ხუთშაბათი, მაისი 21, 2026
21 მაისი, ხუთშაბათი, 2026
მთავარი წაკითხვა გვერდი 1054

მთავარი სითხე – სისხლი

მიერ
admin
-
0

იმ დღეს ისე მოხდა, რომ სახლში ვმუშაობდი, რომელიღაც სამეცნიერო სტატიას ვწერდი. საათს შევხედე – ახალი ამბების დრო მოსულიყო. ვიფიქრე, ვნახო, ქვეყანაზე რა ხდება-მეთქი. ტელევიზორი ჩავრთე თუ არა, ადგილზე გავშეშდი – ეკრანზე ცუნამისა და ნგრევის საშინელი კადრები ჩანდა. იდგა 2011 წლის 11 მარტი. იმ დღეს იაპონიას კატასტროფა დაატყდა თავს.

პირველმა შოკმა რომ გამიარა, ახლა საკუთარი თავის სიბრალულით დამენისლა თვალები და დავასკვენი, რომ ყველაზე უიღბლო ადამიანი ვიყავი ამქვეყნად – ცოტა ხნის წინ იაპონიის მთავრობის სტიპენდია მოვიგე და რამდენიმე თვის შემდეგ ხუთი თვით ტოკიოში, პროფესორ იჩირო იამატოსთან მივემგზავრებოდი…

მოგვიანებით იჩირო სანმაც და სხვებმაც მიმტკიცეს, ჩამოდი, მერე რაო, მაგრამ ჩემთვის ის უფრო მყარი არგუმენტი გამოდგა, რომ ფუკუსიმას მიმდებარე ტერიტორიაზე (სწორედ იქ იდგა უნივერსიტეტის ის კორპუსი, სადაც მე უნდა მემუშავა) განიბნა სტრონციუმის ერთ-ერთი რადიაქტიური იზოტოპი (და არამხოლოდ ის), რომლის ნახევრად დაშლის პერიოდი 14 წელია. ასე გავაუქმე სტიპენდია… ხოლო აქ, საქართველოში, ვინც კი წაუსვლელობის მიზეზი მკითხა, ყველას მარტივი, თუმცა გულწრფელი პასუხი გავეცი – სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ ლეიკოზი არ მინდოდა!

ამრიგად, დღეს, როგორც ალქიმიკოსი პარაცელსი იტყოდა, ადამიანის მთავარ სითხეზე – სისხლზე ვისაუბრებთ.
იაპონიის თემას განვაგრძობ. ბრძენი იაპონელები პირველი შეხვედრისას თურმე ყოველთვის ეკითხებიან ადამიანს სისხლის ჯგუფს. ამას მისი ხასიათის უკეთ შესაცნობად აკეთებენ. სისხლის ჯგუფების თავისებური ჰოროსკოპიც კი აქვთ:

O(I) – რომანტიკოსები არიან, ძალიან უყვართ სიცოცხლე და თითოეულ წუთს აფასებენ. ჯიუტები არიან, თუმცა ადვილად უჩუყდებათ გული. უყვართ სხვების დახმარება. განწყობა სწრაფად ეცვლებათ. გრძნობებს არ მალავენ. ოპტიმისტები არიან.

A(II) – კეთილსინდისიერი, გუნდური მუშაობის მოყვარული, გულჩათხრობილი ხალხია. სხვის აზრს მათ შესახებ განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებენ. ნათელი გონება აქვთ და არ უყვართ დამარცხება. მხოლოდ ფაქტებს უჯერებენ და არა ემოციებს. დიდი მოთმინების უნარი აქვთ და ოდნავ პესიმისტები არიან.

B(III) – აქტიური ადამიანები არიან. შეუძლიათ, მთლიანად ჩაეფლონ სამუშაოში. პოპულარობა და პატივი არ აინტერესებთ. ვერ იტანენ უსამართლობას. ძალიან ემოციურები არიან და კარგი იუმორის გრძნობა აქვთ. განწყობა ხშირად ეცვლებათ. ხანდახან პესიმიზმი სძლევთ ხოლმე, თუმცა თავს იოლად აღწევენ. როდესაც საკუთარი სიმართლისა სწამთ, სხვების აზრი საკუთარ თავზე არ აინტერესებთ.

AB(IV) – სერიოზული, ცნობისმოყვარე, თავაზიანი და ტაქტიანი ხალხია, თუმცა გრძნობების გამოხატვა უჭირთ. ძალიან სამართლიანები არიან, მაგრამ ეჭვიანებიც. რთული ხასიათი აქვთ, თუმცა დანაპირებს ყოველთვის ასრულებენ.

მაშ ასე, გავიგეთ, რომ სისხლის ოთხი ჯგუფი არსებობს, თითოეული – შესაბამისი ხასიათით. ოთხივე ეს ჯგუფი რეზუსდადებითებად და რეზუსუარყოფითებად იყოფა.

რეზუსუარყოფითი სისხლის პატრონებს ექიმები ხუმრობით „ცისფერსისხლიანებს” უწოდებენ. ალბათ იმიტომ, რომ ძალიან იშვიათია და საჭიროების შემთხვევაში დონორის პოვნა ძნელია.

თავისი სისხლის ჯგუფი და რეზუსი ყველა ადამიანმა უნდა იცოდეს. მე მესამე უარყოფითი მაქვს.

იცით, რა ფუნქციების მატარებელია თქვენი სისხლი? ის გიცავთ, ახორციელებს ჰომეოსტაზს, ჰემოსტაზს და სხვადასხვა ნივთიერების ტრანსპორტს.

სისხლის პლაზმის 90% წყალია, 10% – მშრალი ნივთიერება. ამ ნივთიერების 75%-ს კი ცილები შეადგენს, ანუ პლაზმაში ცილების შემცველობა 7,5%-ია. ყველაზე მეტია მარტივი სატრანსპორტო ცილები – ალბუმინები და გლობულინები. აქვეა ფიბრინოგენი, ტრანსფერინი, ცერულოპლაზმინი… ფიბრინოგენზე გამახსენდა – ალბათ იცით, რომ სისხლის შედედების პროცესში მონაწილეობს. ამ პროცესის წარმართვისთვის კი K ვიტამინი გვჭირდება.

ეს ისე, მცირე გადახვევად ჩავთვალოთ.

ნორმალურ სისხლში ალბუმინებისა და გლობულინების რაოდენობის შეფარდება მუდმივი სიდიდეა. ამ შეფარდებას „ცილოვან კოეფიციენტს” უწოდებენ და ის 1,5-დან 2,3-მდეა. ზოგიერთი დაავადების დროს თანაფარდობა იცვლება, ამიტომ მისი განსაზღვრა ექიმებს დიაგნოზის დასმაში ეხმარება.

სისხლის pH 7,4-ის ტოლია. სისხლში ნაწლავებიდან და ქსოვილებიდან განუწყვეტლივ შეიწოვება მჟავა და ტუტე ბუნების ნივთიერებები, მაგრამ მძლავრი ბუფერული სისტემების წყალობით მისი pH არსებითად არ იცვლება.

სისხლზე საუბრისას ცილა ჰემოგლობინი რომ არ ვახსენოთ, არ შეიძლება. მის შესახებ ყველას გაგიგონიათ. უფრო მეტიც – არ მეგულება ადამიანი, ერთხელ მაინც რომ არ გაეკეთებინოს ჰემოგლობინის ანალიზი. ჰემოგლობინი რთული ცილაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ სფეროს, ანუ გლობულის ფორმა აქვს და ცილებისთვის დამახასიათებელ ოთხივე სტრუქტურას შეიცავს. HbA – ასე აღინიშნება ზრდასრული ადამიანის ცილა ჰემოგლობინი. თუმცა ვიდრე ზრდასრულ ფორმას მიაღწევდეს, ჰემოგლობინი ვითარდება. ადამიანის 7-12 კვირის ემბრიონის სისხლში პრიმიტიული ჰემოგლობინი – HbP – გვხვდება; ემბრიონის განვითარების მესამე თვეს წარმოიქმნება ფეტური ჰემოგლობინი – HbF. ბავშვი სწორედ ფეტური ჰემოგლობინით იბადება, რომელიც თანდათანობით ნორმალურით ანუ HbA-თი იცვლება. ჰემოგლობინი სატრანსპორტო ფუნქციას ასრულებს, რაც იმას ნიშნავს, რომ არტერიული სისხლიდან პერიფერიულში ჟანგბადი გადააქვს, იქიდან კი მოაქვს ენდოგენური ნახშირორჟანგი და წყალბადის იონები, რომლებიც ამოსუნთქულ ჰაერთან ერთად ტოვებენ ორგანიზმს. ჰემოგლობინის ერთი მოლეკულა ოთხ მოლეკულა ჟანგბადს იერთებს და ოქსიჰემოგლობინი წარმოიქმნება.
სტუდენტებთან პირველად რომ შევედი, ძალიან პატარა ვიყავი – მეორეკურსელი ასპირანტი. ბიოქიმიის წაკითხვა მანდეს, ლაბორატორიულ სამუშაოებსაც მე ვატარებდი. მინდოდა, სტუდენტები ყოველდღე რაიმე ახლით გამეოცებინა, ამიტომ ათასგვარ ცდას ვატარებდით. ერთ-ერთი კრისტალური ოქსიჰემოგლობინის მიღება იყო: 10 მლ კურდღლის, ძაღლის, ცხენის ან ბაყაყის სისხლს ამატებენ 2 მლ წყლისა და ეთერის ნარევს (1:1) და ურევენ სისხლის სრულ ჰემოლიზამდე. წითელ გამჭვირვალე სითხეს ჰემოლიზირებულ ან ლაქის სისხლს უწოდებენ. სითხეს ამატებენ ტოლი მოცულობის (12მლ) ამონიუმის სულფატის ნაჯერ ხსნარს, მოურევენ და მაშინვე აცენტრიფუგებენ, ფილტრავენ გამოლექილი ცილების ჩამოცილების მიზნით. ფილტრატს 24 საათით დახურულ ჭურჭერლში სიცივეში ტოვებენ. ამ ხნის შემდეგ მიკროსკოპში ნათლად ჩანს ოქსიჰემოგლობინის წითელი პრიზმისებრი კრისტალები.

მე ცხოველების სისხლი არ მქონდა, სამაგიეროდ, მქონდა ჩემი… დიახ, ამ ცდას საკუთარი სისხლით ვატარებდი. მერე ამ ამბავმა გაჟონა და კათედრის გამგე საშინლად გამიწყრა, „თვითგვემა” ამიკრძალა და პირობა ჩამომართვა, რომ თითებს აღარ დავიჩხვლეტდი.

ქალისთვის ჰემოგლობინის ნორმა 72-84 ერთეულია, მამაკაცის ორგანიზმი ამ ცილას ოდნავ მეტს შეიცავს. ატამი, გარგარი, ბროწეული, წითელი ტყემალი, ნატურალური შავი ღვინო, საქონლის ენა, ღვიძლი – ეს იმ პროდუქტების არასრული ჩამონათვალია, რომლებიც სისხლში ჰემოგლობინის შემცველობას გვმატებს. ჰემოგლობინი რკინის იონებს შეიცავს, ამიტომ, როცა იგი სათანადო რაოდენობითაა ორგანიზმში, რკინადეფიციტური ანემიისგან დაზღვეულნი ვართ.

მინდა, ერთი საოცარი რეცეპტი გაგიზიაროთ. ეს ტრადიციული აზერბაიჯანული სამზარეულოს გვირგვინია და კისინჟანის შაჰის ფლავი ეწოდება. ფლავს ჩვეულებრივ ამზადებენ სპეციფიკური სანელებლებითა და ხორცით. საოცარი მისი საწებელია, რომელიც ბროწეულის წვენისგან მზადდება. მომზადებისას წვენში სამჯერ დებენ გავარვარებულ ნალს და გაცივებას აცლიან. ძველად თურმე სწამდათ, რომ ამგვარად სოუსში გადასული რკინის იონები ორგანიზმს ამ მეტალით გაამდიდრებდა და სისხლიც ცილა ჰემოგლობინით შეივსებოდა. სხვათა შორის, ამ რეცეპტს ამსტერდამში ოქროს მედალი მიუღია, როგორც გემრიელ და სასასრგებლო საკვებს.

ერთ კითხვას დაგისვამთ: რამდენ ხანს გაძლებთ უჰაეროდ? ამ სიტყვებზე მეც ვცადე სუნთქვის შეკავება, მაგრამ მივხვდი, რომ თუ ისევ არ დავიწყდებდი სუნთქვას, თქვენ ამ წერილს ვეღარ წაიკითხავდით. იცით, რამდენ ხანს შეუძლია უჰაეროდ ყოფნა ზრდასრულ ადამიანს? მაქსიმუმ, სამი წუთი, თუ ნავარჯიშებია – ოთხი-ხუთი. ბრუკლინის უნივერსიტეტში ხელოვნური ერითროციტების მიღებაზე მუშაობენ. უფრო სწორად, ასეთი უჯრედები ხელოვნურად უკვე გამოყვანილია და მათზე დაკვირვებები მიმდინარეობს. ამგვარი ერითროციტების წყალობით ორგანიზმი ჟანგბადით გაცილებით უკეთ მომარაგდება, მის უფრო მეტ რაოდენობას გამოიყენებს და უჰაეროდ ერთ-ორ საათს გაძლებს. მეცნიერთა ეს მიღწევა განსაკუთრებით მყვინთავებს და ოკეანის შემსწავლელ სხვა მეცნიერებს გამოადგებათ. თუმცა ეს არც ისე ახლო მომავალში მოხდება. მანამდე კი… ჩვენი ისტორიის ფურცლები გაჟღენთილია ქართველთა სისხლით და ვინ იცის, წინ კიდევ რა გველის… მომიტევეთ, ჩემი მესამე ჯგუფის სისხლი მაწერინებს ასე.

თუმცა, მოდი, მურმან ლებანიძის სტრიქონებით დავასრულებ:
„უფლისციხესთან სისხლისფერი ყაყაჩოს წვეთი
არა დაღვრილის – დასაღვრელის ალბათ მაცნეა…
არავითარი სხვა სამშობლო ამაზე მეტი,
არავითარი სხვა გზა, სხვა ხსნა
არ გამაჩნია”.

ეკოლოგიური პასუხისმგებლობა სკოლებს!

მიერ
admin
-
0

სოციალური და ეკონომიკური სირთულეებით დატანჯულ ღარიბ ქვეყნებში ნაკლებად ზრუნავენ გარემოს დაცვის უმნიშვნელოვანესი, პრობლემური საკითხების მოგვარებაზე და იშვიათად ეძებენ მათი ეფექტურად გადაჭრის გზებს. შესაბამისად, ისინი ბუნების ეკოლოგიურად არასასურველი გარდაქმნების რისკის წინაშე დგანან. მგონი, ამ სახელმწიფოთა რიცხვს მიეკუთვნება საქართველოც.

ამ მოსაზრების დასტურად არაერთი მაგალითის მოხმობაა შესაძლებელი: ქართულ კანონმდებლობაში დღემდე არ არის ზუსტად განსაზღვრული ტყის სტატუსი, რაც მოკლევადიან მოგებაზე ორიენტირებულ ექსპორტიორებს უფრო მეტად უადვილებს დიდი რაოდენობით ხის მასალის მოპოვებას; ყაზბეგის რაიონში ათობით ჰიდროელექტროსადგური გარემოზე მათი ზემოქმედების არცთუ სრულყოფილი შეფასების საფუძველზე შენდება და საფრთხეს უქმნის „წითელ წიგნში” შეტანილ, ბიომრავალფეროვნებით გამორჩეულ უნიკალურ ეკოსისტემებს; სპეციალური ფილტრის გარეშე მომუშავე ქარხნები ატმოსფეროში ყოველდღიურად დაუბრკოლებლად ფანტავენ ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საშიშ ნივთიერებებს; არაერთი მდინარე საწარმოო ქიმიური ნარჩენების ნაგავსაყრელადაა ქცეული ან წარმოადგენს ინერტული მასალების საბადოს ნებისმიერი ტიპის მშენებლობისთვის.

საზოგადოებისა თუ პოლიტიკის ეკოლოგიურ უპასუხისმგებლობაში ხშირად მმართველ სახელისუფლებო ელიტებს ადანაშაულებენ. ზოგიერთი პრობლემას დარგის ექსპერტთა არაკომპეტენტურობასა და ინვესტორთა მიმართ მათ მიკერძოებაში ხედავს. არიან ისეთებიც, რომლებიც „მწვანე” აქტივისტებისა თუ სამოქალაქო საზოგადოების პასიურობით არიან უკმაყოფილონი.

ალბათ, თითოეული ეს მოსაზრება ლეგიტიმურია, თითოეულ მათგანში შეიძლება სიმართლის მძიმე მარცვლის აღმოჩენა, თუმცა გარემოს დაცვის საკითხებზე გაჩაღებული მწვავე დისკუსიების დროს მუდამ ავიწყდებათ კიდევ ერთი ფაქტორი, რომელიც, სამწუხაროდ, სათანადოდ ვერ იჩენს თავის წილ პასუხისმგებლობას.

ზოგადი განათლების ეროვნულ მიზნებში მინიშნებულია, რომ სკოლა პატრიოტი, დამოუკიდებელი, შემოქმედებითი, საკუთარი შესაძლებლობების მუდმივად განვითარების შემძლე, ინფორმირებული, კანონმორჩილი, ტოლერანტი და ბუნებრივი გარემოს დამცველი ადამიანის აღზრდას ემსახურება. მიუხედავად იმისა, რომ უკანასკნელი კრიტერიუმი მკაფიოდაა გამოკვეთილი, ალბათ, მისი სათანადოდ აღსრულება მაინც ვერ ხერხდება. წინააღმდეგ შემთხვევაში ბუნებრივი გარემოს შეცვლის ნებისმიერი მცდელობისას საზოგადოებრივი ინტერესი და მოქალაქეთა წინაშე მოქმედ პირთა ანგარიშვალდებულების განცდაც გაცილებით მეტი იქნებოდა.

რა განაპირობებს საგანმანათლებლო სისტემის ნაკლებ ყურადღებას გარემოსთან დაკავშირებული პრობლემებისადმი?

დასავლურ სკოლებში მოსწავლეებს გარემოსდაცვით ღირებულებებს დახვეწილი საგანმანათლებლო სპეცკურსებით, თანამედროვედ აღჭურვილ სასწავლო ლაბორატორიებში ან სკოლის ექსპერიმენტულ ბაღებში შეასწავლიან. ამგვარი ფუფუნებით სარგებლობის შესანიშნავი შესაძლებლობა ჩვენს პედაგოგებს იშვიათად ეძლევათ. ამასთანავე, სხვა, უფრო მნიშვნელოვანი, მწვავე და აქტუალური საკითხები აფერხებს დღის წესრიგში „მწვანე” პუნქტთა დამკვიდრებას.

მიუხედავად ამისა, ვფიქრობ, XXI საუკუნეში საქართველოს მასწავლებლების უმთავრესი გამოწვევა მოსწავლეებში ეკოლოგიური პასუხისმგებლობის გაღვივებაა. ეჭვიც არ მეპარება, რომ სათანადო რესურსების არარსებობა მათ ხელს ვერ შეუშლის და რამდენიმე წელიწადში ჩვენ გარემოსადმი უფრო მგრძნობიარე საზოგადოება გვეყოლება.

შემოქმედებითი აზროვნების მნიშვნელობა და მისი განვითარება

მიერ
admin
-
0

შემოქმედებითი აზროვნების მნიშვნელობის შესახებ, დღეს, განათლების სფეროს ნებისმიერი წარმომადგენელი თანხმდება. შემოქმედებითობა არა მხოლოდ თითოეულ ადამიანს აძლევს შესაძლებლობას, სამყარო და მასში მიმდინარე მოვლენები მრავალფეროვნად აღიქვას, არამედ ახალი იდეებისკენ სწრაფვის, აღმოჩენების გაკეთების, უწყვეტი გამოცდილებების შეძენის საწინდარია. ეს ყველაფერი კი, საბოლოო ჯამში, სამყაროს განვითარების გარანტიაა.

 

შემოქმედებითობა საკმაოდ ფართო ცნებაა, ამიტომ კონკრეტულ ასპექტებთან მისი დაკავშირება კამათის და განსჯის საგანია. შემოქმედებითობა ინტელექტის ერთ-ერთ ასპექტადაც განიხილება, მაგრამ თუ გავითვალისწინებთ ინტელექტის სახეების მრავალფეროვნებას, ეს რთული დასადგენი გახდება (მოგეხსენებათ, ჰოვარდ გარდნერის „მრავალმხრივი ინტელექტის თეორია” რამდენიმე ტიპის ინტელექტს გამოყოფს: ლინგვისტური, მათემატიკურ-ლოგიკური, სივრცითი, მუსიკალური, კინესთეტიკური, ინტერპერსონალური და ინტრაპერსონალური). როგორც სამეცნიერო ლიტერატურაშია აღწერილი, კრეატიულობაზე მრავალი ფაქტორი, მათ შორის გარემო პირობები, ახდენს ზეგავლენას. ავტონომიურობის მაღალი ხარისხი პიროვნებას საშუალებას აძლევს, გამოავლინოს შემოქმედებითობა, რასაც ვერ ვიტყვით ავტორიტარულ გარემოზე. ზოგჯერ შემოქმედებითობას ისეთ „გადახრილ” აზროვნებადაც ახასიათებენ, რომელიც განსხვავდება ტრადიციული, საყოველთაო აზროვნებისაგან. საკლასო ოთახში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება მოდერატორს – მასწავლებელს, რომელმაც, საკუთარი უნარებისა და მრავალფეროვანი ინსტრუმენტების გამოყენებით, უნდა უზრუნველყოს ის, რომ მოსწავლის აზროვნება მაქსიმალურად შემოქმედებითი გახდეს.

ეს სტატია, პირველ რიგში, სწორედ მასწავლებლებისთვის არის განკუთვნილი, თუმცა მშობლებისათვისაც საინტერესო იქნება იმის შეტყობა, თუ როგორ უნდა შეუწყონ ხელი მოზარდს შემოქმედებითი აზროვნების განვითარებაში. კიდევ ერთხელ დავფიქრდეთ, რა სტრატეგიებს მივმართავთ ყოველდღიურად.

ამ მიზნით მიმოვიხილავთ შემოქმედებითობის ცნებას, მის მნიშვნელობას და განვითარების შესაძლებლობებს. დასასრულს რამდენიმე რჩევასაც მოგცემთ.

შემოქმედებითობის ცნება ყურადღების ცენტრში მე-20 საუკუნის პირველი ნახევრის მიწურულს მოექცა. 90-იანი წლების მიდგომა შემოქმედობითობის მიმართ განსხვავდება მე-20 საუკუნის პირველი ნახევრის მიდგომისაგან. ის შემოქმედებითობას იკვლევს ყოველდღიურ ცხოვრებაში და არ მოიაზრებს მას, როგორც ერთეულთა ხვედრს. მისი ამოსავალი წერტილი არ არის „პროდუქტი” , კონკრეტული გამოგონება. ის აქცენტს აკეთებს პროცესზე, განვითარებაზე.

კრეატიულობის თეორიების განხილვისას ასხვავებენ კრეატიულობის მასშტაბს – ყოველდღიურ ცხოვრებაში გამოვლენილს და გენიოსებისთვის დამახასიათებელს. მეცნიერების აზრით, მხოლოდ ექსტრაორდინალურ ადამიანებზე აქცენტის გაკეთებამ შესაძლებელია ყოველდღიური კრეატიული გამოცდილება უგულებელყოს.

 

აღნიშნული თეორიები სხვადასხვა ასპექტზე ამახვილებენ ყურადღებას. ძირითადი ფოკუსები ასე გამოიყურება: პროცესი, პროდუქტი, პიროვნება და ადგილი. შემოქმედებითობის შესახებ რამდენიმე მეცნიერული მოსაზრებაც შეიძლება გავიხსენოთ, რომელთა ჭეშმარიტების თაობაზე დავა შესაძლოა, კიდევ დიდხანს გაგრძელდეს:

· შემოქმედებითობა ვითარდება დროთა განმავლობაში, პიროვნებისა და გარემოს კავშირში. ამ თეორიაში შემოქმედებითობის ძირითადი განმავითარებელია ოჯახისა და გარემოს სტრუქტურა; დიდია თამაშის როლი, ეფექტს მრავალი ფაქტორი განაპირობებს.

· შემოქმედებითობა შესაძლებელია გაიზომოს, განისაზღვროს მისი სანდოობა და ქმედითობა. შესაძლებელია გამოირჩეს სპეციფიკური შემოქმედებითობა. აქ მთავარი ფოკუსი პროდუქტია.

· შემოქმედებითობას განსაზღვრავს „ბაზრის მოთხოვნა”, მასზე გავლენას ახდენს მაკრო ფაქტორები. აქ რამდენიმე ფოკუსია: პიროვნება, პროდუქტი, ადგილი, დამაჯერებლობა.

· შემოქმედებითობის გამოხატვა გადის რამდენიმე აუცილებელ ფაზას. მას შესაძლებელია ჰქონდეს წრფივი და რეკურსიული ელემენტები. აქ უპირატესი მნიშვნელობა ენიჭება პროცესს.

· შემოქმედებითობა, უპირატესად, კოგნიტური პროცესია. იდეის ფორმირება ფუნდამენტურია. აქ მთავარი კონცეპტებია: ასოციაციები, მეტაფორა, კონცეპტუალური კომბინაციები, მეტაკოგნიტური პროცესები, სწორხაზოვანი/გადახრილი აზროვნება. მთავარ ფოკუსს პიროვნება და პროცესი წარმოადგენს.

· შემოქმედებითი გზით პრობლემის ძიება და გადაჭრა რაციონალური პროცესია, რომელიც შესაძლებელია ეფუძნებოდეს ექსპერტულ ცოდნას და გამოცდილებას. შემოქმედებითი ადამიანები აქტიურად ერთვებიან პრობლემებისა და მათი გადაჭრის გზების ძიებაში. აქ მთავარი ფოკუსი პიროვნებაზე, პროცესსა და პროდუქტზე კეთდება.

· შემოქმედებითობა კომპლექსური სისტემების და მათი ინტერაქციის შედეგია. აქ მთავარი კონცეპტებია: კოლაბორაციული შემოქმედებითობა, სისტემების კავშირი, კომპლექსურობა, სადაც ფოკუსი კეთდება პიროვნებაზე, პროცესზე, პროდუქტზე, ადგილზე.

 

საგაკვეთილო პროცესის დაგეგმვისა და წარმართვისას მნიშვნელოვანია, პედაგოგმა გაიაზროს, თუ რა ფაზებს გადის მოსწავლის ცნობიერება შემეცნების პროცესში. მან უნდა იცოდეს, რა ინსტრუმენტები უნდა გამოიყენოს იმისათვის, რომ სწავლის პროცესი იყოს საინტერესო, სახალისო და ეფექტური.

განათლების ფსიქოლოგები და თეორეტიკოსები აღნიშნავენ სწავლების პროცესში მოსწავლის წარმოსახვის ჩართვის აუცილებლობას. „წარმოსახვის გააქტიურება სწავლის პროცესის ლამაზად შეფუთული დანამატი არ არის. ის სწავლების არსია. სწორედ ის აძლევს აზრს იმ შინაარსს, რომელიც გადაცემაც გვსურს” ( კირან იგანი).

შემოქმედებითობის განვითარებისას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ემოციის გამოწვევას, რაც სხვადასხვა ინსტრუმენტით მიიღწევა.

მასწავლებლებს სურთ, განუვითარონ მოსწავლეებს შემოქმედებითი აზროვნება, თუმცა ხშირად არ არიან დარწმუნებული იმაში, სწორ სტრატეგიას მიმართავენ თუ არა. ამიტომ რამდენიმე ინსტრუმენტს ჩამოვთვლით. ფსიქოლოგების* ნაწილი ძირითად შემეცნებით ინსტრუმენტებად ასახელებს: ამბავს, მეტაფორას, ბინარულ დაპირისპირებებს, რითმას და რიტმს, ხუმრობებს და იუმორს, გონებრივ გამოსახულებებს, ჭორს და თამაშს, საიდუმლოს, წიგნიერების ჩანასახოვან ინსტრუმენტებს.

ამბავი აღძრავს ემოციას. სწავლების პროცესში ამბის მოყოლის ღირებულება მოსწავლეთა ემოციების და წარმოსახვის მობილიზებაა. ამბის გადმოცემა არა მხოლოდ მისი ფაქტობრივი ნაწილის მოყოლას, არამედ ფაქტების, მოვლენების დალაგებას, ერთმანეთთან დაკავშირებას, სინთეზს და ანალიზს მოითხოვს.

მეტაფორების გამოყენება ერთი საკითხის მეორის მეშვეობით დანახვის შესაძლებლობას იძლევა. ეს აზროვნებას აფართოებს. მეტაფორების გამოყენება შესაძლებელია ყოველდღიურ საგაკვეთილო პროცესში, რაც ხელს უწყობს მოსწავლეებში მეტაფორული აზროვნებისა და ცნებების დაკავშირების უნარის განვითარებას.

ხუმრობა, იუმორი ერთ – ერთი ეფექტური ინსტრუმენტია მოსწავლეთა დადებითი ემოციების გამოსაწვევად. ისინი შეიძლება წახალისდნენ კიდეც და თავადაც მოიგონონ კონკრეტულ თემაზე სახალისო, შემეცნებითი ხუმრობები. სასურველია ომონიმების გამოყენებაც, რაც ხელს უწყობს სხარტი აზროვნების განვითარებას (მაგ; ბარი, დარი, კარი და სხვ.). ხუმრობა არა მხოლოდ სასწავლო პროცესში მოსწავლეთა ჩართვის საშუალებაა, ის აძლიერებს მათი წარმოსახვის უნარსაც.

გონებრივი გამოსახულებები მოსწავლეს ეხმარება, ნაცნობი სიტყვებით შექმნას გონებაში სახეები და დაუკავშიროს ჯერ კიდევ უცნობ მოვლენებს. წარმოსახვითი სახეები მისთვის ნაცნობი და სანდო ხდება. შესაბამისად, მოსწავლე უკეთ აღიქვამს და ამუშავებს ახალ ცნებებს.

ჭორი, როგორი გასაკვირიც არ უნდა იყოს, აღიარებულია ადამიანთა სოციალური სტაბილურობის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს წყაროდ. საგაკვეთილო პროცესში მთავარია, ისეთი ჭორი და ამბავი მოყვეთ, რომელიც მოსწავლეებს საკითხის, თემის უკეთ წარმოსახვასა და აღქმაში დაეხმარება.

თამაშის მნიშვნელობა აღწერილი და კვლევებით დადასტურებულია. უნდა აღინიშნოს მისი მნიშვნელობა შემეცნებითი ინსტრუმენტების თვალსაზრისით. ვიგოტსკი თავის თეორიაში აღნიშნავს, რომ თამაში ბავშვის მრავალმხრივ განვითარებას უწყობს ხელს (აზროვნების, მეხსიერების, თანაგრძნობის და სხვ.). თამაშის ტიპი უნდა განსხვავდებოდეს შესასწავლი საკითხის მიხედვით (სამაგიდო შეჯიბრი, გამოგონება, კვლევა, რამეს აწყობა თუ სხვა).

საიდუმლოს ფენომენი აღვივებს განცდას, რომ სამყარო მხოლოდ ის არ არის, რასაც ვხედავთ. არის ბევრი ბუნდოვანი საკითხი, რომლებიც შესაძლოა, არ ვიცოდეთ. საიდუმლოს შემცველი აქტივობების საგაკვეთილო პროცესში გამოყენება აღვივებს ცნობისმოყვარეობას, გონებას მიმართავს ამოუცნობისკენ, უცნაურისკენ.

ეს მხოლოდ მცირე ჩამონათვალია იმ ინსტრუმენტებისა, რომლებიც მოსწავლეს შემოქმედებითი აზროვნების განვითარებაში ეხმარება. მნიშვნელოვანია, სასწავლო პროცესი იმგვარად იყოს დაგეგმილი, რომ ხელს უწყობდეს მოსწავლეებში ახალი იდეების გაჩენას, გენერირებას, გაზიარებას.

უნდა გავითვალისწინოთ, რომ შემოქმედებითი აზროვნებისას რამდენიმე სააზროვნო უნარის გამოყენება და ბალანსირება ხდება: სინთეზური აზროვნების უნარის, რომელიც ახალი იდეების წარმოშობის უნარია; ანალიტიკური აზროვნების უნარის, რომლის მეშვეობითაც იდეების ანალიზი და შეფასება ხდება (კრიტიკული აზროვნება) და პრაქტიკული აზროვნების უნარის – კრეატიული ადამიანი ამ უნარს თეორიის პრაქტიკად გადაქცევის, კარგი იდეის ხორცშესმისათვის იყენებს. მნიშვნელოვანია ამ სამივე უნარის განვითარების ხელშეწყობა.

აქვე უნდა ვახსენოთ ის დაბრკოლებები, რომლებმაც შესაძლოა, შემოქმედებითობის განვითარებას შეუშლოს ხელი.

კენ რობინსონი, განათლების ექსპერტი, ერთ ერთ გამოსვლაში* აღნიშნავს: „სკოლები ხელს უშლიან შემოქმედებითობის განვითარებას”. საკმაოდ მკაცრი და დამაფიქრებელი განცხადებაა. სასკოლო გარემო ხომ ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესია, სადაც შემოქმედებითობა უნდა ვითარდებოდეს. ექსპერტის აზრით, საჭიროა, რომ შემოქმედებითობას იგივე მნიშვნელობა მივანიჭოთ, რაც წიგნიერებას. ის მთავარ პრობლემად მიიჩნევს სკოლებში მოსწავლეთა მრავალმხრივი ნიჭის უგულებელყოფას და საგნების ე.წ. „ძირითად” (მათემატიკა, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები და სხვ.) და ”მეორეხარისხოვან” (ხელოვნება, მუსიკა) საგნებად დახარისხებას. ამგვარი მიდგომა საქართველოშიც არსებობს, მაგალითად, როცა პედაგოგები და მშობლები ითხოვენ რომელიმე საბუნებისმეტყველო საგანში საგაკვეთილო საათების გაზრდას ხელოვნების ან მუსიკის ხარჯზე. ექსპერტი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ „ყველა ბავშვი ნიჭიერი იბადება”, სასკოლო განათლების დანიშნულება კი უნივერსიტეტის პროფესორების აღზრდა სულაც არ არის; სკოლა ის ადგილია, სადაც მოსწავლეთა მრავალმხრივი ნიჭის გამოვლენა და განვითარება უნდა ხდებოდეს. კენ რობინსონი აცხადებს: „შემოქმედებითობა არ არის საგანზე მიბმული”. ამიტომ მნიშვნელოვანია ყველა საგნის ფარგლებში მისი განვითარება. მცდარია აზრი, რომ შემოქმედებითობას მოსწავლეები მხოლოდ გამოყენებითი ხელოვნების გაკვეთილებზე უნდა ეზიარონ.

ზემოთ ჩამოთვლილ ინსტრუმენტებს „შეცდომის დაშვების” მიმართ ტოლერანტული დამოკიდებულების სტრატეგია უნდა დავამატოთ: “თუ არ ხარ მზად შეცდომის დასაშვებად, მაშინ ვერასდროს გაგიჩნდება ორიგინალური იდეა” (კენ რობინსონი). ეს სწორედ ის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემაა, რომელიც სკოლის კარის შეღებამდე თრგუნავს მოსწავლეს. შეცდომის გამო მკაცრად დასჯამ შესაძლოა მას ახალი იდეის გაჟღერების შიში ჩამოუყალიბოს. ჩვენი საზოგადოება არ ცნობდა შეცდომას, როგორც რაღაც ჩვეულებრივს. შეცდომის „ჩვეულებრივობა” დღესაც მიუღებელია პოსტ-საბჭოთა სივრცეში.

შესაბამისად, შემოქმედებითობის ხელის შემშლელი ფაქტორები კურუკულუმსა და კულტურულ-სოციალურ ნორმებშიც უნდა ვეძებოთ.

აქვე შეგვიძლია მოვიტანოთ ფსიქოლოგებისა და თეორეტიკოსების რამდენიმე რჩევა* :

· ხელი შეუწყვეთ იდეების წარმოშობას.

· დააჯილდოვეთ მოსწავლეები კრეატიული იდეებისათვის.

· წაახალისეთ გონივრული რისკი.

· იყავით შემწყნარებელი შეცდომების მიმართ, აქცენტი გააკეთეთ მათ გაანალიზებაზე.

· ეძებეთ სტიმულის გამომწვევი გარემო.

· დაანახეთ მოსწავლეებს კავშირი მათსა და გარემოს შორის.

· ხელი შეუწყვეთ სხვა შეხედულებების განხილვას.

· გააკეთეთ აქცენტი კითხვების დასმაზე და არა პასუხების გაცემაზე.

 

 

 

როგორ აღვზარდოთ, ანუ არის თუ არა შეფასების სისტემა მკრეხელობა?

მიერ
admin
-
0
სელესტენ ფრენეს `პედაგოგიური ინვარიანტები
კაცობრიობის ისტორიაში აღზრდის თემა ერთ-ერთი უძველესია. დრონი იცვლებიან, მაგრამ მარადიულად რჩება საფიქრალი: როგორ უნდა აღიზარდოს მომავალი თაობა, რომ ის განათლებულიც იყოს და ზნეობრივიც.
ამ ფიქრის რკალშია მოქცეული გამოჩენილი ფრანგი პედაგოგის, სელესტენ ფრენეს წიგნი `პედაგოგიური ინვარიატები~. მასში წარმოჩენილია ორიგინალური სისტემა აღზრდისა, რომელიც თანაბრად მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს მასწავლებლებისა და მშობლებისთვის. ცნობილია, რომ ფრენეს ახალი სკოლის მეთოდიკა წარმატებით განხორციელდა საფრანგეთსა და ევროპის სხვა ქვეყნებში. 
რა არის ფრენეს მეთოდიკის მიზანი? ბავშვის აღზრდა და სწავლება ცხოვრებისთვის მოსამზადებლად.
და რად უნდა იქცეს ეს ბავშვი? ადამიანად, რომელსაც ექნება შრომის დიდი სიყვარული, ინტელექტი, წესიერება, კულტურა, საზოგადოებაში ჰარმონიული არსებობის უნარი და სხვებს მოექცევა ყოველთვის ისე, როგორც უნდა, რომ მას მოექცნენ. ასე რომ, აღზრდის ეს სისტემა ზნეობრივ ღირებულებებს ეფუძნება და მთავარია სიყვარული, რომელიც წარმოშობს ოპტიმიზმს, არიადნას გორგალივით რომ უნდა გაუძღვეს ადამიანს ცხოვრების ლაბირინთებში.
რა არის ღირსება ამ წიგნისა, რომელიც ახალ პედაგოგიურ სისტემას აცნობს მკითხველს? 
უპირველეს ყოვლისა, სტრუქტურა, რომელიც აღზრდის მეთოდიკას იმგვარად აწვდის პედაგოგსა და მშობელს, რომ ისინი კითხვის პროცესშივე ჩაერთონ და საკუთარი თავი გამოსცადონ, რამდენად არიან მზად ყოველივე იმისთვის, რასაც ფრანგი პედაგოგი სთავაზობს. აქვე აღვნიშნავთ, რომ წიგნი ორი ნაწილისაგან შედგება: პირველი უშუალოდ პედაგოგებისთვისაა დაწერილი, მეორე _მშობლებისთვის, მაგრამ ფრენე აღზრდის პროცესში თანაბარ მნიშვნელობას ანიჭებს სკოლასა და ოჯახს, ამიტომაც საგულისხმოა რჩევები, რომლებიც მშობლებმა უნდა გაითვალისწინონ, რათა მათი შვილები ღირსეულ ადამიანებად აღიზარდონ. 
აღზრდის ამ სისტემაში შემოთავაზებულია 32 პედაგოგიური ინვარიანტი.
რა არის ინვარიანტი? `რაც არ იცვლება, რაც მუდამ არსებობს ნებისმიერ ქვეყანასა და ვითარებაში~.
ორიგინალური ამ წიგნში ისაა, რომ სწორედ ამ ინვარიანტთა შეთავაზებით, მკითხველი-პედაგოგი არა მხოლოდ გაეცნობა აღზრდის ახალ მეთოდიკას, არამედ ერთგვარად გამოსცდის კიდევაც თავს.

როგორ?

ყოველ ინვარიანტს უნდა უპასუხოს. სამი არჩევანია ასეთი პასუხებით: მწვანე შუქი, ყვითელი შუქი, წითელი შუქი.
მწვანე შუქის პასუხის არჩევანი საუკეთესოა: `მწვანე შუქი ეძლევა მეთოდებსა და საშუალებებს, რომლებიც სავსებით ეთანხმება მოცემულ ინვარიანტებს… მათი გამოყენება უყოყმანოდ შეუძლიათ აღმზრდელებს. ინვარიანტები დროში გამოცდილია.
`ყვითელი შუქი ეძლევა მეთოდებსა და საშუალებებს, რომლებიც ზოგ შემთხვევაში ეფექტურია, თუმცა გარკვეული საფრთხის შემცველიც, იგი განსაკუთრებულ ფრთხილ დამკიდებულებას მოითხოვს~.

`წითელი შუქი ეძლევა მეთოდებსა და საშუალებებს, რომლებიც ეწინააღმდეგება მოცემულ ინვარიანტებს, ამიტომ რაც შეიძლება, სწრაფად უნდა დავემშვიდბოთ.
რაც მთავარია, ცალკეული ინვარიანტი უბრალოდ კი არ არის შეთავაზებული, არამედ ახსნილ-განმარტებული და ცხოვრებისეული მაგალითებით განმტკიცებული.

გთავაზობთ რამდენიმე ინვარიანტს შერჩევით:
ინვარიანტი 1: ბავშვის ბუნება არაფრით განსხვავდება ზრდასრული ადამიანის ბუნებისაგან.

ბავშვი ნორჩი ხესავით იზრდება და თანდათან ეგუება გარემოს. იგი თქვენნაირი პრინციპების დაცვით ცხოვრობს. თქვენსა და მას შორის განსხვავება ბუნებასა კი არა, განვითარების დონეშია, ამიტომაც, სანამ გაკიცხავთ ან დასჯით ბავშვს, თავს ჰკითხეთ: მის ადგილზე რომ ვიყო, როგორი რეაქცია მექნებოდა? როგორ მოვიქცეოდი?
მწვანე შუქი: თუ შეეცადეთ რომ მიგეღოთ ეს ინვარიანტი.
ყვითელი შუქი: შეიძლება თეორიულად კი ეთანხმებით, მაგრამ პრაქტიკულად ჯერ ვერ ბედავთ მის გამოყენებას?
წითელი შუქი: ეგებ თქვენს ქცევას განაპირობებს აზრი იმის შესახებ, რომ ბავშვი თავისი ბუნებით თქვენგან განსხვავებულია?
ცხოვრება _ აი, ყველაზე დიდი გამოცანა, რომლის ამოცნობის გზები და საშუალებები უნდა შეასწავლოს სკოლამ.
ამგვარი 32 ინვარიანტის გულისყურით შესრულება, ფერთა ბალანსი, ზუსტ წარმოდგენას შეგიქმნით, სინამდვილეში რაგვარი პედაგოგიური და ფსიქოლოგიური შეხედულებები გაქვთ. ისიც წარმოჩნდება, სამომავლოდ რაზე უნდა გაამახვილოთ ყურადღება და რა ცვლილებები შეიტანოთ თქვენეულ აღზრდის სისტემაში.

აქ წარმოდგენილია, მაგალითად, ასეთი ინვარიანტები:

`სკოლაში ბავშვის ქცევა დამოკიდებულია მის ფსიქოლოგიურ განწყობასა და ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე~ (მესამე ინვარიანტი);
`არავის, არც ბავშვსა და არც უფროსს, არ უყვარს, როცა რამეს უბრძანებენ~ (მეოთხე ინვარიანტი);
`ნებისმიერ ადამიანს ურჩევნია თვითონ აირჩიოს სამუშაო, თუნდაც ეს არჩევანი მისთვის სასარგებლო არ იყოს~ (მეშვიდე ინვარიანტი);
`ამ ქვეყანაზე არავის უყვარს ფუჭი შრომა, რობოტივით მოქმედება, არავის არ ეხალისება რაიმე სამუშაოს შესრულება სხვისი ჩანაფიქრის მიხედვით, მით უფრო, თუ ეს ჩანაფიქრი მისთვის უცხოა და გაუგებარი~ (მერვე ინვარიანტი);
`აუცილებელია შრომის მოტივირება~ (მეცხრე ინვარიანტი);
`ცოდნის ათვისების ყველაზე ეფექტური გზაა არა დაკვირვება, ახსნა და დემონსტრაცია – ტრადიციული სწავლების ძირითადი ხერხები, არამედ შემეცნების ბუნებრივი და უნივერსალური მეთოდი~ (მეცამეტე ინვარიანტი);
`მეხსიერებას, სკოლა რომ დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს, მაშინ აქვს ფასი, როცა იგი ჩართულია ექსპერიმენტული მოსინჯვის პროცესში~ (მეთოთხმეტე ინვარიანტი); `დაზეპირება ცოდნას არ ნიშნავსო,_უთქვამს ფრანგ ფილოსოფოსს, ჰუმანისტ მიშელ დე მონტენს.
`ტრადიციული სკოლა ავითარებს მხოლოდ აბსტრაქტული აზროვნების უნარს, რაც შორსა დგას რეალური ცხოვრების მოთხოვნებისაგან~ (მეჩვიდმეტე ინვარიანტი);
`არავის, არც ბავშვსა და არც დიდს, არ უყვარს ზედამხედველობა და დატუქსვა. ორივე ამას აღიქვამს, როგორც ღირსების შელახვას, მით უმეტეს, თუ ეს საჯაროდ ხდება~ (მეოცე ინვარიანტი).

დღეს, თანამედროვე აღზრდის სხვადასხვა მეთოდიკაში, პოპულარულია თამაშის მეთოდი. ფრენეს ამ საკითხზე განსხვავებული შეხედულება აქვს და ამგვარ ინვარიანტს გვთავაზობს:
`ბავშვის ბუნებრივი საქმიანობა არის არა თამაში, არამედ შრომა (მეთორმეტე ინვარიანტი). მისი აზრით, შეცდომა ჯერ კიდევ საბავშვო ბაღიდან იწყება, იქიდან ოჯახში გადადის. შინაურებიდან არავინ ცდილობს საოჯახო საქმეებში ჩართოს ბავშვი და ამიტომაც იგი ცხოვრობს სრულიად უსაქმურად, მას მხოლოდ თამაშით გართობა ევალება. სწავლების შემდგომ საფეხურებზე ვითარება იცვლება, თამაშის შესაძლებლობები მცირდება, მაგრამ დაწყებით და საშუალო სკოლებში მთელი ყურადღება სავარჯიშოებსა და დავალებებზე გადადის, რომელნიც, სამწუხაროდ, მხოლოდ ზედაპირულ ინტერესსს იწვევენ, ისიც იშვიათად და არანაირად არ შეესაბამებიან წარმოდგენას ბუნებრივსა და მოტივირებულ შრომაზე.
სელესტენ ფრენეს აღზრდის სისტემა კი `ნამდვილი შრომის პედაგოგიკაა.

ამგვარივე განსხვავებული შეხედულებაა წარმოჩენილი ამ ინვარიანტში:
`მოსწავლეთათვის ნიშნების დაწერა და მათი კლასიფიკაცია პრინციპშივე მცდარი მეთოდია~ (ოცდამეერთე ინვარიანტი);
აქ დამარწმუნებლადაა მსჯელობა იმის შესახებ, რომ ნიშანი არის უფროსის განსჯა ბავშვის ნაშრომზე. მას აზრი ექნებოდა, სამართლიანი და ობიექტური რომ ყოფილიყო, რაც ნაწილობრივ შესაძლებელია მარტივი სწავლებისას, მაგალითად, არითმეტიკულ მოქმედებათა შეთვისებისას, მაგრამ უფრო რთული სამუშაოს შესრულებისას კი, როცა საჭიროა ყურადღება დავუთმოთ ლოგიკურ აზროვნებას, მოსწავლის გაგების უნარს და მოცემულ მომენტში მის სულიერ ვითარებასაც კი, `ყოველგვარი შეფასების სისტემა მკრეხელობაა.

მაგალითად, როგორ შეიძლება გაიზომოს და შეფასდეს მოსწავლის აბსტრაქტული აზროვნება და მისი შემოქმედებითი უნარი, მეცნიერული თუ ისტორიული ალღო?
და ბოლოს: შეასრულეთ ეს _ 30-ე ინვარიანტი:
`აღრდის საფუძველია პიროვნების ღირსების დაცვა. მოსწავლისა და მასწავლებლის ურთიერთპატივისცემა სკოლის განახლების ერთ-ერთი მთავარი პირობაა.

მწვანე შუქი: თქვენ უკვე ახორციელებთ ამ წესს.
ყვითელი შუქი: ცდილობთ, მაგრამ ყოველთვის ვერ ახერხებთ.
წითელი: ჯერ შორსა ხართ სკოლის ჰუმანიზაციისგან.

როგორც აღვნიშნეთ, ეს ინვარიანტები დიდი პედაგოგიური გამოცდილების, ტრადიციისა და ნოვაციის ორიგინალური სინთეზის ნაყოფია, ამიტომაც იქცევს ყურადღებას.
წიგნის მეორე ნაწილი მშობლებთან გასაუბრებაა. აქ მეცნიერი მათ ერთგვარ გულგრილობაში ამხელს: `აი, ბატონებო, დატოვეთ თქვენი შვილი სკოლის კართან. როგორ მოექცევიან აქ? რა მეთოდებით ასწავლიან? რა საშუალებებს გამოიყენებენ? არაფერი არ გაინტერესებთ? საქმე სახლს, ბაღს ან მანქანას ხომ არ ეხება? რამდენჯერ უთქვამთ, ბავშვი თუ ნიჭიერია, აუცილებლად მიაღწევს წარმატებასო, მაგრამ, ხომ შეიძლება ისეც მოხდეს, რომ თქვენი შვილი ნაკლებ განათლებულ, ცუდად აღზრდილ და დამახინჯებული ფსიქიკის ადამიანად იქცეს? ამის გამო წყევლა-კრულვას გაუგზავნით არა სკოლას, არა სასკოლო შენობის უვარგისობას, არა გადატვირთულ კლასებს, არამედ მასწავლებელს, რომელმაც სასწაული ვერ მოახდინა~. ამგვარი კითხვებით ფრენეს იერიში მიაქვს მშობლის გულგრილ დამოკიდებულებაზე სკოლის მიმართ და ამ საუბრებით წარმოაჩენს ყველა იმ კომპონენტს, რომელთა ერთობლიობა ქმნის აღზრდის სისტემას. ამ კომპონენტთაგან კი ერთ-ერთი მშობელია, რომელიც აქტიურად უნდა ჩაერთოს უკეთესი სკოლის მშენებლობის საქმეში.

ვფიქრობთ, სელესტენ ფრენეს პედაგოგიური მეთოდიკის გაცნობა და დანერგვა ხელს შეუწყობს ქართული საგანმანათლებლო სისტემის დახვეწასა და გამდიდრებას.

ყოველივე ამას კი ვერ გავეცნობოდით, რომ არა ციალა კალმახელიძისა და კახმეგ კუდავას ძალისხმევა, რომელთაც შესანიშნავად თარგმნეს ფრანგი პედაგოგის ნააზრევი, რომელიც წიგნად გამომცემლობა `ინტელექტმა~ 2010 წელს გამოსცა.
 

მოსწავლეთა “ცუდი ქცევის” ფსიქოლოგიური მოტივები, პრევენცია, მართვა. მესამე ნაწილი

მიერ
admin
-
0

კონფრონტაციის სიტუაციაში ჩარევის წესები

წესი პირველი: ყურადღება მიაპყარით მოსწავლის ქცევას და არა მის პიროვნებას.
ერიდეთ სიტყვებს: “ცუდი”, “სულელური”, “უხეში” და სხვა. გამოიყენეთ წესი “აქ და ამჟამად” – ნუ გაუხსენებთ მოსწავლეს წარსულ “ცოდვებს”. მართლაც, თუ ზურა “სულ ცუდად იქცევა”, ახლა რატომღა მოიქცევა კარგად? იყავით მტკიცე, მაგრამ კეთილგანწყობილი: მტკიცე – მოსწავლის ცუდი საქციელის მიმართ, კეთილგანწყობილი – მისი პიროვნების მიმართ. მასწავლებლის ამგვარი ქცევის ქვეტექსტში იკითხება: “რასაც აკეთებ, ახლავე უნდა შეწყვიტო, მაგრამ შენდამი მე ჯერ კიდევ სიმპათიით ვარ განწყობილი”. თქვენი რწმენა ყველაზე ძლიერი იმპულსია ბავშვის თვითშეფასების ასამაღლებლად.
წესი მეორე: აკონტროლეთ ემოციები
ბუნებრივია, მოსწავლის ცუდი საქციელი მასწავლებელს აღიზიანებს, აბრაზებს. ასეთ დროს ადამიანს უჭირს ლოგიკურად აზროვნება, სწორად მოქცევა. მოსწავლე თქვენს გაბრაზებას ცდილობს, ნუ წამოეგებით მის ანკესს! თუ მან თქვენი წონასწორობიდან გამოყვანა მოახერხა, მართლაც ძლიერი ყოფილა. როდესაც მასწავლებელი მართავს თავის ემოციებს, ის: ა) ახერხებს მოსწავლის არასასურველი ქცევის აღკვეთას; ბ) ამზადებს ნიადაგს წარმატებული ურთიერთობისთვის, რაც უფრო მნიშვნელოვანია. თქვენი ბრაზი მოწინააღმდეგის გამარჯვებაზე მიუთითებს. ეცადეთ, არ აჰყვეთ მოსწავლის გამოწვევას. ბრაზის განსამუხტავად გამოიყენეთ თვითრეგულაციის ხერხები, მაგალითად, ასეთი: დახუჭეთ თვალები და წარმოიდგინეთ თქვენი “მწვალებელი”, გულში უთხარით ყველაფერი, რასაც მასზე ფიქრობთ, უყვირეთ კიდეც. ნახეთ, როგორ განიტვირთებით. საზოგადოდ კი მიმართეთ სპორტს, მუსიკას, ისეირნეთ და სხვა. ეს ერთგვარად დაგიცავთ პროფესიული გადაწვისგან, რომლის მხვერპლიც ათასობით მასწავლებელია.
წესი მესამე: ნუ გაამწვავებთ ვითარებას
ნურასოდეს იტყვით იმას, რაც ვითარებას გაამწვავებს. ცდებით, თუ: 1) უწევთ ხმას, ყვირით, იყენებთ გამომწვევ პოზებსა და მიმიკას (მაგალითად, სათქმელს კბილებში ცრით); 2) ამბობთ: “აქ მე ვარ უფროსი”, სიტუაციის ბატონ-პატრონივით იქცევით, მოითხოვთ, მბრძანებლობთ; 3) ბოლო სიტყვა ყოველთვის თქვენია; 4) აფასებთ ბავშვის ხასიათის თავისებურებებს (მაგ., “უხეში”, “უზრდელი”); 5) იყენებთ ფიზიკურ ძალას, აყენებთ ბავშვს კუთხეში; 6) კლასში ეძებთ მხადამჭერებს და ითრევთ მათ კონფლიქტში; 7) თავს იცავთ მოსწავლის “მოქრთამვით”; 8) დასცინით მოსწავლეს და სხვა. შესაძლოა, ზოგიერთმა ხერხმა დროებით გაჭრას, მაგრამ სწორედ დროებით. დროებითი სიმშვიდისთვის მოსწავლის მოქრთამვა არ ღირს. ერთხელაც რომ უთხრათ მას: “თუ დღეს არ გადაიწერ და სამუშაოს დამოუკიდებლად შეასრულებ, ხვალ გეომეტრიაში არ გამოგიძახებ”, – ის მეორედაც აუცილებლად გკითხავთ: “არ გადავიწერო და ხვალ არ გამიძახებთ?” წარმოიდგინეთ, რა დღეში აღმოჩნდებით.
წესი მეოთხე: განიხილეთ მოგვიანებით
არასწორ საქციელზე უნდა ვისაუბროთ, მაგრამ არა მაშინვე. ცხელ გულზე საუბარი არ ღირს. მაშ, როდის? ერთი საათის შემდეგ, ან სულაც ხვალ, ზეგ, როცა მასწავლებელი მზად იქნება, მოსწავლის ქცევა განიხილოს და არა პიროვნება. ბუნებრივია, იკითხავთ: თუ ამ წესს მივდიეთ, როგორ მიხვდება მოსწავლე, რომ ცუდად მოიქცა? ეს მან უთქვენოდაც მშვენივრად იცის. მაგალითად, გაკვეთილზე ბიჭმა შეიგინა. მან, რასაკვირველია, იცის, რომ ეს ცუდი საქციელია. თუ თქვენ მას მთელი კლასის წინაშე ლექციას წაუკითხავთ ენის სიწმინდის შესახებ, ეს მისთვის დიდი საჩუქარი იქნება. რეაგირება საჭიროა, ლექციის წაკითხვა კი – ისეთ დროს, როცა ეს მისთვის ხელსაყრელი არ იქნება. კლასიც მიხვდება, რომ თქვენ ხელი არ გაქვთ მიშვებული, რადგან დროდადრო ამ თემას ეხებით და ზოგად დისკუსიას მართავთ.
წესი მეხუთე: მიეცით მოსწავლეს საშუალება, შეინარჩუნოს სახე
ზოგიერთი მოსწავლე, მაგალითად, ძალაუფლებისმოყვარე, არ გაჩერდება, ვიდრე წარმოდგენას არ მოაწყობს. ისინი მასწავლებელს სთავაზობენ თამაშის საკუთარ წესებს. წესები ასეთია: აკეთებენ იმას, რასაც ვთხოვთ, მაგრამ თავისებურად. სწორედ ეს აბრაზებს ყველაზე მეტად მასწავლებელს. მაგალითად, თქვენ სთხოვთ ლილის, მორჩეს კლასში სიარულს და თავის ადგილზე დაჯდეს. ის გემორჩილებათ, მაგრამ მერხისკენ მიბრუნებული ბუზღუნებს. რას აკეთებს ამ დროს მასწავლებელი? არსობრივად, მოსწავლემ დაგიჯერათ და დაჯდა, მაგრამ მასწავლებელთა უმრავლესობას აქ მოსდის ტიპობრივი შეცდომა – მოითხოვს სრულ დაქვემდებარებას. “რა გაბუზღუნებს?” – მიმართავს მოსწავლეს და იწყება ახალი კონფრონტაცია, რომელიც შესაძლოა პირველზე მძიმე შედეგით დასრულდეს.
ბუზღუნი ბუნებრივი რეაქციაა, მას ყურადღება არ უნდა მიაქციოთ. ჩვენც ასე ვიქცევით, როცა ვინმე ჩვენგან მორჩილებას მოითხოვს. მოსწავლეები სხვა ხერხებსაც მიმართავენ: აჭიანურებენ მოთხოვნის შესრულებას, გრიმასებით გამოხატავენ თავიანთ გრძნობებს, იყენებენ უპატივცემულობის გამომხატველ ჟესტებს, იმეორებენ იმ მოქმედებას, რომლის შეწყვეტასაც მოითხოვთ და სხვა, თუმცა ბოლოს მაინც გემორჩილებიან. თუ საშუალებას მისცემთ, ითამაშონ თავიანთი “თამაში”, ინციდენტი ამოიწურება, მიიღებთ იმას, რაც გინდათ და არც მოსწავლის ღირსებას შეურაცხყოფთ. შედეგად ორივე მოგებული რჩებით.
წესი მეექვსე: ნუ გამოამჟღავნებთ აგრესიას
ზოგჯერ მასწავლებელიც ბრაზდება, მაგრამ აგრესიის გამომჟღავნების უფლება მას მხოლოდ წარმოსახვაში თუ ექნება.
მისდიეთ შემდეგ წესებს:
ა) გადადეთ დისციპლინური ზომები და გამოიყენეთ სათანადო ტექნიკები მშვიდობის დასამყარებლად;
ბ) გადადეთ აღმზრდელობითი ღონისძიებები, ვიდრე დამშვიდდებით. თქვენი ასეთი ქცევა თანდათან მოსწავლისთვისაც მოდელად იქცევა, ეს კი ძალზე ღირებული რამ არის.
კონფრონტაციის სიტუაციაში ჩარევის ტექნიკები
შურისძიება ყველაზე მძიმე ქცევაა. ის მხოლოდ მასწავლებელს კი არ ურთულებს მუშაობას, არამედ მწყობრიდან გამოჰყავს მთელი კლასი. წარმოვიდგინოთ, როგორ ხდება ვულკანის ამოფრქვევა: ჯერ რაღაც ხმები მოისმის, შემდეგ რყევა იწყება, ბოლოს კი გავარვარებული ლავა ამოიფრქვევა, რომელსაც შეუძლია, ყველაფერი წალეკოს. შურისმაძიებელი მოსწავლის ქცევაც ასეა, მაგრამ, ვულკანისა არ იყოს, ისიც ჩაქრება, ეს კი უკვე ის ეტაპია, რომელიც გაანალიზებას მოითხოვს, რათა აღარ განმეორდეს.
გამოყოფენ “საკლასო ვულკანის ამოფრქვევის” 3 სტადიას: 1. “ჩუმი რყევებისას”; 2. “აფეთქებისა და ლავის ამოფრქვევისას” და 3. გადაჭრისას.
“ჩუმი რყევების” სტადია. ამ სტადიაზე მოსწავლე გაფრთხილებთ, რომ მზადდება კონფლიქტი. გაფრთხილებთ არავერბალურად ან ინტონაციით. რასაც არ უნდა აკეთებდეს იგი, ეს ყველაფერში იგრძნობა, სიცილშიც კი. დახვეწილი მანევრირება საშუალებას მოგვცემს, “შევინარჩუნოთ სახე”, შევინარჩუნოთ სიმშვიდე და გამოვიყენოთ საჭირო ტექნიკები – არასტანდარტული და მოულოდნელი:
1. აღიარეთ მოსწავლის ძალა. ზოგიერთ მასწავლებელს ჰგონია, მოსწავლეს, რასაც მინდა, იმას გავაკეთებინებო. ეგებ ერთხანს მოახერხოს კიდეც, მაგრამ ერთი რამ კარგად უნდა გვახსოვდეს: ვიდრე მოსწავლე თვითონ არ გააკეთებს არჩევანს, მაგ., ისწავლოს თუ არა მათემატიკა, თქვენ მიზანს ვერ მიაღწევთ (გაიხსენეთ ნიუტონის მესამე კანონი – რაც მეტია ზეწოლა, მით მეტია წინააღმდეგობა).
2. ნუ ჩაებმებით დამარცხებისთვის განწირულ ომში. ურთიერთობა დაიწყეთ, მაგალითად, ასეთი ფრაზით: “ნიკა, მე მივხვდი, რომ ვერ ვახერხებ, დავალება შეგასრულებინო”. ნიშნავს თუ არა ამის აღიარება თქვენი ავტორიტეტის დაცემას და იმას, რომ ნიკას შეუძლია, ყველაფერი აკეთოს, რაც მოესურვება? არა! ამის შემდეგ გადადით მესამე სტადიაზე – პრობლემის მოგვარებაზე, რომლის მიზანია მოსწავლეზე ზემოქმედება, რათა მან სწორი გადაწყვეტილება მიიღოს. მოსწავლის ძალის აღიარება ხშირად სიტუაციის განმუხტვას იწვევს, რადგან ამით ძალთა თანაფარდობის აღიარება ხდება, ეს კი მოწოდებაა თანამშრომლობისკენ და არა კონფრონტაციისკენ.
3. მოიშორეთ მაყურებელი. თუ ორი მოსწავლე დერეფანში სხვების თანდასწრებით ჩხუბობს, უპირველესად მაყურებლები მოიშორეთ. უმაყურებლოდ ჩხუბი სიმწვავეს კარგავს. თუ კამათი საკლასო ოთახში ხდება და მოსწავლე ცდილობს, კამათში ჩაგითრიოთ ისეთ საკითხზე, რომელიც არ ეხება გაკვეთილის თემას (თანაც კლასისგან დიდ ყურადღებას გრძნობს), უთხარით, რომ ამის თაობაზე აუცილებლად დაელაპარაკებით აუდიტორიის გარეშე. წესისამებრ, უმაყურებლოდ სპექტაკლი არ შედგება!
4. გადაიტანეთ საკითხის განხილვა. ბოლო გაკვეთილია და მოსწავლეებს დავალებას აძლევთ. ნანა თავის მეგობარს ყველას გასაგონად ეუბნება: “რამდენი დავალება მოგვცა, მეტი საქმე არა მაქვს, ამ სისულელეს შევწირო მთელი საღამო”. მთელი კლასი თქვენი რეაქციის მოლოდინშია. ჩაერთვებით ამ ორომტრიალში და მთელი კლასი ნანას მხარს დაიჭერს, თქვენ კი თავის ტკივილს აიტეხთ. ოპტიმალური გამოსავალია საკითხის განხილვის გადადება. მაშინვე შეგიძლიათ მხოლოდ ერთი-ორი ფრაზა თქვათ, მაგ., ასეთი: “ახლა არ მსურს ამაზე საუბარი”, “შენ სკანდალი გინდა თუ მართლა ამ პრობლემის მოგვარება გსურს?” თუ გითხრათ, რომ სკანდალი უნდა, უპასუხეთ: “ოღონდ ჩემთან არა”, „სხვა აირჩიეთ”, „მე მოსწავლესთან ამას არ გავაკეთებ”, – ან: “მოდი, ამაზე მერე ვილაპარაკოთ”.
5. გააკეთეთ ჩანაწერები. როგორც კი მოსწავლე თქვენს გამოწვევას დაიწყებს, ამოიღეთ ბლოკნოტი და მიმართეთ მოსწავლეს: “თანახმა ვარ, ამ საკითხის განსახილველად დრო დაგითმო, მოდი, შევთანხმდეთ, სად და როდის. დღეს, მაგალითად, 3 საათსა და 15 წუთზე. გაწყობს?” სადისკუსიო თემის შესახებ მეტი არაფერი თქვათ.
6. დააყენეთ მოსწავლე ამოცანის წინაშე. ეს თქვენი მხრივ პროვოკაციული განცხადებაა, რომლის ქვეტექსტია: “ჩემით მანიპულირება არ შეიძლება!” გვთავაზობენ ორ ძალზე ეფექტურ ტექნიკას:
1. დაეთანხმეთ მოსწავლეს. მოსწავლე გაკვეთილზე “არევის” მომენტში ყველაზე ნაკლებად თქვენს თანხმობას ელის. ეს აოცებს მას და ხშირად ყველაფერი ამით მთავრდება. ერთი მასწავლებლი ქალის მონათხრობი: “როგორც კი ჟურნალიდან გვარების ამოკითხვა დავიწყე, ერთი მოსწავლე მეკითხება, რატომ მაქვს ულვაშები. მე ვპასუხობ, რომ ეს ზედმეტი კალციუმის ბრალია და ხმამაღლა ვაგრძელებ: “დაფასთან გამოვა..” ინციდენტი ამით ამოიწურა. 2. შეცვალეთ თემა. ზემოთ მოყვანილი შემთხვევის გაგრძელება შეიძლება ასეთი იყოს: მასწავლებელი მოსწავლეს ეკითხება, ხომ არ მოუსმენია ტელევიზორში, მაგ., როგორი ამინდი იქნება ხვალ, ან რა სპექტაკლი… მოსწავლემ თვითონაც კარგად იცის, რომ მისი სიტყვები სულელურია და საწყენი, ამიტომ ლექციის კითხვას აზრი არ აქვს. მასწავლებლის მიზანია, შეწყდეს კონფრონტაცია, ამის შანსი კი ასეთი ხერხის გამოყენებისას ნამდვილად არსებობს.
“ლავის ამოფრქვევის” სტადია. თუ კონფრონტაცია არ დასრულდა, პირველ ეტაპზე გაფრთხილდით – აფეთქებაა მოსალოდნელი. ამის თავიდან ასაცილებლად არსებობს დროებითი იზოლაციის ტექნიკები, როგორც, მაგალითად, საფეხბურთო მატჩზე. საქციელზეა დამოკიდებული, რამდენი ხნით და სად გაუშვებთ მოსწავლეს. არასწორია მოსწავლის კორიდორში ან “გაურკვეველ ადგილას” გაშვება. ქვემოთ ჩამოთვლილია ტექნიკები სიმკაცრის ზრდის მიხედვით:
1. განცალკევება კლასიდან გაუშვებლად. ამისთვის შეიძლება კლასში სპეციალური ადგილი გამოიყოს: კარადის, ინსტრუმენტის უკან. მთავარია მოსწავლე იზოლაციაში მოექცეს.
2. პარალელურ ან რომელიმე უფროს კლასში გაშვება, მაგრამ არა უმცროსში – ეს მოსწავლის თავმოყვარეობაზე იმოქმედებს (ამ ტექნიკის გამოყენების თაობაზე მასწავლებლები წინასწარ შეთანხმდებიან).
3. სპეციალურ ოთახში გაშვება. ამ მხრივ დასავლეთის სკოლებში არსებობს საინტერესო გამოცდილება – ეს არის ჩვეულებრივი ოთახი და არა დირექტორის კაბინეტი.
4. გაშვება სკოლის ადმინისტრაციის კაბინეტში. ეს უკიდურესი ზომაა. სახლში გაშვებას მაქსიმალურად უნდა ვერიდოთ, რადგან ხშირად მშობლები შინ არ არიან.
5. კლასიდან გაძევება ძალის გამოყენებით. ეს უკიდურესი ზომაა. როგორ მოვიქცეთ, თუ მოსწავლე კლასიდან არ გადის? დაიხმარეთ, მაგალითად, მანდატურები.
ვიდრე მოსწავლეს კლასს დაატოვებინებთ, მას არჩევანის უფლებას აძლევთ: “დაწყნარდები თუ დატოვებ კლასს?” იზოლაციის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ასაკზე. უმცროსკლასელებისთვის საკმარისია 5 წუთი, უფრო დიდებისთვის – 15-30 წუთი. შეიძლება, მოსწავლემ თვითონვე განსაზღვროს დრო. თქვენ სთავაზობთ: “დაბრუნდი, როცა იგრძნობ, რომ მზად ხარ, წესიერად მოიქცე. თუ დაბრუნების შემდეგაც ცუდად მოიქცა, უფრო მეტი ხნით გაუშვებთ, ოღონდ ამის თაობაზე აღარ უთანხმდებით და თუ სიტუაცია არ მოგვარდა, მომდევნო სტადიაზე გადადიხართ.
მოგვარების სტადია. დანაშაულს გამოსყიდვა სჭირდება. მოსწავლეები უნდა მიეჩვიონ ამას. და, აი, აქ დგება სანქციების საკითხი. სანქცია განსხვავდება სასჯელისგან: ა) სანქცია ლოგიკურად უნდა იყოს დაკავშირებული დარღვევასთან. რაც უფრო მჭიდროა ეს კავშირი, მით უფრო დიდია წარმატების ალბათობა; ბ) სანქცია დანაშაულის თანაზომიერი უნდა იყოს; გ) სანქცია მოსწავლის ასაკს უნდა შეესატყვისებოდეს. მაგალითად, თუ მოსწავლე მერხს არყევს და სხვას ხელს უშლის, უნდა შეაწყვეტინო რყევა (რა გზით, ეს თქვენი საქმეა), მაგრამ თუ ამის გამო აიძულებ, გაკვეთილების შემდეგ კლასი დაგავოს, ეს არც თანაზომიერია და არც ლოგიკური. ასევე, სანქცია მოსწავლეს გზას არ უნდა უღობავდეს წარმატებული მომავლისაკენ. გახსოვდეთ, არ დაუშვათ ზემოთ განხილული ტიპური შეცდომები. მოახდინეთ სანქციების ფორმულირება უემოციოდ, მისაღები ტერმინებით, ფაქტებზე დაყრდნობით. სხვაგვარად ეს უკვე სასჯელია, რაც სხვა შედეგს გამოიღებს – სიძულვილსა და ანტაგონიზმს გამოიწვევს და თანამშრომლობა და პარტნიორობა შეუძლებელი გახდება.
ჯ. ჯილბერტი გვთავაზობს სანქციების საინტერესო კლასიფიკაციას:
1. უფლების ჩამორთმევა
1.1 მოქმედებისა – თუ მოსწავლე თავისი საქციელით სხვებს დროს აკარგვინებს, შეიძლება, მას ძვირფასი დრო ჩამოვართვათ, მაგალითად, ნაკლებ ხანს დავასვენოთ, დაგვიანებით გავუშვათ კლასიდან. რამდენ დროსაც სხვას დააკარგვინებს, მასაც იმდენს ვართმევთ.
1.2 ნივთების გამოყენებისა – ერთხანს არ მისცეთ ნება, ისარგებლოს, მაგალითად, სპორტული იარაღით, რომელიც დააზიანა.
1.3 სკოლაში რაიმე ტერიტორიით სარგებლობისა – თუ სასადილოში ხულიგნობს, არ მისცეთ სასადილოში შესვლის ნება;
1.4 ურთიერთობისა – მაგალითად, აუკრძალეთ სხვა მოსწავლეებთან ყოფნა.
2. შეხვედრის მოთხოვნა
2.1 სკოლის პერსონალთან – თუ მასწავლებელმა ვერაფერი გააწყო მოსწავლესთან, შეიძლება მოითხოვოს სასწავლო ნაწილთან ან დირექტორთან ვიზიტი, რომლის მიზანია, დაიგეგმოს მოქმედებები სიტუაციის გასაუმჯობესებლად.
2.2. მშობლებთან – ზოგჯერ საჭიროა მშობლების ინფორმირება მოსწავლის გამოხტომების თაობაზე. ხანდახან საკმარისია, ტელეფონით თვითონ მოსწავლე მოუყვეს მშობელს თავისი საქციელის შესახებ.
2.3 პოლიციასთან – ზოგჯერ მოსწავლეები კანონს არღვევენ: ქურდობა, ნარკოტიკი, მკვლელობაც კი. ჩვენ მათ არ უნდა ვასწავლოთ კანონისთვის გვერდის ავლა. ამ შემთხვევაში მოსწავლესთან სკოლის ფსიქოლოგიც მუშაობს.
3. გაფუჭებულის აღდგენა
3.1 ნივთის შეკეთება – შეღებოს და გაასუფთაოს მერხი, რომელიც დასვარა ან დაკაწრა, გარეცხოს და დაალაგოს თავის მიერ დასვრილი ან არეული ნივთები.
3.2 ნივთის ადგილზე დაბრუნება – მოსწავლე აბრუნებს ნივთს ან თანაზომიერი ღირებულების ნივთით ანაზღაურებს.
როგორ რეაგირებენ მოსწავლეები სანქციებზე? ზოგი თავს გაჩვენებთ, თითქოს ეს სულაც არ ადარდებს. ნუ მოტყუვდებით, ეს მხოლოდ პოზაა. სინამდვილეში სწორად შერჩეული სანქცია თავის საქმეს აკეთებს.
მომდევნო სტატიაში იმაზე ვისაუბრებთ, რა თავისებურებები ახასიათებს წარუმატებლობის შიშით გამოწვეულ ქცევით დარღვევებს.

ნაწილობრივი ძიების (ევრისტიკული) მეთოდის ეფექტური გამოყენება სასწავლო პროცესში

მიერ
admin
-
0

თანამედროვე საგანმანათლებლო პროგრამებში დიდი ყურადღება ეთმობა მოსწავლეთა შემეცნებითი უნარების განვითარებას და იმ მეთოდებისა და ხერხების წინ წამოწევას, რომლებიც ამზადებს და ხელს უწყობს ამ პროცესს. ამ სახის მეცადინეობათა დიდი მნიშვნელობის გამო სასწავლო მეთოდების კლასიფიკაციაში ცალკე გამოყოფენ კლასიფიკაციას შემეცნებითი მოღვაწეობის ტიპის მიხედვით.

 ვრცლად

დებატები – კრიტიკული აზროვნების და პრეზენტაციის უნარებისათვის

მიერ
admin
-
0

სადავოდ აღარავის მიაჩნია, რომ დებატები ერთ-ერთი საუკეთესო აქტივობაა, რომელსაც შეუძლია, გაახალისოს, უფრო შემოქმედებითი გახადოს სასწავლო პროცესი. ის ხელს უწყობს კრიტიკული აზროვნებისა და პრეზენტაციის ძალზე მნიშვნელოვანი უნარების გაუმჯობესება-განვითარებას. კიდევ შეიძლება ჩამოვთვალოთ კოგნიტური და შემეცნებითი უნარები, რომლებსაც მოსწავლეები დებატების მეშვეობით განივითარებენ: აბსტრაქტული აზროვნება, მოქალაქეობის გრძნობა, ეტიკეტის გაცნობიერება და დაცვა, თვითორგანიზება, საკუთარი თავის რწმენა, საჯარო მეტყველების კულტურა, კვლევა, გუნდური მუშაობა. და ეს სრული ჩამონათვალი არ გახლავთ.

ჩვენი თვალსაზრისით, დებატები ის აქტივობაა, რომელიც ისტორიის მასწავლებელმა შეიძლება საკმაოდ ხშირად გამოიყენოს, რადგან ისტორიის გაკვეთილებისთვის მათ განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვთ. ზემოთ ჩამოთვლილი უნარ-ჩვევების განვითარებასთან ერთად, დებატები ისტორიის გააზრების ერთ-ერთი საუკეთესო გზაა. იგი ეხმარება ისტორიის მასწავლებელს საგნის სტანდარტით გათვალისწინებული მიზნების მიღწევაში, ამაღლებს მოსწავლის მოტივაციას, უფრო საინტერესოს ხდის სასწავლო პროცესს. დებატები ეთანადება ისტორიის სწავლებისადმი თანამედროვე მიდგომას, რომელიც ორიენტირებულია არა ფაქტებისა და თარიღების დამახსოვრებაზე, არამედ ისტორიული პროცესების გაანალიზებასა და შეფასებაზე, ისტორიული პირებისა და მოვლენების სხვადასხვა რაკურსით დანახვაზე. თუ იმასაც გავითვალისწინებთ, რომ უამრავი ისტორიული მოვლენისა და პირის შესახებ დღემდე არსებობს (და ყოველთვის იარსებებს) განსხვავებული მოსაზრებები, დებატების საჭიროება ისტორიის გაკვეთილზე ბუნებრივადაც წარმოიშობა.

დებატის ფორმატს, რომელიც ამჯერად გვინდა განვიხილოთ, ლინკოლნ-დუგლასის დებატები ეწოდება. დებატების ამ ფორმატის სახელწოდება სათავეს შორეული 1858 წლიდან იღებს, როცა ცნობილი პოლიტიკური მოღვაწე და შემდგომ აშშ-ის პრეზიდენტი აბრაამ ლინკოლნი ილინოისის შტატის სენატორის არჩევნებში ნაკლებად ცნობილ მეტოქეს ს. დუგლასს დაუპირისპირდა. საარჩევნო კამპანიის დროს მეტოქეებმა შვიდი საჯარო დებატი გამართეს. ძნელი მისახვედრი არ უნდა იყოს, რომ მათი დებატების თემა მონობა გახლდათ. სხვათა შორის, ის არჩევნები დუგლასმა მოიგო, მაგრამ ამ დებატებმა ლინკოლნი უფრო უკეთ გააცნო ხალხს, გაზარდა მისი პოპულარობა, რისი წყალობითაც მან შეძლო 1860 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების მოგება.

ლინკოლნ-დუგლასის დებატების კლასიკური ფორმატით, ორი მხარე განიხილავს სადებატო თემას. შესაბამისად, დებატები იწყება საკამათო საკითხის წამოჭრით (მაგ., “ყუთლუ-არსლანის გამოსვლა – პროგრესული ისტორიული მოვლენა”). დებატებს იწყებს ის მხარე, რომელიც ეთანხმება განსახილველ საკითხს. დებატები კი ასეთი ფორმატით წარიმართება:

* სადებატო თემის მომხრე წარმოადგენს თავის არგუმენტებს (6 წთ);
* თემის მოწინააღმდეგე შეეცდება ჩამოაყალიბოს კონტრარგუმენტები (3 წთ);
* სადებატო თემის მოწინააღმდეგე წარმოადგენს თავის არგუმენტებს (6 წთ);
* თემის მომხრე მოპაექრეს თავის კონტრარგუმენტებს წარუდგენს (3 წთ);
* სადებატო თემის მომხრე წარმოადგენს მოწინააღმდეგე გუნდის არგუმენტების შემაჯამებელ გაბათილებას (4 წთ);
* სადებატო თემის მოწინააღმდეგე წარმოადგენს მომხრე გუნდის არგუმენტების შემაჯამებელ გაბათილებას (4 წთ).
საზოგადოდ მიღებული ფორმატით, ლინკოლნ-დუგლასის დებატების დროს მოპაექრეები წინასწარ არ უნდა იცნობდნენ სადებატო თემას. სადებატო საკითხის წამოჭრის შემდეგ პრეზენტატორებს უნდა მიეცეთ დრო არგუმენტების მოსაფიქრებლად.

სასწავლო პროცესში, სხვადასხვა სასწავლო კოგნიტური მიზნებიდან გამომდინარე, ლინკოლნ-დუგლასის დებატების ფორმატი, რასაკვირველია, შეიძლება შეიცვალოს. უპირველესად, ეს ეხება დებატების მონაწილეთა რაოდენობას. დებატები შეიძლება გავმართოთ წყვილებს, სამეულებს ან ჯგუფებს შორის.

მოდი, ამჯერად განვიხილოთ, როგორ შეიძლება გავმართოთ ლინკოლნ-დუგლასის ფორმატის დებატი ჯგუფებს შორის, თუ კლასში მოსწავლეთა რაოდენობა ამის საშუალებას გვაძლევს.

ჯგუფში შეგვიძლია 6 მოსწავლე გავაერთიანოთ. ეს რაოდენობა საშუალებას მოგვცემს, თითოეულ მოსწავლეს სპეციფიკური, მისთვის განკუთვნილი დავალება დავაკისროთ, რომელზეც თვითონ იქნება პასუხისმგებელი. დებატები იმავე ფორმატით წარიმართება, მაგრამ როლები ჯგუფის წევრებს შორის ასე განაწილდება:

მოდერატორი – ასახელებს სადებატო თემას, აცხადებს წესებს, წარმოადგენს ჯგუფის წევრებს და მათ მოვალეობებს;
მთავარი დებატორი/კონსტრუქტორი – წარმოადგენს თავისი გუნდის მთავარ არგუმენტებს;
კონტრარგუმენტატორი – დაუსვამს შეკითხვებს მოწინააღმდეგე გუნდის კონტრარგუმენტატორის მოპასუხეს;
კონტრარგუმენტატორის მოპასუხე – დროებით საკუთარ თავზე იღებს მთავარი დებატორის ფუნქციას და პასუხობს მოწინააღმდეგე გუნდის კონტრარგუმენენტატორის შეკითხვებს;

გამბათილებელი – პასუხობს შეკითხვებს, რომლებიც კონტრარგუმენტატორის მოპასუხისა და კონტრარგუმენტატორის დებატების დროს წარმოიშვა მისი გუნდის მიმართ;

შემაჯამებელი – ამთავრებს დებატებს, კიდევ ერთხელ ასახელებს თავისი გუნდის მთავარ არგუმენტებს; მისი მოვალეობაა, შეძლებისამებრ გააძლიეროს დებატების დროს მისი გუნდის მთავარ არგუმენტებში თავჩენილი სუსტი წერტილები (ე.წ. “ხვრელების ამოვსება”).
ლინკოლნ-დუგლასის ფორმატი იძლევა ვარირების საშუალებას როგორც კლასში მოსწავლეთა რაოდენობის, ისე სასწავლო მიზნების შესაბამისადაც. მაგალითად, თუ მოსწავლე ცოტაა, შეგვიძლია შევამციროთ ჯგუფში მოსწავლეთა რაოდენობა, შესაბამისად, ერთ მოსწავლეს ორი ფუნქცია დაეკისროს ან ზოგიერთი როლი საერთოდ გაუქმდეს. აგრეთვე შესაძლებელია, დებატებში მასწავლებელიც ჩაერთოს მოდერატორის ფუნქციით.

უნდა გავითვალისწინოთ ისიც, რომ პირველივე ცდაზე სრული ფორმატით დებატების გამართვა რთული ამოცანაა, ამიტომ სავსებით ბუნებრივი იქნება, თუ მასწავლებელი დებატებს შემოქმედებითად მიუდგება და თავისი კლასის საჭიროებას მოარგებს. ასევე სავსებით მოსალოდნელია, თავდაპირველად დებატებში ხალისით მხოლოდ აქტიური მოსწავლეები ჩაერთვონ.

დასასრულ, გვინდა, რამდენიმე წინასადებატო სტრატეგიაც შემოგთავაზოთ, რომლებიც გაცილებით მარტივია და მოსწავლეებს დაეხმარება სადებატო თემის უკეთ გააზრებაში, ინფორმაციის მოპოვებასა და გაანალიზებაში, რათა შემდეგ დებატების სრული ფორმატით გამართვა შეძლონ.

“სამი ბარათის” სტრატეგია – ეს სტრატეგია ყველა მოსწავლეს აძლევს შანსს, მიიღოს მონაწილეობა დისკუსიაში, რომელიც სხვაგვარად შესაძლოა მონოპოლიზებულ იქნეს უფრო აქტიური მონაწილეების მიერ. ამ სტრატეგიის მიხედვით, მასწავლებელი თითოეულ მოსწავლეს დებატების დაწყებამდე აძლევს სამ (საჭიროებისამებრ, შესაძლოა ორსაც) ბარათს, რომლებზეც წერია სიტყვები “შეკითხვა ან კომენტარი”. თუ მოსწავლეს დისკუსიაში ჩართვის სურვილი ექნება, ასწევს ბარათს, ხოლო მას შემდეგ, რაც დასვამს კითხვას ან გააკეთებს კომენტარს, ბარათს გვერდზე გადადებს და ჩააბრუნებს. მას სამჯერ ექნება დისკუსიაში ჩართვის შესაძლებლობა. ამრიგად, ეს სტრატეგია აიძულებს მოსწავლეს, კარგად დაფიქრდეს და მერე ჩაერთოს დისკუსიაში. ეს განსაკუთრებით ეხება აქტიურ მოსწავლეებს. ისინი ეცდებიან გაიაზრონ, ღირს ბარათის “დაკარგვა” იმ კომენტარად, რომლის გაკეთებასაც აპირებენ, თუ ის უფრო მნიშვნელოვანი და ღირებული კომენტარისთვის შემოინახონ. სამივე ბარათის გამოყენების შემდეგ მოსწავლე ეთიშება დისკუსიას, სანამ ყველა მონაწილე არ გამოიყენებს თავის ბარათებს.

“დათვლის” სტრატეგია – იგი, ფაქტობრივად, ზემოთ აღწერილი სტრატეგიის იდენტურია, თუმცა შეიძლება, დებატებში უფრო გამოცდილ კლასთან გამოვიყენოთ. ამჯერად მოსწავლე ბარათების ნაცვლად ხელით იძლევა ნიშანს, რამდენჯერ მიიღო მონაწილეობა დისკუსიაში იმ მომენტისთვის. პირველ ცდაზე ის უბრალოდ ხელს აიწევს, მეორე ცდაზე საჩვენებელ თითს აღმართავს იმის ნიშნად, რომ ერთხელ უკვე მიიღო მონაწილეობა, მესამე ჯერზე კი ორ თითს ასწევს იმის ნიშნად, რომ უკვე ორჯერ გააკეთა კომენტარი და ამით ამთავრებს დისკუსიაში მონაწილეობას, სანამ ყველა დანარჩენი მოსწავლე არ მიიღებს მონაწილეობას მასში.

სტრატეგია “ერთმანეთის კვალდაკვალ” – ეს სტრატეგია ლინკოლნ-დუგლასის დებატების ფორმატის ერთგვარი ალტერნატივაა. ამ შემთხვევაში გუნდში 5 წევრია. თითოეული გუნდის წევრი წარმოადგენს სადებატო საკითხის ერთ ასპექტს. მთელ გუნდს აქვს წინასწარ განსაზღვრული დრო (ვთქვათ, 5 წუთი), შესაბამისად, თითოეულ წევრს მიეცემა თითო წუთი. გუნდის პრეზენტაციას იწყებს პირველი წევრი მთავარი არგუმენტით. მას არ აქვს უფლება, ილაპარაკოს ერთ წუთზე მეტხანს და თავისი გამოსვლის დასასრულს უნდა მოასწროს გუნდის იმ წევრის დასახელება, რომელიც პრეზენტაციას გააგრძელებს. პირველ პრეზენტატორს სიგნალი მეორემ უნდა მისცეს ხელის აწევით. ამ ჟესტით პრეზენტატორი მიხვდება, ვინ არის მზად პრეზენტაციის გასაგრძელებლად. არ შეიძლება გუნდის რომელიმე წევრის მეორედ დასახელება, ვიდრე თითოჯერ ყველა არ მიიღებს მონაწილეობას.

ჩემი რუსთაველი

მიერ
admin
-
0

ჩემი რუსთაველი სკოლის წლებში სულაც არ დაწყებულა. ალბათ, ამით ახალს არაფერს ვიტყვი. მიუხედავად იმისა, რომ ძალიან კარგი ქართულის მასწავლებელი მყავდა, აუცილებელი საზეპიროების სიმრავლის გამო “ვეფხისტყაოსნის” სწავლა მაინც ყველაზე დამქანცველ რუტინად მახსოვს. მოგვიანებით, აბიტურიენტობის დროს, იმავე ქართულის მასწავლებელმა უფრო მშვიდ გარემოში გამიხსნა პოემის უძვირფასესი საგანძური. აქედან დაიწყო ჩემი რუსთაველი, შემდეგ ფილოლოგიის ფაკულტეტზეც გაგრძელდა და, რასაკვირველია, საკლასო ოთახშიც, სადაც მოსწავლე კი არა, უკვე ქართულის მასწავლებელი ვიყავი.

 
რამდენჯერმე მეც ვცადე, ეს შესანიშნავი ტექსტი უფრო ახლობელი და საყვარელი გამეხადა ჩემი მოსწავლეებისთვის, ჰოდა, მინდა ამ რამდენიმე ცდის შესახებ მოგიყვეთ.
 
***
როდესაც ამ შესანიშნავი პოემის მხატვრული სტრუქტურის, კერძოდ, ტროპული მეტყველების თავისებურების შესახებ ვსაუბრობდი, გადავწყვიტე, შოთას მეტაფორების გამოფენა მომეწყო – ჩვეულებრივი ექსპოზიცია თავისი ყველა კომპონენტით. ეს იქნებოდა ცდა, ფრაზები მხატვრობის ან თუნდაც ფოტოგრაფიის სახით წარმოგვედგინა, ოღონდ ისე, რომ ნახატებსა და ფოტოებთან ერთად ტექსტიც გამოფენის ნაწილი ყოფილიყო.

ასეც მოვიქეცით. წინასწარ მოვამზადეთ ტექსტობრივი ექსპონატები. ზოგიერთი მათგანი ბავშვებმა ფოტოებად აქციეს, ზოგიერთის მიხედვით საინტერესო ნახატი შეიქმნა, ზოგიერთი კი, უბრალოდ, ლამაზი კალიგრაფიით დაწერილი (ვცადეთ, სხვადასხვა ხელნაწერის მხედრული გამოგვეყენებინა) თავისთავად იქცა ვიზუალური ხელოვნების ნიმუშად.

ვიზრუნეთ გამოფენის მუსიკალურ ფონზეც – მსახიობებისა და მწერლების წაიკითხულ “ვეფხისტყაოსანს” საინტერესო მუსიკალური ფონი დავადეთ, ზოგჯერ კი ტექსტი, როგორც თავისთავადი მუსიკა, ასე, უბრალოდ გავუშვით გამოფენის მიმდინარეობის დროს.

ძალიან საინტერესო ექსპერიმენტი გამოგვივიდა, დაჭერილი კურდღლების რაოდენობას აღარ დავთვლი – გარდა ტექსტზე მუშაობისა, მოსწავლეებმა შემოქმედებითი ღონისძიების დაგეგმვა ისწავლეს, გაიგეს, როგორ შეიძლება ერთ სივრცეში მოახერხო ხელოვნების სხვადასხვა დარგის გაერთიანება და, რაც მთავარია, გაუშინაურდნენ გენიოსს – შოთა რუსთაველს.
 
***
მეორე ცდა უკვე პოემის სიუჟეტზე მუშაობისას მოსწავლეთა დაინტერესება იყო. ამიტომაც მივეცი საშუალება, ყველას თავისებურად განევითარებინა პოემის სიუჟეტი. წარმოიდგინეთ, რომ „მათ სამთა გმირთა მნათობთა” სულაც არ შეექმნათ კოალიცია და ცალ-ცალკე წასულიყვნენ ნესტანის გასათავისუფლებლად, ან თვითონ თინათინი გამგზავრებულიყო უცხო ყმის გამოცანის ამოსახსნელად; იქნებ ნესტანსა და ტარიელს თავიდანვე ექორწინათ და ქაჯებს მათი მშვენიერი ასული გაეტაცებინათ, ანდა ფრიდონს ასმათის გული მოენადირებინა; იქნებ ქაჯებიც გონს მოგებულიყვნენ და საკუთარი სამეფო ინდოეთისთვის შეეერთებინათ… მოკლედ, ეს და კიდევ მრავალი ვარიანტი და კომბინაცია წარმოადგინეს ჩემმა ნიჭიერმა მოსწავლეებმა, თანაც თვითონ „ვეფხისტყაოსანი” იძლევა ასეთი ვარიაციების საშუალებას, შემთხვევითი არ არის, რომ გვიანი შუა საუკუნეების ქართული ლიტერატურა შოთას გენიალური პოემის ათასგვარ გაგრძელებას იცნობს.

მოკლედ, ასე იყო თუ ისე, კარგად გავერთეთ, ჩვენი ფანტაზიაც გავაღვიძეთ, პოემის ტექსტიც ბევრჯერ წავიკითხეთ, ძალიან მხიარული, შედეგიანი და საინტერესო გაკვეთილი გამოგვივიდა.
 
 
„უცნობი შოთა რუსთაველი”

შოთა რუსთაველის ბიოგრაფია ბურუსითაა მოცული, მრავალი ცნობა მის შესახებ მითოლოგიური ან ნახევრად მითოლოგიურია, რაც კიდევ უფრო აღვიძებს ფანტაზიასა და ინტერესს.

გაკვეთილზე, რომლის თემაც ბიოგრაფიის შედგენა, ცნობილ ადამიანთა ბიოგრაფიები, ბიოგრაფიული რომანი იყო, ვცადეთ მოგვეძიებინა შოთა რუსთველის ცნობილი თუ უცნობი ბიოგრაფიები.

ერთ-ერთი რესურსი, რომელიც დავიხმარეთ, ქართული დიალექტური კორპუსი იყო. საძიებო სისტემაში „შოთას” ან „რუსთაველის” ჩაწერისას ბევრ საინტერესო ისტორიას წავაწყდით.

აი, მაგალითად, 1945 წელს მესხეთში, სოფელ მუსხში ჩაწერილი ტექსტი:

„რუსთავში უცხოვრია შოთას მამას, რქმევია იესე, გვარი – ჩახრუხაძე. ეს კაცი ძალიან მოლექსე ყოფილა. ბატონებსაო წინ უძღოდაო და ისეთ-ისეთ სიტყვიებ ეტყოდა, რომ აწყენდა ხოლმეო. ბატონებმა შური აიღეს, რომ ამან ყოველთვის ასე'ნა გვარეზილოსო და მოინდომეს იმის მოკლა.

პატრაშენში იყო ერთი სიმონ ბატონი. გაღმა-გამოღმა ყოფილან ეს რუსთავი და პატრაშენი. სიმონ ბატონს ვაჟი დიესახლებინა და ქორწილში დიეპატიჟებინა იესე ბატონი. ქორწილის დროს, რასაკურველია, სმაში ყოფილან ესენი და მაშინ მოსვლია მახარობელი იესე ბატონს, რომ შენაო ვაჟი შეგეძინაო. ამ კაც გახარებია. დაუწყვია მეტი სმა და ქეიფი. მაშინ ბატონებს უფიქრიათ, დრო ეს არიო – და მიუციათ წამალი და მოუკლიათ ეს კაცი.

შოთაჲ დარჩენილა ობოლი. აუღზრდიათ სახში. რო პატარა მოზდილა, ბიძა ყოლია იმას, უპატრონია და გამოუზდია. შემდეგ წაუყვანია, შკოლებში მიუცია. ჯერ აუყვანია ტბეთის შკოლაში, მერმე ზარზმაში გადმოუყვანია და იქ დაუსრულებია. მერე წამოსულა და რუსთავში მოსულა. რუსთავში რო დარჩენილა, ხალხს შეყვარებია. ძალიან სწავლული კაცი ყოფილა.

მანდ ერთი ქალი შეუყვარდება, სახელათ ნინაჲ რქმევია.

ამის მერე თამარ დედოფალს დაუბრია შოთაჲ, გამოუცხადებია, რომ შენაო საბერძნეთში უნდა წახვიდეო რამდენიმე წლითაო, იქ შეისწავლეო და დაბრუნდები ისევაო.

წასვლი დროს რამდენიმე სიტყვას ეტყვის შოთაჲ თავის საყვარელს:

შავარდენი გადმოფრინდა
აბრეშუმის ბუდიდგანა,
ნინამ ვაშლი ამოიღო,
შემამტყორცნა უბიდგანა:
შენებურათ შემინახე,
არ გადმიგდო გულიდგანა!

ადგა, წავიდა ეს შოთაჲ. ექვსი წელიწადი დარჩება საბერძნეთში და მობრუნდება. ამ დროს, რო გაიგებს ეს ნინაჲ, მოსულაო – და იმას არ ნახამს, ადგება თითონ, ჩაიცვამს, გამიეწყობა თავი ძმის ტანისამოსში და წავა შოთას სანახავათ. მივა, შეიხედამს ფანჯრიდან, ნახამს, რო შოთაჲ სწერამს, მისულა ერთი მშვენიერი ქალი და დაყუდებია ნიდაყვით. მაშინ იტყვის ნინაჲ, რომ: ვაი, შენ ჩემო თაოო, ექვსი წლის სიყვარულო, რა უდროოთ დაშჭკნიო, რას მოველოდი და რას მევესწარიო, ამას სხვა შეუყვარებიაო! თურმელ და ყოფილა ის ქალი, ნინას არ სცოდნია. ნინას დაუძახია შოთასთვის:

შეყვარებულის მოღალატეო,
წინ გიგია ხლართი მახეო,
შოთა ჩემო, ხმა გამე,
გულ ლახვარი ნუ დამეო!
დაუკრია ხანჯალი და მოუკლია თავი.”
 
როგორი ამბავია? 🙂
 
კიდევ ბევრი რამ ვიპოვეთ, უბრალოდ, ყველაფერს არ მოგიყვებით, თავადაც მოძებნეთ და გახადეთ დაუვიწყარი თქვენი ლიტერატურის გაკვეთილი.

 

„შიშიშ კუბო ბჭკადი!“

მიერ
admin
-
0

ჩვენს
კლასში ერთი ბიჭი სწავლობდა, ჩვეულებრივი, სხვებისგან არაფრით გამორჩეული. მგონი,
არც თვითონ უცდია ოდესმე ყურადღების მიქცევა და არც იმის საბაბი მიუცია
ვინმესთვის, მისით დაინტერესებულიყვნენ. არ აცდენდა, არ იგვიანებდა, საშინაო
დავალებაც ყოველთვის მზად ჰქონდა და გაკვეთილების დამთავრებისთანავე მიდიოდა შინ.

დიდი
ხნის უნახავი კლასელები შევხვდით ამასწინათ, სკოლა გავიხსენეთ, სკოლის პერსონაჟებს
ჩამოვუარეთ სათითაოდ და, როგორც ყოველთვის, ლექსოზე ვერავინ ვერაფერი თქვა. ეტყობა,
წესიერი და ზრდილობიანი ის თვისებები არ არის, რითაც ადამიანი უნდა დაგამახსოვრდეს
სამუდამოდ, სხვაც სჭირდება ალბათ: ერთი კვიმატი სხივი, თუნდაც ფეხის ერთი გადაცდენა.

იმათ
არ იცოდნენ, მაგრამ მე კი მახსოვდა ლექსოს ისეთი საქციელი, რომელმაც მთლიანად შემიცვალა
წარმოდგენა მის შესახებ, უფრო ზუსტად თუ ვიტყვი, ზოგადად წარმოდგენების (რაც კი
გამაჩნდა!) დასამსხვრევად შემამზადა.

ჩვენმა სკოლელებმა სხვა სკოლის ბიჭებთან იჩხუბეს და, როგორც ხდებოდა
ხოლმე, მთელი უფროსკლასელობა წავიდა ამბის გასარკვევად. ამ შემთხვევაში
შეურაცხყოფაც საერთოა, სიხარულივით, ამიტომ მასზე პასუხისგება ყველას სათითაოდ
გვიწევდა. მეც ჩემი „პაპკა” გადავკეცე, ქამართან ჩავიმაგრე და კუბოკრული პერანგი
გადავაფარე – არ უნდა შემტყობოდა, სწავლას მოწყურებული რომ ვიყავი, თორემ (ყოველ
შემთხვევაში, მაშინ ასე გვწამდა) შეიძლებოდა ვინმე დაეჭვებულიყო ჩვენს
ბრძოლისუნარიანობაში.

ყველაზე
უცნაური ამ ამბავში ლექსოს გამოჩენა იყო – მისი ინტერესის ფარგლებს ხომ სცილდებოდა
ყოველგვარი „კლასგარეშე”. ასე მგონია, კლასგარეშე ლიტერატურის ის სიაც არასდროს
ჩაუწერია, რომელსაც ზაფხულის არდადეგების წინ გულმოდგინედ გვკარნახობდა ქართულის
მასწავლებელი.

–
შენ აქ რა გინდა? – ვკითხე გაოცებულმა. გაჩერდა.

–
რა იყო, არ შეიძლება?! – კითხვა შემომიბრუნა, სერიოზული და შემართული ჩანდა.

რამდენიმე
წამი ვიფიქრე, რა უნდა მეთქვა, რომ მისი საჩხუბრად წამოსვლის ნამდვილი მიზეზი
გამეგო, რაღაცაზე უნდა წამომეგო. ბოლოს ჩავაწვეთე:

–
მერე, რომ გცემონ? – ეს ვთქვი თუ არა, შევატყვე, როგორ გამევსო გული ბრაზით
საკუთარი თავის მიმართ, მაგრამ იმასაც ვგრძნობდი, იმწუთას ცნობისმოყვარეობა რომ თრგუნავდა
სინდისს.

–
მცემონ, მერე რა.

– გცემონ და არაფერი? – გაკვირვებისგან პირი დავაღე.

გაეღიმა, მოტრიალდა და აჩქარებული ნაბიჯით გაეკიდა წინ წასულ ბიჭებს.
არ დავანებე:

– მოიცა, მოიცა, გცემონ, გჟეჟონ, ცხვირ-პირი დაგისისხლიანონ და…

– მერე რა?

– არ გეშინია?

მაშინ იყო, რომ გაჩერდა, შემობრუნდა, ქვემოდან ამომხედა და მკაცრად
თქვა:

– შიშიშ კუბო ბჭკადი!

ჯერ სიცილი წამსკდა, ვხარხარებდი. ფეხზე მდგომარემ რომ ვერ დავიოკე,
ჩავიკუზე, ცრემლს ვიხოცავდი და სულს ვერ ვითქვამდი. მერე, როგორც იქნა, წამოვდექი.
არავინ ჩანდა, ლექსოც სადღაც გამქრალიყო. არ გამოვდევნებივარ, არავინ არ მიძებნია,
შინისკენ დავაღერე თავი.

გზაში სულ ლექსოს სიტყვებზე მეფიქრებოდა. ისიც წარმოვიდგინე, როგორ გამოჭედავდა
ხელში ჩაქუჩ- და შალაშინმომარჯვებული ლექსო კუბოს შიშისათვის, დიდს, უზარმაზარს,
შიშის სამყოფს, სადაც ყველაფერი ჩაეტეოდა, რასაც ჩვენი დაშინება და გაბითურება
შეეძლო – აურაცხელი ყოფითი მიზეზი, პირადი ურთიერთობები, ძალაუფლების წინაშე
თავმოთნეობა… და კიდევ ათასი მოძალადე შეკითხვა: რომ მოვიდეს, რომ წავიდეს, რომ
წამართვას, რომ მცემოს, რომ… რომ… ეს კუბო ყველა შიშს დაიტევდა, ყველას შთანთქავდა.


თეონა ჭანიშვილის ნახატი 

…ახლაც ვფიქრობ, ახლაც მტანჯავს და მაკვირვებს ლექსოს გამბედაობა.
მეცინება კიდეც. სასაცილოცაა ალბათ ადამიანისგან აბუჩად აგდებული, მეტიც – ადამიანის
ხელით კუბოში ჩასვენებული შიში, რომლის რისხვაც კვალდაკვალ მოჰყვება კაცობრიობის
ისტორიას. ხანდახან დავეჭვდები: იქნებ წამოსცდა ან მე მომეყურა? რატომ თქვა
საერთოდ? წყევლა იყო თუ თავის გამხნევება? ისევ შიშმა ათქმევინა თუ ვაჟკაცობამ?
მაგრამ შიში ხომ ერთნაირად ჩასდის გულში მხდალსაც და ვაჟკაცსაც – წვეთ-წვეთად ჩაიწურება
ხოლმე.

მოძალადე კითხვებს მოიყოლებს-მეთქი და მოჰყვა კიდეც. მერე რა, რომ
ჩვენ ამ ყველაფერს „სიფრთხილედ”, „წინდახედულებად”, „თავის შენახვად”
მოვიხსენიებთ, უთქმელადაც ვიცით, რომ თუკი რაღაცის (ამ აბსტრაქტული სიტყვის ადგილას
შეგიძლიათ ჩასვათ ნებისმიერი არსებითი სახელი) შიშით შენს თავს, პრინციპებსა და
ფასეულობებს ღალატობ, „სიფრთხილე” უმალ „ლაჩრობად” იქცევა, „წინდახედულება” – „მონურ
შემგუებლობად”, „თავის შენახვა” – „თავზე ლაფის დასხმად”. 

– შიშიშ კუბო ბჭკადი! – სადღაც შორიდან მესმის ლექსოს ხმა. ალბათ ისევ
ის ჩვეულებრივი ბიჭია, სხვებს რომ არაფრით გამორჩეული ჰგონიათ. თვითონაც დიდად არ
ანაღვლებს, რას იტყვიან, როგორ შეაფასებენ სხვები – მან ხომ ეს შიშიც მოაშთო, უფრო
სწორად, ამ შიშსაც გამოუჭედა განსასვენებელი.

შეფასების თავისებურებანი ფინეთის სასკოლო განათლებაში

მიერ
admin
-
0

მიხეილ ბრაჟნიკი – შეფასების თავისებურებანი ფინეთის სასკოლო განათლებაში

საზღვარგარეთული განათლების სისტემების გამოცდილების გააზრებისას ფინეთი უდავოდ დიდ ინტერესს იმსახურებს. ფინური განათლების ხარისხის მაღალი დონე მრავალი საერთაშორისო გამოკვლევით დასტურდება. PISA-ს (Programme for International Student Assessment) მონაცემების მიხედვით, ჯერ კიდევ 2006 წელს ფინეთი პირველ ადგილზე იყო საბუნებისმეტყველო განათლების სფეროში, მათემატიკასა და კითხვის კულტურაში კი მეორეზე.
რამ განაპირობა ასეთი შედეგები?

უპირველეს ყოვლისა, იმან, რომ, საზოგადოდ, განათლება და, კერძოდ, სასკოლო საგანმანათლებლო სისტემა პრიორიტეტს წარმოადგენს ფინეთში. მეორე – სასკოლო განათლებას დიდი ტრადიცია აქვს და, მიუხედავად განვითარების ყველა თანამედროვე ტენდენციისა, ეფუძნება საკუთარ პრინციპებსა და ფასეულობებს. მესამე – ფინეთის სასკოლო განათლების მიზანი დიდხანს იყო პიროვნების განვითარება, პიროვნებისა, რომელსაც საკუთარი ტალანტის აღმოჩენა ძალუძს. ის მუდმივად განსწავლადია და ცვალებად გარემოსთან სწრაფად ადაპტირების უნარი აქვს. ფინური სკოლის მთავარი მიზანია, ასწავლოს მოსწავლეს სწავლა.

ფინურ საგანმანათლებლო პოლიტიკაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება ისეთ ცნებებს, როგორებიცაა ხარისხი, ეფექტურობა და თანასწორობა. თანასწორობა საგანმანათლებლო პოლიტიკის ცენტრალური პრინციპია, რომელიც ორმოცი წელია მოქმედებს. ის გულისხმობს საგანმანათლებლო სერვისის სამართლიან უზრუნველყოფას, ხარისხიან სასკოლო განათლებას უკლებლივ ყველა მოსწავლისთვის, განურჩევლად სკოლების გეოგრაფიული განლაგებისა, სამეტყველო ენისა, ეთნიკური წარმომავლობისა, სოციალური წოდებისა და სქესისა [3, გვ. 25].

მოსწავლეთათვის თანაბარი შესაძლებლობების შესაქმნელად გამოიძებნა რეგულირების ინსტრუმენტი, რომლის მეშვეობითაც სასწავლო დაწესებულებები უზრუნველყოფილნი არიან ინფორმაციით საკუთარი მუშაობის ეფექტურობასა და მიღებულ გადაწყვეტილებათა ადეკვატური შეთავსების თაობაზე, როგორც ნაციონალურ, ისე რეგიონულ დონეზე. სწორედ ასეთ ინსტრუმენტად იქცა შეფასების სისტემა. შეფასება ხდება საგანმანათლებლო სისტემის ყოველ საფეხურზე (საწყისი, საშუალო, უმაღლესი), რამდენადაც ის წარმოადგენს განათლების ნაციონალური სისტემის ჰარმონიზაციის საშუალებას დეცენტრალიზაციის პირობებში. ცოდნის შეფასება ფინეთში განათლების საყოველთაო მართვის საშუალებაც არის, რომლის მეშვეობითაც იკრიბება ინფორმაცია განათლების შინაარსისა და მუდმივად ცვალებად რეალობასთან ადაპტაციისთვის საჭირო ცვლილებების განსახორციელებლად ნაციონალურ და საერთაშორისო კონტექსტში.

კვლევამ აჩვენა, რომ ფინეთის საგანმანათლებლო სისტემაში შეფასების კონცეფცია სპეციფიკურობით გამოირჩევა. კონცეფციაში აღნიშნულია, რომ შეფასებამ ხელი უნდა შეუწყოს განათლების ხარისხის გაუმჯობესებას არა ცუდი შედეგების (მოსწრების) გამოვლენისა და მათი კონსტატაციის, არამედ სასწავლო დაწესებულებებსა და განათლების პოლიტიკის მმართველებს შორის ჰარმონიის მიღწევის გზით. შეფასებამ ბიძგი უნდა მისცეს პროგრესს, ის უნდა იძლეოდეს სასწავლო დაწესებულების მუშაობის უკეთესობისკენ წარმართვის რწმენას. შეფასების ამგვარი სისტემა არ ითვალისწინებს არც წახალისებას, არც საჯარიმო სანქციებს. შეფასების მიზანი აქ, უპირველეს ყოვლისა, მასწავლებელთა მხარდაჭერაა სკოლების მუშაობის შედეგების შესახებ მრავალფეროვანი, აქტუალური და სანდო ინფორმაციით უზრუნველყოფით. შეფასების შედეგები, ისევე როგორც ამ შეფასებისას გამოყენებული მეთოდები და მასალა ხელმისაწვდომია საზოგადოებისთვის. შედეგებს ითვალისწინებენ ეროვნული სასწავლო გეგმის შედგენისას. ის საგანმანათლებლო პოლიტიკის სფეროში მისაღებ გადაწყვეტილებებზეც ახდენს გავლენას და, რასაკვირველია, აქტიურად გამოიყენება თავად მასწავლებლების მიერ სწავლის გაუმჯობესების მიზნით. ყოველივე ამას ერთადერთი მიზანი აქვს: ქვეყანაში განათლების ხარისხის ამაღლება. უნდა აღინიშნოს, რომ შეფასების შედეგები გამოიყენება განათლებაში თანასწორობის პრინციპების დაცვის კონტროლისთვისაც.

სასკოლო განათლების შეფასება ფინეთში ხორციელდება შიდა (შეფასების სუბიექტი – სასწავლო დაწესებულება) და გარე (შეფასების სუბიექტი – სპეციალური სახელმწიფო ორგანიზაციები) შეფასების საფუძველზე. ამგვარი შეფასების სისტემა შედეგებს გამოავლენს ოთხი ძირითადი მიმართულებით:

1) სასწავლო დაწესებულებების საქმიანობის თვითშეფასება (შიდა შეფასება);

2) მოსწავლეთა განსწავლის შედეგები (შიდა შეფასება);

3) ინფორმაციის მოპოვება საზოგადოდ საგანმანათლებლო სისტემის განვითარების შესახებ სასწავლო დაწესებულებების საქმიანობაზე სხვადასხვა სახის მონაცემების შეგროვების გზით (გარე შეფასება);

4) ინფორმაციის მიღება მიღწევათა შედეგების თვალსაზრისით საგანმანათლებლო პროცესის ცალკეულ ასპექტებზე (გარე შეფასება).

შიდა შეფასებას მიაკუთვნებენ სასწავლო დაწესებულებების თვითშეფასებასაც. თითოეულ მათგანს აკისრია ვალდებულება, ჰქონდეს შიდა შეფასების გეგმა, რომელიც მას საკუთარი საქმიანობის მონიტორინგის საშუალებას მისცემს კონკრეტულ პერიოდში. ამგვარი შეფასება გულისხმობს საგანმანათლებლო პროცესის სხვადასხვა ასპექტს: გამოცდების შედეგები, მოსწავლეებსა და მასწავლებლებს შორის არსებული პედაგოგიური პრობლემები, ასევე – სასწავლო დაწესებულების ცხოვრების მატერიალური მხარე. ყველა ეს მონაცემი ფიქსირდება ერთგვარ ანკეტაში, რომელიც წარმოდგენილია თითოეული სკოლის ვებგვერდზე. მოსწავლეებსა და მათ მშობლებს თავისუფლად შეუძლიათ უპასუხონ ანკეტაში მოცემულ შეკითხვებს. ამ ანკეტების ანალიზი მთელი წლის განმავლობაში მიმდინარეობს. კითხვებზე პასუხის გაცემის პროცესში მონაწილეთა მაჩვენებელი ყოველთვის მაღალია და, როგორც წესი, 70 პროცენტს უახლოვდება.

შიდა შეფასების სხვა მაგალითია მოსწავლეთა შედეგების შეფასება. ფინურ სკოლებში 12 წლამდე ასაკის მოსწავლეებს საერთოდ არ აფასებენ ნიშნებით (ქულებით). დაწყებით კლასებში არც გამოცდები ტარდება. თითოეული მოსწავლე თავისი ჩვეული ტემპით ვითარდება. მოსწავლის შეფასება დაბრკოლებად ითვლება საგანმანათლებლო მიზნების მიღწევის გზაზე. მშობლები წელიწადში ორჯერ იღებენ ინფორმაციას შვილის მოსწრების შესახებ, ეს ინფორმაცია კი მოსწავლის სწავლის პროცესის აღწერას გულისხმობს და არა ქულებს. მოსწავლეს დაწყებითი კლასებიდანვე აჩვევენ თვითშეფასებას, ეხმარებიან საკუთარი რესურსების მობილიზებაში და იმის გაცნობიერებაში, რა შესაძლებლობები შეიძლება ჰქონდეს მას. ქულებით შეფასება (4-დან 10-მდე ქულა) მხოლოდ მეექვსე კლასიდან იწყება. საგნის სრული არცოდნა ფასდება „4″ ქულით. ეს იმას ნიშნავს, რომ მოსწავლემ ხელახლა უნდა გაიაროს ეს კურსი. „4″ მინიმალურ ქულად შემთხვევით არ არის შერჩეული: ფინეთში ნებადართული არ არის მოსწავლის დამცირება შეფასებით, რომელიც შეიძლება „0″ ქულით გამოიხატოს. სხვადასხვა ქულა ცოდნის სხვადასხვა დონეს შეესაბამება: „7″ – საშუალო მაჩვენებელია, „8″ – კარგი შეფასება, „10″ ქულა კი – საუკეთესო.

ეს ქულები გარკვეულ კრიტერიუმებს წარმოადგენს მაღალ კლასებში გადასასვლელად, რომლებსაც ზოგადსაგანმანათლებლო ან პროფესიული ხასიათი აქვს. უფროს კლასებში შეფასება იმავე ქულების (4-10) ფარგლებში ხდება, მაგრამ იცვლება შეფასების პერიოდულობა – ეს ყოველ 6 კვირაში ერთხელ ხდება და გულისხმობს ტესტირებას რამდენიმე დღის განმავლბაში (9-დან 12 სთ-მდე). საშუალო სკოლის დასრულებისას მოსწავლეებმა უნდა გამოავლინონ მოცემული დისციპლინის მინიმუმ 2/3 ცოდნა, რათა საშუალო სკოლის სერტიფიკატი აიღონ. ამგვარი გამოცდისას შეფასების განსხვავებული მეთოდი გამოიყენება (0-დან 7 ქულამდე). ნული ქულის მიღების შემთხვევაში მოსწავლეს საშუალება ეძლევა, ხელმეორედ გაიაროს დისციპლინა ან მცირე ხნის შემდეგ განმეორებით ჩააბაროს გამოცდა.

გარე შეფასების ერთ-ერთი მთავარი ამოცანაა ინფორმაციის მიღება მთლიანობაში საგანმანათლებლო სისტემის განვითარების შესახებ, რაც გულისხმობს მიმდინარე ტენდენციების გაანალიზებას. არსებობს შესაკრები მონაცემების ორი ტიპი:

1) მონაცემები, რომლებიც საგანმანათლებლო შედეგების ყველაზე მნიშვნელოვან ასპექტებს მოიცავს სასწავლო წლის განმავლობაში;

2) მონაცემები, რომლებიც დეტალურად ასახავს საგანმანათლებლო სისტემის მდგომარეობას სხვადასხვა სფეროში (საბუნებისმეტყველო მეცნიერებანი, მათემატიკა და სხვ.) [2, გვ. 5].

გარდა ამისა, გარე შეფასების ამოცანაა საგანმანათლებლო პროცესის სხვადასხვა სფეროში მიღწეული შედეგების შესახებ ინფორმაციის მიღება. ამ ტიპის ინფორმაციაა ეროვნულ და საერთაშორისო დონეზე შედარებითი შეფასების შედეგებიც. მიმდინარეობს ასევე ანალიზი და შეფასება ცალკეული სექტორებისა (მაგ., ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლებისა) და კონკრეტული საგნობრივი სფეროებისა (მაგ., ჰუმანიტარული, საბუნებისმეტყველო).

საგანმანათლებლო სასწავლო დაწესებულებები, რომლებიც მონაწილეობენ სახელმწიფო შეფასების პროგრამაში, დეტალურ ინფორმაციას იღებენ შეფასების მიზნების, ვადებისა და შედეგის შესახებ. შეფასების ორგანიზებისას წინასწარ არის ცნობილი კრიტერიუმები და გათვალისწინებულია შესაფასებელ სუბიექტთა (პედაგოგებისა და მოსწავლეების) აზრი შეფასების პროცესის თაობაზე.

ამრიგად, კვლევამ აჩვენა, რომ ფინეთში სასკოლო განათლება მკაფიო სისტემას წარმოადგენს, რომელშიც შეფასება უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებს განათლების ხარისხის ამაღლების საქმეში. შეფასება მარეგულირებელი საშუალებაა, რომლის მეშვეობითაც გროვდება ყველა საჭირო ინფორმაცია, რომელიც ასახავს საგანმანათლებლო სისტემის მდგომარეობას, მისი განვითარების ტენდენციასა და შედეგებს. შიდა და გარე შეფასების შედეგების საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომობა და ღიაობა მიიღწევა ამ ინფორმაციის პუბლიკაციით ბეჭდური თუ ელექტრონული სახით (ინტერნეტის საშუალებით). შეფასების შედეგების შესახებ ინფორმაციას იყენებენ როგორც განათლების ადმინისტრირებაზე პასუხისმგებელი უმაღლესი ორგანოები ქვეყანაში განათლების სტრატეგიული განვითარებისა და რეფორმების განხორციელებისთვის, ისე პედაგოგიური კოლექტივები თავიანთი პროფესიული საქმიანობის სრულყოფის მიზნით.

განსაკუთრებით მნიშვნელოანია შეფასების მოტივაციური ფუნქცია. შეფასება გამიზნულია მოსწავლის დადებითი ხატის ფორმირებისთვის, რაც, უპირველეს ყოვლისა, თავად მოსწავლეზე მოქმედებს დადებითად, წარმოადგენს სერიოზულ სტიმულს აკადემიური მოსწრების გასაუმჯობესებლად. ამასთან, შეფასებას არ აქვს შეჯიბრების ხასიათი. შეფასების ამგვარი სისტემის წყალობით კლასში მინიმუმამდეა დაყვანილი სტრესი და ჩვეული ნერვიულობა. სკოლის დამთავრებამდე სტანდარტული გამოცდებისა და ტესტების არარსებობა მასწავლებელს საშუალებას აძლევს, ზომიერად და პოზიტიურად შეუფარდოს მოსწავლეს ნიშნები, რადგან მასწავლებლის მიზანია, ბავშვს ასწავლოს დამოუკიდებლად სწავლა, შესაბამისი უნარების განვითარება და საკუთარი მიღწევების შეფასება.
გამოყენებული ლიტერატურა
1. Акулова О. В., Писарева С. А., Пискунова Е. В., Тряпицына А. П. Современная школа: опыт модернизации: книга для учителей / под общ. ред. А. П. Тряпициной. СПб.: Изд-во РГПУ им. А. И. Герцена, 2005. 290 с.
2. Луговская И. Р. Школьное обязательное образование Северных стран. Архангельск: Изд-во ПГУ, 2001. 96 с.
3. Hanna-Mari Sarlin. Finland. 2007. URL: https://www.european-agency.org/site/themes/assessment/docs/ indexed_reports/ finland.doc (дата обращения 04.11.2008).
4. Paul Robert. La Finlande: un modele educatif pour la France? Les secrets de la reussites. ESF editeur, 2008. 134 p.
5. Ritva Jakku-Sihvonen and Jorma Kuusela. Evaluation of the equal opportunities in the Finish comprehensive schools 1998-2001. Evaluation 11/2002. National board of education. URL: https://www.edu.fi/julkaisut/ evaluation11.pdf (дата обращения 21.12.2008).
1...1,0531,0541,055...1,127გვერდი 1,054 of 1,127

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე

ჟურნალ „მასწავლებლის“ თითოეული ნომრის მომზადებისას, ცხადია, ვფიქრობთ მასწავლებელზე და იმ საჭიროებებზე,რომელთა წინაშეც ის ახლა დგას. ვფიქრობთ მასწავლებელზე, რომელიც ჩვენგან დამოუკიდებლადაც ფიქრობს, როგორ მოემზადოს გაკვეთილისთვის, რა...

ქ.თბილისი, სანდრო ეულის ქ. #5; +995 32 220 0 220 (4506)

ჟურნალ "მასწავლებელსა" და ინტერნეტ გაზეთ "mastsavlebeli.ge" -ში, რეკლამის განთავსების მსურველებმა დარეკეთ ნომერზე: +995 551 081 308

mastsavlebeli.ge-ზე გამოქვეყნებული ყველა მასალა წარმოადგენს გაზეთის საკუთრებას და დაცულია საქართველოს კანონით საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ.

მასალის გამოყენების პირობები იხილეთ სრულად

© 2022 ყველა უფლება დაცულია | დამზადებულია TATSSON.COM-ის მიერ