კვლევის შედეგებზე დაფუძნებული გადაწყვეტილებების მიღება წარმატებული რეფორმების, ინსტიტუციების, პოლიტიკისა და მომავლის საწინდარია. სანდო, ვალიდური, ობიექტური და გამჭვირვალე კვლევის შედეგები საშუალებას გვაძლევს, ზუსტად ვიცოდეთ, სად არის ჩვენი ორგანიზაციის, სისტემის სუსტი მხარე, რა ფაქტორები მოქმედებს და განაპირობებს ამ სისუსტეებს, არსებობს თუ არა მსგავსი გამოცდილება სხვაგან და როგორ შეიძლება ამ პრობლემის მოგვარება. ერთმნიშვნელოვნად შეიძლება ითქვას, რომ კვლევის შედეგების გარეშე მიღებული მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებები არსებითად დიდი რისკის მატარებელია, რადგან სრულიად ლოგიკურად შეიძლება გამოიწვიოს დროის, ფინანსური და ადამიანური რესურსის არაეფექტურად ხარჯვა. ეს მხოლოდ პირდაპირი შედეგებია. არაპირდაპირ კი – დაუსრულებელი ცვლილებები, რეფორმების და სისტემის არასტაბილურობა, რომელიც აისახება თანამშრომელთა მოტივაციაზე, მათი ნდობის ხარისხზე სახელმწიფო სტრუქტურების, მენეჯმენტისა და პოლიტიკის დაგეგმვის მიმართ. საბოლოო ჯამში, რამდენიმეწლიან პერსპექტივაში მოსწავლის დაბალი მიღწევებისა და არაკვალიფიციური კადრების პარალელურად, შეიძლება მოიტანოს ქვეყნის ეკონომიკური განვითარების იმაზე დაბალი დონე, ვიდრე ველოდით.

კვლევები შეიძლება იყოს სხვადასხვა – დიზაინის, საკვლევი თემებისა და ინტერესების მიხედვით. იმის გათვალისწინებით, თუ ვინ გეგმავს და რა მიზნით, დგება თეორიული ჩარჩო, განისაზღვრება დიზაინი და ა.შ. ცნება „კვლევის“ უკან ჩვენს საგანმანათლებლო სისტემაში ბოლო წლებია თითქოს გაურკვევლობა იმალება. ეს ნიშნავს იმას, რომ თითქოს რაღაც გავიგეთ კვლევის აუცილებლობის შესახებ, თუმცა პრაქტიკულად მაინც არ ვიცით კარგად, რა და როგორ გავაკეთოთ. ეს გაურკვევლობა ასევე გვაფიქრებინებს, რომ კვლევის ჩატარება მხოლოდ დიდ ორგანიზაციებს შეუძლიათ, მძლავრი ფინანსური და ადამიანური რესურსით, რაც ნამდვილად არაა სიმართლე. რა თქმა უნდა, კვლევის ჩატარება მოითხოვს მეთოდოლოგიისა და სხვა საკითხების თეორიული და პრაქტიკული ცოდნის აუცილებლობას, თუმცა სკოლას მსგავსი პრობლემის გადაჭრა კონსულტანტის დახმარებითაც შეუძლია. შესაბამისად, პროფესიული განვითარების სისტემის კარგად დაგეგმვის შემთხვევაში სკოლამ შეიძლება გარკვეული პერიოდის შემდეგ სათანადო უნარებით აღჭურვილი მასწავლებლები მიიღოს, რაც სამომავლო განვითარების კუთხით გაკეთებული დიდი ინვესტიციაა.

მეორე ალტერნატივას წარმოადგენს სკოლების მხარდაჭერა უნივერსიტეტების ხაზით – სამაგისტრო, სადოქტორო ან ინტეგრირებული პროგრამების ფარგლებში კვლევითი უნარებით აღჭურვილი სტუდენტების მიმაგრება კონკრეტულ სკოლებზე, რომლებიც სათანადო სფეროში, აკადემიური განათლების მქონე ხელმძღვანელის ზედამხედველობის ქვეშ დახმარებას გაუწევენ სკოლებს, გაუზიარებენ ცოდნას საკვლევი თემების შერჩევის, ლიტერატურის ანალიზის, ინსტრუმენტების შემუშავების, მონაცემთა შეგროვება ანალიზისა და შემდგომ ინტერვენციების დაგეგმვის ეტაპზე. ამ კოლაბორაციას ძალიან ბევრი დადებითი ეფექტი შეიძლება ჰქონდეს, თუმცა ყველაზე მნიშვნელოვანია საუნივერსიტეტო, თეორიული სივრცისა და რეალური პრაქტიკის ერთმანეთთან დაახლოებაა. ამ მოსაზრებას ავითარებდა დიმიტრი უზნაძეც, რომელიც თვლიდა, რომ უნივერსიტეტში აღზრდისა და პედაგოგიკის საკითხების კვლევა სკოლების პრაქტიკიდან წამოსულ პრობლემებზე უნდა დაფუძნებულიყო. გამომდინარე იქიდან, რომ უნივერსიტეტი უნდა ემსახურებოდეს განათლების სფეროს პროფესიონალების სწავლებას, იგი ვერ და არ შეიძლება იყოს მოწყვეტილი პრაქტიკისაგან, რეალობაში არსებული პრობლემებისა და საჭიროებებისაგან. მსგავსი ნაბიჯებით ასევე ჩნდება ახალი შესაძლებლობები უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებებისათვის – ხარჯების ოპტიმიზაცია, ავტორიტეტის ზრდა და სისტემის მთლიანობაში წარმოდგენა – როგორც ციკლის, ერთმანეთზე დამოკიდებული მწყობრი ნაბიჯების ერთობლიობა.

ამ საკითხის პირველ და უმნიშვნელოვანეს კვლევით აქტივობას წარმოადგენს Action Research – პრაქტიკული, პრაქტიკის, ქმედების, სამოქმედო კვლევა. ქართულენოვანი ლიტერატურა, როგორც ჩანს, ჯერჯერობით ვერ შეთანხმდა ერთ ტერმინზე. სხვადასხვა სახელმძღვანელოსა და გამოცემაში სხვადასხვა ცნება გვხვდება, თუმცა შინაარსით ერთსა და იმავეს – კურტ ლევინის მიერ შემუშავებულ საჭიროებებზე დაფუძნებული პრობლემების მეცნიერულ კვლევასა და გადაჭრის გზების დაგეგმვა/განხორციელებას მოიცავს. იგი მე-20 საუკუნის 30-იან წლებში ამერიკაში ემიგრირებული გერმანელი სოციალური ფსიქოლოგი იყო, რომლის კვლევის საგანს ჯგუფის დინამიკა და მიმდინარე ცვლილებები წარმოადგენდა (კონფლიქტი, კრიზისი, პრობლემის გადაჭრის სტრატეგიები). სწორედ მან გამოიყენა პირველად ტერმინი „Action Research“ და მთელი პროცესი სპირალურად წარმოიდგინა – ერთმანეთზე აგებული, განვითარებისკენ მიმართული ნაბიჯები. მეთოდოლოგიის სრულყოფაში ასევე დამსახურებული წვლილი მიუძღვის ბრიტანელ მეცნიერს ერიკ ტრისტს.

„ქმედების კვლევა ორ მიზანს ემსახურება: „სისტემის კვლევას და მის წევრებთან ერთად სისტემის სასურველი მიმართულებით შეცვლის მცდელობას. ამ ორი მიზნის მიღწევა აუცილებლად მოითხოვს მკვლევარსა და სისტემის წევრებს შორის აქტიურ თანამშრომლობას და აქცენტს სვამს ერთობლივ სწავლაზე, როგორც კვლევითი პროცესის ძირითად კომპონენტზე“. (MacIsaac in O’Brien, 2001, 3), ციტირებულია წულაძე, 2020).

ქმედების/პრაქტიკის კვლევის პირველი და მნიშვნელოვანი კომპონენტი პრობლემის აღიარებაა – ის ადამიანები, რომლებსაც პრობლემა ეხება, უნდა აღიარებდნენ მის არსებობას. მეორე ნაბიჯს გუნდის შექმნა წარმოადგენს, რომელიც მთელი პროცესის განმავლობაში მკვლევართან ერთად იმუშავებს პრობლემის შესწავლასა და მის მოგვარებაზე. პრაქტიკის კვლევა სხვა სოციალური კვლევებისაგან იმით განსხვავდება, რომ მასში ჩართული ადამიანები უკეთ სწავლობენ და იყენებენ მიღებულ ცოდნას. გარდა ამისა, საბოლოო პროდუქტი არამხოლოდ პროფესიულად განვითარებული პერსონალია, არამედ გადაჭრილი/მოგვარებული სოციალური პრობლემა. ამ პროცესში მკვლევარი მხოლოდ დამკვირვებელია და მის მიზანს არსებული პრობლემის გადაჭრა და გუნდის მხარდაჭერა წარმოადგენს. ამგვარად, პრაქტიკის კვლევას ორი საკვანძო ამოცანა ამოძრავებს: ცოდნის წარმოება, რომელიც თავად ჯგუფის წევრებისთვის გამოსადეგი იქნება და ამ ცოდნის საფუძველზე ჯგუფის რიგითი წევრების გაძლიერება. (Berg, Lune, 2012) ციტირებულია წულაძე, 2020).

აქედან გამომდინარე, შეიძლება დავუშვათ, რომ დღეს საქართველოში, საგანმანათლებლო ორგანიზაციებში დიდი პრობლემების მოგვარების გზებს პატარა გამოწვევებზე ორიენტირებული, კარგად წარმართული პრაქტიკის კვლევები წარმოადგენენ. თემატიკა არსებული რეალობიდან გამომდინარე ძალიან მრავალფეროვანი შეიძლება იყოს – დაწყებული კოვიდპანდემიის მიერ გამოწვეული სასწავლო დანაკარგებიდან (აკადემიური, სოციალურ-ემოციური) დასრულებული საერთაშორისო და ადგილობრივ კვლევებში ქართველ მოსწავლეთა მაჩვენებლებზე ორიენტირებით (წიგნიერება, მათემატიკური წიგნიერება, ძალადობა/ბულინგი და სხვ.). ასევე ნებისმიერი, სკოლის წინაშე მდგარი რეალური პრობლემა, რომლის მოგვარების აუცილებლობასა და საჭიროებასაც მასწავლებლები აღიარებენ.

საინტერესო საკვლევ საკითხს წარმოადგენს ასევე მასწავლებელთა პროფესიული განვითარება, მოტივაცია და მისი გავლენა მოსწავლის აკადემიურ მოსწრებაზე. ბევრი კვლევა აჩვენებს დადებით კავშირს მასწავლებლების ინტერესებზე მორგებულ პროფესიული განვითარების ღონისძიებებსა და მოსწავლეთა მიღწევებს შორის (Darling at all, 2005). იმისათვის, რომ მასწავლებელი თავად გახდეს საკუთარი პროფესიული განვითარების მსურველი და დამგეგმავი, მნიშვნელოვანია საკუთარ თავზე მისი წარმოდგენების კონკრეტული მიმართულებით ფორმირება. დადასტურებულია, რომ გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში პირველი მამოძრავებელი მასწავლებლისთვის ინსტიტუციის სტრატეგიისა და მიზნის რწმენაა და იმის გააზრება, რომ ორგანიზაციის მართვა ეფექტურად ხორციელდება. მოტივაციის მეორე ბიძგი საჭიროებაა – მასწავლებელს უნდა სჯეროდეს, რომ ამ ნაბიჯის გადადგმა მისი პრაქტიკის გაუმჯობესებას ძალიან სჭირდება. ეს ორი ფაქტორი – ეფექტურობა და საჭიროება განსაზღვრავს პედაგოგების მოტივაციას, ჩაერთონ პროფესიული განვითარების ღონისძიებებში, გააუმჯობესონ სწავლების პროცესი ან დარჩნენ ინერტულები. (Aeltermand at all, 2015)

თვითშეფასების საკითხები (სკოლის, მასწავლებლის, მოსწავლის) არსებითად დაკავშირებულია ორგანიზაციის წარმატებასა და მოსწავლის აკადემიურ მოსწრებასთან. იგი ასევე ხარისხის უზრუნველყოფის სისტემის მამოძრავებელი ბერკეტია და PDCA (დაგეგმე, იმოქმედე, შეამოწმე, განახორციელე) ციკლში სწორედ პრაქტიკის კვლევის ელემენტებს იყენებს. ეს მიმართულებაც კარგ საკვლევ თემებს იძლევა, რაც ასევე დაკავშირებულია პრაქტიკასთან.

საგანმანათლებლო კვლევის მთავარი პროდუქტის გარდა, ანგარიშის და/ან მოგვარებული პრობლემისა მისი გაზიარებაცაა, რაც საშუალებას აძლევს მსგავსი გამოცდილების მქონე სკოლებს დაზოგონ რესურსები, შეცვალონ პრაქტიკა ან საერთოდ შეამჩნიონ ისეთი პრობლემები, რომლებზეც აქამდე არ უფიქრიათ. აქედან გამომდინარე, ყველა სკოლისთვის ყოველდღიურ საქმიანობად უნდა იქცეს კვლევების წარმოება, ხოლო უნივერსიტეტებისათვის – სკოლების დახმარება, რათა არ იკვლიონ რეალობისგან შორს და შექმნან სისტემის განვითარებისკენ მიმართული პროდუქტები.

ჩვენს სკოლაში ინგლისური ენის სასწავლო სილაბუსი თვეში ერთხელ გვაქვს გაწერილი, ყოველი მეოთხე კვირა კი კითხვას ეთმობა. ბავშვები კითხულობენ თავიანთი ასაკისა და უცხო ენის დონის შესაბამის წიგნს, რომელიც სახელმძღვანელოებს დამატებით რესურსად ახლავს თან. თუმცა მასწავლებლები წიგნის არჩევანში შეზღუდული არ ვართ და, შესაბამისად, საჭიროებიდან გამომდინარე, თავადვე შეგვიძლია საკითხავი მასალის შერჩევა. მოსწავლეები ყოველთვის განსაკუთრებით ელიან „რიდინგ ვიქის“ მოსვლას, რადგან, როგორც წესი, ეს კვირა უამრავი სახალისო აქტივობითაა დატვირთული. იციან, რომ კითხვის პარალელურად ჯგუფებში განაწილდებიან, ვიქტორინაში ერთმანეთს შეეჯიბრებიან და ა.შ. მოკლედ რომ ვთქვა, სახალისო აქტივობების ხათრით „რიდინგ ვიქი“ იმ ბავშვებსაც უხარიათ, რომლებისთვისაც მხატვრული ლიტერატურის კითხვა ნომერ პირველ გატაცებას ნამდვილად არ წარმოადგენს.

პერიოდულად აქტივობების ცვლა აუცილებელია, რომ თუნდაც ასეთ კვირაში, რომელიც თვეში ერთხელ დგება, საგაკვეთილო პროცესი რუტინად არ იქცეს. ამაზე ფიქრისას ერთხელაც გამახსენდა, რამდენი ეკრანიზაცია არსებობს იმ წიგნებისა, რომლებსაც ვკითხულობთ. გამომდინარე იქიდან, რომ ბავშვებისთვის ფილმების გაცნობა, ჩვენება და შეყვარება ჩემი ერთ-ერთი საყვარელი თავშესაქცევია, იდეაც მეწვია: მომეწყო კინოჩვენება, როცა წიგნის კითხვას დავასრულებდი.

ეს იდეა პირველად მეოთხეკლასელებს გავუზიარე. მაშინ პინოქიოს კითხულობდნენ. წიგნი, რა თქმა უნდა, ადაპტირებული იყო და ავუხსენი, რომ ფილმში ან ანიმაციაში გაცილებით მეტი შეიძლებოდა ენახათ. რასაკვირველია, ამ იდეას დიდი ჟრიამულით შეხვდნენ, როცა ვუთხარი, რომ ნამდვილ კინოჩვენებას მოვაწყობდით, აფიშას დავხატავდით, ბილეთებსაც გავაკეთებდით და მესამეკლასელებსაც მოვიწვევდით.

მეოთხეკლასელებმა თავად შემომთავაზეს, რომ პინოქიოს ახალი ეკრანიზაცია გვენახა, რომელიც 2022 წელს გილერმო დელ ტორომ გადაიღო. ეს ეკრანიზაცია ერთ-ერთი საუკეთესოა, თუმცა გამომდინარე იქიდან, რომ დელ ტორო დიდების მეზღაპრე უფროა, ვიდრე პატარების, ცოტა შევშინდი. მიუხედავად ამისა, მეოთხეკლასელებმა არ დამითმეს და ჯიუტად მოითხოვეს, რომ სწორედ ეს ეკრანიზაცია გვენახა.

აფიშისა და ბილეთების დამზადებას დაახლოებით ერთი კვირა მოვუნდით. რადგან მის ხატვას მთელ გაკვეთილს ვერ დავუთმობდი, ბავშვები მოუთმენლად ელოდნენ გაკვეთილის ბოლო ათ წუთს, რომ მუშაობა გაეგრძელებინათ. როლები თავად გაინაწილეს: ზოგი ხატავდა, ზოგი გაფერადებაში ეხმარებოდა, დანარჩენები ისხდნენ და ბილეთებს ჭრიდნენ. საბოლოოდ თარიღი შევათანხმეთ და აფიშა ბიბლიოთეკის კარზე მივაკარით.

ოფიციალურად კინოჩვენებაზე მესამე კლასი დავპატიჟეთ. ჩემი გათვლა ასეთი იყო: მეოთხე კლასი დაპატიჟებდა მესამეს, მესამე – მეოთხეს, მეხუთე – მეექვსეს, მეექვსე კი – მეხუთეს. რადგან მე სწორედ ამ კლასებს ვასწავლი. თუმცა პირველ კინოჩვენებაზე საქმე სულ სხვანაირად წარიმართა – ბიბლიოთეკაში მეორეკლასელებიც შემოგვიერთდნენ და პინოქიოს ბოლომდე დიდი ინტერესით უყურეს. როგორც ველოდი, კონკრეტული სცენები და დეტალები, მაგალითად, მუსოლინის, გარდაცვალება, მკვდრეთით აღდგომა და სხვა მსგავსი გაუგებარი დარჩათ. რა გასაკვირია, რომ მესიჯი ვერ აღიქვეს, თუმცა ამას ხელი ნამდვილად არ შეუშლია მათი გულწრფელი ხითხითისა და ცრემლებისთვის. მიუხედავად სიმბოლური დასასრულისა, ბავშვებმა სწორედ ის გაიგეს, რაც მათ ასაკში უნდა გაეგოთ – სიკეთის, მეგობრობის, თავგანწირვისა და სიყვარულის ამბავი. ბევრ მათგანს ცრემლებსაც ვწმენდდი დასასრულ მარტოდ დარჩენილი პინოქიოს გამო. მჯერა, როცა ბავშვები დიდი და ჭკვიანი გაიზრდებიან, ამ ფილმს ხელახლა ნახავენ და სულ სხვა თვალით დაინახავენ ყველა დეტალს. თუმცა კი ემოციების დონეზე აუცილებლად გაახსენდებათ ის, რაც მისი პირველად ნახვისას იგრძნეს.

მეორე კინოჩვენების გამართვა მესამეკლასელებმა ითავეს. იმ განსხვავებით, რომ ამჯერად ეს „რიდინგ ვიქს“ არ უკავშირდებოდა. პირველი კინოჩვენების შემდეგ მათ უბრალოდ ძალიან სურდათ, რომ ორგანიზატორები ამჯერად თავად ყოფილიყვნენ. გამომდინარე იქიდან, რომ უამრავი კარგი ფილმია სანახავი, მეც უკან არ დავიხიე. მესამეკლასელებს ანიმაცია თავად შევურჩიე, ამჯერად „ზღვის სიმღერა“, რომელზეც წლებია შეყვარებული ვარ და ვფიქრობ, რომ ეს სილამაზე ყველა ბავშვს უნდა ჰქონდეს ნანახი. ჩემდა გასაკვირად და ამავდროულად გასახარად „ზღვის სიმღერა“ ბევრს არ ჰქონდა ნანახი. მესამეკლასელებს ფორმატის ფურცელი გადავეცი და ეკრანზე ფილმის მთავარი პოსტერი გავუშალე. ამჯერად აფიშის დახატვას მხოლოდ ერთი დღე დასჭირდა, რადგან გაკვეთილის ბოლოს ბავშვებმა მთხოვეს, მათთვის მასზე დამოუკიდებლად მუშაობის უფლება მიმეცა და მითხრეს, რომ გაკვეთილების შემდეგ თავადვე დაასრულებდნენ. თან ეს ჩემთვისაც სიურპრიზიც იქნებოდა.

დაახლოებით 4-5 საათის შემდეგ სამასწავლებლოს კარის ვიწრო ფანჯარაში ლოყებაწითლებული მესამეკლასელები აისვეტნენ. ხტუნავდნენ და მეძახდნენ, მალე მოდითო. შედეგით მართლაც აღფრთოვანებული დავრჩი. აფიშა მალევე გამოვაკარით ბიბლიოთეკის შუშის კარზე. წინა აფიშამ კი სამასწავლებლოს კედელზე გადმოინაცვლა.

ამჯერად მესამეკლასელებმა იმდენი ბილეთი გააკეთეს, რომ მეორეკლასელებისთვისაც საკმარისი ყოფილიყო. ბილეთები სხვადასხვანაირად იყო გამოჭრილი და გაფორმებული, ისე შეუქმნიათ, როგორც თავად უნდოდათ. თითოეულიდან მათი ხასიათი და ინდივიდუალიზმი ანათებდა – ამან განსაკუთრებით გამახარა.

კინოჩვენებამ ამჯერადაც ბრწყინვალედ ჩაიარა და პატარა ადამიანებმა ბოლო წუთამდე ერთგულად უცქირეს მათსავით პატარა და-ძმის უცნაურ ამბავს. ფილმის დასასრულ ეკრანზე გამოჩენილი ფილმის დასაწყისში გარდაცვლილი დედის გამოჩენამ კი ისეთი ხმამაღალი ოვაცია გამოიწვია, რომ მთელი საათ-ნახევრის გულწრფელი ემოციები გადაწონა. მესამეკლასელი დემეტრე ცრემლიანი თვალებით მიხსნიდა, რომ დასასრული არ მოეწონა და თავად დაწერდა სხვანაირ ფინალს, სადაც დედას სამუდამოდ დააბრუნებდა.

კინოჩვენებების მოწყობა მრავალმხრივ და მხოლოდ დადებითად მოქმედებს ბავშვების სასკოლო ცხოვრებაზე. ფილმების ყურება ბავშვებს ისეთი კოგნიტიური უნარების განვითარებაში ეხმარება, როგორიცაა, გრძელვადიანი მეხსიერების ჩამოყალიბება, კონცენტრაციისა და მსჯელობის უნარი. ფილმებში ბევრი დიალოგია, რომელთა დახმარებითაც ბავშვები ახალ ლექსიკურ ერთეულებს სწავლობენ. ჩემს შემთხვევაში ეს ორმაგად მომგებიანი იყო, რადგან როგორც ინგლისურის მასწავლებელი, ფილმებს ინგლისურად ვუშვებდი. მართალია, ზოგიერთი უკმაყოფილებას გამოთქვამდა, რომ ყველაფერი არ ესმოდა და შიგადაშიგ იღლებოდნენ კიდეც, თუმცა ყურის შეჩვევა მხოლოდ და მხოლოდ დროის საკითხია, რაც თანდათანობით უკეთ და უკეთ გამოუვათ.

გარდა ზემოთ ნახსენები ზოგიერთი კოგნიტიური უნარისა, ფილმები ბავშვებს ზოგად განათლებასაც აძლევს. მათ ინფორმაცია მიეწოდებათ სხვადასხვა ამბავზე, ისტორიაზე, კულტურაზე; ზოგიერთი ამბავი მათთვის შთამაგონებელიც შეიძლება აღმოჩნდეს, რაც, ჩემი აზრით, ყველაზე მნიშვნელოვანია, რადგან შთაგონებას თან ახლავს წარმოსახვისა და შემოქმედებითი უნარების გააქტიურებაც. და რაც ყველაზე მთავარია, ვითარდება მათი ემოციური ინტელექტი და ყოველი მომდევნო კარგი ფილმის შემდეგ, იმაზე უფრო ემპათიური ხდებიან, ვიდრე მანამდე იყვნენ.

ამიტომ, მაქსიმალურად გამოიყენეთ თქვენი სკოლის რესურსი და აჩუქეთ მოსწავლეებს ის ჯადოსნური წუთები და გამოცდილება, რომლებიც მათთვის ფილმის შერჩევას, აფიშაზე და ბილეთებზე მუშაობას, სივრცეში მოწვეული სტუმრების მიღებას და შემდეგ კი – ფილმის ყურებას მოაქვს. ეს ყველაფერი მათთვის დაუვიწყარ მოგონებებად იქცევა.

“სასწავლო გაჩერებები“ აქტივობების ერთობლიობაა, რომელიც მასწავლებელს საშუალებას აძლევს, შეუქმნას მოსწავლეებს სახალისო, საინტერესო და მამოტივირებელი გარემო, გაზარდოს მათი ჩართულობა მოსწავლეთა ინტერესების, სწავლის სტილისა და შესაძლებლობების გათვალისწინებით. მეთოდის გამოყენება გაკვეთილზე საკმაოდ შრომატევადია და წინასწარ ძალიან სკრუპულოზურ დაგეგმვას საჭიროებს. მნიშვნელოვანია, მასწავლებელი კარგად იცნობდეს იმ კლასის მოსწავლეებს, რომელშიც ასეთი აქტივობების განხორციელებას გეგმავს. ვინაიდან პროცესი დროში ძალიან ზუსტად უნდა იყოს გაწერილი, ყველა ნიუანსის გათვალისწინება მნიშვნელოვანია. სასწავლო გაჩერებების რაოდენობა, ჩემი გამოცდილებით, ოთხს არ უნდა აღემატებოდეს. ჯგუფებს პრეზენტაციისთვის საკმარისი დრო უნდა მიეცეს. მათ, როგორც ჩვენ, ყველაზე მეტად შეფასების მოლოდინი აქვთ. ძალიან მნიშვნელოვანია მოსწავლეებს არ გავუჩინოთ დაუკმაყოფილებლობის შეგრძნება. თითოეულ სასწავლო გაჩერებაზე დაგეგმილი ყველა აქტივობა დაახლოებით თანაბარ დროში შესრულებადი უნდა იყოს.

პროცედურა:

1. საკლასო ოთახის მომზადება: კლასში ყველა გაჩერება და შესაბამისი რესურსი სივრცეში წინასწარ უნდა იყოს გადანაწილებული. სამუშაო სივრცეები დაცილებული უნდა იყოს ერთმანეთისგან, ამიტომ უმჯობესია მსგავსი გაკვეთილი დიდ საკლასო ოთახში ჩატარდეს;
2. მოსწავლეების ჯგუფებში გადანაწილება: გასათვალისწინებელია მოსწავლეთა გენდერული ბალანსის დაცვა, უმჯობესია გოგოები და ბიჭები დაახლოებით თანაბარი რაოდენობით გადანაწილდნენ ჯგუფებში.
3. სასწავლო გაჩერებებზე განაწილება: პირობითად პირველი ჯგუფი განთავსდება პირველ გაჩერებაზე, მეორე ჯგუფი – მეორეზე, მესამე ჯგუფი – მესამეზე და მეოთხე ჯგუფი – მეოთხე გაჩერებაზე. ისინი ერთდროულად იწყებენ მუშაობას.
4. ქცევის წესების გაცნობა/შეხსენება: მოსწავლეები გაეცნობიან გაკვეთილის სპეციფიკას, ჯგუფებმა უნდა იმოძრაონ საათის ისრის მიმართულებით. უმნიშვნელოვანესია დროის ლიმიტის დაცვა. დროის გასვლისთანავე ჯგუფი უნდა გადაადგილდეს მომდევნო გაჩერებაზე. სამუშაო ფურცლები უმჯობესია ფერების მიხედვით განსხვავდებოდეს. მაგალითად, პირველი ჯგუფი სამუშაოს ასრულებს ყვითელი ფერის ფურცლებზე, რომელიც დახვდება თითოეულ გაჩერებაზე, მეორე ჯგუფი მუშაობს მწვანე ფურცლებზე და ა.შ. შესრულებულ დავალებებს კედელზე აკრავენ უკუღმა, ქაღალდის წებოვანი ლენტით. მასწავლებელი თან ახსენებს დროს და თან აკვირდება ჯგუფების მუშაობას და ინიშნავს მონაცემებს დაკვირვების ცხრილში.
5. პრეზენტაცია: ბოლო გაჩერებაზე ყველა ჯგუფი აკეთებს სხვა ჯგუფის ნამუშევრის პრეზენტაციას. ბოლოს ჯგუფიდან ერთი წევრი აფასებს საკუთარი ჯგუფის მუშაობის ძლიერ და სუსტ მხარეებს. მასწავლებელი არიგებს გასასვლელ ბარათებს, რომელიც საჭიროა გაკვეთილის შესაფასებლად და მოსწავლეთა ინტერესების გამოსავლენად.

ახლა გთავაზობთ მეათე კლასში ჩატარებული გაკვეთილის აქტივობებს. ,,სასწავლო გაჩერებებზე“ დავამუშავეთ საკითხი: ვირუსები, ვირიონები, პრიონები, ვიროიდები.

მიზანი: მოსწავლემ შეძლოს სამეცნიერო ტექსტის დამუშავება და ვენის დიაგრამის გამოყენებით სხვადასხვა სტრუქტურის შედარება, ვიდეოს მიხედვით რომელიმე წარმონაქმნის მოდელის დამზადება და მის შეზღუდვებზე მსჯელობა, ვირუსული დაავადების წინააღმდეგ პრევენციული ღონისძიებების მნიშვნელობაზე მსჯელობა.

გაჩერება 1: მოსწავლეები დაამუშავებენ ინფორმაციას და წარმოადგენენ ვენის დიაგრამის სახით სამუშაო ფურცელი N 1.

გაჩერება 2: მოსწავლეები დაამუშავებენ ინფორმაციას ვირუსული დაავადების წინააღმდეგ პრევენციული ღონისძიებების მნიშვნელობის შესახებ და შექმნიან შესაბამის სლოგანს სამუშაო ფურცელი N2;

გაჩერება 3: მოსწავლეები ექსპერიმენტულად დაადასტურებენ ვირუსების საპონთან დამოკიდებულების განსხვავებას სამუშაო ფურცელი N3;

გაჩერება 4: მოსწავლეები გაეცნობიან ვიდეოს პრიონული დაავადების მექანიზმების შესახებ და უპასუხებენ შეკითხვებს სამუშაო ფურცელი N4.

თითოეული გაჩერებისთვის განკუთვნილია 8 წუთი, ჯამში – 32 წუთი. პრეზენტაციისთვის თითოეულ ჯგუფს ეძლევა 2 წუთი, გაკვეთილის შესაჯამებლად – 5 წუთი.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1. https://bit.ly/3Kqik1t

სკოლებს მდგრადი განვითარების მიზნების შესახებ ცნობიერების ამაღლებასა და ლოკალურ დონეზე მათ შესრულებაში განსაკუთრებული როლი აკისრიათ. სტატიაში გაგიზიარებთ ჩემი მოსწავლეების მიერ განხორციელებული პროექტის – „ნუ გადამაგდებ, გადამარჩინე და შემქმენი შენი ხელით“ – შედეგებს, მიღწევებსა და რჩევებს, თუ როგორ დაამზადოთ ხელნაკეთი წიგნაკები მეორადი ქაღალდისგან.

***

ქართული რეალობის სკოლების საკლასო ოთახებში მხოლოდ ერთი ურნა დგას. როგორც წესი, მოსწავლეები, სხვა ნარჩენებთან ერთად, ნაგვის ყუთში ფურცლებსაც ყრიან. სასკოლო ცხოვრებაში უამრავი ქაღალდი იხარჯება. შევსებული რვეულები, დიდ ფორმატებზე შესრულებული პროექტები, თაბახის ფურცლები ნარჩენების საერთო ურნაში ხვდება.

ზოგიერთ სკოლაში მწვანე ურნები დგას. ეკო კლუბები და მასწავლებლები საკუთარი ინიციატივით მაკულატურას აგროვებენ და მეორადი გადამუშავების მიზნით აბარებენ. მწვანე ყუთებზე ხელმისაწვდომობა ყველას არ აქვს. მაკულატურის შეგროვება და მისი გადამუშავება სკოლის ბაზაზეც შესაძლებელია…

როგორ შევძინოთ ახალი სიცოცხლე მეორად ქაღალდს?

2022-2023 სასწავლო წელს, ქალაქ მარნეულის N5 საჯარო სკოლაში ახალი სამოქალაქო კლუბი დავაარსეთ. კლუბის შექმნას დაემთხვა USAID სამოქალაქო განათლების პროგრამის ფარგლებში მცირე გრანტების კონკურსის გამოცხადება. რამდენიმე შეხვედრის შემდეგ უკვე მზად გვქონდა საპროექტო განაცხადი, რომელიც სკოლაში მაკულატურის შეგროვებასა და მის გადამუშავებას ეხებოდა. ჩვენი იდეა მოიწონეს. პროექტის განხორციელება მალე დავიწყეთ.

პროექტის განმახორციელებელმა გუნდმა ცნობიერების ამაღლების კამპანიის წარმოება დაიწყო. სამიზნე ჯგუფად შეირჩა დაწყებითი საფეხურის კლასები. IV-V კლასელებს ჩაუტარდათ პრეზენტაციები, რომლებიც ეხებოდა ნარჩენების დახარისხებას, მართვასა და ქაღალდის მეორად გამოყენებას.

შემდეგ საპილოტე კლასებში დავდგით ახალი ურნები, რომლებშიც მხოლოდ ქაღალდი უნდა ჩაეყარათ. პროექტის განმახორციელებელი გუნდი კვირაში ორჯერ აწარმოებდა შემოვლას ქაღალდის შეგროვების მიზნით.

ხელნაკეთი წიგნაკების დამზადების პროცესი

მაკულატურის გარკვეული რაოდენობის შეგროვების შემდეგ, სამუშაოებმა სკოლის ლაბორატორიაში გადაინაცვლა. აქ დაიწყო ყველაზე რთული და ამავდროულად ყველაზე საინტერესო ნაწილი – ხელნაკეთი წიგნაკების დამზადების პროცესი.

რამდენიმე რჩევა, როგორ მივიღოთ ქაღალდის მასა.

1. დავაქუცმაცოთ ქაღალდი წვრილად (ჩვენ პროექტის ფარგლებში შევიძინეთ ქაღალდის დამაქუცმაცებელი – შრედერი. თუმცა ქაღალდის დაქუცმაცება ხელით ან მაკრატლის საშუალებითაც შეიძლება);
2. დაქუცმაცებული ქაღალდი ჩავყაროთ წყალში და ჩავალბოთ (საუკეთესოა ერთი დღის ჩალბობილი მასა);
3. ჩალბობილი მასა ჩავყაროთ ბლენდერში და ავთქვიფოთ (ბლენდერს უჭირს ქაღალდის ათქვეფა, ამიტომ მოერიდეთ 300 გრამზე მეტი მასის ჩაყრას. 300 გრამი ქაღალდის მასაზე დაასხით დაახლოებით ერთი ლიტრი წყალი. ათქვეფის პროცესში შეიძლება კიდევ მოგიწიოთ წლის დამატება);
4. ათქვეფის შემდეგ მიღებული მასა დაასხით საწურზე ან სხვა მოწყობილობაზე მის გასაშლელად. გაშლის დროს შეგიძლიათ აკონტროლოთ ქაღალდის სისქე. თუ გსურთ სქელი ქაღალდის მიღება (მაგალითად ყდისთვის), მაშინ მეტი ქაღალდის მასა დაგჭირდებათ (ჩვენი გუნდი იყენებდა საცერს და მაგიდის ტილოებს);
5. მას შემდეგ, რაც კარგად გაიშლება ქაღალდის მასა და გაიწურება გადმოაპირქვავეთ ფრთხილად სწორ ზედაპირზე და დაელოდეთ გაშრობას (ქაღალდის გაშრობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ როგორ ნიავდება ოთახი);
6. გაშრობის შემდეგ მიღებული ახალი ქაღალდი შეგიძლიათ, გამოიყენოთ სურვილისამებრ…

მეტი თვალსაჩინოებისთვის, გთავაზობთ ჩვენ მიერ მომზადებულ ვიდეოს:

წიგნის სანიშნეები

ხელნაკეთი წიგნაკების დამზადებისას, მრგვალ ქაღალდებს გვერდებს ვაჭრიდით. ამ დროს ჯგუფში დაიბადა იდეა, რომ ჩამოჭრილი ნარჩენებისგან დაგვემზადებინა წიგნის სანიშნეები. ორი კვირის განმავლობაში დამზადდა და მოიხატა 120-მდე წიგნის სანიშნე.

საპილოტე კლასების ჩართულობა

მაკულატურის გადამუშავებისა და ქაღალდის დამზადების პროცესში პროექტის განმახორციელებელ გუნდთან ერთად ჩართული იყო IV-V კლასის მოსწავლეები. ისინი აკვირდებოდნენ პროცესს და ხედავდნენ, როგორ იძენდა ახალ სიცოცხლეს მათ მიერ შეგროვებული მეორადი ქაღალდები.

პროექტის განხორციელების შედეგად მოსწავლეებმა ისწავლეს:

• ნარჩენების დახარისხება;
• დაზოგვა;
• გადამუშავებული ქაღალდისგან მეორადი ნივთების დამზადება.

ამავდროულად ჩართულ მოსწავლეებს გამოუმუშავდათ სამეწარმეო უნარ-ჩვევები. ჩვენი შექმნილი პროდუქცია წარმოდგენილი იყო 2023 წლის 21 მარტს, მარნეულში, ნოვრუზ ბაირამისადმი მიძღვნილ გამოფენა-გაყიდვაზე. პროექტში ჩართულმა XI კლასის მოსწავლეებმა, რომლებიც სწავლობენ არჩევით საგანს „მეწარმეობა“, დააფუძნეს მოსწავლეთა კომპანია სახელწოდებით „მიყიდე“. მალე დავიწყებთ ჩვენ მიერ შექმნილი ხელნაკეთი ეკომეგობრული წიგნაკებისა და სანიშნების ონლაინრეალიზაციას.

იდეის ავტორები:

მარიამ ფიფია (პროექტის ხელმძღვანელი), ლიზი და ანი ოგანეზოვები, რუსლან კარახმაზლი, ვიქტორია კალინკარიდუ, ზაურ ვალიევი, მარიამ ხარშილაძე, ანასტასია სისვაძე

მენტორი – თემურ სუყაშვილი

პროექტი „ნუ გადამაგდებ, გადამარჩინე და შემქმენი შენი ხელით“ განხორციელდა USAID სამოქალაქო განათლების პროგრამის ფარგლებში გამოცხადებული მცირე გრანტების კონკურსის ფარგლებში, რომელსაც ქვემო ქართლში ახორციელებს სიქა.

არცთუ ისე დიდი ხნის წინ, როდესაც იმ ბავშვებთან გასაუბრება მიწევდა, რომლებიც ახალი სასწავლო წლიდან პირველკლასელის სტატუსით სკოლის კარს შეაღებენ, გადავწყვიტე სასკოლო სწავლებისთვის მზაობის დონის გარკვევის შემდეგ თითოეული მათგანისთვის ფოტოსურათი გადამეღო. აღნიშნული ქმედებისკენ მიბიძგა იმის გაცნობიერებამ, რომ ერთი შეხვედრისა და საუბრის შემდეგ ხშირ შემთხვევაში ბავშვი უკვე თავისიანად გვთვლის და ძალიან უკვირს, შეიძლება ითქვას, სწყინს კიდეც, როცა მისი სახელი, სახე, ვინაობა არ გვახსოვს. ბავშვების სიმრავლიდან გამომდინარე მივხვდი, რომ ჩემთვის თითოეული მათგანის დამახსოვრება ადვილი არ იქნებოდა. ამიტომ, გადავწყვიტე გადამეღო ფოტოები, რომლებიც საჭირო დროს მათი ვინაობისა და მათთან დაკავშირებული ინფორმაციის გახსენებაში დამეხმარებოდა. რა თქმა უნდა, ფოტოს გადასაღებად ნებართვას ვთხოვდი როგორც მშობელს, რომელიც ჩვენს შეხვედრას ესწრებოდა, ასევე თავად ბავშვს. მშობლები ყოველგვარი წინააღმდეგობის გარეშე, შეიძლება ითქვას სიხარულითაც თანხმდებოდნენ ჩემს შეთავაზებას. რაც შეეხება ბავშვებს, მათი რეაქციები ერთგვაროვანი ნამდვილად არ იყო. ზოგიერთი აღნიშნული თხოვნით მიმართვისთანავე პოზიორობას იწყებდა. დიდ ნაწილს აშკარად არ სიამოვნებდა ჩემი შეთავაზება, მაგრამ თხოვნის ფორმით მიმართვა „განაიარაღებდა“ და წინააღმდეგობას აღარ მიწევდნენ. თუმცა, ერთმა ბიჭუნამ თავი ვერ შეიკავა და ჩემს თხოვნაზე თხოვნითვე მიპასუხა: „კარგით, გადამიღეთ, მაგრამ ძალიან გთხოვთ, Instagram-ზე არ დადოთ“. ჩემმა პასუხმა, რომ მე ნამდვილად არ მქონდა განზრახული მისი ფოტოს სადმე განთავსება, პატარა დაამშვიდა და არანაირი წინააღმდეგობა აღარ გაუწევია ფოტოს გადაღების დროს.

რამდენად გამართლებულია ბავშვების ფოტოების გამოქვეყნება სხვადასხვა სოციალურ ქსელში, მით უმეტეს მათი ნებართვისა და სურვილის გარეშე. სანამ ბავშვი პატარაა, ბუნებრივია ის ვერანაირ წინააღმდეგობას ვერ გაუწევს უფროსებს და სწორედ ამიტომ ინტერნეტსივრცე, სოციალური ქსელები ძირითადად სწორედ მათი ფოტოებითაა გადავსებული. მაგრამ, როგორც კი ბავშვი წამოიზრდება, ის უკვე თავად აკონტროლებს სიტუაციას და მისი ნების, მასთან შეთანხმების გარეშე უფროსის მიერ მისი ფოტოს გამოქვეყნებამ შეიძლება მოზარდში სერიოზული „ამბოხი“ გამოიწვიოს. სწორედ ამიტომ მშობლები გაცილებით მეტ სიფრთხილეს იჩენენ სწორედ უკვე წამოზრდილი ბავშვების ფოტოების და ვიდეოჩანაწერების გამოქვეყნების დროს.

სოციალური ქსელები ფოტოსურათების და მით უმეტეს ბავშვების ფოტოების გარეშე წარმოუდგენელია. სრულიად გასაგებია მშობლის სურვილი, გაუზიაროს შვილთან დაკავშირებული საკუთარი ბედნიერება და სიხარული ყველას, მთელ სამყაროს, ნაცნობებს და უცნობებს, უჩვენოს რა მშვენიერი პატარა ჰყავს. იამაყოს იმით, როგორ გაიზარდა ის, რა მიღწევები აქვს, როგორ მხიარულად შეხვდა მორიგ დღესასწაულს მთელ ოჯახთან ერთად ან როგორ გაატარა არდადეგები. მშობლების, განსაკუთრებით კი დედების სურვილს, გამოაქვეყნონ საკუთარი პატარას ფოტოები სოციალურ ქსელებში თავისი ახსნა აქვს. ხშირ შემთხვევაში ამით ისინი ცდილობენ საკუთარი თავის, როგორც იდეალური მშობლის თვითდამკვიდრებას.

არ შეიძლება არ გავითვალისწინოთ, რომ ინტერნეტსივრცეში განთავსებული ნებისმიერი ინფორმაციის, ფოტოსურათის, ვიდეოჩანაწერის გაკონტროლება რთულია. მრავალრიცხოვანი სოციალური ქსელები ვარაუდობს მილიონი მომხმარებლის არსებობას, რომლებიც ყოველგვარი წინააღმდეგობის, დაბრკოლების, სირთულის გარეშე გაეცნობიან ჩვენ მიერ განთავსებულ ინფორმაციას, ფოტოებს, ვიდეოჩანაწერებს და შეიძლება ჩვენთვის არასასურველი მიზნებითაც კი გამოიყენონ ისინი. ეს განსაკუთრებით საყურადღებო ხდება მაშინ, როცა საქმე ბავშვებს ეხება. ბავშვების ფოტოების ინტერნეტში განთავსებით ჩვენ ყოველთვის არ ვფიქრობთ ასეთი პუბლიკაციების შედეგებზე.

რა არასასიამოვნო შედეგების მომტანი შეიძლება აღმოჩნდეს ბავშვების ფოტოების უკონტროლოდ და ურიცხვი რაოდენობით განთავსება სოციალურ ქსელებში:

• ნებისმიერი დედისთვის მისი შვილი საუკეთესოა ამ სამყაროში. მას ვერ წარმოუდგენია, რომ მისი საყვარელი პატარა შეიძლება ვინმეს არ მოეწონოს. თუმცა, ინტერნეტსივრცეში დამკვიდრებული ნეგატივის წყალობით მოიძებნებიან ადამიანები, რომელთა კომენტარები შეიძლება დამამცირებელი, შეურაცხმყოფელი აღმოჩნდეს და სიძულვილითაც იყოს სავსე;
• მოზარდები ხშირად ხდებიან ფსიქოლოგიური ძალადობის მსხვერპლი. დაცინვის მიზეზი შეიძლება გახდეს ნებისმიერი რამ: გარეგნობა, ქცევა, მატერიალური მდგომარეობა, ოჯახი. მოზარდისათვის უკიდურესად უსიამოვნო იქნება, თუ მოძალადისათვის ხელმისაწვდომი გახდება დედის გვერდზე განთავსებული, ადრეულ პერიოდში გადაღებული მისი ფოტოები ან ვიდეოები, რომლებშიც ბავშვი საუკეთესო მხრიდან არ არის წარმოდგენილი. ნაყინით ან შოკოლადით მოთხუპნილი ბავშვის ფოტო დედაში შეიძლება ტკბილ მოგონებებს აღძრავდეს, მაგრამ არ არის გამორიცხული, რომ იგივე ფოტო მოზარდის თანატოლებისათვის ხუმრობის და დაცინვის საბაბი გახდეს;
• პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობისა და კონფიდენციალურობის დარღვევით ინტერნეტსივრცეში ფოტოების განთავსებამ შეიძლება საკმაოდ გაართულოს მშობლისა და შვილის ურთიერთობა. მშობლის წყალობით მოზარდისათვის არასასურველი, არმოსაწონი, ადრეულ ბავშვობაში გადაღებული უხერხული ფოტოების გასაჯაროებამ შეიძლება მოზარდს მძიმე ფსიქოლოგიური ტრავმა მიაყენოს. რაც უფრო დიდია ბავშვი, მით უფრო უკმაყოფილო იქნება ის იმით, რომ მშობლები იყენებენ მის პიროვნებას საჯარო განცხადებებისათვის და ასე თუ ისე წარმოადგენენ მას ინტერნეტში, მათი ნებართვის გარეშე აქვეყნებენ ისეთ ფოტოებს, რომლებიც ბავშვში უხერხულობას იწვევს, სადაც ის შიშველი, საჭმლით მოთხუპნილი, მძინარე მდგომარეობაშია და ა.შ. მშობლები, რომლებიც შვილის ფოტოებს მისი ნებართვის გარეშე აქვეყნებენ, პატივს არ სცემენ მის უფლებებს. რაც უფრო დიდხანს გაგრძელდება ეს, მით უფრო ხშირად გახდება ასეთი პოსტები დაძაბულობის, კონფლიქტების წყარო. ონლაინ პუბლიკაციების გამო შეიძლება სერიოზულად დაზარალდეს ურთიერთობა მოზარდსა და მშობელს შორის.

რა შეიძლება გაკეთდეს იმისათვის, რომ ბავშვების ფოტოების განთავსება სოციალურ ქსელებში, როგორც ზემოაღნიშნული, ასევე სხვა უამრავი უარყოფითი შედეგის მომტანი არ აღმოჩნდეს.

რეკომენდაციები მოსალოდნელი არასასურველი შედეგების თავიდან ასაცილებლად:

• უპირველეს ყოვლისა, ბავშვმა უნდა იცოდეს, რომ მისი ფოტოების გამოქვეყნებას ვაპირებთ. ვთხოვოთ ამის ნებართვა და შეიძლება თავად მას შევარჩევინოთ გამოსაქვეყნებლად ფოტოსურათები. მაგრამ, იმ შემთხვევაში, თუ ის ფოტოების ინტერნეტსივრცეში მოხვედრის წინააღმდეგია, დავყვეთ მის ნებას და უარი ვთქვათ ჩვენს განზრახვაზე;
• მშობლები, როგორც წესი, ბავშვების ფოტოების განთავსებას სოციალურ ქსელებში იწყებენ დიდი ხნით ადრე, სანამ პატარას თავად ექნება საშუალება გამოთქვას საკუთარი აზრი ამ საკითხზე. ამასთან, დედები ნაკლებად ფიქრობენ იმაზე, რომ გარკვეული დროის შემდეგ მათმა უკვე წამოზრდილმა ბავშვმა შეიძლება გამოთქვას პრეტენზია ამის გამო. კარგი იქნება, თუ ვიმოქმედებთ ბავშვის ინტერესებიდან გამომდინარე, ავწონ-დავწონით, რა გავლენას მოახდენს ჩვენ მიერ გამოსაქვეყნებლად მომზადებული კონკრეტული ფოტო ბავშვის ცხოვრებაზე მომავალში. მოვერიდოთ ისეთი ფოტოების გამოქვეყნებას, რომლებიც ბავშვს მომავალში უხერხულ მდგომარეობაში ჩააყენებს. გაუმართლებელია მტირალი, შიშველი, საჭმლით ცხვირ-პირმოთხუპნილი ბავშვის ფოტოს გამოქვეყნება;
• იდეალური ვარიანტი იქნება, თუ დედა საერთოდ არ გამოაქვეყნებს შვილის ფოტოს სოციალურ ქსელში მანამ, სანამ ბავშვს თავად არ შეეძლება თანხმობის მიცემა. მაგრამ ეს იდეალური სცენარია, რომელსაც ცოტა თუ გაჰყვება, რადგანაც ყველა დედა მიისწრაფვის გაუზიაროს სხვებს მნიშვნელოვანი მომენტები საკუთარი შვილის ცხოვრებიდან. როდესაც უფროსები ბავშვის შესახებ რაიმე ინფორმაციას ან ფოტოს ვაქვეყნებთ, ნაკლებად ვფიქრობთ იმაზე, მოგვეწონებოდა თუ არა თავად, თუკი ასეთ რამეს ჩვენ შესახებ გამოაქვეყნებდნენ. ნებისმიერ ტექსტს, რომელსაც ინტერნეტსივრცეში ვაქვეყნებთ კრიტიკულად უნდა შევხედოთ – დასაშვებია თუ არა, რომ ამის შესახებ ყველამ იცოდეს; თავად მე თუ ვისურვებდი, რომ ასეთი რამ ჩემ შესახებ დაეწერათ. ხომ არ შერცხვება ბავშვს ამის გამო მომავალში. ნუ გავაზიარებთ საჯარო სივრცეში მოზარდის ისეთ ფოტოებს, რომლებიც 10 წლის შემდეგ მას უხერხულ მდგომარეობაში ჩააყენებს;
• თუ ბავშვი მოგვთხოვს, წავშალოთ ყველა ის ფოტო, რომელსაც სოციალურ ქსელში მისი ნებართვის გარეშე განვათავსეთ, აუცილებლად დავაკმაყოფილოთ მისი მოთხოვნა, რადგან ეს მოთხოვნა სრულიად სამართლიანია.

ბავშვობა მშვენიერი და ნათელი პერიოდია ადამიანის ცხოვრებაში. თანამედროვე ტექნოლოგიები ამ პერიოდის მნიშვნელოვანი მომენტების დაფიქსირებისა და სამახსოვროდ შენახვის კარგ საშუალებას იძლევა. ვიყოთ ფრთხილი ბავშვების ფოტოების ინტერნეტსივრცეში განთავსებისას. გონივრული მიდგომის შემთხვევაში შეგვიძლია, დავიცვათ ბალანსი სოციალურ აქტივობასა და უსაფრთხოებას შორის.