თავიანთი ცხოვრების განმავლობაში ჩვენს შვილებზე აუცილებლად ზემოქმედებენ ის ზრდასრულებიც, რომელთაც გარკვეული პასუხისმგებლობა გადავუნაწილეთ. რაკი ეს ადამიანები ჩვენი შვილებისთვის გარკვეულწილად მშობლის ფუნქციებს ასრულებენ, ცხადია, მათაც ძლიერი გავლენა ექნებათ ბავშვების ზრდასა და განვითარებაზე. მხედველობაში მყავს ბებიები და პაპები, ნათესავები, ძიძა, მასწავლებლები, სკოლის დირექტორი, მწვრთნელი, საკვირაო სკოლის პერსონალი, სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის ოფიცრები.
როდესაც შვილებს ასეთ „სუროგატ მშობლებს” ვანდობთ, მათი ეფექტურობის რა გარანტია გვაქვს? შეძლებენ თუ არა ეს ზრდასრულები ჩვენს ქალიშვილთან ან ვაჟიშვილთან ისეთ ურთიერთობას, რომელიც „თერაპიული” და კონსტრუქციული იქნება, თუ, პირიქით, – იქნება „არათერაპიული” და დესტრუქციული? რამდენად ეფექტური დამხმარე აგენტები იქნებიან ისინი ჩვენი მოზარდებისთვის? შეგვიძლია მათ მივანდოთ შვილები და ვიყოთ მშვიდად?
ეს მნიშვნელოვანი კითხვებია, რადგან შვილების ცხოვრებაზე ძლიერ გავლენას მოახდენენ ის უფროსები, ვისთანაც ექნებათ ურთიერთობა.
მშობლის სუროგატ ბევრ ზრდასრულს საჭირო უნარები P.E.T. კურსებით ან ვიდეო თვითმასწავლებლის საშუალებით აქვს განვითარებული. მათ სხვა ისეთ სპეციალურ საწვრთნელ პროგრამებსაც ვთავაზობთ, როგორიცაა: „მასწავლებლის ეფექტურობის წვრთნა” (Teacher Effectiveness Training – T.E.T.), ლიდერის ეფექტურობის წვრთნა (Leader Effectiveness Training – L.E.T.) და კონფლიქტის გადაჭრის სწავლება (Conflict Resolution Workshop) და სხვ. ჩვენი აზრით, ამ ადამიანთა უმრავლესობა შვილებთან დამოკიდებულებისა და ურთიერთობის მეთოდების თვალსაზრისით ძალიან ჰგავს მშობლებს. კერძოდ, მათ არ იციან ბავშვების მოსმენა, მათ ისე ესაუბრებიან, რომ შედეგად ბავშვი ითრგუნება და თვითშეფასება უმცირდება, ბავშვის ქცევის მანიპულირებისა და კონტროლისათვის ძირითადად ავტორიტეტსა და ძალაუფლებას იყენებენ, იფარგლებიან კონფლიქტის გადაჭრის ორი გამარჯვება-დამარცხება მეთოდით, ზღუდავენ, კიცხავენ, არცხვენენ ბავშვებს. ასე ცდილობენ ჩამოუყალიბონ ღირებულებები და რწმენა და ისინიც საკუთარი ხატის მიხედვით „გამოძერწონ”.
ბუნებრივია, ამ უფროსებშიც, ისევე როგორც მშობლებში ვხვდებით გამონაკლისებს, თუმცა, ზოგადად, ჩვენი შვილების ცხოვრების თანამონაწილე ზრდასრულებს არასაკმარისად ჩამოყალიბებული დამოკიდებულებები და უნარები აქვთ იმისთვის, რომ ეფექტური დამხმარე აგენტები იყვნენ. მშობლების მსგავსად არც მათ უსწავლიათ, როგორ გამხდარიყვნენ ეფექტური „თერაპიული აგენტები” ბავშვთან ან მოზარდთან ინტერპერსონალური ურთიერთობისას. ამიტომაც, სამწუხაროდ, შესაძლებელია ზიანიც კი მიაყენონ ჩვენს შვილებს.
მაგალითისთვის სკოლის მასწავლებლებსა და ადმინისტრატორებს მოვიყვან, თუმცა, ეს იმას როდი ნიშნავს, რომ მათ ყველაზე მეტად სჭირდებათ სწავლება ან ყველაზე არაეფექტურები არიან. მიზეზი მხოლოდ და მხოლოდ ის გახლავთ, რომ სწორედ ისინი ატარებენ ჩვენს შვილებთან დიდ დროს და, შესაბამისად, მათზე დადებითი თუ უარყოფითი ზემოქმედების უდიდესი პოტენციალი აქვთ. მრავალ სკოლასთან ურთიერთობის გამოცდილებით შემიძლია ვთქვა, რომ სკოლა, იშვიათი გამონაკლისის გარდა, ძირითადად ავტორიტარული ინსტიტუტია, რომლის ორგანიზაციული სტრუქტურა და ლიდერობის ფილოსოფია სამხედრო ორგანიზაციისას წააგავს.
მოსწავლეთა ქცევის წესებსა და რეგულაციებს, როგორც წესი, ცალმხრივად განსაზღვრავენ ხელმძღვანელობის იერარქიის თავში მდგომი ზრდასრულები იმ მოსწავლეების მონაწილეობის გარეშე, რომელთაგან წესების შესრულებასა და მორჩილებას მოელიან. ამ წესების დარღვევას დასჯა მოსდევს – ზოგჯერ კი, გინდ დაიჯერეთ, გინდ არა, ფიზიკური დასჯაც. კლასის დამრიგებელსაც კი არ აქვს ხმის უფლება. მეტიც, მათ ძირითადად იმის მიხედვით აფასებენ, რამდენად ეფექტურად ინარჩუნებენ წესრიგს და არა იმის მიხედვით, რამდენად ეფექტურად შეუძლიათ სწავლის სტიმულირება.
ამას გარდა, სკოლა თავს ახვევს მოსწავლეებს ისეთ სასწავლო პროგრამას, რომელსაც მათი უმრავლესობა მოსაწყენად მიიჩნევს და თვლის, რომ მას არაფერი აქვს საერთო რეალურ ცხოვრებასთან. აცნობიერებენ რა, რომ ასეთი პროგრამა ვერ გაუღვივებს მოსწავლეებს სწავლის მოტივაციას ინტერესის ნაკლებობისა და არარელევანტურობის გამო, თითქმის ყველა სკოლა აამოქმედებს ხოლმე ჯილდოსა და სასჯელის სისტემას – ყოვლისმომცველ შეფასებას – რაც თითქმის სრულ გარანტიას გვაძლევს, რომ ბავშვების გარკვეულ, საკმაოდ მაღალ პროცენტულ რაოდენობას ექნება იარლიყი – „საშუალოზე დაბალი”.
მასწავლებლები ხშირად ტუქსავენ და თრგუნავენ ბავშვებს კლასში. გაკვეთილის მოყოლისთვის მათ აჯილდოებენ, ხოლო განსხვავებული აზრისა და წინააღმდეგობისთვის სჯიან. თითქმის ყველგან, განსაკუთრებით კი, დაწყებითი სკოლის ბოლო, საბაზო და საშუალო სკოლის ყველა კლასში მასწავლებლებს ძალიან უძნელდებათ მოსწავლეთა ჩართვა მნიშვნელოვან ჯგუფურ დისკუსიებში, რადგან მასწავლებელთა უმრავლესობა, ჩვეულებრივ, მოსწავლეთა მონაწილეობაზე „თორმეტი გზის ჩამკეტის” საშუალებით რეაგირებს. მოსწავლეთა ღია და გულწრფელი კომუნიკაცია, იშვიათი გამონაკლისის გარდა, არც ერთ მასწავლებელს არ ახარებს.
როდესაც მოსწავლეები ამგვარ კლასებში „თვითგამოხატვას” იწყებენ, რაც სავსებით ბუნებრივია, ასეთ „არათერაპიულ” და უინტერესო გარემოში, შედეგად წარმოქმნილი კონფლიქტები ჩვეულებრივ I მეთოდით იჭრება. ბავშვებს აგზავნიან სასწავლო ნაწილის ხელმძღვანელთან ან დირექტორთან, რომელსაც ევალება მასწავლებელი–მოსწავლის კონფლიქტის გადაჭრა მიუხედავად იმისა, რომ ამ პროცესს არ ესწრება კონფლიქტის ერთ–ერთი მონაწილე მხარე, კერძოდ, მასწავლებელი. როგორც წესი, დირექტორი ვარაუდობს, რომ დამნაშავეა მოსწავლე და, შესაბამისად, სჯის, მოძღვრავს ან იძულებით ართმევს მორჩილების დაპირებას.
სკოლების უმრავლესობაში მოსწავლეებს აშკარად ართმევენ სამოქალაქო უფლებებს – სიტყვის, საკუთარი გემოვნებით ვარცხნილობის, ჩაცმის სტილის არჩევის თავისუფლებას. სკოლა ასევე უარყოფს ბავშვის უფლებას უარი თქვას საკუთარი თავის წინააღმდეგ ჩვენების მიცემაზე და თუკი ბავშვი გასაჭირში ვარდება, ადმინისტრატორი იშვიათად იცავს „შესაბამის სამართლებრივ პროცედურას”, რომელიც ყველა მოქალაქეს სასამართლო სისტემით აქვს გარანტირებული.
იქნებ ეს სკოლის დამახინჯებული რეალობაა? ჩემი აზრით, არა! სკოლის სისტემის მრავალი სხვა მკვლევარიც აღნიშნავს ზემოთ აღწერილ ნაკლოვანებებს. (იხ. დამატებით ლიტერატურაში ჰოლტის, ნეილის, როჯერსის შრომები). მეტიც, შეგვიძლია ბავშვებს ვკითხოთ აზრი სკოლისა და მასწავლებლების შესახებ და ვნახავთ, რომ უმრავლესობას სძულს სკოლა და აღიარებს, რომ მასწავლებელი უპატივცემულოდ და უსამართლოდ ექცევა. მათი უმრავლესობის გამოცდილებით სკოლა ის ადგილია, სადაც უნდა იარონ; სწავლა ძალზე იშვიათად არის სასიამოვნო ან სახალისო, მოსაბეზრებელი შრომაა; მასწავლებლები კი, პოლიციის უჟმური ოფიცრები არიან.
როდესაც ბავშვებზე პასუხისმგებლობას ისეთ ზრდასრულებს ვაკისრებთ, რომლებთან ურთიერთობა უარყოფით ემოციებს ბადებს, ალბათ, უსამართლო იქნება მხოლოდ მშობლებს მოვთხოვოთ პასუხისმგებლობა შვილების გამო. მშობელი, უდავოდ, შეგვიძლია დავადანაშაულოთ, მაგრამ დანაშაული სხვა ზრდასრულებმაც უნდა გაიზიარონ.
რის გაკეთება შეუძლია მშობელს? შეუძლია თუ არა კონსტრუქციულად იმოქმედოს თავისი შვილების სხვა მშობლებზე? აქვს თუ არა უფლება გადაწყვიტოს, როგორ დაელაპარაკონ ან მოექცნენ მის შვილებს სხვა უფროსები? ჩემი აზრით, არა მარტო შეუძლია, არამედ ევალება კიდეც. ამისთვის მან პასიურობასა და სხვებზე დამოკიდებულებას უნდა სძლიოს.
პირველ რიგში, ისინი მუდამ ფხიზლად უნდა იყვნენ სხვადასხვა საგანმანათლებლო ინსტიტუტში უფროსების მიერ ბავშვების კონტროლისა და დათრგუნვის მცდელობის ნებისმიერი გამოვლინების მიმართ. შვილები უნდა დაიცვან და შეეწინააღმდეგონ მათ, ვინც „მტრად გაზრდას” ქადაგებს, ვინც ბავშვებთან ურთიერთობაში ძალისა და ძალაუფლების გამოყენებას „კანონისა და წესრიგის” ლოზუნგით იწონებს, ავტორიტარული მეთოდების გამოყენებას იმით ამართლებს, რომ ბავშვებს არ შეიძლება ვანდოთ საკუთარ თავზე პასუხისმგებლობა და თვითდისციპლინა.
მშობელმა უარი უნდა თქვას სათადარიგო მოთამაშის სკამზე და საკუთარი შვილების სამოქალაქო უფლებები ყოველ ჯერზე იმ ზრდასრულებისგან უნდა დაიცვას, ვინც თვლის, რომ ბავშვები არ იმსახურებენ ამ უფლებებს.
მშობლებს ისეთი პროგრამების მხარდაჭერა და ხელშეწყობაც შეუძლიათ, რომლებიც სკოლის რეფორმის ინოვაციურ იდეებსა და მეთოდებს გვთავაზობს – სასწავლო პროგრამის რეფორმა, შეფასების სისტემის გაუქმება, სწავლების ახალი მეთოდების დანერგვა, მოსწავლეებისათვის დამოუკიდებლად და მათივე ტემპით სწავლის თავისუფლება, ინდივიდუალური მეცადინეობები, მოსწავლეებისთვის სკოლის მართვაში მონაწილეობის შესაძლებლობა, მასწავლებლებისთვის ბავშვებთან ურთიერთობის უფრო ჰუმანური და თერაპიული მეთოდების სწავლება.
ასეთ პროგრამებს უკვე ახორციელებენ ის საზოგადოებები, რომელსაც სკოლის სრულყოფა სურთ. ბევრი მათგანი შემუშავების ეტაპზეა. მშობელს არ უნდა ეშინოდეს ახალი საგანმანათლებლო პროგრამების, პირიქით, უნდა დაეხმაროს სკოლის ადმინისტრაციას სიახლის გამოცდასა და მისი შედეგების შემოწმებაში.
პროგრამა, რომელსაც ყველაზე უკეთ ვიცნობ „მასწავლებლის ეფექტურობის წვრთნაა (Teacher Effectiveness Training – T.E.T.). ეს კურსი ასობით სკოლას შევთავაზეთ როგორც შეერთებული შტატების მასშტაბით, ასევე სხვა ქვეყნებში. მისი შედეგები იმედისმომცემია.
კალიფორნიის შტატის ქალაქ კუპერტინოს ერთ-ერთი საბაზო სკოლის დირექტორი ჩვენმა პროგრამამ დაარწმუნა, რომ მასწავლებლები და მოსწავლეები მოსწავლეთა ქცევის წესების შემუშავებაში უნდა ჩაერთო. უფროსისა და უმცროსის თანამშრომლობის საფუძველზე შექმნილმა ჯგუფმა უარი თქვა წესების ძველ სქელ წიგნზე და მის ნაცვლად ორად-ორი მარტივი წესი შეიმუშავა: არავის აქვს უფლება ხელი შეუშალოს სხვას სწავლაში და არავის აქვს უფლება ფიზიკურად შეეხოს სხვას! აი, რა თქვა დირექტორმა შედეგების შესახებ:
„მოსწავლეების მიმართ ძალისა და ძალაუფლების გამოყენების შემცირებას შედეგად მოჰყვა მოსწავლეთა თვითმართვის სტიმულირება და პასუხისმგებლობის ზრდა არა მხოლოდ საკუთარი, არამედ სხვათა ქმედებების მიმართ”.
კალიფორნიის შტატის ქალაქ პოლო ალტოს სკოლაში III მეთოდით კონფლიქტის გადაჭრის პროცედურის გამოყენებით, იმ კლასში, რომელიც უდისციპლინობის გამო დაშლის პირას იყო, ერთი აკადემიური საათის განმავლობაში მასწავლებელმა შეძლო „მიუღებელი და დამანგრეველი ქცევების” რაოდენობის შემცირება 30-დან საშუალოდ 4,5-მდე. შემდგომ გამოკითხვის მიხედვით, კლასის მოსწავლეთა 76%-მა აღიარა, რომ პრობლემის გადაჭრის სეანსების შემდეგ მოსწრება ამაღლდა, ხოლო 95%-ი დაეთანხმა მოსაზრებას, რომ კლასში გარემო „გაუმჯობესდა” ან „მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა”.
აპოლოს საშუალო სკოლის დირექტორმა თავის სკოლაში „მასწავლებლის ეფექტურობის წვრთნის” პროგრამის შედეგები ასე დაახასიათა:
1.დისციპლინის პრობლემები მინიმუმ 50%-ით შემცირდა. დავრწმუნდი, რომ ქცევასთან დაკავშირებული პრობლემების გადაჭრა მოსწავლეთა დროებითი გარიცხვის გარეშე გაცილებით ეფექტურია. მივხვდი, რომ გარიცხვა პრობლემას მხოლოდ 3 – 4 დღით აგვარებს და ვერაფრით შეცვლის ქცევის მიზეზებს. ის უნარები, რომლებიც მასწავლებლის ეფექტურობის წვრთნის პროგრამით შევიძინე, ხელს უწყობს პრობლემების გადაჭრას თვით მოსწავლეებს შორის, მასწავლებლებსა და ადმინისტრაციას შორის და მასწავლებელსა და მოსწავლეებს შორის.
2.დავაწესეთ რეგულარული საერთო სასკოლო შეკრებები, რომელთა საშუალებით მანამ ვცდილობთ კონფლიქტის თავიდან აცილებას, სანამ ის თავს იჩენს. ჩვენ დოქტორი გორდონისეული პრობლემის გადაჭრის მეთოდის გამოყენებით წარმატებით ვუმკლავდებით კონფლიქტებს, სანამ ისინი ქცევის პრობლემებად იქცევა.
3.ჩემი მოსწავლეებთან ურთიერთობები არსებითად გაუმჯობესდა იმის წყალობით, რომ მათ საშუალება აქვთ პასუხი აგონ საკუთარ ქმედებებსა და ქცევაზე და თავად გადაჭრან საკუთარი პრობლემები.
ლა მესას დაწყებითი სკოლის დირექტორმა ჩვენი პროგრამა ასე შეაფასა:
„როგორც დაწყებითი სკოლის დირექტორს ურთიერთობა მაქვს ბევრ (23–დან 16) პროგრამა გავლილ მასწავლებელთან. მასწავლებლებისა და მოსწავლეების ქცევაში მომხდარ შემდეგ სასიკეთო ცვლილებებს უშუალოდ პროგრამას ვუკავშირებ:
1.მასწავლებელს სჯერა, რომ შესწევს უნარი თავად გადაჭრას ქცევასთან დაკავშირებული რთული პრობლემები.
2.კლასის ემოციური კლიმატი ბევრად უფრო მშვიდი და ჯანსაღია.
3.ბავშვები მონაწილეობენ სკოლის ქცევის წესების შემუშავებაში. შესაბამისად, ამ წესების დაცვის მეტ პასუხისმგებლობას გრძნობენ.
4.ბავშვები სწავლობენ სოციალური პრობლემების ძალისა და მანიპულირების გამოყენების გარეშე გადაჭრას.
5.ჩემამდე დისციპლინასთან დაკავშირებული მხოლოდ რამდენიმე „საქმე” აღწევს.
6.მასწავლებლის ქცევა ბევრად უფრო ადეკვატური გახდა – მოსწავლეებს კონსულტაციას მხოლოდ მაშინ უწევს, როცა მოსწავლეს აქვს პრობლემა და არა მაშინ, როცა თვით მასწავლებელს აქვს პრობლემა.
7.მასწავლებელი ბევრად ეფექტურად აგვარებს საკუთარ პრობლემებს მოსწავლეებთან ძალის გამოყენების გარეშე.
8.მასწავლებელი უფრო ეფექტურად უძღვება მშობლებისა და მასწავლებლების ერთობლივ მნიშვნელოვან შეხვედრებს.
სკოლაში შესაძლებელია არსებითი ცვლილებები, თუკი ადმინისტრატორებსა და მასწავლებლებს იმ უნარებს გავაცნობთ, რასაც P.E.T. პროგრამის ფარგლებში ვასწავლით მშობლებს. დაკვირვება ცხადყოფს, რომ სკოლა მზად არ არის ცვლილებებისთვის ისეთ საზოგადოებაში, სადაც მშობელთა უმრავლესობა სტატუს ქვოს შენარჩუნებას ცდილობს, ეშინია ცვლილების ან თავს ვერ აღწევს ბავშვებისადმი ავტორიტარული მოპყრობის ტრადიციას.
საჭიროა მშობლების დარწმუნება, რომ აუცილებელია მოუსმინონ შვილებს, როცა ისინი ნერვიულობენ მასწავლებლების, მწვრთნელების, აღმზრდელების, და სხვათა დამოკიდებულებაზე. მშობლებმა უნდა ირწმუნონ შვილების გრძნობების გულწრფელობა, როცა ეს უკანასკნელები აცხადებენ, რომ სძულთ სკოლა ან სწყინთ უფროსების დამოკიდებულება. მშობელს შესწევს ძალა გამოავლინოს საგანმანათლებლო ინსტიტუტების ნაკლოვანებები, მაგრამ ამისთვის ხშირად უნდა მოუსმინოს შვილებს და ყოველთვის საგანმანათლებლო ინსტიტუტები არ უნდა დაიცვას.
მხოლოდ მშობლების წყალობით „გაღვიძებული”, ეს ინსტიტუტები უფრო დემოკრატიული, ჰუმანური და თერაპიული გახდება. უმთავრესი, რაც, ჩემი აზრით, გვჭირდება, ბავშვებთან და მოზარდებთან ურთიერთობის სრულიად ახალი ფილოსოფიაა, ახალგაზრდების უფლებათა ახალი ბილი. აღარ შეიძლება საზოგადოება ისევე ექცეოდეს ბავშვებს, როგორც ორი ათასი წლის წინ ექცეოდა, ისე როგორც წარსულში ექცეოდნენ უმცირესობათა წარმომადგენლებს.
უფროსებისა და ბავშვების ურთიერთობის ერთ-ერთ ასეთ ფილოსოფიას, რომელზეც აგებულია P.E.T.–ის პროგრამები, გთავაზობთ კრედოს ფორმით. P.E.T.-ის ფილოსოფიის ლაკონური და გასაგები ფორმულირების მცდელობით ის რამდენიმე წლის წინ შეიქმნა. მას ჩვენი კურსების ყველა მსმენელს ვაკითხებთ. აქ კი გთავაზობთ მას, როგორც გამოწვევას ყველა ზრდასრულისთვის:
ჩემი ურთიერთობების კრედო
შენ და მე ის ურთიერთობა გვაქვს, რომელსაც ვაფასებ და მსურს შევინარჩუნო. თითოეული ჩვენგანი ცალკეული ინდივიდია, რომელიც საკუთარი უნიკალური მოთხოვნილებებით და უფლებით ეცადოს ამ მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებას. მე ვეცდები გულწრფელად მივიღო შენი ქცევა, როცა ცდილობ მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებას ან სირთულეს აწყდები მათი დაკმაყოფილების გზაზე.
როდესაც პრობლემებს გამიზიარებ, ვეცდები მოგისმინო, გავიზიარო და გაგიგო, რომ თავად მოძებნო პრობლემის გადაჭრის გზა და ჩემზე არ იყო დამოკიდებული. როდესაც შენ გაქვს პრობლემა, რადგან მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებისკენ მიმართული ჩემი ქცევა ხელს გიშლის, ხელს შეგიწყობ გულახდილად გამიზიარო შენი გრძნობები. ამ დროს მოგისმენ და თუკი შევძლებ, ვეცდები შევცვალო ქცევა.
მაშინ, როცა შენი ქცევა ხელს შემიშლის მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებაში და შენდამი მიუღებლობის გრძნობა გამიჩნდება, ჩემს პრობლემას გაგიზიარებ და გულწრფელად გეტყვი რას ვგრძნობ, რადგან მჯერა, იმდენად მცემ პატივს, რომ მომისმენ და საკუთარი ქცევის შეცვლას შეეცდები.
როცა ვერ ერთი ჩვენგანი ვერ შეძლებს საკუთარი ქცევის შეცვლას, ისე, რომ ხელი არ შეუშალოს მეორის მიერ მოთხოვნილების დაკმაყოფილებას და აღმოვაჩენთ, რომ ურთიერთობაში მოთხოვნილებათა კონფლიქტი გვაქვს, პირობას ვდებთ, რომ არც ერთი არ გამოვიყენებთ საკუთარ ძალაუფლებას, რომ ვერც ერთმა ვერ გავიმარჯვოთ მეორის დამარცხების ხარჯზე. მე პატივს ვცემ შენს მოთხოვნილებებს, მაგრამ პატივი უნდა ვცე საკუთარ მოთხოვნილებებსაც. შესაბამისად, მოდი, მუდამ ვეცადოთ ჩვენი გარდაუვალი კონფლიქტებიდან ისეთი გამოსავალი მოვძებნოთ, რომელიც ორივესთვის იქნება მისაღები. ამ შემთხვევაში შენი და ჩემი მოთხოვნილებებიც დაკმაყოფილდება – არავინ იქნება წაგებული, ორივე მოვიგებთ.
ასეთი მიდგომის შედეგად, მოთხოვნილებების დაკმაყოფილების წყალობით შენც გააგრძელებ პიროვნულ განვითარებას და ჩემს განვითარებასაც აღარაფერი შეუშლის ხელს. ჩვენი ურთიერთობა ყოველთვის შეინარჩუნებს სიჯანსაღეს, რადგან ურთიერთ დამაკმაყოფილებელი იქნება. ყოველი ჩვენგანი შეძლებს გახდეს ისეთი, როგორიც შეუძლია, რომ გახდეს და ერთმანეთთან ურთიერთობის გაგრძელებას ურთიერთპატივისცემისა და ურთიერთსიყვარულის გრძნობით შევძლებთ, დავტკბებით მეგობრობით და სიმშვიდით.
ეჭვი არ მეპარება, რომ ამ კრედოს გამოყენება საგანმანათლებლო ინსტიტუტების მიერ დროთა განმავლობაში კონსტრუქციულ რეფორმას მოიტანს შედეგად, თუმცა იმასაც ვაცნობიერებ, რომ ამგვარ რეფორმას დიდი დრო დასჭირდება. ბოლოსდაბოლოს, დღევანდელი ზრდასრულები ხომ გუშინდელი ბავშვები არიან და თავად არიან არაეფექტური აღზრდის ნაყოფი.
გვჭირდება მშობლების ახალი თაობა, რომელიც გამოწვევას მიიღებს, შეითვისოს პასუხისმგებლობის გრძნობის მქონე ბავშვების აღზრდის უნარები. ყველაფერი ოჯახში უნდა დაიწყოს. ის შეიძლება დაიწყოს დღეს, ამ წუთას, თქვენს ოჯახში.
