვლავები? სწორედ ყოფაში, რომელშიც თანაარსებობა გვიწევს ადამიანური რუტინის შაბლონთან…

ცივილიზაციას კი გაექცევა კაცი, მაგრამ არა საკუთარ სინდისს, პატარა ღმერთს ჩვენში, რომელმაც თუ შეგაწუხა, „წინ ვერ წახვალ, მწვერვალების დაპყრობაზე ხომ ზედმეტია ლაპარაკი”, გვესაუბრება მართა, რომელიც მოხუცთა თავშესაფარში საკუთარ ალცჰაიმერიან მამას რომ ნახულობს, დეპრესიაში ვარდება და ალუბლის ტორტს მიეძალება ხოლმე. იმიტომ, რომ ჩვენ გამუდმებით გვიწევს თავის დაცვა იმისგან, რაც მოხდა, იმისგან, რაც კიდევ მოხდება და იმისგან, რაც აღარ მოხდება – თავის დაცვა ცხოვრებისგან. და ყველანი ვოცნებობთ, ვესწრაფვით მსოფლიოს, „სადაც სამართლიანობა სუფევს… სისტემური შეცდომების გარეშე… სადაც არ არიან სუსტები და ძლიერები და ყველაფერი თანაბრად არის გადანაწილებული”. სადაა ეს მსოფლიო, ჯანსაღი კოსმოპოლიტის ყველაზე ლამაზი ოცნება?!

ამაოება ბადებს ადამიანთა სევდას. რა იწვევს ამ სევდას? „ზოგჯერ შუქი რომ ეცემა ჩემს ბუსუსებიან კარს, ზოგჯერ ძაღლი რომ ჩაირბენს, ზოგჯერ ხმამაღალი სიტყვა, ახლად შეღებილი ოთახის ფერი, ბენზინის სუნი, ძველი ფოტოები, რძის გემო, შეწყვილებული მწერები, განსაკუთრებით, ბზიკები, კბილების გახეხვის დროს პირში დაგროვილი ნერწყვი, მოხუცებული ადამიანის ხელები, ფოსტალიონი, წერილებს რომ ყრის ფოსტის ყუთებში, ხალხით სავსე ბაქანი, ლოკოკინას ნიჟარა, ჩიბუხები, ცარიელი ბოთლები და ბევრი სხვა რამ… ყველაზე მეტად კი ადამიანები, რომელთაც პირი ნამსხვრევებით აქვთ სავსე, საკუთარი დამსხვრეული ოცნებებით” (228). ეს ადამის შეგრძნებებია. ისევ ამაოებაზე, ოღონდ ცოტა სხვა რაკურსით ჰყვება ტონი, გოგო, რომლის ნატვრაა, ნატვრა არ ჰქონდეს, ალბათ იმიტომ, რომ წაართვეს ან არ წაართვან ყველა ოცნება: „ახლა კი მეც სხვებს დავემსგავსე. შენ გამო. საშუალო სტატისტიკური ადამიანი, იმდენად ჩვეულებრივი, რომ გული მერევა. წარმოვიდგინე, როგორ ვიცხოვრებდი შენთან ერთად ამ დეკადენტურ ტაძარში, როგორ მივირთმევდი საზამთროს ზამთარში და შამპანურს საუზმეზე, როგორ ვინებივრებდი მარმარილოს აქაფებულ აბაზანაში, მერე გავეხვეოდი თეთრ ხალათში, რომელიც ლექსუსად ითვლება, სინამდვილეში კი ყველას ასუქებს” (229). თითქოს სამყაროსადმი მომხმარებლობამ და პრაგმატიზმმა ყველაზე ძვირფასი მარგალიტები, ადამიანური ინდივიდუალობა, სიფაქიზე ჩაყლაპა. ტონის პროტესტის მიზეზიც ესაა და იჭრის კიდეც დანით თავს კაცის წინაშე, რომელმაც დროებითი სიყვარული შესთავაზა. აქედან გამომდინარეა რუდას ცხოვრებისეული ფილოსოფიაც: „შენთვის უნდა იყო და ის უნდა იყო, რაც ხარ”.

პიესაში ყველგან ჩასაფრებულა გაუცხოება. პერსონაჟები ხშირად თავისთვის საუბრობენ, ერთმანეთის არ ესმით, თუმცა ფიზიკურად ერთად არიან.

ცხოვრების მატერიალიზმი ბადებს ძალის ფილოსოფიასა თუ აპოლოგიას, რომელსაც რაფაელი აჟღერებს: „სამყაროს ვერ შეცვლი და ვერც შეაჩერებ. ან შენ უნდა მოერიო, ან ის მოგერევა. სხვა გზა არ არსებობს. არავითარი უკეთესი და უარესი, და მით უმეტეს უკეთესი და უარესი სამყაროები არ არსებობს. ჰკითხე ერთი შენს ღმერთს, თუ სადმე იპოვი, და გეტყვის, რომ საბოლოოდ ზეცაც და ქვესკნელიც ერთი და იგივეა, გააჩნია საიდან შეხედავ” (240).

პიესა ისტერიკაა, მრისხანება სამყაროსადმი, რომელიც დიდი ხანია უკვე ბზრიალ-ბზრიალით მიექანება უფსკრულისკენ, აპოკალიფსის წინ. იქნებ, როგორც ოსკარი ფიქრობს, ყოველი ჩვენგანი გზააბნეული ატომია, რომლებსაც შეეძლოთ ვარსკვლავებად ან პლანეტებად ეკაშკაშათ ცაზე? მაგრამ მარცხი განიცადეს და უკვე დაგვიანებულიცაა – სამყარო საკუთარი თავის წინააღმდეგ აწარმოებს ომს, „და ის, ვინც ბოლო დაეცემა ამ ომში, ყველა უტოპიას და ვარსკვლავს ქვეშ მოიყოლებს. მაინც არავის აღარაფერი ეცოდინება ომის გარდა”, – რა არის ეს, თუ არა მწერლის წინასწარმეტყველება?!

„მკვდარს არ უნდა ჰგავდეს. სახე უნდა ჰქონდეს”, ამბობს ცელია თავის დაღუპულ ბიჭუნაზე. ეს პირობა სიცოცხლესაც აქვს: „არც კაცი ვარგა, რომ ცოცხალი მკვდარსა ემსგავსოს…” და ესეც „სახის” შენარჩუნებაზეა ნათქვამი. თუმცა არის დრო, როცა ეს ისეთივე აბსურდად იქცევა, როგორც ადამიანის სიცილი სამყაროს ტრაგიკომიკურ შეშლილობაზე.

ბოლოს ორი ბედნიერებისთვის, სიყვარულისთვის დაბადებული ადამიანის სცენაა. ანტონი ეუბნება ტონის: „როცა სახლები დაინგრევა და ცრემლები დაშრება, როცა ადიდებული მდინარეები და ტბები ჩაგვძირავს, როცა სისხლისგან დავიცლებით და ყველაფერს დავივიწყებთ, რისი გახსენებაც შეგვეძლო… როცა ყველა დაიძინებს, მომიჯდები გვერდით”, – ვხვდებით, რომ ასე დაიწყო წუთისოფელი და ისინი ადამ და ევა არიან, მაგრამ ასეც მთავრდება – ისინი ბომბს აფეთქებენ…

სინამდვილეში, ოთხივე პიესა ერთ სათქმელს ამბობს და ნიჭიერი მწერლის კონცეფციაა ადამიანობაზე, საწუთროზე, ყოფიერებაზე…

ციტატები წიგნიდან – ნინო ხარატიშვილი „ჩემი საშინელი ბედნიერების წელიწადი” (პიესები), „ინტელექტი”, 2019

 

 

კომენტარები

მსგავსი სიახლეები

ბოლო სიახლეები

ვიდეობლოგი

ბიბლიოთეკა

ჟურნალი „მასწავლებელი“

შრიფტის ზომა
კონტრასტი