კომპლექსური დავალების შექმნის მარტივი ხერხები

 

ახალი ეროვნული სასწავლო გეგმის უმნიშვნელოვანესი სიახლეა კომპლექსური ხასიათის    დავალებებზე მუშაობა. ერთი შეხედვით ეს თითქოს განსაკუთრებულ სირთულესთან დაკავშირებული დავალება სინამდვილეში სრულიადაც არაა დამღლელი და რთული.  მასწავლებელს შეუძლია  კომპლექსური დავალების შექმნის სხვადასხვა ხერხები აქტიურად გამოიყენოს და მარტივად მოახერხოს  „ჩვეულებრივი“ დავალებების  ადაპტირება კომპლექსური ტიპის დავალებებად. 

N1 ხერხი – ზოგადად, უმჯობესია, კომპლექსური დავალება ღია ტიპისა იყოს. ამიტომ I ეტაპზე იქმნება ღია ტიპის დავალება, II ეტაპზე კი ვუზრუნველყოფთ მისი კომპლექსურობას (დავალება აიგება ისე, რომ მოსწავლეს მიეცემა  ამოხსნისთვის მრავალი სხვადასხვა ცოდნისა და უნარ-ჩვევის ერთობლივად და ურთიერთკავშირში გამოყენების საშუალება), ბოლო ეტაპზე  კი ამოცანა ჩაისმება საყოფაცხოვრებო/პრაქტიკულ კონტექსტში, რათა მოსწავლეს დასჭირდეს ცოდნის ტრანსფერი.

 

ამისათვის  დახურული ტიპის ამოცანის მიხედვით/საშუალებით ვქმნით შესაბამის ღია ტიპის ამოცანას, რისთვისაც განვიხილავთ მოცემულის შებრუნებულ ამოცანას. განვიხილოთ მაგალითების ნიმუშები ისტორიის სწავლების საბაზო საფეხურის სტანდარტის შედეგების გათვალისწინებით (ისტ. საბ. 1; 2; 3; 7; 9).

მაგალითად,  დახურული ტიპის ამოცანებია:

  1. შემოხაზე, რომელია  ძველი მსოფლიოს ცნობილი ბრძოლები? 

ა)  საგუნტუმის,  ქარხემიშის, გავგამელას,  იერუსალიმის;

ბ)  ფარსალოსის, კანეს, ქადეშის, ალეზიის;

გ) მაგნეზიის, ტრასიმენის, ზამას, აიუნ ჯალუთის;

დ) ელ-ალამეინის, ნინევიის, მემფისის, პერსეპოლისის.

  1. ძველი მსოფლიოს  ბრძოლების სქემას  რომელს დაამატებდი?

 

  1. რომელი ეპოქის მეომრებს ხედავთ ნახატებზე?

 

 

  1. რუკაზე დაიტანე მარშრუტი, რითაც  შეიძლებოდა ათენიდან პირდაპირ მოხვედრილიყავი შუშანში?

 

  1. დაწერე ძველი მსოფლიოს სახელმწიფოების რიგით მომდევნო წევრი:

ძველი ეგვიპტე; ასურეთი; ბაბილონი; ხეთები; ურარტუ; მიდია;  სპარსეთი; ……..

  1. ზემოთმოყვანილი რუკის მიხედვით ჩამოწერე ძველი მსოფლიოს ისტორიული რეგიონები.

შესაბამისად, I ეტაპის   ღია ტიპის ამოცანები იქნება ასეთი:

  1. დაშალე ძველი მსოფლიო ისტორია ცნობილი ბრძოლების მიხედვით;
  2. გაგვაცანი ძველი მსოფლიოს ომები სქემის სახით;
  3. დახატე სამი სხვადასხვანაირი ეპოქის მეომარი და აღწერე, რა აქვთ მათ განსხვავებული;
  4. დახატე ძველი მსოფლიოს რუკა და დაიტანე მასზე ათენიდან შუშანამდე მისასვლელი შესაძლო მარშრუტები;
  5. დაწერე ძველი მსოფლიოს სახელმწიფოთა ისეთი მიმდევრობა, რომელიც იგივე კანონზომიერებითაა შედგენილი როგორც მიმდევრობა: „ასურეთი; ურარტუ; მიდია; სპარსეთი; საბერძნეთ-მაკეოდნია; …. “
  6. ზემოთმოცემული ფიზიკური რუკის მიხედვით შეადგინე ძველი მსოფლიოს ორი რეგიონის სქემატური რუკა.

II  ეტაპი – მიღებული ღია ტიპის დავალებები გადავაქციოთ კომპლექსურ დავალებებად. მოცემული მაგალითების  შესაბამისი კომპლექსური დავალებებია:

 

  1. დაშალე/განიხილე ძველი მსოფლიო ისტორია ცნობილი ბრძოლების მიხედვით; განიხილე არანაკლებ სამი განსხვავებული შემთხვევა. შედეგი წარმოადგინე ცხრილის ან სქემის სახით;
  2. გაგვაცანი ძველი მსოფლიოს ომების სქემა. გამოიყენე შესაბამისი პერიოდის სამხედრო აღჭურვილობის  მოდელები/ფიგურები;
  3. დახატე სამი სხვადასხვა ეპოქის მეომარი. აღწერე, რა აქვთ მათ განსხვავებული; დაარქვით მათ სახელები განსაკუთრებული თვისებების მიხედვით;
  4. დახატე ძველი მსოფლიოს რუკა და დაიტანე მასზე ათენიდან შუშანამდე მისასვლელი რამდენიმე  მარშრუტი; აღწერე, რაც აქვთ ამ მარშრუმეტბს საერთო?
  5. ჩამოწერე თანმიმდევრობით ძველი ძველი აღმოსავლეთის სახელმწიფოები, რომელიც იგივე კანონზომიერებითაა შედგენილი როგორც მიმდევრობა: „ასურეთი; ურარტუ; მიდია; სპარსეთი;  საბერძნეთ-მაკეოდნია; …. “
  6. ზემოთმოცემული ფიზიკური რუკის მიხედვით დახაზე ძველი მსოფლიოს ორი ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებული სქემატური რუკა ისე, რომ თითოზე სულ ცოტა 2 რეგიონი მაინც იყოს დატანილი.

III ეტაპი მიღებული ამოცანა ჩავსვათ საყოფაცხოვრებო/პრაქტიკულ კონტექსტში, რათა მოსწავლეს დასჭირდეს ცოდნის ტრანსფერი.

შესაბამისი საყოფაცხოვრებო/პრაქტიკული კონტექსტის მქონე დავალებებია:

  1. დაშალე/განიხილე ძველი მსოფლიო ისტორია ცნობილი ბრძოლების მიხედვით ისე, რომ წარმოადგინო – რომელი ბრძოლა მოახდენდა განსაკუთრებით დიდ გავლენას კაცობრიობის  ბედზე, სხვა შედეგით რომ დასრულებულიყო. განიხილე არანაკლებ სამი განსხვავებული შემთხვევა.  შედეგი წარმოადგინე ცხრილის ან სქემის სახით;
  2. წარმოადგინე ძველი მსოფლიოს ისტორია შესაბამისი პერიოდის სამხედრო აღჭურვილობის მოდელების/ფიგურების გამოყენებით; რომელმა საომარმა იარაღმა  მოახდინა განსაკუთრებული გავლენა ადამიანის ცხოვრებაზე?
  3. დახატე სამი სხვადასხვა პერიოდის მეომარი. ახსენი, რითაა განპირობებული მათი განსხვავებულობა?
  4. დახაზე ძველი აღმოსავლეთის, ძველი ბერძნული სამყაროს და ძველი ხმელთაშუაზღვისპირეთის სქემატური რუკა, შემდეგ კი შეეცადეთ, გამოჭრათ ისინი. მიღებული „ნაჭრები“ მაგიდაზე განალაგეთ ისე, რომ ძველი მსოფლიოს რუკა მიიღოთ. ახსენით, რატომ განალაგეთ ისინი  ასეთი თანმიმდევრობით?
  5. მეშვიდეკლასელ გურამს ლოტოში მიმდევრობით მოუვიდა ზემოთმოცემულ  რუკაზე არსებული ქალაქების სახელები: ათენი, ფილიპე, ეფესო, ტარსოსი, ანტიოქია, ბაბილონი, შუშანი.  დაწერე, რა  სახელები უნდა მოუვიდეთ თანმიმდევრობით  მის თანაკლასელებს, რომ მათი ქალაქების სახელების მიმდევრობაც იგივე კანონზომიერებით იყოს შედგენილი, რაც გურამის მიმდევრობა?
  6. ზემოთმოცემული ფიზიკური რუკის მიხედვით დახატე/დახაზე ძველი მსოფლიოს ორი ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებული რეგიონი ისე, რომ  თითოს  ესაზღვრებოდეს როგორც ზღვა, ასევე მაღალი მთებიც.

N 2  ხერხი – დახურული ტიპის ტექსტური ამოცანის მიხედვით/საშუალებით ვქმნით შესაბამის ღია ტიპის ამოცანას, რისთვისაც განვიხილავთ მოცემულის ამოცანის მოდიფიკაციას არასრული მონაცემებით. მაგალითად, განვიხილოთ დახურული ტიპის ამოცანა:

  • „მუზეუმში ისტორიკოსმა უამრავი სხვადასხვა სახის საომარი იარაღი დაათვალიერა. რამდენი ეპოქის საომარ იარაღს უნდა გაეცნოს ისტორიკოსი, რომ ძველი მსოფლიოს სამხედრო ხელოვნების შესახებ   სრული წარმოდგენა შეექმნას?“

შესაბამისი ღია ტიპის ამოცანაა:

  • „მუზეუმში განთავსებულია პრეისტორიული, ბრინჯაოს, ანტიკური და გვაინანტიკური პერიოდის საომარი იარაღები. რომელი პერიოდის საომარი იარაღი უნდა შეისწავლოს ისტორიკოსმა, რომ წარმოიდგინოს, რა სახის იარაღებით იბრძოდნენ ალექსანდრე მაკედონელის მეომრები გავგამელას ბრძოლაში. მოიყვანე არგუმენტი, დაასაბუთე, რატომ ფიქრობ  ასე?

N 3 ხერხი – შესაძლებელია თავიდანვე მივაღწიოთ დავალების კომპლექსურობას იმის საშუალებით, რომ ერთ საკითხთან დაკავშირებით რამდენიმე დავალება მივცეთ ისე, რომ ეს ერთი საკითხი მრავალი სხვადასხვა მხრიდან/კუთხიდან განიხილოს და გამოიკვლიოს, მათ შორის საყოფაცხოვრებო/გამოყენებითი თვალსაზრისითაც.

მაგალითად, შევთავაზოთ, რომ უნდა შეავსოს ორი ან მეტი უჯრა/მეოთხედი  ე.წ. ფრეიერის სქემაზე:

სქემის შევსების ინსტურქცია:

  • ზედა მარცხენა კუთხეში მოსწავლეები წერენ ცნების განმარტებას თავიანთი სიტყვებით ან ლექსიკონის დახმარებით (მოცემულ შემთხვევაში ეს შეიძლება იყოს მაგალითად,  ცნება/სიტყვა „ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი“, ან „სამხედრო აღჭურვილობა“ და სხვ.);
  • ზედა მარჯვენა კუთხეში წერენ მახასიათებლებს ახალ ცნებასთან დაკავშირებით (სურვილისამებრ, შეუძლიათ დაურთონ ილუსტრაცია) (მაგალითად, ზღვისპირა… მთიანი..წამახვილებული..ლითონის..);
  • ქვედა მარცხენა კუთხეში წერენ ზუსტ მაგალითებს (მაგალითად, ეგვიპტე…მიდია..შუბი.. ფარი..მუზარადი..).
  • ქვედა მარჯვენა კუთხეში წერენ არაზუსტ მაგალითებს (მაგალითად, ცეცხლსასროლი იარაღი…ტანკი...).

 

შესაძლებელია, აგრეთვე, შევთავაზოთ, რომ უნდა შეავსოს ორი ან მეტი უჯრა/მეოთხედი მოდიფიცირებულ სქემაზე:

ფრეიერის სქემის მოდიფიკაცია

 

საკითხი

ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი

მაგალითი თანამედროვეობიდან

მცირე აზია..

გამოსახულება (დიაგრამა, სქემა, სურათი)

…….

ჩემი ახსნა-განმარტება

…….

 

აღსანიშნავია, რომ მოცემულ შემთხვევებშიც, ისევე როგორც ზოგადად, ესგ შედეგების ინდიკატორების საფუძველზე შეიქმნება ის კრიტერიუმებიც, რომელიც აზუსტებს მოთხოვნებს მოსწავლის ნამუშევრის მიმართ. ეს კრიტერიუმები პირობასთან ერთად შექმნის კომპლექსური დავალების ერთიან ჩარჩოს. შესრულებული კომპლექსური დავალების პრეზენტაციისას მოსწავლეებს მოეთხოვებათ, აგრეთვე, სიტყვიერად აღწერონ/დაასაბუთონ ნამუშევარი, რაც დამატებითი კრიტერიუმის საშუალებით ფიქსირდება კომპლექსური დავალების ერთიან ჩარჩოში.

კომპლექსური დავალების შექმნის მარტივი ხერხების გამოყენება ხელს უწყობს მასწავლებელს დავალებების შექმნისთვის განკუთვნილი დროის ეკონომიურად და  ეფექტურად  გამოყენებაში,  რაც საგაკვეთულო საქმიანობის წარმატების მნიშვნელოვანი პირობაა.

 

 

 

კომენტარები

comments