თბილისისთვის უჩვეულოდ თოვლიანი და ყინვიანი ზამთარი დასრულდა, მაგრამ ვიდრე თბილი ამინდების მოყვარულები მრავალთვიან ნეტარებას მივეცემოდეთ, კარგი იქნება, დავფიქრდეთ, გავაანალიზოთ და თადარიგი დავიჭიროთ, რათა მეტად მომზადებულები შევხვდეთ მომდევნო ზამთარს და, ამასთან, ნაკლები ზიანი მივაყენოთ გარემოს.
ჩვენი კომფორტისთვის მოყინულ და დათოვლილ გზებზე ტექნიკურ მარილს ყრიან, რაც ქალაქების გზებსა და ავტომაგისტრალებზე გავრცელებული პრაქტიკაა. გამოიყენება იქ, სადაც ზამთრის თვეებში გზები საშიში ხდება ავტოტრანსპორტისა და ფეხით მოსიარულეებისთვის. მარილი ზრდის საბურავების მოჭიდებას, გარდა ამისა, მარილიანი წყალი უფრო დაბალ ტემპერატურაზე იყინება, რაც აადვილებს ყინულის დნობას და, შესაბამისად, გადაადგილებას უფრო უსაფრთხოს ხდის. ცნობისათვის: მსოფლიოში ამინდთან დაკავშირებული ავარიების რიცხვი ყოველწლიურად 0,6 მლნ-ს აღწევს.
თოვლსა და ყინულთან გამკლავების თანამედროვე სტრატეგიები უნდა პასუხობდეს ჩვენი დროის მოთხოვნებს, ქმნიდეს პირობებს უსაფრთხო და შეუფერხებელი გადაადგილებისთვის. იმავდროულად გასათვალისწინებელია ის საფრთხეებიც, რომლებსაც გარემოს ტრადიციული საშუალებები უქმნის. ამ თემაზე მრავალი ქვეყანა აქვეყნებს მეგზურებს, წვრთნის პერსონალს, რომელსაც გზების კეთილმოწყობა ევალება, შეიმუშავებს უფრო რაციონალურ, ეკონომიურ და უსაფრთხო მოდელებს. სიმართლე რომ ითქვას, ამის შესახებ დისკუსია არსად მომისმენია და ვერც სათანადო საჯარო ინფორმაციას წავაწყდი ჩვენი ქალაქის კეთილმოწყობის სამსახურის ოფიციალურ ვებგვერდზე, რაც კიდევ ერთხელ მაფიქრებინებს, რომ თემა აქტუალურია და ყურადსაღები.
მოსწავლეთა ცნობიერების ჩამოყალიბებისთვის აუცილებელია, გამოვუმუშაოთ მათ არსებული მდგომარეობის კრიტიკული შეაფასების უნარი და ვასწავლოთ გარემოზე ფიქრი, ბავშობიდანვე დავანახვოთ ყველა პროცესი მრავალი პერსპექტივიდან, რომელთაგანაც საკვანძოა გარემოსდაცვითი პერსპექტივა, რადგან ჩვენი ჯანმრთელობა, რესურსების გამოფიტვა სწორედ მასზეა დამოკიდებული.
საგზაო მარილი ყოველთვის როდია ნატრიუმის ქლორიდი. ბაზარზე არის მრავალი მინარევი, რომლებიც ანალოგიურად მისაღებია თოვლისა და ყინულის გასადნობად. ასეთებია ნატრიუმის ქლორიდი, კალციუმის ქლორიდი, მაგნიუმის ქლორიდი, პოტასიუმის ქლორიდი. ხშირად მარილწყალში ამატებენ იონებს, რომლებიც გაყინვის ტემპერატურის კიდევ უფრო დაბლა სწევს. მაგალითად ნატრიუმის ქლორიდის ყოველი მოლეკულა იძლევა ნატრიუმის დადებით იონსა და ქლორიდის უარყოფით იონს. მაღალი კონცენტრაციის დროს ეს ნაერთი გარემოზე დამღუპველ ზემოქმედებას ახდენს.
მაგრამ ეს არ არის ერთადერთი ზიანი, რაც მარილს მოაქვს. თუ ამაზე არასოდეს დაფიქრებულხართ, გაგაცნობთ, რა შეიძლება გამოიწვიოს მან.
ერთი მილი სიგრძის გზას 1 ტონა მარილი სჭირდება, ამდენად გასაგები ხდება, რომ ცივ თვეებში მილიონობით ტონა მარილი იხარჯება. მარილის კონცენტრაციის დადგენა აუცილებელია, მისი გაუთვალისწინებლობა კი მრავალ პრობლემას იწვევს. დოზების დადგენის ცხრილი ნათელ წარმოდგენას გვიქმნის იმის თაობაზე, როგორი კონცენტრაცია შეიძლება იქნეს გამოყენებული ეფექტიანად და რა ტემპერატურაზე.
მარილი, სამწუხაროდ, უკვალოდ არ ქრება – დნობისას ის ერევა წყალს, იხსნება მასში და წყალს ის სხვადასხვა ადგილას გადსააქვს; წყალში გახსნილი მარილი ზრდის მიწისქვეშა და ზედაპირული წყლების მარილიანობას ან იჟონება ნიადაგში და მის დამლაშებას უწყობს ხელს. გარდა ამისა, ეკვრის მანქანის საბურავებს და გადაიტანება უფრო მოშორებულ ადგილებშიც. 200 მეტრის რადიუსით მიდამო საგრძნობლად ზიანდება. წყლის 70% კი იმავე ადგილას რჩება და მის ბუნებრივი გზით გაწმენდას ბევრი დრო ჭირდება, ხოლო ხელოვნური ძვირად ღირებულია. მაგალითად, ნიუ ჰემფშირის სატრანსპორტო დეპარტამენტს სასმელად გამოყენებული წყლის მიწოდების ჩასანაცვლებლად 3,2 მლნ აშშ დოლარი დასჭირდა.
დასაშვებ ნორმად მიიჩნევა 230 მგ/ლიტრი, რაც უდრის 1 ჩაის კოვზს, გახსნილს 5 გალონ წყალში. გაზომვამ აჩვენა, რომ ქალაქების შიდა წყლებში ქლორიდების დონე სახიფათოდ მომატებულია.
გზებისთვის გამოყენებული მარილის გავლენა:
● მიწისქვეშა წყლებზე – მათ გაწმენდას უამრავი დრო სჭირდება; გავლენას ახდენს ადამიანებზე, ცხოველთა და მცენარეთა სამყაროზე;
● მცენარეებზე – გზის პირას დარგული მცენარეები ხშირად მლაშე წყლების გამო იღუპებიან (გარდა მლაშე ნიადაგს შეგუებული სახეობებისა);
● წყლის ორგანიზმებზე – თევზები თუ ამფიბიები ხშირად ვერ ეგუებიან დამლაშებულ გარემოს;
● ძუძუმწოვრებსა და ფრინველებზე – ხშირად სასმელად გამოყენებული დამლაშებული წყალი მათ მოწამვლისა და დაღუპვასაც კი იწვევს;
● გარეულ ცხოველებზე – იზიდავს ირმებსა და სხვა გარეულ ცხოველებს, რომლებსაც მარილი სჭირდებათ, და ისინი ხშირად იქცევიან საგზაო ინციდენტების მიზეზად თუ მსხვერპლად;
● ლითონის კონსტრუქციებზე – აჩქარებს მათ კოროზიას; ზიანდება ავტომობილებში გამოყენებული ლითონი, ასევე – ხიდის კონსტრუქციები.
სადავო არ არის, რომ უსაფრთხოებისთვის, ავარიებისა და ტრავმების რაოდენობის შესამცირებლად, ეკონომიკური აქტივობის შესანარჩუნებლად, ტრანსპორტის გამართული მუშაობისთვის აუცილებელია, მოყინულ გზებს რამე მოვუხერხოთ. მაგრამ რატომ ვიყენებთ მარილს, თუ მისი უარყოფითი ეფექტი ასეთი აშკარაა? უპირველესად, ალბათ, იმიტომ, რომ ეს ეფექტური და იაფი საშუალებაა.
არ არსებობს მარტივი, ერთმნიშვნელოვანი პასუხი იმაზე, როგორ გავართვათ თავი აღნიშნულ პრობლემას, რადგან ეს არაერთ ფაქტორზეა დამოკიდებული – ზამთრის ხანგრძლივობაზე, ტემპერატურულ რეჟიმზე, გზის ტიპზე, ტოპოგრაფიაზე, დაჩრდილულ თუ მზიან ექსპოზიციაზე, ქარის მიმართულებაზე, წყლის რეზერვუარების სიახლოვეზე, არსებულ ტექნიკაზე, ფინანსურ რესურსებზე და სხვა. ამჟამად მიმდინარეობს ექსპერიმენტები იმის გასარკვევად, რით შეიძლება მარილის ჩანაცვლება. ცდიან ყველის შრატს, ჭარხლის წვენს და სხვა პროდუქტებს, თუმცა სასურველი ეფექტი ჯერჯერობით არ მიუღიათ. სხვათა შორის, ჭარხლის წვენი შეიცავს შაქარს, რომელიც ატმოსფეროში ჟანგბადის კონცენტრაციას ამცირებს.
ასე რომ, სადღეისოდ საუკეთესო გზად შეიძლება ჩაითვალოს გონივრულად გამოთვლილი რაოდენობის გამოყენება, რაც ტონობით მარილს ზოგავს, ნაკლები ზიანის მომტანია და, იმავდროულად, ეკონომიკურადაც ეფეტიანი. ასევე კარგია, სანამ თოვლი დაიტკეპნება, მისი მექანიკურად გაწმენდა და გაფხვიერება. მარილის მოცულობას ამცირებს მისი წყალში გარევაც, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ასფალტზე წინასწარ არის დატანილი და ხელს უშლის მოყინვას. ამის კვალობაზე, მნიშვნელოვანი ხდება ამინდის პროგნოზის სისტემის გაუმჯობესება, რაც თადარიგის დაჭერის საშუალებას მოგვცემს.
მარილის ალტერნატივაა:
▪ ქვიშა – მისი ფხვიერი, წვრილი გრანულები არ დნება და, შესაბამისად, ზრდის მოჭიდებას გზებზე; არ ვნებს გარემოს, რადგან ბუნებრივი პროდუქტია, არ ცვლის წყლისა თუ ნიადაგის ქიმიურ თვისებებს. უკეთესია ფხვიერი აგურის გამოყენება, რადგან ის უფრო უხეში ფრაქციებისგან შედგება. ის შეიძლება იყოს ძველი შენობების მეორეული პროდუქტი ან წარმოების ნარჩენები, ამიტომ უფრო იაფიცაა. ამასთან. ქვიშისა და აგურის ნაფხვენი უფრო მუქი ფერისაა, ვიდრე თოვლი და ყინული, შესაბამისად, ქვიშამოყრილი ზედაპირი მზის სხივების მეტ ენერგიას შთანთქავს და აჩქარებს დნობას.
▪ ფერფლი – დიდი რაოდენობით ძნელი მოსაპოვებელია, მაგრამ თუ საკუთარი სახლი და ბუხარი გაქვთ, იმდენი დაგრჩებათ, რომ სახლის მიმდებარე ტერიტორიაზე მიმოაბნიოთ. ისიც ზრდის მზის სხივების ენერგიის შთანთქმას და აჩქარებს დნობას.თუმცა აქვს ნაკლიც: დნობისას შესაძლოა აიზილოს და გარემო აატალახოს.
დასკვნის სახით უნდა ითქვას, რომ საგზაო უსაფრთხოებისთვის მარილის გამოყენება არის თემა, რომელიც მოსწავლეებს ყოველდღიურობასთან კავშირს ამყარებინებს, ეს კავშირი კი სკოლაში მიღებულ ცოდნის ცხოვრებაში გადატანის საშუალებას იძლევა.
