წარმოიდგინეთ, რომ მთელი წლის განმავლობაში საკუთარ თავს ურთულესი გამოწვევის წინაშე ვაყენებთ: გააკეთო ბლოგი, რომელშიც აღწერ როგორ მოამზადე 365 დღეში 524 კერძი. ეს ხომ იგივეა, რაც შექმნა კონტენტი TikTok-ის ან YouTube-ისთვის. რთულია, არა? სწორედ ასეთი ამბიციური მიზნით იწყება ფილმი „ჯული და ჯულია“. ეს არის ისტორია არა მხოლოდ ფრანგულ კულინარიაზე, არამედ იმაზე, როგორ შეუძლია ერთ პატარა, გიჟურ იდეას ადამიანის ცხოვრების შეცვალა. ფილმი გვიჩვენებს, რომ ჰობის აღმოჩენა და შეცდომებზე სწავლა წარმატების მიღწევის აუცილებელი და თანმდევი პროცესებია.
ნორა ეფრონის ფილმი „ჯული და ჯულია“ (Julie & Julia) ერთმანეთის პარალელურად ორი რეალური ქალის ცხოვრებას გვიჩვენებს. მათი მოქმედების დრო და სივრცე განსხვავებულია, მაგრამ კულინარიული ვნებით და საკუთარი თავის ძიებით ერთმანეთთან არიან დაკავშირებული. ფილმის ერთი ნაწილი მოგვითხრობს ჯულია ჩაილდის (როლს ასრულებს მსახიობი – მერილ სტრიპი) ისტორიას, რომელიც 1940-იანი წლების ბოლოს მეუღლესთან, პოლთან, ერთად პარიზში გადადის საცხოვრებლად. უსაქმურობისგან შეწუხებული ჯულია საკუთარ თავს ეძებს და ბოლოს პოულობს კულინარიის სკოლაში, Le Cordon Bleu. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად გამოწვევებს აწყდება, მისი დიდი სიყვარული კვებისა და ცხოვრებისადმი, ასევე მეუღლის მხარდაჭერა, მას საშუალებას აძლევს შექმნას შედევრი: წიგნი „როგორ დავეუფლოთ ფრანგული კულინარიის ხელოვნებას“ (Mastering the Art of French Cooking). ეს წიგნი განკუთვნილი იყო ამერიკელი დიასახლისებისთვის, რათა მათ შესძლებოდათ რთული და გემრიელი ფრანგული კერძების მომზადება.
მეორე, თანამედროვე ისტორია, ვითარდება 2002 წელს ნიუ-იორკში, სადაც მუშაობს ჯული პაუელი (მსახიობი: ემი ადამსი). ის იმედგაცრუებულია თავისი ერთფეროვანი სამსახურით და 30 წლის ასაკში ცხოვრების აზრს ეძებს. ჯულია ჩაილდის წიგნით, შთაგონებული ჯული, ამბიციურ მიზანს ისახავს: 365 დღეში მოამზადოს ჯულია ჩაილდის წიგნის 524-ივე რეცეპტი და ამ პროცესის შესახებ ბლოგი აწარმოოს. ბლოგი თავდაპირველად უცნობია, მაგრამ ჯულიას გულწრფელობა, იუმორი და კულინარიულ წარუმატებლობებთან გამკლავების პროცესი, მკითხველს იზიდავს. მისი ონლაინპროექტი მალევე იქცევა სენსაციად, რაც მას საშუალებას აძლევს, გამოვიდეს ჩიხიდან და მიაღწიოს წარმატებას. ფილმი ოსტატურად აერთიანებს ამ ორი ქალის ისტორიას, ხაზს უსვამს მათ შორის არსებულ პარალელებს – ვნება, შეუპოვრობა, მეუღლეების მხარდაჭერა და საკუთარი ადგილის პოვნის აუცილებლობა – რაც აჩვენებს, რომ დიდი მიღწევა შეიძლება დაიწყოს ერთი პატარა გამოწვევით, თუნდაც ეს გამოწვევა სამზარეულოს უკავშირდებოდეს.
მასწავლებლებისთვის, ფილმი „ჯული და ჯულია“ უნიკალური რესურსია, რადგან ის გვაძლევს საშუალებას, დავანგრიოთ საგნობრივი ბარიერები. ეს არ არის უბრალოდ ხელოვნების გაკვეთილი. ის არის გამოყენებითი ქიმიის, ბიოლოგიის, პროექტების მართვისა და მედიაწიგნიერების პრაქტიკული სახელმძღვანელო. როდესაც მოსწავლეები ხედავენ, როგორ იწვევს ტემპერატურა ცილების დენატურაციას კვერცხში (ქიმია), ან როგორ იყენებს საფუარი ფერმენტაციას პურის ასაფუებლად (ბიოლოგია), აბსტრაქტული თეორია რეალურ, გემრიელ კონცეფციად იქცევა. ფილმი შესანიშნავი დასაწყისია კლასში დისკუსიისა და ექსპერიმენტული სწავლების დასანერგად.
ეს სტატია გვიჩვენებს, როგორ შეიძლება ფილმის სიუჟეტის გამოყენება, რათა მოსწავლეებს შევასწავლოთ ისეთი რთული სამეცნიერო ცნებები, როგორებიცაა მაიარდის რეაქცია, ცილების დენატურაცია და კოაგულაცია, ემულსიების სტაბილიზაცია, სპირტული დუღილი, საკვები პროდუქტების დამუშავების მნიშვნელობა.
ასევე დავამტკიცებთ, რომ ჯულია ჩაილდი იყო არა მხოლოდ მზარეული, არამედ ნიჭიერი ექსპერიმენტატორი, ხოლო ჯული პაუელი – წარმატებული პროექტის მენეჯერი. კულინარიული მოგზაურობის ანალიზით, საშუალო საფეხურის მოსწავლეებს ან კულინარიის მიმართულებით მომუშავე კოლეჯის სტუდენტებს ვაჩვენებთ, რომ ნებისმიერი წარმატებული პროექტი, სამზარეულოში ჩატარდება ის თუ ლაბორატორიაში, ეფუძნება მეცნიერულ სიზუსტეს, შეუპოვრობას და კრიტიკულ აზროვნებას.
სამზარეულო როგორც მოლეკულური ლაბორატორია: ქიმია და ბიოლოგია პრაქტიკაში
ჯულიასა და ჯულის გამოწვევების ანალიზისას, ნათელი ხდება, რომ მათი წარმატება შემთხვევითი არ ყოფილა. ის დაფუძნებული იყო უზუსტეს ქიმიურ და ბიოლოგიურ პროცესებზე. თუ გვინდა, რომ მოსწავლეებმა დასვან შეკითხვა: „რატომ“ და არა მხოლოდ „როგორ“, უნდა ჩავიხედოთ სამზარეულოს ქვაბში და გავაანალიზოთ ის მოლეკულური სასწაულები, რომლებიც იქ ხდება. დავიწყოთ იმ კერძით, რომელიც ჯულია ჩაილდის კარიერის ქვაკუთხედი გახდა – სრულყოფილი ომლეტით.
რის სწავლა შეიძლება ფილმიდან:
- კულინარია და კულტურა (საკვები და ხელოვნება, ისტორია, გეოგრაფია)
- ფრანგული კულინარიის გაკვეთილი
აქტივობა: შეისწავლეთ და მოამზადეთ (ან უბრალოდ განიხილეთ) ფილმში წარმოდგენილი ერთ-ერთი მარტივი ფრანგული რეცეპტი, მაგალითად, ომლეტი. იმსჯელეთ, როგორ შეცვალა ჯულია ჩაილდის წიგნმა ამერიკული სამზარეულო (,,დავეუფლოთ ფრანგული სამზარეულოს ხელოვნებას“ – წიგნი 1961 წელს გამოვიდა. ჯულიამდე იყო გაყინული პროდუქტები, კონსერვები და ზეფირი. ჯულია ჩაილდი, ქალი რომელმაც ამერიკელებს საჭმლის კეთება და ჭამა ასწავლა)“.
- კულტურული კონტრასტი და კულინარიული რევოლუცია
აქტივობა: შეადარეთ 1950-იანი წლების საფრანგეთი (ჯულია ჩაილდის ისტორია) და 2000-იანი წლების ნიუ-იორკი (ჯული პაუელის ისტორია) კულინარიული ჩვევებისა და ცხოვრების წესის მიხედვით.
- მოტივაცია და დასახული მიზნის მიღწევა
- თვითრეალიზაცია – დისკუსია: ორივე ქალი კარიერულ ჩიხში აღმოჩნდა (ჯული პაუელი ძალიან პოპულარული ჟურნალის რედაქტორი იყო და ახლა საშუალო დონის ბიუროკრატია. ჯულია ჩაილდს კი არ უნდა სხვა ელჩების ცოლებივით უსაქმოდ იჯდეს და ეძებს გამოსავალს). რა ამოძრავებდათ მათ და როგორ აღმოაჩინეს საკუთარი თავი. განიხილეთ ჰობის პროფესიად გადაქცევის შესაძლებლობა;
- გამოწვევა და შეუპოვრობა – გააანალიზეთ ჯული პაუელის ,,524 რეცეპტი 365 დღეში“ პროექტის დაგეგმვა, შესრულება და წარუმატებლობასთან გამკლავება. ეს მოსწავლეს დაეხმარება პროექტის მართვის უნარების ჩამოყალიბებაში.
თემა: „დაწყება ყველაზე რთულია“. როგორ დაიწყო ჯულია ჩაილდმა საკუთარი კულინარიული გზა?
- კომუნიკაცია და მედია (ლიტერატურა და მედიაწიგნიერება)
- ბლოგინგი და თანამედროვე მედია – დისკუსია: როგორ გამოიყენა ჯული პაუელმა ბლოგი თვითგამოხატვისთვის და აუდიტორიასთან კავშირის დასამყარებლად? განიხილეთ ბლოგინგის როლი 2000-იან წლებში და დღეს.
- აქტივობა: სთხოვეთ მოსწავლეებს, შექმნან საკუთარი ბლოგის კონცეფცია, რომელიც დაფუძნებული იქნება კონკრეტულ გამოწვევაზე.
- მემუარები და ბიოგრაფია – ფილმი ორი მემუარის ერთობლიობაა. განიხილეთ ბიოგრაფიული ფილმის შექმნის სირთულეები. როგორ შეიძლება დროის ორი განსხვავებული მონაკვეთის ერთმანეთთან შერწყმა.
- ურთიერთობები და მხარდაჭერა (სამოქალაქო განათლება და ფსიქოლოგია)
- პარტნიორის როლი – დისკუსია: გააანალიზეთ პოლ ჩაილდისა და ერიკ პაუელის როლი. როგორ უჭერენ ქალებს მხარს მეუღლეები. (პოლ ჩაილდი: ყველა რეცეპტი ერთად წავიკითხოთ; ერიკ პაუელი – დაეხმარა ბლოგის ტექნიკურ გამართვაში, ყოველდღიურად ინტერესდება ცოლის საქმიანობით, ამოწმებს რამდენი კომენტარი და გამოხმაურება აქვს).
- წარუმატებლობის მიღება – გაიხსენეთ ფილმის ის სცენები, სადაც ჯულისა და ჯულიას არ გამოსდით კერძის მომზადება, როგორ უმკლავდებიან სირთულეს (ხახვის დაჭრაში მეცადინეობს სახლში და მომდევნო გაკვეთილზე ძლიერ ჯგუფშიც ყველას აჯობებს; ჯულის გატენილი ქათამი რომ ჩამოუვარდება, ლობსტერებს რომ ებრძვის, ლაბას ხმული რომ უფუჭდება და ა.შ).
პროექტის მოკლე გეგმის ერთ-ერთი ვარიანტი
| ეტაპი | აქტივობა | მიზანი |
| შესავალი 10 წთ | ფილმის მოკლე მიმოხილვა.
რა არის თქვენი ყველაზე დიდი გამოწვევა, რისი დაძლევაც გსურთ? |
გაკვეთილის თემის წარდგენა და მოტივაციია ამაღლება |
| ფილმის ან მისი მონაკვეთების ჩვენება | შერჩეული ფრაგმენტების ჩვენება ფილმიდან (ჯულიას სწავლის დასაწყისი, ჯული პაუელის მიერ რთული რეცეპტების მომზადება) | ძირითადი თემების ვიზუალიზაცია |
| ჯგუფური მუშაობა | მოსწავლეები გაყავით სამ ჯგუფად: 1. ჯულია ჩაილდის ჯგუფი, 2. ჯული პაუელის ჯგუფი, 3. კულინარიისა და ბლოგინგის ჯგუფი. თითოეულს მიეცით კონკრეტული დავალება | კრიტიკული აზროვნების უნარის განვითარების ხელშეწყობა, სიღრმისეული ანალიზი |
| პრეზენტაცია, დისკუსია | ჯგუფების მიერ შესრულებული დავალებების წარდგენა და საერთო დისკუსია | დასკვნების ჩამოყალიბება |
| დასკვნა | საშინაო დავალების მიცემა ,,დაგეგმეთ საკუთარი 30-დღიანი გამოწვევა ჯულია პაუელის მეთოდით (მაგალითად, ერთი დღე ერთი ლექსის სწავლა, ერთი ესეის დაწერა, დღიურის წარმოება და სხვა). | პროექტის მასალის ყოველდღიურ ცხოვრებასთან დაკავშირება |
ქიმია – კულინარიის მოლეკულური საფუძველი – ბიოლოგია – გემოს შეგრძნების გასაღები
- ომლეტი და ცილების დენატურაცია
- თემა: ცილების დენატურაცია და კოაგულაცია
- ფილმთან კავშირი: ფილმში ჯულია ჩაილდი დიდ დროს უთმობს სრულყოფილი ომლეტის მომზადებას.
- ქიმიური ასპექტი: ახსენით, რა ემართება კვერცხის ცილებს თერმული დამუშავებისას. როგორ ცვლის ტემპერატურა ცილის ფორმის შეუქცევად ცვლილებას და მათ შეკავშირებას, რის შედეგადაც სითხე მყარდება.
- კითხვა: რატომ ხდება ომლეტი „რეზინისებური“ ზედმეტი დამუშავებისას (წყლის ზედმეტი დაკარგვა).
- მაიარდის რეაქცია (Maillard Reaction)
- თემა: ნახშირწყლებსა და ამინომჟავებს შორის რეაქცია (არაფერმენტული შეყავისფერება).
- ფილმთან კავშირი: ნებისმიერი კერძი, რომელსაც შეწვა ან გამოცხობა სჭირდება (მაგალითად, შემწვარი ქათამი, სოუსის ფერის მიცემა);
- ქიმიური ასპექტი: ახსენით, რომ ყავისფერი ფერი და მდიდარი არომატი, რომელიც ჩნდება საჭმლის მომზადებისას (დაბალ ტემპერატურაზე – 1400-დან 1650-მდე), მაიარდის რეაქციის შედეგია. ეს არის შაქრებისა და ამინომჟავების მონაწილეობით მიმდინარე რეაქციათა რთული ჯაჭვი. განიხილეთ რა განსხვავებაა მაიარდის რეაქციასა და კარამელიზაციას შორის (შაქრის დაშლა ტემპერატურის გავლენით).
- სოუსები და ემულსიები – ჰოლანდიური სოუსი
- თემა: კოლოიდური ხსნარების და ემულსიები;
- ფილმთან კავშირი: ჯულია ჩაილდის ერთ-ერთი საფირმო რეცეპტია ჰოლანდიური სოუსი (კვერცხის გული + კარაქი + ლიმონის წვენი).
- ქიმიური ასპექტი: დაახასიათეთ კვერცხის გული როგორც ემულგატორი (შეიცავს ლეციტინს). განმარტეთ, როგორ აკავშირებს ის წყალსა და ცხიმს, წყალსა და ძმარს, ზეთსა და ძმარს და ქმნის სტაბილურ მასას, მაგალითად მაიონეზს და სხვა).
- საფუარი და ფერმენტაცია – ნამცხვრის აფუება
- თემა: მიკროორგანიზმების როლი კვების მრეწველობაში
- ფილმთან კავშირი: ფრანგული პური, ან სხვა პროდუქტი, სადაც საფუარი გამოიყენება;
- ბიოლოგიური ასპექტი: განიხილეთ საფუვრის სპირტული დუღილი. ისუნთქებს თუ არა საფუარი უჟანგბადოდ?
- გემოსა და სუნის შეგრძნება –
- თემა: შეგრძნების ორგანოების – გემოვნების დვრილები და ყნოსვის ბოლქვი;
- ფილმთან კავშირი: ჯულიას ფილოსოფია ,,ცხიმი და კარაქი გემოს აძლიერებს (აქ პირველი კვება საფრანგეთში. ჯული პაუელის – „კარაქი არასოდესაა მეტი. დედამიწა რომ ნადგურდებოდეს, დარჩენილ 30 დღეს კარაქის ჭამაში გავატარებდი“.
- ბიოლოგიური ასპექტი: დისკუსია – როგორ ხდება გემოს და სუნის შეგრძნება? რა მნიშვნელობა აქვს ყნოსვას გემოს აღქმაში? რატომ არის ცხიმიანი საკვები უფრო გემრიელი? (ცხიმი ატარებს არომატის გამომწვევ მოლეკულებს და პირის ღრუში ქმნის სასიამოვნო ტექსტურას).
- საკვების უსაფრთხოება
- თემა: პათოგენები და საკვების სწორი მომზადება
- ფილმთან კავშირი: ჯულია ჩაილდი ხაზს უსვამს განსაკუთრებით ხორცის პროდუქტების სწორი დამუშავების მნიშვნელობას (ხორცი გარეცხვის შემდეგ უნდა გააშრო და ისე შეწვა).
- ბიოლოგიური ასპექტი: აქტივობა – განიხილეთ რატომ არის მნიშვნელოვანი ხორცის მომზადება კონკრეტულ შიდა ტემპერატურამდე (ფრინველის ხორცისთვის 740). მაღალი ტემპერატურა ანადგურებს ბაქტერიებს (მაგალითად, სალმონელას).
საბოლოოდ, „ჯული და ჯულია“ გვასწავლის, რომ არ აქვს მნიშვნელობა, თქვენი პროექტი ფრანგული კულინარიის წიგნის წერაა, ბლოგის წარმოება თუ სამეცნიერო ექსპერიმენტის ჩატარება – წარმატება მიიღწევა სიზუსტით, მონდომებითა და იმის გაგებით, თუ როგორ მუშაობს სამყარო – სამზარეულოშიც და ლაბორატორიაშიც. მიეცით თქვენს მოსწავლეებს ამ ფილმის დახმარებით საშუალება, რომ საკუთარი „გემრიელი“ აღმოჩენები გააკეთონ.
ნაწყვეტები ფილმიდან მოცემულია ბმულებზე:
https://www.youtube.com/watch?v=AsR-WnELodI
https://www.youtube.com/watch?v=pj995jctN1M
https://www.youtube.com/watch?v=TSQ770iqDgY
https://www.youtube.com/watch?v=Eh4czLO1_Y0
https://www.youtube.com/watch?v=Ix60nLJQmAA&list=PL0vVmyKIpMQQxsa811pAhfub_efbAKjCp
https://www.youtube.com/watch?v=8dGW9F073NU
https://www.youtube.com/watch?v=DPH9HlX3ZL4
https://1tv.ge/video/juli-da-julia-8-marts-ghamis-etershi/
