ჰოლისტური ადამიანი – ნაწილი 2

„გამოსამშვიდობებელი  წერილი სიმპტომთან“

წარმოიდგინეთ, რომ ვიღაც გამუდმებულად გესაუბრებათ, სხვადასხვა ნიშანს გაძლევთ და ცდილობს, მიიქციოს თქვენი ყურადღება, თქვენ კი ან ვერ ამჩნევთ მას, ან მისი ენა არ გესმით, ან გაბუტული ხართ… ის კი უბრალოდ გთხოვთ, რომ დაელაპარაკოთ, ჰოდა, ეს ორივე: მოსაუბრეც და დადუმებულიც თქვენ ხართ! მთლიანობისთვის მნიშვნელოვანია კომუნიკაცია. და კომუნიკაციას შეუძლია გააქროს სიმპტომი.

ახლა მოგიყვებით ერთი ცნობილი მეთოდის შესახებ, რომელშიც თქვენ დაინახავთ კომუნიკაციის ძალას. ამ შემთხვევაში თქვენ უნდა ესაუბროთ „სიმპტომს“. სხეული ხომ გველაპარაკება ტკივილის/ემოციების  ენაზე, ჰოდა, სწორედ მასთან უნდა გავაბათ საუბარი.

ამ მეთოდს ეწოდება „გამოსამშვიდობებელი  წერილი სიმპტომთან“. ეს არის ირანული წარმოშობის გერმანელი ნევროლოგის, ფსიქიატრისა და ფსიქოთერაპევტის – პოზიტიური ფსიქოთერაპიის ფუძემდებლის ნოსრატ პეზეშკიანის მიერ შემოთავაზებული ტექნიკა.

ამ ექსპერიმენტის მთავარი მიზანია, დაანახოს ადამიანს, როგორი მნიშვნელოვანია  სიმპტომის მიღება. სიმპტომში იგულისხმება ტრავმული გამოცდილებები: როცა რაღაც გვაწუხებს, როგორც ჩანს, მხოლოდ მას ვხედავთ ცხოვრებაში და სხვას ვეღარაფერს ვამჩნევთ.  წერითი კომუნიკაცია  საშუალებას მოგცემთ, შეისწავლოთ სიმპტომი, როგორც თქვენი სხეულის  ნაწილი და იპოვოთ რეაგირების ახალი გზები. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, არსებობს ტვინის “კონტრპროგრამა”.  ეს მეთოდი სხვადასხვა ინტერპრეტაციით შეუძლიათ გამოიყენონ მასწავლებლებმა ლიტერატურის გაკვეთილზე.

სიმპტომზე “გამოსამშვიდობებელი წერილის”  ინსტრუქცია

წარმოიდგინეთ, რომ გყავთ სიმპტომი-მეგობარი დიდი ხნის განმავლობაში (მაგალითად, “იტანჯებით უპასუხო სიყვარულით”, “ურთიერთობაზე დამოკიდებულება“, “დაავადება, რომელიც იწვევს გარკვეულ გრძნობებს/ემოციებს” და ა.შ.). ამ „მეგობართან“ კომუნიკაციამ და ურთიერთობამ რაღაც გასწავლათ ცხოვრებაში,  მაგრამ, როგორც ხშირად ხდება, ამ კონტაქტმა ამოწურა თავი. თქვენ გადაწყვიტეთ დაშორდეთ ამ მეგობარს.

ახლა თქვენ უნდა დაწეროთ მასთან გამოსამშვიდობებელი წერილი. თქვენი შეტყობინება უნდა შედგებოდეს სამი ნაწილისგან: პირველ ნაწილში – მადლობა უნდა გადაუხადოთ სიმპტომს იმისთვის, რაც მან გასწავლათ. მეორეში – დაასაბუთეთ, რატომ გადაწყვიტეთ მასთან დაშორება. მესამეში – აღწერეთ, როგორ განვითარდება თქვენი ცხოვრება ამ სიმპტომის გარეშე, რა ქმედებები მოგცემთ საშუალებას, შექმნათ უფრო კონსტრუქციული ურთიერთობა გარემოსთან და სხვა ადამიანებთან.

ფსიქოსომატური აშლილობის შემთხვევაში წერილის წერისას უნდა მივმართოთ არა დიაგნოზს, როგორც ასეთს, არამედ იმ ემოციას, განცდას, რწმენას ან გამოცდილებას, რომელსაც გრძნობს ადამიანი მასზე ფიქრისას.

წერილი – ნიმუში

გამარჯობა, ჩემო ძვირფასო რწმენა – “მე ვარ დამნაშავე”! მე პირველად გწერთ და ეს არის ჩემი გამოსამშვიდობებელი წერილი. მრავალი წელი ჩვენ ერთად ვიყავით, თქვენ მეხმარებოდით, მხარს მიჭერდით და მჭირდებოდით. ვაღიარებ, თქვენი მადლობელი ვარ. შენ მასწავლე, კრიტიკული თვალით შემეხედა ჩემი თავისთვის და ჩემი მოქმედებებისთვის;  მასწავლე ცხოვრებაში უმცირესი დეტალებისთვის მიმექცია ყურადღება და შემემჩნია ჩემი ხასიათის ყველა თვისება. შენი წყალობით ვისწავლე სხვა ადამიანების პრობლემებისა და წუხილის გაგება, გავხდი უფრო ემპათიური და მზრუნველი გარშემომყოფთა მიმართ. შენი წყალობით გავიგე, რომ ის, რაც მოხდა, მოხდა და მისი შეცვლა შეუძლებელია,  ვისწავლე თვითანალიზი, დროის სტრუქტურირება და მოვლენათა შეფასება.

ამ ყველაფრის შემდეგ მივხვდი, რომ შენი წასვლის დროც მოვიდა. შენთან ერთად ყოფნისას, საკუთარ თავს ბოლომდე ვერ ვაცნობიერებ. შენი დახმარებით სტრუქტურირებული დრო არ არის კრეატიული, ის არ იხარჯება შემოქმედებითად. გამუდმებით უკან ვიხედები, ზურგი ვაქციე მომავალს და დავკარგე პერსპექტივა. შენთან ერთად ვარ ილუზიებში, მგონია, რომ წარსულში რაღაცის შეცვლა შემიძლია, თუმცა ეს შეუძლებელია. წარსულის თხრა მაკარგვინებს განვითარების შესაძლებლობას და ეს გზა არსაით არ მიდის. მუდმივი თვითგანსჯის რეჟიმში დავკარგე საკუთარი თავის სიყვარული, შესაბამისად, მე მას ვერ ვუნაწილებ საყვარელ ადამიანებს.

მადლობელი ვარ, რომ ბევრი რამ მასწავლე, მაგრამ ახლა სხვა არჩევანის დრო დადგა. ჯერ კიდევ ბევრი რამ მაქვს შესამეცნებელი, რომელშიც შენ უკვე ვეღარ მეხმარები. მე უნდა ვიპოვო ჩემი ადგილი ამ სამყაროში და სხვა ადამიანთა ცხოვრებაში, ამისთვის კი საჭიროა, წარსულთან მიჯაჭვულობა გავწყვიტო. ახალი გამოცდილებებით მე შევძლებ განსხვავებულ ურთიერთქმედებას ჩემს გარშემომყოფებზე. ასე რომ, მშვიდობით!

P.S. ძვირფასო მასწავლებლებო, დააწერინეთ მოსწავლეებს გამოსამშვიდობებელი წერილი იმ რწმუნებულებებსა თუ სიმპტომებზე, რომლებიც ხელს უშლიან ბავშვებს განვითარებაში. მასალად შეგიძლიათ გამოიყენოთ აგრეთვე ლიტერატურული პერსონაჟების ცხოვრება.

მწერლობა მიჩქმალული გმირობის გამოსარჩლებააო – უთქვამს კლასიკოს მწერალს და შემდეგ თვითონაც ქცეულა ამ თავდადებისა თუ თავგანწირვის ერთგვარ მეხოტბედ. ქართული მწერლობა, დასაბამიდანვე ქართული სახელმწიფოებრიობის სადარაჯოზე მდგარი, თავის უპირველეს ფუნქციას მაშინაც ასრულებდა, როცა სიტყვა „სამშობლო“ ჯერ სირცხვილად, შემდეგ კი სიცოცხლისათვის საშიშ ცნებად  ცხადდებოდა.  მეოცე საუკუნის მწერლობის ნაწარმოებთა შესაწავლად მოსწავლემ აუცილებლად უნდა გაიაზროს ეპოქა, რომელმაც აკრძალა ეროვნული ცნობიერებისა და აზროვნების ყოველგვარი გამოვლინება.

ასეთ „უნდობარ“ ეპოქაში სიტყვა ერთადერთი იარაღი და საშუალებაა, რომ იბრძოლო, არ დაივიწყო, ფიქრის უფლება შეინარჩუნო და სადღაც, გულის კუნჭულში დაიმარხო ყველაზე მნიშვნელოვანი საფიქრალი და საზრუნავი: არა მხოლოდ თვითონ იფიქრო, ტვინი რომ არ გადაიწვას  აზროვნების უნარსა და სურვილს მოკლებული, არამედ სხვაც (მკითხველიც) აიყოლიო, მას თავისი წილი ტკივილი გაუმწვავო და გულის გულში მბჟუტავი ნაპერწკალი ცეცხლად უქციო. ასეთ დროს მწერლის იარაღად  არა ჩვეულებრივი, არამედ არაჩვეულებრივი სიტყვა ცხადდება – ასეთ მწერლობას „სიტყვაკაზმული მწერლობა“ ჰქვია. ეს ის მწერლობაა, რომელიც გადატანითი, მხატვრული აზროვნების ფორმებს ეძებს და დაშიფრული სიმბოლოებით აღწევს იმაზე მეტს, ვიდრე მიზნად დაუსახავს -არადა, ადვილი არ არის, ყოფას მოსწყვიტო ის, ვისაც ჟამიერი არსებობის საზრისად „ჭამა და საჭმლის მონელება “ დაუსახავს:

„დროდადრო მესმის უხერხული ხალხური ლექსი:

ვჭამოთო კარგად, არაფერი შეგვრჩება მეტი!

ვაი, ჩვენს პატრონს! ჩვენი ყოფის თავი და ბოლო

ჭამა და საჭმლის მონელება თუ არის მხოლოდ“…(მუხრან მაჭავარიანი)

ეს მეოცე საუკუნის 60-იანი წლებია უკვე- მანამდე კი ისეთი ქარიშხალი მოდის, რჩეულ ქართველთა ცხედრებით რომ ავსებს  მხოლოდ „სულის ნაწილად“ ქცეულ სამშობლოს, რადგან:

„არის ხლართი რკინისგზების,

არის ავტო-მოტო-ლელო,

არის ოჯახებიც, მაგრამ

ეს არ არის საქართველო!“(გალაკტიონი)

გალაკტიონის სიტყვები ეპოქის ღირებულებათა ერთგვარი ანალიზია- პიროვნული სიმამაცეცა და სასოწარკვეთაც ჩანს სტრიქონებში, თუმცა ტროპული მეტყველებით ნათქვამი სატკივარი თითქოს უფრო ღრმაა და ყოვლისდამტევი!

სანამ უშუალოდ ნაწარმოებებს განვიხილავთ, მოსწავლეს უნდა შევახსენოთ ტროპული მეტყველების არსი და განვმარტოთ რამდენიმე მათგანი:

„ტროპი (ბერძ. Tropos-შექცევა, შებრუნება) გადატანითი მნიშვნელობით ხმარებული ყველა სიტყვა, წინადადება“ ( ა. ჭილაია, რ. ჭილაია, ლიტერატურათმცოდნეობის ცნებები,1984, გვ. 320) – მეტიც, ამავე ავტორების განმარტებით, „სიტყვის არაპირდაპირი მნიშვნელობით გამიზვნა იწვევს სიტყვის შინაარსეულ გამდიდრებას, მნიშვნელობის გაფართოებას, პოეტური წარმოსახვის გაძლიერებას“ (ა. ჭილაია, რ. ჭილაია, ლიტერატურათმცოდნეობის ცნებები,1984, გვ.320-321).

ეს განმარტება ნებისმიერ მასწავლებელს აძლევს საშუალებას, რათა მან მოსწავლეს გააზრებინოს, რომ ტროპული მეტყველება არა მხოლოდ „დაშიფრულ ინფორმაციას“აწვდის მკითხველს, არამედ წარმოსახვას უძლიერებს მას და ზოგჯერ უფრო მეტ ატყობინებს, ვიდრე „ფაქტი მართალი და უტყუარი“.

„მეტაფორა (ბერძ. Metaphora-გადატანა), ტროპის ძირითად, ყველაზე რთული სახე, მხატვრული გამოსახვის სტილისტიკური ხერხი; პოეტურად შესაძლებელს, დასაშვებს, ასოციაციებითა თუ კონტრასტით, ანალოგიებით წარმოდგენას ემყარება ან აგებულია სიტყვათა გადატანით მნიშვნელობაზე“ (ა. ჭილაია, რ. ჭილაია, ლიტერატურათმცოდნეობის ცნებები,1984, გვ.203).

ამ განმარტებაში ხაზგასმულია ის, რომ საგნებსა და მოვლენებს მიწერილი აქვთ ისეთი თვისება, რომელიც მათ არ ახასიათებთ, მაგრამ პოეტურად დასაშვებია. აქვე გვახსენდება არისტოტელეც: „თუ სათქმელი შედგება მეტაფორისაგან, იგი გამოცანაა“, რადგან თვისებათა მოულოდნელი გადაადგილება მეტაფორის შინაარსს ძნელად გამოსაცნობს ხდის.

  „ეპითეტი (ბერძ. Epithetos-ზედდართული,დამატებული), მხატვრული განსაზღვრა, პოეტური განმარტება; დახასიათება; საგნისა და მოვლენის თვისების ემოციური წარმოსახვა უპირატესად ზედსართავი სახელით..“(ა. ჭილაია, რ. ჭილაია, ლიტერატურათმცოდნეობის ცნებები,1984, გვ.84).

ეპითეტის განსხვავება განსაზღვრებისაგან მოსწავლეს მეტ-ნაკლებად უჭირს, რადგან დამოკიდებულებათა კლასიფიკაცია იმის მიხედვით, ლოგიკური და ობიექტურია შემოქმედის დამოკიდებულება საგნისა და მოვლენისადმი (განსაზღვრების განმარტება) თუ სუბიექტური, ზოგადად მკითხველისათვისაც რთულია. ეპითეტი საგნისა და მოვლენის ძირითად მახასიათებელს, მეტაფორულ-ემოციურად შეფერილს, გამოხატავს. ეპიზოდში ეპითეტის მნიშვნელობის წარმოჩენა აუცილებელია და მოსწავლემ ეს უნდა იცოდეს. ეპითეტის მიზანდასახულობის ახსნა „ვეფხისტყაოსნის“ ერთი ეპიზოდის მოშველიებითაც შეგვიძლია. ხატაეთის ომის წინ მოციქულთა სტუმრობისას ტარიელთან მოსული ხატაელი კაცი ტარიელს თავისი მეფის მოსალოდნელი ღალატის შესახებ აუწყებს და თავისივე საქციელის ახსნას ცდილობს:

„მე მამისა თქვენისაგან ვარ ცოტაი განაზარდი,

თქვენი მესმა საღალატო, საცნობელად გამოვვარდი“.

ამ ორ ტაეპში ორი უმნიშვნელოვანესი ეპითეტია: ხატაელი კაცი ინდოეთში „განაზარდია“ (ეპითეტი)– იგი თავისი ქვეყნის დამპყრობლის კარზე გაზრდილია და მადლიერება ასე ესმის. ორიენტირდაკარგულს ვერ გაურკვევია,  რა არის „საღალატო“ (ეპითეტი)– შესაბამისად, ისიც ვერ გაურკვევია, რა არის „საერთგულო“. მას ბედისწერად ქცევია სხვა ქვეყნის კარზე აღზრდა და  სამშობლოს, საკუთარი ქვეყნის, შვილობა დავიწყებია. ამ ორი ეპითეტის მართებულად გააზრება მოსწავლეს ტექსტის მართებულად გაანალიზების საშუალებას მისცემს.

ზემოთ ნათქვამის საილუსტრაციოდ გავიხსენოთ რამდენიმე ნაწარმოები:

გალაკტიონი:

„ხანმა უნდობარმა, გზა რომ შეეღება, უხვად მოიტანა სისხლი და ცხედრები,

მძაფრი ქარტეხილი მას ნუ შეედრება, მზეო თიბათვისა, ამას გევედრები“

***

„ვეღარ ვცნობილობ მშობლიურ ხეებს, ზამთარს ბილიკი დაუტანია..

შეხავსებია კლდეები კლდეებს, იქ ვიღაც კვნესის დიდი ხანია..

გუგუნებს თერგი,ხმაურობს თერგი,მზე ჩავა, ჯერ კი შორსაა ბინდი,

ფერები ჭევრი ირევა ბევრი, ლალების ტევრი- ლილა და შვინდი..“

***

ტიციან ტაბიძე:

„წამექცა თავზე ცა გარღვეული და ცაზე კიდევ სხვა მყინვარის ცა,

და დარიალით გადარეული თვალებს ცრემლების თერგი მირეცხავს,

და გადავყურებ ალმას უფსკრულებს,კვალდაკვალ ჩემი დემონი მომდევს,

ვხედავ გიგანტის შოლტის მუსკულებს და რკინის ბაწარს, ყელზე რომ მომდებს..

მაგრამ მიტაცებს ქარიშხალივით ამ თვალუწვდენი ხრამების ფსკერი,

ვიცი, ქალი ხარ, ყველა ქალივით ვიცი, ამასაც ეჭვით უცქერი..“

***

„დე! გაიხარონ იმათ მგოსნებმაც, მათი ცხოვრება ხვალე იწყება,

ჩვენს მგლოვიარე, მწუხარ ოცნებას, დაფარავს მიწა და დავიწყება.

გარჩენილი ვარ ქვებზე კალმახი, და ახეული მაქვს ლაყუჩები,

შემართულია ფეხზე ჩახმახი და უსიკვდილოდ ვერ გადვურჩები“.

***

ნეტა, თუ სადმე ხარ ძე კაცისა, ამ უკვდავებას ქედს არ უხრიდე,

თუ გაწყდა ძარღვი სიმამაცისა, მე ცოცხალი ვარ ერთი მიურიდი,

ვარ დაფრენილი ორბისგან გნოლი და არ იკარებს გული სალავათს,

ხევსური ჯაჭვის ნაგლეჯი რგოლი ერთი ვაცხადებს მარტო ჰაზავატს.

ვარ გათელილი ლეკის ნაბადი, ყველა სახსარი მაქვს დალეწილი,

მაგრამ ვაჟკაცმა მხოლოდ გაბედე და მეც ვაჟკაცის დამიდე წილი.“

****

კოლაუ ნადირაძე

„თოვდა და თბილისს ებურა თალხი, დუმდა სიონი და დუმდა ხალხი,

ძილ-ღვიძლად იყო ქალაქი ჩვენი, საშინელებას კვლავს სჭედდა გრდემლი-

ისევ გოლგოთა, სისხლის და ცრემლი!მშობელო დედავ, ისევ გაგყიდეს,

ისევ წამების ჯვარი აგკიდეს, არ შეგიბრალეს, კვლავ არ დაგინდეს!..

დაცხრა კოჯორი და ტაბახმელა, მხოლოდღა თოვლი ცვიოდა ნელა,

ეფინებოდა გმირების გვამებს-განგმირულ მკერდებს, დალეწილ მკლავებს..

იმ გზით, სად წინად ელავდნენ ხმლები, სად სამას გმირთა დაიფშვნა ძვლები,

სად ქართლის დედის ცრემლით ნანამი, მზიმედ დაეშვა ჩვენი ალამი,

სად გმირთა სისხლისთ ნაპოხიერი, თოვლს დაეფარა კრწანისის ველი, –

წითელი დროშით, მოღერილ ყელით, თეთრ ცხენზე მჯდომი,

ნაბიჯით ნელით, შემოდიოდა სიკვდილი ცელით!“

მეოცე საუკუნის ეპოქალური ძნელბედობის ასახვა მოსწავლეს ყველაზე უკეთ ტროპული მეტყველებით შეუძლია – ამისათვის იგი კარგად უნდა იცნობდეს იმ ეპოქის წარმომადგენელთა  ნაწარმოებებს. ამ შემთხვევაში ჩვენ ყურადღებას ვამახვილებთ რამდენიმე ცნობილ ლექსზე და ბრჭყალების გარეშე აღვწერთ ეპოქას შემოქმედთა მხატვრული თვალთახედვით.

   ასე გააზრებული ეპოქა გაცილებით მრავლისმთქმელი და მრავლისდამტევია.

    მეოცე საუკუნის დასაწყისში უამრავ განსაცდელგამოვლილ ქვეყანას მძაფრი ქარტეხილი დაატყდა თავს:  ამ ქარტეხილმა და უნდობარმა ხანმა  უხვად მოიტანა სისხლი და ცხედრები, რათა დარიალიდან შემოსულ ზარას ქვეყნის გზა-სავალი წითლად შეეღება.  ქვეყანაში ცელიანი სიკვდილი წითელი გოლიათის სახით შემოდიოდა _ ამ საშინელების  წინაშე დუმდა სიონიც და დუმდა ხალხიც.. ალბათ, დუმდა ღმერთიც.. მისი შემოსვლით საშინელებას კვლავ სჭედდა გრდემლი, რადგან გიგანტის შოლტის მუსკულებმა ქვეყნის თავისუფლება დაახრჩო  ყელზე მოდებული რკინის ბაწრით. საუბედუროდ, ქვეყნის საბედისწეროდ, მძიმედ, მაგრამ მაინც  დაცხრა წამებულ იუნკერთა სისხლით მორწყული კოჯორი და ტაბახმელა. ქართველი აცნობიერებს, რომ მშობელ დედას ისევ წამების ჯვარი აჰკიდეს. რადგან ქართლის დედის ცრემლით ნანამი ალამი მძიმედ დაეშვა.

ასე იქცა  გმირთა სისხლით ნაპოხიერი მიწა სხვისი, ხოლო ქართული ცა და ქართული მიწა – მოვარდნილი ცრემლების წარღვნა . პოეტურად აღქმული რელობა კი უიმედოა, რადგან  კლდეები კლდეებს შეხავსებია,  ზამთარს კი მე-19 საუკუნეში რუსული „პოვოსკით“ მონიშნული ქართული არა თუ გზა-სავალი, ბილიკიც კი სამუდამოდ დაუტანია. მამულიშვილის გულს მხოლოდ წარსულის ძვირფასი ლანდები და მოგონებები ანთებს _ ივერიის ძის  მწუხარე ოცნებას თანდათან დაფარავს მიწა და დავიწყება, რადგან მას ყველა სახსარი დალეწილი აქვს და  ორბისგან დაფრენილ გნოლად  ქცეულა. ასეთ სინამდვილეში  ყველა პატრიოტისთვის შემართულია ფეხზე ჩახმახი და ყველა მათგანმა იცის, რომ უსიკვდილოდ ვერ გადარჩება – სამაგიეროდ, არსებობს ის გამოუცნობი და აუხსნელი სულიერი განცდა ღვთისაგან შემოხაზული ქვეყნისა, რომლის გამოც მზადა ხარ, ბელადს შეფიცული უკანასკნელი მიურიდივით შეაკვდე მოყვრად მოსულ მტერს.

_______________________________

ამ ტექსტის შემდეგ მოსწავლეს ვთავაზობთ თვითონ მოძებნოს ის მხატვრული ხერხები, რომლებიც მანამდე განვუმარტეთ.

ლიტერატურის სწავლება ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სეგმენტია  სასკოლო განათლებაში. ლიტერატურის სწავლებაში პროექტული მიდგომა წარმოადგენს ინოვაციურ და ეფექტურ მეთოდს, რომელიც მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს სწავლების პროცესს და მოსწავლეების ჩართულობას. ამ სტატიაში განვიხილავთ პროექტებით ლიტერატურის სწავლების დადებით გავლენას მოსწავლეებზე.

ლიტერატურულ პროექტებზე მუშაობა  საშუალებას აძლევს მოსწავლეებს, აქტიურად ჩაერთონ სასწავლო პროცესში. როდესაც მოსწავლეები მონაწილეობენ პროექტებში, ისინი გრძნობენ, რომ მათი შრომა და შემოქმედებითი ძალისხმევა ფასდება, რაც ამაღლებს მათ მოტივაციას და ინტერესს სწავლის მიმართ. აქტიური ჩართულობა ეხმარება მოსწავლეებს, უკეთესად გაიგონ და განიცადონ ლიტერატურული ნაწარმოებები.

პროექტები ლიტერატურაში მოსწავლეებს აძლევს შესაძლებლობას, განავითარონ კრიტიკული და ანალიტიკური აზროვნების უნარები. ისინი სწავლობენ ტექსტების გაანალიზებას, პერსონაჟების როლის შეფასებას და სიუჟეტის განვითარების გააზრებას. ეს უნარები მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ლიტერატურაში, არამედ სხვა საგნებში და ყოველდღიურ ცხოვრებაში.

პროექტების მეშვეობით ლიტერატურის სწავლება ხელს უწყობს მოსწავლეების შემოქმედებითი უნარების განვითარებას. ისინი ხშირად მუშაობენ ნახატებზე, წერენ ესეებს, ქმნიან ვიდეოებს ან სხვა სახის შემოქმედებით ნამუშევრებს. ეს პროცესები ეხმარება მათ, გამოავლინონ საკუთარი ფანტაზია და განავითარონ უნიკალური ხედვა.

მინდა გაგიზიაროთ მეოთხე კლასში განხორციელებული მცირე, ლიტერატურული სასწავლო პროექტი – „ერთი გრელი დღე სხვა პლანეტაზე“ სამიზნე ცნება: ტექსტი, სიტყვა-წინადადება-ტექსტი

თეა თოფურიას ნაწარმოები „ერთი გრძელი დღე სხვა პლანეტაზე“ წარმოადგენს შესანიშნავ მასალას მოსწავლეებისთვის, რათა განავითარონ: კითხვის, ანალიზის, კრიტიკული აზროვნების და შემოქმედებითი უნარები. ამ ტექსტის  სწავლება განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს თანამედროვე საგანმანათლებლო გარემოში, სადაც მუდმივად იზრდება მოთხოვნები სხვადასხვა კომპეტენციების განვითარებაზე. ამ სტატიაში განვიხილავთ ამ ნაწარმოების სწავლების  პროექტული მიდგომების მნიშვნელობას და მათ დადებით გავლენას მოსწავლეებზე.

 პროექტის მიზანი: მოსწავლეებმა წაიკითხონ თეა თოფურია ტექსტი“ერთი გრძელი დღე სხვა პლანეტაზე“შეარჩიონ პერსინაჟი, შექმნან მისი ნახატი და იმჯელონ რა როლი აქვს პერსონაჟს სიუჟეტის განვითარებაში.მოწავლეებში  მოხდეს  მხატვრული ლიტერატურის სიყვარულის გაღვივება;  წიგნის კითხვის წახალისება; შემოქმედებითი, ანალიზის, კრიტიკული აზროვნებისა და პრეზენტაციის უნარების განვითარება.

პროექტის განხორციელების ეტაპები:

1. ტექსტის  წაკითხვა:
   • თითოეული მოსწავლე კითხულობს თეა თოფურიას წიგნს „ერთი გრძელი დღე სხვა პლანეტაზე“.
   • კითხვის დროს ყურადღება უნდა მიაქციონ  პერსონაჟებს, მოვლენებს და ძირითად თემებს.
2. პერსონაჟის არჩევა:
   • მოსწავლეები ირჩევენ ერთ პერსონაჟს, რომელიც ყველაზე მეტად მოეწონათ ან რომელსაც ყველაზე საინტერესოდ და მნიშვნელოვნად თვლიან.
3. პერსონაჟის დახასიათება:
   • მოსწავლეები წერენ მოკლე აღწერას თავიანთი არჩეული პერსონაჟის შესახებ. აღწერაში უნდა იყოს ჩართული პერსონაჟის თვისებები, ქცევები და როლი სიუჟეტში.
4. პერსონაჟის ხატვა:
   • მოსწავლეები ხატავენ თავიანთი არჩეული პერსონაჟის სურათს.
   • წარმოსახვით ასახავენ პერსონაჟის ვიზუალურ მახასიათებლებს.

5. პრეზენტაცია:

1. • თითოეული მოსწავლე წარმოგვიდგენს თავის არჩეულ პერსონაჟს.
   • პრეზენტაციაში ისინი აღწერენ პერსონაჟის მახასიათებლებს, ქცევებს და როლს სიუჟეტში.
   • მოსწავლეები ასევე წარმოადგენენ თავიანთი პერსონაჟის ნახატს და ხსნიან, რატომ გამოსახეს პერსონაჟი ამგვარად.
   • იცავენ დროის ლიმიტს.
2. კითხვები და განხილვა:
   • პრეზენტაციის შემდეგ, დანარჩენ მოსწავლეებს შეუძლიათ დასვან კითხვები და გამოხატონ საკუთარი მოსაზრებები წარმოდგენილი პერსონაჟის მიმართ.
   • მასწავლებელი და მოსწავლეები განიხილავენ პერსონაჟების როლსა და მნიშვნელობას წიგნის სიუჟეტში.

7. შეფასება:

• მასწავლებელმა შეაფასოს თითოეული მოსწავლის პრეზენტაცია განმავითარებელი კომენტარით და შეფასების რუბრიკის გამოყენებით.
• მოსწავლეებმა მიიღონ დეტალური უკუკავშირი თავიანთი მუშაობის შესახებ.

პროექტის სამუშაო გეგმა 

ეს კი მოსწავლეთა შეფასების რუბრიკა

 პროექტს დიდი მნიშვნელობა აქვს სხვადასხვა მიმართულებით:

ლიტერატურისადმი ინტერესის გაღვივება – მხატვრული ლიტერატურის სწავლების მიზანია მოსწავლეებში ლიტერატურისადმი სიყვარულის და კითხვის მოტივაციის გაღვივება. „ერთი გრძელი დღე სხვა პლანეტაზე“ სიუჟეტის სიმდიდრე და პერსონაჟების მრავალფეროვნება საშუალებას აძლევს მოსწავლეებს, ჩაერთონ და გაითავისონ ნაწარმოების შინაარსი. პროფესიონალური სწავლება, რომელიც მოიცავს ტექსტის გაღრმავებულ ანალიზს, პერსონაჟების როლებისა და სიუჟეტის განვითარების განხილვას, ხელს უწყობს მოსწავლეების ინტერესის და მოტივაციის ამაღლებას.

შემოქმედებითი უნარების განვითარება – ამ ნაწარმოების სწავლების პროცესში მოსწავლეები სწავლობენ პერსონაჟების ვიზუალიზაციას და მათი მახასიათებლების ასახვას ნახატებში. ეს აქტივობა ხელს უწყობს მათ შემოქმედებითი უნარების განვითარებას. პროფესიონალური სწავლების მეთოდები, რომლებიც მოიცავს ნახატის შექმნასა და პერსონაჟების დეტალურ განხილვას, მოსწავლეებს აძლევს შესაძლებლობას, გამოავლინონ და განავითარონ საკუთარი ფანტაზია და შემოქმედებითი ხედვა.

ანალიზის და კრიტიკული აზროვნების უნარების გაძლიერება – „ერთი გრძელი დღე სხვა პლანეტაზე“ სიუჟეტისა და პერსონაჟების ღრმა ანალიზი ეხმარება მოსწავლეებს, განავითარონ ანალიტიკური და კრიტიკული აზროვნების უნარები. პროფესიონალური სწავლება, რომელიც აქცენტს აკეთებს პერსონაჟების როლისა და სიუჟეტის განვითარების ანალიზზე, ეხმარება მოსწავლეებს, გაიგონ და გაანალიზონ ტექსტის სხვადასხვა ასპექტები, რაც მათ აკადემიურ წარმატებასა და შემდგომ სწავლების პროცესში დაეხმარება.

პრეზენტაციის უნარების განვითარება – პროექტული სწავლება,რომლებიც მოიცავს მოსწავლეების პრეზენტაციის უნარების განვითარებას, მნიშვნელოვანია მათი პირადი და პროფესიული განვითარებისთვის. მოსწავლეები სწავლობენ თავიანთი ნამუშევრების და ანალიზის პრეზენტაციას კლასის წინაშე, რაც ეხმარება მათ კომუნიკაციური და პრეზენტაციის უნარების განვითარებაში. ეს უნარები მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ სასწავლო, არამედ სამომავლო პროფესიულ ცხოვრებაში.

სოციალური და კომუნიკაციური უნარების გაძლიერება – პროექტული სწავლებასწავლების პროცესში, რომელიც მოიცავს ინტერაქტიულ აქტივობებს, მოსწავლეები სწავლობენ გუნდურ მუშაობასა და კომუნიკაციას. ტექსტის განხილვა და პერსონაჟების ანალიზი ჯგუფებში ეხმარება მათ, გააუმჯობესონ სოციალური უნარები და ისწავლონ სხვებთან თანამშრომლობა.

თეა თოფურიას ნაწარმოები „ერთი გრძელი დღე სხვა პლანეტაზე“ წარმოადგენს უნიკალურ საშუალებას მოსწავლეებისთვის, რათა იმუშაონ ლიტერატურულ ტექსტზე და ამ პროცესში განავითარონ მრავალმხრივი უნარები.  სწავლება, რომელიც მოიცავს ტექსტის ანალიზს, პერსონაჟების განხილვას, ნახატის შექმნასა და პრეზენტაციას, მნიშვნელოვანია მოსწავლეების აკადემიური და პიროვნული განვითარებისთვის.

მეთერთმეტე  კლასის პროექტი, სახელად “მოქალაქეობა”, მოიცავს რამდენიმე მნიშვნელოვან ასპექტს, რომლებიც მიმართულია მოსწავლეების მოქალაქეობრივი ცნობიერების ამაღლებისა და მათი აქტიური მონაწილეობების წახალისებაზე.

მთავარი მიზნები:

1. მოქალაქეობრივი ცნობიერების ამაღლება: პროექტის მიზანია მოსწავლეების განათლება მოქალაქეობისა და მისი მნიშვნელობის შესახებ. ეს მოიცავს საზოგადოების აქტიური წევრობის მნიშვნელობასა და სხვადასხვა სოციალური პრობლემების მიმართ ცნობიერების ამაღლებას.
2. აქტიური მონაწილეობა: პროექტი ხელს უწყობს მოსწავლეების აქტიურ მონაწილეობას საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. ეს შეიძლება მოიცავდეს სხვადასხვა ღონისძიებებს, აქციებს, ან პროექტებში ჩართვას, რომლებიც მიმართულია საზოგადოების კეთილდღეობის გაუმჯობესებაზე.

პროექტის ეტაპები

ეტაპი 1: განათლება და ცნობიერების ამაღლება

1. ლექციები და სემინარები:

1. • მოსწავლეები დაესწრებიან ლექციებსა და სემინარებს, რომლებიც შეეხება მოქალაქეობის ძირითად პრინციპებსა და მის მნიშვნელობას.
   • განხილული იქნება სხვადასხვა თემები, მათ შორის ადამიანის უფლებები, დემოკრატიული ღირებულებები, კანონის უზენაესობა და სოციალური სამართლიანობა.

2. საგანმანათლებლო მასალები:

1. • მოსწავლეებს მიეწოდებათ საგანმანათლებლო მასალები, წიგნები და სტატიები, რომლებიც მათ დაეხმარება უკეთ გაიგონ მოქალაქეობის საკითხები.
   • მასალებში იქნება ჩართული სხვადასხვა ვიზუალური მასალა, ვიდეოები და დოკუმენტური ფილმები, რომლებიც გაამარტივებს თემების აღქმას.

ეტაპი 2: საზოგადოებრივი ჩართულობა

1. საზოგადოებრივი ღონისძიებები:

1. • მოსწავლეები ჩაერთვებიან სხვადასხვა საზოგადოებრივ ღონისძიებებში, როგორიცაა ადგილობრივი თემების შეხვედრები, დისკუსიები და საჯარო ლექციები.
   • ეს ღონისძიებები დაეხმარება მოსწავლეებს გაიცნონ და შეისწავლონ საზოგადოების სხვადასხვა ასპექტები.

2. აქტივობები და კამპანიები:

1. • მოსწავლეები დაგეგმავენ და განახორციელებენ აქტივობებსა და კამპანიებს, რომლებიც მიმართულია საზოგადოების სხვადასხვა პრობლემების გადაწყვეტაზე.
   • კამპანიები შეიძლება მოიცავდეს გარემოს დაცვის ღონისძიებებს, სოციალური სამართლიანობის აქციებს და სხვა აქტივობებს, რომლებიც ეხება საზოგადოებრივ კეთილდღეობას.

ეტაპი 3: პრაქტიკული აქტივობები

1. პრობლემების იდენტიფიკაცია და ანალიზი:

1. • მოსწავლეები მოახდენენ საზოგადოების სხვადასხვა პრობლემების იდენტიფიკაციას და შეისწავლიან მათ.
   • ამ პროცესში ისინი გამოიყენებენ ანალიზის სხვადასხვა მეთოდებს, რათა უკეთ გაიგონ პრობლემების მიზეზები და შესაძლო გამოსავლები.

2. პრაქტიკული პროექტები:

1. • მოსწავლეები შეიმუშავებენ და განახორციელებენ პრაქტიკულ პროექტებს, რომლებიც მიმართულია რეალური პრობლემების გადაჭრაზე.
   • პროექტები შეიძლება მოიცავდეს მოხალისეობრივ საქმიანობას, გარემოსდაცვით ღონისძიებებს, სოციალური სამართლიანობის აქციებს და სხვა აქტივობებს.

მოსწავლეების მიერ შესრულებული პრაქტიკული პროექტების მაგალითები

პროექტი 1: გარემოსდაცვის აქცია

მიზანი: საზოგადოების ყურადღების გამახვილება გარემოსდაცვით პრობლემებზე და მათი გადაჭრის გზებზე.

აღწერა: მოსწავლეებმა ორგანიზაცია გააკეთეს გარემოს დაცვის აქციის, რომელიც ჩატარდა სკოლის ეზოში. აქციის ფარგლებში:

• მოსწავლეებმა დააგროვეს ნარჩენები სკოლის და მიმდებარე ტერიტორიიდან.
• გაავრცელეს ფლაერები, სადაც აღწერილი იყო გარემოსდაცვითი პრობლემები და მათი გადაჭრის გზები.
• დააყენეს ნარჩენების დახარისხების ურნები სკოლის ტერიტორიაზე, რათა მოხდეს ნარჩენების გადამუშავება.

შედეგები:

• სკოლის და მიმდებარე ტერიტორია გახდა სუფთა და ეკოლოგიურად სუფთა.
• მოსწავლეებმა და სკოლის თანამშრომლებმა მიიღეს ინფორმაცია ნარჩენების დახარისხების და გადამუშავების შესახებ.
• მოსწავლეებმა გაიზარდა გარემოსდაცვითი ცნობიერება და მოტივაცია გარემოს დაცვისკენ.

პროექტი 2: სოციალური სამართლიანობის აქცია

მიზანი: სოციალური სამართლიანობის საკითხების შესახებ ცნობიერების ამაღლება და საზოგადოების ჩართულობის გაზრდა.

აღწერა: მოსწავლეებმა ორგანიზაცია გააკეთეს სოციალური სამართლიანობის აქციის, რომელიც მოიცავდა:

• საჯარო ლექციების ჩატარება სოციალური სამართლიანობის საკითხებზე.
• დისკუსიების გამართვა სხვადასხვა თემაზე, როგორიცაა გენდერული თანასწორობა, რასობრივი დისკრიმინაცია და ადამიანის უფლებები.
• კამპანიის ჩატარება, რომელიც მოიცავდა ფლაერების და პლაკატების გავრცელებას სკოლის ტერიტორიაზე და სოციალურ მედიაში.

შედეგები:

• მოსწავლეებმა მიიღეს განათლება და ინფორმაცია სოციალური სამართლიანობის სხვადასხვა საკითხებზე.
• დისკუსიების მეშვეობით, მოსწავლეებმა შეძლეს გააცნონ თავიანთი მოსაზრებები და იდეები, რაც დაეხმარათ ერთმანეთის უკეთ გაგებაში.
• კამპანიის შედეგად, გაიზარდა საზოგადოების ჩართულობა და ცნობიერება სოციალური სამართლიანობის საკითხებზე.

პროექტი 3: მოხალისეობრივი საქმიანობა

მიზანი: საზოგადოების კეთილდღეობის გაუმჯობესება და მოსწავლეების ჩართულობის წახალისება.

აღწერა: მოსწავლეებმა მონაწილეობა მიიღეს სხვადასხვა მოხალისეობრივ საქმიანობაში, როგორიცაა:

• მოხალისეობრივი სამუშაოები ადგილობრივ თავშესაფრებში, სადაც ისინი ეხმარებოდნენ უსახლკაროებს და ეკონომიკურად დაუცველ პირებს.
• მოხალისეობრივი ღონისძიებები ადგილობრივ პარკებში და დასუფთავების აქციებში.
• მოხალისეობრივი პროექტები, რომლებიც მიმართული იყო ასაკოვან ადამიანების დახმარებაზე, მაგალითად, საჭმლის მიწოდება და სამედიცინო დახმარების უზრუნველყოფა.

შედეგები:

• მოსწავლეებში გაიზარდა პასუხისმგებლობის გრძნობა და მოტივაცია საზოგადოების კეთილდღეობის გაუმჯობესებისკენ.
• მოხალისეობრივი საქმიანობის შედეგად, მოსწავლეებმა მიიღეს ფასდაუდებელი გამოცდილება და უნარები, რომლებიც დაეხმარათ მომავალში.
• საზოგადოებაში გაიზარდა მხარდაჭერა ეკონომიკურად დაუცველ პირებისთვის.

ეს პროექტები მნიშვნელოვანი ნაბიჯია მოსწავლეების განათლებაში და მათი მოქალაქეობრივი ცნობიერების ამაღლებაში. ვიმედოვნებთ, რომ ჩვენი გამოცდილება და შედეგები დააინტერესებს სხვა სკოლებსაც და დაეხმარებათ მსგავსი ინიციატივების განხორციელებაში.

 „ვერასოდეს გაიგებ ენას და მის შინაარს, თუ არ იცი სულ მცირე ორი მაინც“

ძველი ჩინური ანდაზა

XXI საუკუნეში ბევრს საუბრობენ ჩინეთსა და ჩინელებზე. დღე არ გავა, გაზეთებმა და ინტერნეტ-გამოცემებმა ერთი ახალი ამბავი მაინც არ გვამცნონ ჩინეთიდან. დღეს, 21-ე საუკუნის მეორე ათწლეულში, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა (ჩინეთი) მსოფლიოს ერთ-ერთი წამყვანი და მნიშვნელოვანი ქვეყანაა და მისი წონა და გავლენა დღითიდღე იზრდება. ჩინეთის ძლიერებასა და მნიშვნელობაზე შემდეგი ფაქტებიც თვალნათლივ მიგვითითებენ:

-ჩინეთის მოსახლეობა 1.4 მილიარდს აჭარბებს (1-ლი ადგილი მსოფლიოში, ინდოეთთან ერთად);

-ჩინეთი, თავისი ტერიტორიით (9.6 მილ. კვ. კმ) მსოფლიოს მესამე უდიდესი ქვეყნაა, რუსეთის ფედერაციისა და კანადის შემდეგ.

– ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა, სიდიდით მსოფლიოს მე-2 ეკონომიკაა (აშშ-ს შემდეგ) და ზოგიერთი გათვლებით, უკვე გადაუსწრო ამერიკის ეკონომიკურ მაჩვენებლებს;

-ჩინეთი, დღეს, უზარმაზარი მასშტაბის “მსოფლიო ქარხანას” წარმოედგენს, სადაც იწარმოება მსოფლიოს მძიმე და მსუბუქი მრეწველობის ნაწარმის უდიდესი ნაწილი, შავი მეტალურგიიდან გემთმშენებლობამდე და  ზუსტი ელექტრონიკიდან – ტანსაცმელამდე;

-ჩინეთი დღეს მსოფლიო ლიდერია ახალი ტექნოლოგიების დანერგვაში და გამოყენებაში  (Huawei, 5G ტექნოლოგიები), ელექტრონულ ვაჭრობაში(e-commerce: Alibaba, JD.com), და ხელოვნური ინტელექტის (AI) კვლევის საქმიანობაში;

-ჩინეთის სამომხმარებლო ბაზარი უდიდესია მსოფლიოში (1.4 მილიარდი მომხმარებელი), რაც ერთიორად ზრდის მის მნიშვნელობასა და გავლენას გლობალურ მწარმოებლებზე და ვაჭრობაზე;

-ჩინეთი, დღეს მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ინვესტორი და ყველაზე გავლენიანი მონაწილეა მსოფლიო სავაჭრო ინიციატივებსა და სავაჭრო მარშრუტების ინფრასტრუქტურულ პროექტებში გლობალური მასშტაბით („ერთი სარტყელი, ერთი გზის“ – ახალი „აბრეშუმის გზის“ ინიციატივა);

-ჩინეთს, როგორც გაეროს უშიშროების საბჭოს მუდმივ წევრს, უდიდესი გავლენა აქვს მსოფლიოში მიმდინარე პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და კულტურულ პროცესებზე;

-ჩინეთს გლობალური მასშტაბის გავლენა აქვს გარემოსდაცვით საქმიანობასა და ინიციატივებზე;

-ჩინეთის არმია ერთ-ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანი და ტექმნოლოგიურად განვითარებულია მსოფლიოში;

-ჩინეთის სამეცნიერო სექტორის საქმიანობა ერთ-ერთი ყველაზე მზარდი და განვითარებულია დღევანდელ მსოფლიოში (პირველი ადგილი სამეცნიერო პუბლიკაციების რაოდენობით – 650,000 გამოქვეყნებული სამეცნიერო სტატია, 2022 წ. და მეორე ადგილი – სამეცნიერო ციტირების რაოდენობების მიხედვით – 3.6 მილ. ციტირება, აშშ-ს 4.8 მილ. ციტირების შემდეგ), ბიოტექნოლოგიების, კოსმოსური კვლევებისა და კვანტური კომპიუტერული ტექნოლოგიების კვლევის მიმართულებების ჩათვლით.

ამ შთამბეჭდავი მიღწევებისა და პროგრესის ფონზე, გამოუცნობ კითხვად რჩება ჩინელების დამწერლობა – „ჰან-ძე“ (汉字), რომელიც დიდად განსხვავებულია დანარჩენებისგან (ანბანური და სილაბურ-მაცვლოვანი დამწერლობებისაგან) და მსოფლიოსთვის საიდუმლოებით მოცულ, „იეროგლიფებით დასახლებულ“, ჩვენგან დაფარულ სამყაროს წარმოადგენს.

მაინც როგორ მივუდგეთ ჩინურ „ჰან-ძეს“ (დამწერლობას)? როგორ დავიწყოთ ათასობით ჩინური იეროგლიფის აღქმა და მათი მნიშვნელობის გაგება? რამდენად შესაძლებელია ეს ჩვენთვის, ქართველებისთვის, რომლებსაც მსოფლიოში ალბათ ყველაზე სრულყოფილი და დახვეწილი ანბანური სისტემა გვაქვს?

შენიშვნა: ქართულ ანბანი უნიკალურია იმით რომ ჩვენს ენაში და დამწერლობაში, ბგერისა და ამ ბგერების გამომხატავი ნიშნების დამთხვევა ას პროცეტს წარმოადგეს! ქართულად როგორ იწერება, ისე ითქმება და პირიქით! ასეთი შესაბამისობა – როდესაც ნათქვამი ზუსტად ემთხვევა ნაწერს – სხვა ენებში იშვიათია ან საერთოდ არ გვხვდება. სწორად ამ მიზეზით,  საინტერესოდ მეჩვენება თქვენთან ერთად, ჩინური ენის (‘’ჟონგ-ვენ”) და ჩინური დამწერლობის (“ჰან-ძე’’) ჩვენთვის უცნობი თავისებურებების გაგება და ამ უცნაური ენის შინაარსსა და წესებში დაფარული საიდუმლოების ფარდის ახდის მოკრძალებული მცდელობა.

ჩვენ, ქართველებს, მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე ძველი ანბანისა და დამწერლობის და უნიკალური ქართული ლიტერატურული ტრადიციის  მქონე ერს, თავისუფლად შეგვიძლია შევადაროთ სხვა ხალხებისა და კულტურების სამწერლო წესები და ტრადიციები ჩვენსას და ამ კუთხით შევხედოთ ჩინური დამწერლობის ფორმასა და შინაარს.

ერთხელ, ჩემი ახალგაზრდობისას, აღმოსავლეთ გერმანიაში მოგზაურობისას, გერმანელებს ვკითხე: “გერმანულად, თქვენი ქვეყნის სახელია “დოიჩლანდ” – Deutschland, რატომ არის რომ ბგერა „ჩ“-ს გამოსახატად, ოთხი ასო, -tsch- გჭირდებათ? ეს ხომ თქვენი ენდონიმია, ანუ საკუთარი სახელი, რომელსაც თქვენს ენაზე ეძახით თქვენსავე ქვეყანას?”

ჩემი გერმანელი მეგობრის, სტუდენტი-ფილოლოგის პასუხი დაახლოებით ასე ჟღერდა: “კარგი კითხვაა ლევან. ეს თქვენ, ქართველებს გაქვთ ფუფუნება თქვენი ქვეყნის ქართული სახელი, “საქართველო” საკუთარვე ანბანზე დაწეროთ, ჩვენ გვერმანელები, მშობლიური გერმანულისთვის, რომაელების/ლათინების ანბანს ვიყენებთ. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ლათინური ენა, რომელიც გემანულივით, ინდოევროპული ენების ოჯახის ენაა, თუმცა “რომანული” ენების ჯგუფს მიეკუთვნება განსხვავდება მათგან.

რაც შეეხება გერმანულს, იგი ინდოევროპული ენების ოჯახის “გერმანიკულ” ჯგუფს მიეკუთვნება და ენათესავება ჰოლანდიურ, ფრიზულ, ინგლისურ, შვედურ, ნორვეგიულ, დანიურ, ფარერებისა და ისლანდიურ ენებს (ლ.ა.).

ლათინური ანბანი, რომელიც რომაელებმა თავიანთი ენისთვის შექმნეს და რომის კოლონიებში გაავრცელეს (მათ შორის დღევანდელ გერმანიაშიც), ლათინურ ენაში არსებული ბგერებს შეესაბამება და ხშირად არ ემთხვევა გერმანულ ენაში არსებულ ბგერებს – ამიტომაც, ჩვენ, თანამედროვე გერმანულში, გვიწევს ასოების გარკვეული კომბინაციების შექმნა, გერმანული ენის ბგერების ლათინური ანბანით გამოსახატავად”, მიპასუხა გერმანელმა სტუდეტმა.

ჩინურის ენის (ანუ დღეს ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის სახელმწიფო ენის, “პუტონგ-ჰუას” ) სილამაზე და სირთულე (და უცნაურობა) და მისი კალიგრაფიის ელეგანტურობა, საუკუნეებს მანძილზე აჯადოებდა უცხოელ მკვლევარებს და მოგზაურებს.

ერთი შეხედვით, ჩინური იეროგლიფების გაგება რთულ ამოცანად გამოიყურება, განსაკუთრებით დამწყებებისთვის, თუმცა ნოდარ დუმბაძის გმირის, ოლღა ბებიას სიტყვების პერიფრაზს თუ გავაკეთებთ, „ჩინურის სწავლას რა უნდა, ბიჭო, მთელი ჩინეთი ჩინურად ლაპარაკობს…“ სწორი მიდგომით და მეთოდებით, ჩინურის სწავლა შესაძლებელია საინტერესო თავგადასავლად და საინტერესო ამოცანად გადაიქცეს.

როგორც მოგეხსენებათ, ჩინური დამწერლობა იეროგნილებისგან შედგება. ჯამში, სულ 80 ათასამდე სიმბოლო არსებობს(!), თუმცა აღსანიშნავია რომ მათში ბევრია ხმარებიდან გასული სიმბოლოები, სპეციფიური ტერმინები თუ გეოგრაფიულ დასახელებები. წიგნის და გაზეთის წასაკითხად, საკმარია სამი ათასამდე იეროგნილიფს დასწავლა (შესაბამის მნიშვნელობასთან ერთად), ხოლო უნივერსიტეტების კურსდამთავრებულებმა ხუთი ათასამდე იეროგლიფის გამოყენება იციან.

შევეცადოთ ჩვენც „შევიხედოთ“ ჩინური ენის საიდულმოებით მოცული იეროგლიფების სამყაროში.

როგორ არის მოწყობილი ჩინური იეროგლიფების სისტემა?

ალბათ ჯერ ის უნდა ვთქვათ თუ რა სტატუსი აქვს ჩინურ ენას და ჩინეთში არსებულ უამრავ მონათესავე თუ არამონათესავე ენებს დღეს და როგორ გამოიყენება ჩინური დამწერლობა, თანამედროვე ცხოვრებაში. ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ოფიციალური სახელმწიფო ენა გახლავთ ე.წ. „სტანდარტული ჩინური“, იგივე , „პუტონგ-ჰუა“ – „საერთო ენა“, იგივე „მანდარინი“ (ევროპული სახელია ჩინური ენისთვის), რომელიც ყველგან გამოიყენება და რომელზეც მიმდინარეობს საქმის წარმოება და სწავლება.  თუ მოკლედ მიმოვიხილავთ ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის მოსახლეობის ენებს, 2010 წლის მონაცემებით, „სტანდარტული ჩინურის -პუტონგჰუას“ სხვადასხვა ვერსიას, მშობლიურ ენად აცხადებდა 955 მილიონი ჩინელი, (მთელი მოსახლეობის დაახლ. 71%) და დამწერლობისთვის გამოიყენებს ჩინურის ე.წ. გამარტივებულ ვერსიას, რომელიც განსხვავდება ტრადიციული ჩინური დამწერლობისგან. ჩინეთის მრავალრიცხოვან ავტონომიურ რეგიონებში (ტიბეტი, შიდა მონღოლეთი, სინძიანი, გუანგსი, სხვა) „სტანდარტულ“ ენასთან ოფიციალური სტატუსი აქვთ ადგილობრივ ენებსაც.

კ. ტაივანზე, რომელიც ჩინეთის განუყოფელი ნაწილია, თუმცა XX ს. შუა წლებიდან დამოუკიდებელობისა და სეპარატიზმის პოლიტიკას ადგას, კონტინენტურ ჩინეთს სულ რამდენიმე ათეული კილომეტრით არის დაცილებული, მოსახლეობა ძირითადად ტაივანურ მანდარინზე საუბრობს, წერს და სწავლობს. „ტაივანის მანდარინი“ ძალიან ახლოს დგას პუგონგჰუასთან (სტანდარტულ ჩინურთან, ე.წ. მანდარინთან), თუმცა დამწერლობისთვის ჩინურ ტრადიციულ იეროგლიფებს იყენებს. გარდა ამისა, კ. ტაივანზე ასევე ძალიან პოპულარულია ჩინურის დიალექტი ჰოკკიენი, რომელიც გავრცელებულია ტაივანის მოსაზღვრე პროვინცია ფუ-ძიანში, აშშ-ს დიდ ქალაქებში მცხოვრებ ჩინელებში, სინგაპურის, მალაიზიისა და ჩინელების სხვა ემიგრანტულ თემებშიც პოპულარულია.

ჰონგ-კონგის (ჩინ. სიან-განი) და მაკაოს (ჩინ. აომინი) სპეციალური რაიონების მოსახლეობა ძირითადად საუბრობს (გარდა მანდარინისა) ე.წ. „კანტონურ დიალექტზე“ (ენის სახელი: იუე), ინგლისურად და პორტუგალიურად (მაკაოში) – აღსანიშნავია რომ ჰონგკონგშიც და მაკაოშიც, დამწერლობითი ენა, ტრადიციულ ჩინურ იეროგლიფებს ემყარება და განსხვავდება გამარტივებული იეროგლიფების სისტემისგან.

ყველაზე მთავარი, რაც აღსანიშნავია ჩინური ენის შესახებ საუბრისას, არის ის რომ ჩინურის სწავლა შეუძლებელია იეროგლიფების დასწავლის გარეშე. ჩინური და იაპონური, ის ორი ენა გახლავთ, რომლებიც დღემდე აქტიურად იყენებენ იეროგლიფებს. ყველა სხვა ენა (მათ შორის აზიის ენები), სხვადასხვა ტიპისა და ლოგიკის მქონე ანბანებს ეფუძნება, რომელთაც შეიძლება 22,26, 33 ან ასამდე სიმბოლო ჰქონდეთ. ეროგლიფები კი ათასებს ითვლიან და მათ დამახსოვრებას ჩინურ კულტურასთან, აზროვნების სტილთან, ცნებებისა და მოვლენების აღქმასთან გაცნობა ჭირდება. მოკლედ თუ ვიტყვით, ჩინური იეროგლიფები „ბევრად უფრო ორგანულად ერწყმნიან და წარმოადგენენ ჩინურს, ვიდრე სხვა ანბანები“, როგორ ამას ერთ-ერთი სინოლოგი აღწერს.

იეროგლიფი არის კალიგრაფიაც და ფერწერაც, ერთდროულად. ტრადიციული ჩინური ნახატი, როგორც წესი, აერთიანებს საკუთრივ ნახატს და იეროგლიფებით დაწერილს ლექსს. ტრადიციული ჩინური (და იაპონური) ფერწერიდან და ნახატიდან იეროგლიფს ვერსად „წაიღებთ“ ან „ამოგლეჯთ“ – იგი კომპოზიციის ნაწილია. იგი ჩინური მხატვრობის თუ სხვა ვიზუალური ხელოვნებისა და კულტურის კომპონენტია. ეს ჩინურის მთავარი შემადგენელი ნაწილია.

რაც შეეხება იეროგლიფების სიმრავლეს და მათ კატეგორიზაციას – აღსანიშნავია მათი ორ მსხვილ, ზოგად ჯგუფად დაყოფა: ერთნი წარმოადგენენ იდეოგრაფიკულ სიმბოლოებს, ხოლო მეორენი – ფონეტიკურ-იდეოგრაფიკულს. საკუთრივ იეროგლიფი, რთული გრაფიკული სიმბოლოა-ნიშანია, რომელიც შეიძლება შედგებოდეს ორი, ან მეტი გრაფემისგან. „გრაფემა“ – უმარტივესი ნიშანი, რომელსაც გააჩნია ლექსიკური მნიშვნელობა. სწორედ ისინი შეადგენენ ჩინური ენის უძველეს ერთეულებს.

ენის სწავლებისას ინტერკულტურული მიდგომა დღევანდელ, გლობალიზებულ სამყაროში განსაკუთრებით აქტუალური გახდა.  ეს მიდგომა საშუალებას აძლევს მოსწავლეს არა მხოლოდ შეისწავლოს ახალი ენა,  არამედ გაიფართოვოს კულტურული ცნობიერება და კომუნიკაციური უნარები.

ინტერკულტურული მიდგომის მნიშვნელობა ენის სწავლებაში შემდეგ ძირითად ასპექტებში ვლინდება:

კულტურული ცნობიერების ამაღლება: ინტერკულტურული მიდგომა ენის სწავლებაში ხელს უწყობს მოსწავლეების კულტურული ცნობიერების ამაღლებას. ისინი  სწავლობენ არა მხოლოდ ენის ლექსიკასა და გრამატიკას, არამედ ენის მატარებელი საზოგადოების კულტურულ ნორმებს, ტრადიციებსა და ღირებულებებს. ეს ცოდნა ეხმარება მათ უკეთ გაიგონ და აღიქვან სხვა კულტურების წარმომადგენლების ქცევები და დამოკიდებულებები.

სოციალური უნარების განვითარება: ინტერკულტურული მიდგომა ხელს უწყობს სოციალური უნარების განვითარებას, რაც მნიშვნელოვანია საერთაშორისო და მრავალკულტურულ გარემოში წარმატებული კომუნიკაციისთვის.  სწავლობენ ემპათიას, პატივისცემას და ტოლერანტობას სხვა კულტურების წარმომადგენლების მიმართ, რაც მათ ეხმარება სხვადასხვა კულტურებთან ურთიერთობაში.

ენობრივი უნარების გაძლიერება: ინტერკულტურული მიდგომა ხელს უწყობს ენობრივი უნარების გაძლიერებას, რადგან ენის შესწავლა კულტურულ კონტექსტში ხდება უფრო ეფექტური და საინტერესო.უფრო მოტივირებულები არიან ენის შესასწავლად, როდესაც მათ შეუძლიათ გაიგონ და გამოიჩინონ ენის პრაქტიკული გამოყენება რეალურ სამყაროში.

გლობალური მოქალაქეობის განვითარება: ინტერკულტურული მიდგომა ხელს უწყობს გლობალური მოქალაქეობის განვითარებას. მოსწავლეები  სწავლობენ, როგორ იყვნენ აქტიური და პასუხისმგებლიანი მოქალაქეები გლობალურ საზოგადოებაში, რაც მნიშვნელოვანია 21-ე საუკუნეში. ისინი ეუფლებიან უნარებს, რომლებიც მათ ეხმარება გლობალური გამოწვევების დაძლევაში და საერთაშორისო თანამშრომლობაში.

სწავლების პროცესის დინამიზაცია: ინტერკულტურული მიდგომა სწავლების პროცესს უფრო დინამიურს და მრავალფეროვნებას ქმნის. სასწავლო მასალებში კულტურული თემატიკის ინტეგრაცია ხელს უწყობს მოსწავლეების ინტერესის და ჩართულობის გაზრდას. მასწავლებლები იყენებენ სხვადასხვა კულტურების ტექსტებს, ვიდეოებს, მუსიკას და აქტივობებს, რაც სწავლების პროცესს უფრო საინტერესო და ინფორმაციულს ხდის.

მოტივაციის გაზრდა: ინტერკულტურული მიდგომა ენის სწავლებაში ზრდის მოსწავლეთა მოტივაციას. როდესაც ისინი  ხედავენ, რომ ენის შესწავლა მათ აძლევს შესაძლებლობას სხვადასხვა კულტურებთან ურთიერთობისთვის, მათი სურვილი ენის სწავლების მიმართ იზრდება. ეს მიდგომა ხელს უწყობს მათ პიროვნულ განვითარებას.

მინდა გაგიზიაროთ ჩემი გამოცდილება ინტერკულტურული სასწავლო პროექტის შესახებ, რომელიც სასწავლო წლის მეორე სემესტრში განვახორციელეთ

English book Education,Macmillan Education -თან ერთად გამოცხადდა წინასააღდგომო გათამაშება. სსიპ ტყიბულის მუნიციპალიტეტის, სოფელ გელათის საჯარო სკოლის, მე-3 კლასის მოსწავლეებმა მონაწილეობა მიიღეს  პროექტით სწავლების კონკურსში, აღდგომის თემატიკაზე.

ჩამოთვლილი ქვეყნებიდან ავირჩიეთ საქართველო და უკრაინა . მოსწავლეებმა გაკვეთილზევე შექმნეს პოსტერები,რომელზედაც ასახულია მათ მიერ არჩეული ქვეყნების აღდგომის დღესასწაულის აღნიშვნის ტრადიციები.

გააკეთეს პოსტერების პრეზენტაცია.

ვენის დიაგრამის გამოყენებით შევადარეთ ქვეყნები.  ვიმსჯელეთ მსგავსებასა და განსხვავებებზე.  გაკვეთილის მსვლელობისას მოსწავლეებმა შეღებეს კვერცხები ფერადი საღებავების გამოყენებით.შ

შექმნეს სააღდგომო დეკორაციები.მოსწავლეებმა გაიგეს ბრწყინვალე დღესასწაულთან დაკავშირებული საინტერესო დეტალები და ქვეყნების თავისებურებანი. სამუშაო პროცესი ძალიან სახალისო და საინტერესო აღმოჩნდა.

აღნიშნული პროექტის შეფასების რუბრიკაა სოლო ტაქსონომიის მიხედვით

ინტერკულტურული მიდგომა ენის სწავლებაში წარმოადგენს მნიშვნელოვან და ეფექტურ მეთოდს, რომელიც ხელს უწყობს მოსწავლეების კულტურული ცნობიერების ამაღლებას, სოციალური უნარების განვითარებას, ენობრივი უნარების გაძლიერებას, გლობალური მოქალაქეობის განვითარებას, სწავლების პროცესის დინამიზაციას და მოტივაციის გაზრდას. ეს მიდგომა აუცილებელია თანამედროვე მრავალფეროვან და გლობალიზებულ სამყაროში, სადაც კულტურული ცოდნა და ტოლერანტობა მნიშვნელოვანია წარმატებული კომუნიკაციისა და თანამშრომლობისთვის.

დაწყებით კლასებში მოსწავლეებისათვის წერის სწავლება ძალიან მნიშვნელოვანია. ასევე არსებითია დასაწყისიდანვე ჩაეყაროს საფუძველი  ფუნქციურ წერას, შემდეგი აქტივობებით: ადრესატისათვის წერილის მიწერა, მისალოცი ბარათის დაწერა და სხვა. ამ დროს  ხდება:

1. კომუნიკაციური უნარების განვითარება – ბავშვები სწავლობენ თავიანთი აზრების, გრძნობების და იდეების გამოხატვას წერილობით. წერილის ან ბარათის მიწერა ეხმარება ბავშვებს გააძლიერონ თავიანთი სოციალური ურთიერთობები. ისინი სწავლობენ, როგორ დაწერონ წერილი თუ მისალოცი ბარათი – მეგობრებს, ოჯახის წევრებს ან მასწავლებლებს, რაც აუმჯობესებს მათ ურთიერთობებს.
2. აკადემიური უნარების განვითარება – ბავშვები სწავლობენ წერილისა და ბარათის სტრუქტურას, როგორიცაა მისალმება, ძირითადი ტექსტი და დამშვიდობება. ისინი პრაქტიკაში ახდენენ გრამატიკის, მართლწერისა და პუნქტუაციის წესების გამოყენებას, რაც აუმჯობესებს წერის უნარებს.
3. კრიტიკული აზროვნება და შემოქმედება – წერილის ან ბარათის წერისას ბავშვები სწავლობენ, როგორ დაალაგონ თავიანთი აზრები და იდეები ლოგიკური თანმიმდევრობით. მოსწავლეებს შეუძლიათ შემოქმედებითად მიუდგნენ თავიანთი წერილის ან ბარათის დიზაინს, სიტყვებს და შინაარსს, რაც ხელს უწყობს მათ შემოქმედებითი უნარების განვითარებას.
4. პასუხისმგებლობის გრძნობის განვითარება – ბავშვები სწავლობენ, როგორ დაგეგმონ და გააკეთონ თავიანთი დავალებები დროულად, რაც ხელს უწყობს დროის მართვის უნარების განვითარებას. ისინი აცნობიერებენ თავიანთი წერილების მნიშვნელობას და პასუხისმგებლობას, რაც ხელს უწყობს მათ გრძნობის განვითარებას.
5. ემოციური ინტელექტის განვითარება – ბარათის ან წერილის წერა ეხმარება ბავშვებს უკეთ გაიგონ და გამოხატონ თავიანთი ემოციები. ისინი სწავლობენ, როგორ გაუზიარონ თავიანთი გრძნობები სხვებს და როგორ გამოხატონ თანაგრძნობა და ყურადღება.
6. ტექნოლოგიების გამოყენების უნარები – ბავშვები სწავლობენ, როგორ გამოიყენონ ტექნოლოგიები წერილობითი კომუნიკაციისათვის, როგორიცაა ელ.ფოსტა ან მესენჯერი.
7. საზოგადოების წევრობის შეგრძნება – წერილების ან ბარათების დაწერა ეხმარება ბავშვებს გააცნობიერონ თავიანთი როლი და ჩართულობა საზოგადოებაში.

სწავლების პროცესში ფუნქციური წერითი უნარების განვითარება ბავშვს არა მხოლოდ კომუნიკაციისა და აკადემიური უნარების გაუმჯობესებაში ეხმარება, არამედ ხელს უწყობს მათ პიროვნულ ზრდასა და საზოგადოებაში აქტიურ მონაწილეობას. ამიტომ, მნიშვნელოვანია, რომ ბავშვებმა თავიდანვე მიეჩვიონ ფუნქციურ წერას და გააგრძელონ ამ უნარების განვითარება სწავლების პროცესში.

მინდა გაგიზიაროთ სახალისო სასწავლო პროექტი პირველკლასელებითვის  –  “დედამიწის დაბადების დღე”

პროექტის მიზანი:

მოსწავლეებმა გაიგონ მეტი დედამიწის დაცვის მნიშვნელობაზე, შექმნან მისალოცი ბარათები და იფიქრონ ეკო-საჩუქრებზე.

აქტივობები:

1. განხილვა და პრეზენტაცია:
   • მასწავლებელი მოსწავლეებს უხსნის, რა არის დედამიწის დღე და რატომ არის მნიშვნელოვანი.
   • მოსწავლეები უყურებენ მოკლე ვიდეოს დედამიწის დაცვის შესახებ.
   • მასწავლებელი აჩვენებს პლანეტის სურათებს და ხსნის, როგორ ზრუნვა სჭირდება დედამიწას.
2. ბარათების შექმნა:
   • მოსწავლეებს ურიგდებათ ქარგები, სადაც უნდა დაწერონ მისალოცი ტექსტი დედამიწისთვის და მოიფიქროს რა ეკოსაჩუქარი შეუძლიათ  მოიფიქრონ დედამიწისთვის.
   • თითოეული მოსწავლე წერს პატარა გზავნილს, მაგალითად: “გილოცავ დაბადების დღეს, დედამიწა! მიყვარხარ!” ან “დედამიწა, ჩვენ დაგიცავთ!”

1. ეკო-საჩუქრების დაპირება:
   • მოსწავლეები ფიქრობენ ეკო-საჩუქრებზე, რომლებსაც პირდებიან დედამიწას (მაგალითად, ნაგვის დახარისხება, ხეების დარგვა, წყლის ეკონომია).
   • ისინი წერენ ამ დაპირებებს ბარათებზე.
2. სასაუბრო წრე:
   • თითოეული მოსწავლე აჩვენებს თავის ბარათს და კითხულობს გზავნილს და ეკო-საჩუქრის დაპირებას.
   • ყველა ერთად საუბრობს, როგორ შეიძლება ამ დაპირებების შესრულება.
3. დედამიწის ტორტი:
   • მასწავლებელი და მოსწავლეები ერთად ამზადებენ დედამიწის ფორმის ტორტს (ეს შეიძლება იყოს პლასტილინის ან ნამდვილი ტორტი).
   • ტორტზე აწერენ “Happy Birthday, Earth!” და მოაწყობენ პატარა “დაბადების დღეობა” დედამიწისთვის.

მასალები:

• მისალოცი ბარათების ქარგები
• ფურცლები და ფერადი ფანქრები
• პლასტილინი ან ტორტის ინგრედიენტები
• ვიდეო დედამიწის დღის შესახებ

• საბოლოო შედეგი:
• პროექტის ბოლოს, მოსწავლეები უკეთ გაიგებენ დედამიწის დაცვის მნიშვნელობაზე, შექმნიან მისალოცი ბარათებს და იფიქრებენ ეკო-საჩუქრებზე, რომლებსაც პირდებიან დედამიწას. ისინი შეისწავლიან, როგორ შეუძლიათ საკუთარი წვლილი შეიტანონ გარემოს დაცვის საქმეში.

შეფასების რუბრიკა პროექტისთვის “დედამიწის დაბადების დღე”

კრიტერიუმი: ეკო-საჩუქრის დაპირება

წინამდებარე წერილში კითხვის ორი სტრატეგიის შესახებ ვისაუბრებთ ვიზუალიზაციის ანუ წარმოსახვისა და ხელახლა წაკითხვის შესახებ. (ჩვენი სტრატეგიების მიმდევრობაში მე-5 და მე-6 რიგით) სანამ ჩვენეულ ბარათებს გავეცნობით, ამ ორი სტრატეგიის შედარების სქემას დავაკვირდეთ:

5. ვიზუალიზაცია, წარმოსახვა

რა არის ეს?

ვიზუალიზაცია არის წაკითხული ტექსტის მიხედვით სურათების დანახვა, წარმოდგენა. ამ სტრატეგიისთვის უკეთესი იქნება, თუ გამოვიყენებთ ქართულ სიტყვას: წარმოსახვა. ეს საშუალებას მოგვცემს, არა მხოლოდ დანახვაზე, ვიზუალზე გავაკეთოთ აქცენტი, არამედ გაგონებაზეც, შეგრძნებაზეც, დაგემოვნებაზეც, ყნოსვაზეც. შესაბამისად,  ბავშვებს უნდა დავეხმაროთ წარმოიდგინოს, გონებაში გააცოცხლოს წაკითხული.  ჩვენი ხელშეწყობით მან უნდა დააინახოს, გაიგონოს, შეიგრძნოს, გემოთი და სუნით აღიქვას ის, რასაც ვუკითხავთ.

ზოგადადაც, წაკითხულის წარმოსახვა არის ის კომპეტენცია, რომელიც კითხვას შემოქმედებით აქტად გარდაქმნის და მკითხველი პასიური მიმღების როლში კი არ რჩება, არამედ აქტიური თანაშემოქმედის ამპლუას ირგებს. რაც უფრო მეტად განუვითარდება ბავშვს ეს უნარი, მით უფრო საინტერესო და მრავალფეროვანი იქნება მისი წარმოსახვითი სამყარო, როგორც კონკრეტული ტექსტის, ასევე ზოგადად.

რატომ უნდა გავაკეთოთ ეს?

წაკითხულის წარმოსახვის შედეგად ბავშვი უფრო სიღრმისეულად იაზრებს ტექსტს, ივითარებს წარმოსახვის, ნაამბობის/წაკითხულის დანახვისა და მასზე დაკვირვების უნარებს.

როგორ გავაკეთოთ ეს?

წაკითხულის წარმოსახვაში დასახმარებლად განსხვავებული მიდგომაა საჭირო ბავშვის ასაკისა და გამოცდილების გათვალისწინებით. განსხვავებული იქნება თვითონ წიგნებიც, რასაც ვუკითხავთ. მიუხედავად იმისა, რომ სკოლამდელი ასაკისთვის საბავშვო წიგნი უხვად და მიმზიდველად არის ილუსტრირებული, ხოლო სასკოლო ასაკისთვის — შედარებით ნაკლებად, წაკითხულის ვიზუალიზებას ორივე შემთხვევაში უნდა შევუწყოთ ხელი.

ილუსტრირებული წიგნები ბავშვებს ყველაზე ეფექტურად ეხმარება წაკითხულის წარმოსახვაში, რადგან ამაზე უკვე წიგნის გამომცემელ-ილუსტრატორებმა იზრუნეს. მაგრამ ჩვენც უნდა გამოვიყენოთ დამატებითი აქტივობები, რადგან, ჯერ ერთი, ყველაფრის ილუსტრირება წიგნში ვერ მოხერხდებოდა, მეორეც, ილუსტრაციაზე დაკვირვება და  დამატებითი დეტალების მოფიქრება საუკეთესოდ ავითარებს ბავშვის ვიზუალიზების უნარს.

როდესაც წიგნის ერთ მონაკვეთს წავიკითხავთ, ბავშვს ყურადღება უნდა გავამახვილებინოთ იმ  გარემოზე, სადაც ამბავი ვითარდება, პერსონაჟებზე, ამინდზე, ფერებზე და ამის შესახებ დავუსვათ შეკითხვები. თუკი წიგნში მოცემულია ესა თუ ის კონკრეტული ილუსტრაცია, მასზე  დაკვირვებისა და აღწერის შემდეგ შეგვიძლია დავაფიქროთ ბავშვი იმაზე, თუ რის დამატება შეიძლებოდა კიდევ.

ასე რომ, წიგნის ხმამაღლა კითხვისას სასარგებლოა, რომ დავეხმაროთ ბავშვს ამბის წარმოსახვაში, დანახვაში, ხმების გაგონებაში, ვიზუალიზებაში.

ნიმუში:

ვთქვათ, ბავშვს ვუკითხავთ ზღაპარ „ნაცარქექიას“. რა შეიძლება დაინახოს ბავშვმა ამ ზღაპრის კითხვისას? რა შეკითხვები დაგვეხმარება ბავშვის წარმოსახვის უნარის განვითარებაში?

– როგორ სახლში ცხოვრობს ნაცარქექია? რა აცვია? რა ფერის ტანსაცმელი აცვია?

– რას ხატავს/ხაზავს ნაცარში ნაცარქექია?

– როგორ გამოიყურება დევი? როგორი გამოხედვა აქვს? (აქ შეიძლება ბავშვს განვასახიერებინოთ დევის  გამომეტყველება.)

— რა ხმები გესმის მდინარის პირას, სადაც დევი და ნაცარქექია პირველად შეხვდებიან?

– როგორ ამოიღებს ნაცარქექია ჭყინტ ყველს ჩოხიდან? როგორ გამოადენს წვენს?

– როგორი იქნება დევის სახლი? რა და როგორი ნივთები ექნება სახლში?

— როგორი გემო და სუნი ექნება დევის სახლში გამომცხვარ პურს? და ა. შ.

ბოლოს, გავეცნოთ უფრო დეტალურ ნიმუშს წინა წერილში (შეკითხვების დასმა) გამოყენებული ,,კომბლეს” მაგალითზე. ამისთვის ჩვენ მიერ შემოთავაზებული ტექსტი დავყოთ ნაწილებად და გვერდით მივუწეროთ წარმოსახვის უნარისთვის სასარგებლო შეკითხვები. ვფიქრობ, ზედმეტია იმის აღნიშნვა, რომ ყველა შემოტავაზებული შეკითხვის დასმა ბავშვს გადატვირთავს და სულ შეაძულებს წაკითხვის პროცესს.

6. ხელახლა წაკითხვა

რა არის ეს?

ხელახლა წაკითხვა გულისხმობს წიგნის უკვე წაკითხული ნაწილის ხელხლა გადაკითხვას გარკვეული მიზნით. რა შეიძლება იყოს ეს მიზნები?

• შეკითხვებზე პასუხის გაცემა
• ინფორმაციის გადამოწმება, გახსენება
• ბავშვის თხოვნის შესრულება

ამ შემთხვევაში ჩვენ არ ვგულისხმობთ უკვე წაკითხული წიგნის სხვა დროს (მეორე დღეს, ერთი კვირის შემდეგ…) ხელახლა წაკითხვას. თუკი ბავშვს ჩვენ მიერ წაკითხული წიგნი მოეწონება, იგი აუცილებლად გვთხოვს მის ხელმეორედ წაკითხვას. ამაზე უარი არ უნდა ვთქვათ და შეგვიძლია რამდენჯერმე  მივუბრუნდეთ კიდეც წაკითხულ წიგნს. ხელახლა წაკითხვის ეს ვარიანტიც ძალიან სასარგებლოა – ამ დროს უკვე ბავშვთან ერთად ვიხსენებთ წაკითხულ ამბებს და ვამოწმებთ, რა გვახსოვს და როგორ.

მაგრამ ამ შემთხვევაში ჩვენ აქცენტს ვაკეთებთ წაკითხვის პროცესში უკვე წაკითხულ ადგილებთან მიბრუნებას და მათს ხელახლა წაკითხვას.

რატომ უნდა გავაკეთოთ ეს?

კიდევ ერთხელ დავსვათ შეკითხვა: რა საჭიროა წიგნის უკვე წაკითხული ადგილების ხელახლა წაკითხვა?

რასაკვირველია, წიგნის კითხვის პროცესში აქტიურად ვსვამთ შეკითხვებს. შეკითხვები ბავშვს ეხმარება როგორც ვარაუდების გამოთქმაში, ასევე უკვე წაკითხული ნაწილის გახსენებაშიც. სწორედ ამ მიზნით გვჭირდება ხოლმე ხელახლა წაკითხვა.

ხალახლა წაკითხვის პროცესში ბავშვი: 1. აკვირდება ტექსტს კონკრეტული მიზნით, მაგალითად, დასმულ შეკითხვაზე პასუხის გასაცემად; 2. რწმუნდება, რომ ყველაფრის დამახსოვრება შეუძლებელია და არცაა საჭირო; 3. ეჩვევა, რომ დასმულ შეკითხვაზე პასუხის გასაცემად (ამ შემთხვევაში, პასუხის მოძიება) ტექსტის კიდევ ერთხელ წაკითხვაა საჭირო.

როგორ გავაკეთოთ ეს?

წიგნის წაკითხვისას ბავშვიც ხშირად გვისვამს ხოლმე შეკითხვებს და ჩვენც ვეკითხებით როგორც უკვე წაკითხული ნაწილების შესახებ, ისე დარჩენილი ნაწილის შესახებ ვარაუდების გამოთმის მიზნით. სწორედ ამ პროცესშია სასარგებლო უკვე წაკითხულ ადგილთან მიბრუნება და მისი ხელახლა წაკითხვა. ამისათვის ბავშვს მივმართავთ: „მოდი, კიდევ ერთხელ წავიკითხოთ, მართლა ასე იყო თუ არა…“ თუკი ბავშვის არ გაუჩნდება ასეთი შეკითხვები, მაშინ ჩვენ დავსვამთ და ბუნებრივა საჭიროებას დავინახავთ წიგნის შესაბამისი ადგილის ხელახლა წაკითხვისას.

ასე რომ, კარგი იქნება, თუკი წიგნის ხმამაღლა კითხვის პროცესში უკვე წაკითხულ ადგილებს კიდევ ერთხელ მივურბუნდებით მიზნობრივად, ხელახლა წავიკითხავთ და გადავამოწმებთ ჩვენ მიერ გაცემულ პასუხს.

ნიმუში:

დავუშვათ, ბავშვს ვუკითხავთ ზღაპარ „ნაცარქექიას“  და მივედით იმ ადგილას, სადაც ნაცარქექიამ ჩოხის კალთაში გამოხვეული ყველი ამოიღო წვენის გამოსადენად:

„დაიხარა ნაცარქექია, ვითომ ქვას ვიღებო, ამოიღო ჩოხის კალთაში გამოხვეული ჭყინტი ყველი, მოუჭირა ხელი და წვენი სულ წურწურით გაადინა“.

და ამ დროს ვიკითხავთ:

– სად ჰქონდა ნაცარქექიას ყველი?

– სახლიდან ხომ გამოატანეს?! – აუცილებლად გვიპასუხებს ბავშვი, რომელიც მანამდე ყურადღებით გვისმენდა.

– სახლიდან გამოატანეს? მოდი კიდევ ერთხელ წავიკითხოთ, სად წერია, რომ სახლიდან გამოატანეს, — ვამბობთ ჩვენ, ვუბრუნდებით ზღაპრის დასაწყისს, ვკითხულობთ ხელახლა და ბავშვიც სიამოვნებით გვისმენს, როგორ მართლდება მისი პასუხი.

კიდევ ერთი მაგალითი შეიძლება გავიხსენოთ ,,კომბლეს” მიხედვით. როდესაც ცხვრები უკვე დათვს ხვდებიან და მასთან ლაპარაკობენ. შეიძლება წამკითხველსა და ბავშვს შორის ასეთი ინტერაქცია წარიმართოს:

— რა უთხრეს ცხვრებმა დათვს, კომბლე რას აკეთებსო?

— კომბლებს თლის და ჭერში აწყობსო…

— მელიას რა უთხრეს?

— მელიასაც ხომ ასე უთხრეს?

— გინდა, გადავამოწმოთ, მელიასაც ასე უთხრეს თუ არა? მოდი ხელახლა წავიკითხოთ…