ქართულის, როგორც მეორე ენის სწავლება საკმაოდ სპეციფიკურია. არსებული სახელმძღვანელო დასახვეწია, რადგან მასში მოცემული თემები და საკითხები ვერ აკმაყოფილებს მოსწავლეთა ინტერესებს და ხშირად უკარგავს მათ მოტივაციას. სასწავლო პროცესის გამრავალფეროვნების, ინტერაქტიული პროცესის შექმნისა და მოსწავლეზე ორიენტირებული სწავლების მიზნით სხვადასხვა ეტაპზე მიზნობრივად ვიყენებ დამატებით რესურსს. ამ მხრივ ძალიან საინტერესოა „საქართველოს დაწყებითი განათლების პროექტის“ ფარგლებში შექმნილი პორტალი kargiskola.ge

ჩემი პედაგოგიური პრაქტიკა დამყარებულია არასტრესულ გარემოში სწავლებაზე. ყოველთვის ვფიქრობ, როგორ დავგეგმო გაკვეთილი ისე, რომ სასწავლო პროცესი მოსწავლეებისთვის არ იყოს მოსაწყენი, ერთფეროვანი, მომაბეზრებელი. შესაბამისად, მიწევს სხვადასხვა მეთოდისა და აქტივობის ძებნა/მოფიქრება, მოსწავლეთა შესაძლებლობის გათვალისწინებით მათი საგაკვეთილო პროცესზე მორგება.

მინდა, გაგიზიაროთ ერთი აქტივობა, რომელმაც ხელი შეუწყო კითხვის, წერისა და მეტყველების უნარების განვითარებას არაქართულენოვანი სექტორის VIII კლასში.

პირველი ეტაპი – გაჩერებებით კითხვა

kargiskola.ge-ის პორტალზე არაქართულენოვანი სკოლებისთვის ატვირთულია საინტერესო ტექსტები. ძებნის ველში უნდა მიუთითოთ კლასი და შესაბამისი ტიპი. მაგალითად: თხრობითი ან საინფორმაციო შემეცნებითი ტექსტი.

მოსწავლეებს შევთავაზე ტექსტი „ძმები“. იმისთვის, რომ კითხვის პროცესი ყოფილიყო საინტერესო და დამაინტრიგებელი, ტექსტი რამდენიმე ნაწილად დავყავი. გამოწვევის ფაზაზე, სათაურის მიხედვით გამოვთქვით ვარაუდები. მოსწავლეებმა უპასუხეს შეკითხვებს:

• ვის შესახებ იქნებოდა ტექსტი?
• ვის ჰყავს დედმამიშვილი?
• ვინ იქნებიან პერსონაჟები?
• სათაურის მიხედვით, როგორ განვითარდებოდა მოვლენები…

პასუხების მიღების შემდეგ წავიკითხეთ დასაწყისი. სასურველია მოსწავლეთა პასუხები დაფიქსირდეს რაიმე ფორმით, მაგალითად, ვარაუდების სქემაში.

კითხვის დასრულების შემდეგ შევთავაზე სტანდარტული კითხვები, რომლებიც ყოველი ნაწილის წაკითხვის შემდეგ მეორდებოდა.

• რა იყო საინტერესო ამ ნაწილში?
• როგორ დაახასიათებთ პერსონაჟებს?
• როგორ განვითარდება მოვლენები?
• 

მნიშვნელოვანია დანაწევრებული ტექსტის მოსწავლეებისთვის ნაწილ-ნაწილ მიწოდება. მათ ერთი სული აქვთ, გაიგონ, რა მოხდება შემდეგ ეპიზოდში.

შეჯამება/გააზრების ფაზაზე შევაფასეთ ის პერსონაჟები, რომლებიც ფიგურირებდნენ ტექსტში და ჩამოვწერეთ, რა იყო ტექსტის მთავარი მოტივი/სათქმელი.

მეორე ეტაპი – წარმოსახვითი უნარის განვითარება

მოსწავლეებს მოსწონთ, როცა ვთავაზობ არჩევნის საშუალებას. ხშირად თვითონ ირჩევენ სასწავლო პროცესის განვითარების შესაძლო გზებს. ამ კონკრეტულ შემთხვევაში, მათგან წამოვიდა იდეა, რომ მოეფიქრებინათ დიალოგები პერსონაჟებს შორის.  რა თქმა უნდა, მე მხარი დავუჭირე და წავახალისე მათი ინიციატივა. ნელ-ნელა მოსწავლეები გადაიქცნენ შემოქმედებად, მე კი  გავხდი პროცესის ფასილიტატორი, რომელიც მხოლოდ რჩევებისა და რეკომენდაციების გაცემით შემოიფარგლებოდა.

ოთხ ჯგუფად დაყოფილმა კლასმა გამოყო ოთხი მომენტი. პირველმა ჯგუფმა ჯემალის ისტორიაზე იმუშავა, მეორე ჯგუფმა მოიფიქრა დიალოგი, რომელიც შესაძლოა წარმართულიყო ბებიასა და ჯემალს შორის, მესამე ჯგუფმა მოიფიქრა რკინიგზის სადგურში ტაქსის მძღოლისა და ჯემალს შორის წარმართული დიალოგი, ხოლო მეოთხე ჯგუფმა გააცოცხლა ტექსტის ბოლო ნაწილში, საავადმყოფოში მისული ჯემალის, იუბილარი ძმისა და გაკვირვებული მშობლების მონაკვეთი.

ეს იყო ცოცხალი, შემოქმედებითი კუთხით დატვირთული პროცესი, რამაც ხელი შეუწყო ახალი ლექსიკური ერთეულების განმტკიცებასა და წერითი უნარის გამომუშავებას.

მესამე ეტაპი  – როლური თამაში

ბოლო ნაწილი იყო ყველაზე მხიარული, რადგან საქმეში როლური თამაში ჩაერთო. გადავწყვიტეთ, გაგვეცოცხლებინა უკვე მათ მიერ მოფიქრებული დიალოგები. მოსწავლეებმა გაინაწილეს როლები და გაითამაშეს ეპიზოდები.

დიდ გამარჯვებად მიმაჩნია, როცა მოსწავლეებს ჩემთან ერთად უხარიათ გაკვეთილის დაწყება და გულდაწყვეტილები არიან ზარის დარეკვისას. ამის მიღწევა მონდომების შემთხვევაში და მსგავსი მიდგომით ნამდვილად შესაძლებელია. შეაფასეთ მოსწავლეების მზაობა, ენობრივი კომპეტენცია და ამის მიხედვით დაგეგმეთ სწავლება. აქვე აღვნიშნავ, რომ ამ აქტივობის გამოყენება ეფექტური იქნება ნებისმიერი სხვა უცხო ენის სწავლების პროცესში. მოიძიეთ შესაბამისი ტექსტი და სცადეთ.

განათლების მთავარ მიზანს წარმოადგენს თავისუფალი,  დამოუკიდებელი პიროვნების ჩამოყალიბება, რომელიც აღჭურვილი იქნება ჭეშმარიტი ღირებულებებით, მეცნიერული ცოდნითა და უნარ-ჩვევებით. სასწავლო სფეროში დასაქმებული პედაგოგის უპირველეს ამოცანას წარმოადგენს სასწავლო პროცესის ეფექტური წარმართვა, იმისთვის რომ მოსწავლეს მისცეს საგნის საფუძვლიანი,  მყარი  და შეგნებული ცოდნა .  ყოველივე ამის მიღწევა კი შესაძლებელია, მოსწავლეზე ორიენტირებული ინტერაქტიური  მეთოდების  დანერგვით, რომელიც არის გარანტი მოსწავლეების სასწავლო განწყობისა და მოტივაციის ამაღლებისა.

მოსწავლეები ქიმიის სწავლებით რომ დამეინტერესებინა, შევქმენი  ქიმიის წრე ფარცხანაყანების N1 საჯარო სკოლაში. მასში გაერთიანებული არიან  სხვადასხვა კლასის, ქიმიის სწავლით დაინტერესებული მოსწავლეები. ისინი ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან შესაძლებლობებით, ინტერესითა და სწავლების სტილით, ზოგიერთი დაკვირვებით უკეთ სწავლობს, ზოგი ფიქრით, ზოგი სურათებითა და დიაგრამით, ზოგი წერისა და მეტყველების საშუალებით, ზოგი კეთებისა და ქმედების პროცესით და ა. შ.  ჩემს მოვალეობად მიმაჩნია, მათთან მუშაობის დროს, გავითვალისწინო თითოეული მოსწავლის ინტერესი.

სკოლას აქვს ქიმიის კაბინეტი,  რომელიც უზრუნველყოფილია საჭირო და   გამოყენებადი რესურსით, ვცდილობ მოვახდინო თვალსაჩინოებების მიზნობრივად    და საკლასო სივრცის ოპტიმალური გამოყენება.

თითოეულ შეხვედრაზე ხდება პროგრამული საკითხების უფრო სიღრმისეული განხილვა, მარტივი ამოცანების ამოხსნა და საინტერესო ცდების ჩატარება, ვცდილობ, სახალისო ცდები  მოსწავლეთა თავშესაქცევ გართობად არ იქცეს,  პრაქტიკულ  საჭიროებასა და ყოფა–ცხოვრებას უნდა უკავშირდებოდეს გამოთვლით  ამოცანათა  შინაარსიც,  ასევე ხდება ვირტუალური ლაბორატორიით სარგებლობა, ექსკურსიების მოწყობა, კლასგარეშე ღონისძიებების  ‘’ქიმიის საღამოს“ დაგეგმვა, როლების გადანაწილება, განსაზღვრული გვაქვს ვიქტორინის და სხვა ღონისძიებათა ჩატარება.

მოსწავლეებთან თანამშრომლობის დროს ვითვალისწინებ თითოეული მოსწავლის აზრს, ვცდილობ განვიხილო ყველა ის საკითხი, რაც მათვის საინტერესოა, ქიმიის წრის შექმნამ მოსწავლეებში გამოიწვია ამ საგნისადმი ინტერესი, რადგან აქ ყველა მოსწავლეს ეძლევა მათთვის სასურველი სწავლის სტილის და ინტერესის მიხედვით აქტივობებში ჩართვის შესაძლებლობა.

მინდა გაგიზიაროთ რამდენიმე სახალისო თამაში, რომელსაც წრის მეცადინეობისას ვიყენებთ:

1. თამაში –    ,,ქიმიური ბანქო”  

ბანქო შედგება 34 ბარათისაგან, თითოეულ ბარათზე წერია ნაერთთა კლასის წარმომადგენლები, რვა ოქსიდის, რვა  ფუძის , რვა მჟავის,     რვა მარილის, წყლის და ინდიკატორის ფორმულები, თამაშის პრინციპი შემდეგში მდგომარეობს:  იწყებს ის მოსწავლე, რომელსაც ბარათის დარიგებისას შეხვდება – ინდიკატორი.  მომდევნო მის მარჯვნივ მჯდომი მოსწავლე უნდა ჩამოვიდეს იმ ბარათს, რომელთანაც რეაგირებს ინდიკატორი. შემდეგი მოსწავლე  ითვალისწინებს ნაერთთა კლასის თვისებას და ჩამოდის იმ ბარათს, რომელიც რეაგირებს უკვე ჩამოსულ ბარათთან. იმ მოთამაშეს, რომელსაც არ ყავს სათამაშო ბარათი სვლას ტოვებს, მოგებულად ითვლება ის მოსწავლე, რომელიც ყველაზე ადრე დაამთავრებს თამაშს, აქვე თამაშის დროს აუცილებელი პირობაა მეცხრე კლასელებმა უნდა ჩაწერონ რეაქციის ტოლობა, ხოლო მერვე კლასელებისთვის ეს პროცედურა აუცილებელ პირობას არ წარმოადგენს და გრძელდება ასე.

2. თამაში „ პერიოდული სისტემა“ ანუ რა დევს კონვერტში?

ამ  თამაშისთვის გვჭირდება: პერიოდული სისტემა,   ცარიელი კონვერტები, მზა ბარათები. ბართებზე   წერია –  ელემენტთა ელექტრონული ფორმულა,  შრეებზე ელექტრონების განლაგება. მოსწავლებმა უნდა გამოიყენონ თეორიული ცოდნა და მიხვდნენ, რომელი რიგის ნომრის ელემენტის განხილვა მიმდინარეობს და ჩასვას შესაბამისად ცარიელ კონვერტში.

შემდეგ ხდება ცარიელი კონვერტების ჩამოღება  და შემოწმება, თუ დაემთხვევა მათ მიერ მინიჭებული ნომერი პერიოდული სისტემის უჯრის  ნომერს,  ამ თამაშით მასწავლებელი ამოწმებს,  რამდენად კარგად იციან მოსწავლეებმა პერიოდული სისტემის სტრუქტურა,  ასევე ატომის აღნაგობა, ელექტრონების შრეებზე განლაგება და სხვა. აღნიშნული რესურსების დახმარებით თამაშ– თამაშით და ხალისით ვისწავლეთ შესაბამისი საკითხები, რომელიც  სხვა დროს თითქოს გვეძნელებოდა.

   ცნობილია, რომ მოსწავლეები უკეთესად ითვისებენ მასალას, თუ ჩართულები არიან პრაქტიკულ დავალებებში, თამაშებში, თანამშრომლობით სწავლებაში, ხოლო მიღწეული შედეგი კი აძლიერებს მათ თვითრწმენას და კმაყოფილებას.

ჩვენი მიზანია ქიმის წრისათვის განკუთვნილი დრო გამოვიყენოთ მიზანმიმართულად და ნაყოფიერად, გამოვუმუშაოთ მოსწავლეებს დამოუკიდებელი აზროვნების, შესწავლილი მასალის ანალიზის, განზოგადების და იმ პრობლემის გადაწყვეტის უნარი, რომელიც მათ წინაშე წარმოიქმნება.  პრობლემა შეიძლება ვუწოდოთ ყველა იმ კითხვას, რომელიც მოითხოვს ძიებას ცოდნის მისაღწევად,  მოსწავლეებში ინტერესის გამოსაწვევად ყოველ მეცადინეობას ვგეგმავ  სასწავლო პრობლემური მიდგომებით, განვსაზღვრავ ქიმის წრის მუშაობის სტრატეგიას და აქტივობას , ვცდილობ, ჩვენი მუშაობა იყოს საინტერესო და მრავალმხრივი, ყოველი მუშაობის დროს ვახდენ მოსწავლეებთან უკუკავშირს. ამ მეთოდის ხშირი გამოყენება მეტ ღიაობას ქმნის და მნიშვნელოვანია ეფექტური კომუნიკაციისთვის.

ლიტერატურის მოყვარულებს   გვიფიქრია, გვისაუბრია, ალბათ, ცხარედ გვიკამათია კიდეც კარგი ლიტერატურის ხიბლზე.  ბევრი არგუმენტი გვაქვს იმის სასარგებლოდ, რა ,,გვაიძულებს“  გატაცებით ვიკითხოთ ერთსა და იმავე თემებზე სხვადასხვა ავტორის ტექსტები.  რატომაა, რომ ნიჭიერი ავტორები ახერხებენ წერონ იმ თემაზე, რაზეც   გენიოსებად აღიარებული ავტორები წერდნენ,  თუმცა  ახალი ავტორების   ნაწარმოებებსაც   სულმოუთქმელად ჩავიკითხავთ და  ახალ საფიქრალსაც გავიჩენთ  კარგად ნაცნობ თემებზე.   ვერ ვიტყვი, რომ ჩვენი დამოკიდებულებები იცვლება, მაგრამ ახალი შტრიხებით მდიდრდება, ჩვენი წარმოსახვითი ლიტერატურული  გალერეა ახალი პერსონაჟებით ივსება,  ვიხიბლებით ახლადაღმოჩენილი   ტექსტებით, მოქნილი, ფრთიანი ფრაზებით.

რუტა სეპეტისი ამერიკაში დაბადებული  ლიტვური (თუ ლიეტუვური?!) წარმომავლობის მწერალი ქალია, რომელიც შესაშურად  ახერხებს,    კიდევ ერთხელ შეგვიკრას სუნთქვა და წაგვაკითხოს მისი რომანი  ,,რუხ ჩრდილებს შორის“, მძიმე  ისტორიებით, დასამახსოვრებელი პერსონაჟებით,  მოხდენილი ფრაზებით  ისევ დაგვაფიქროს    საბჭოთა ოკუპაციასა  და კომუნისტური მმართველობის სასტიკ ბუნებაზე.   ჩვენ ის ხალხი ვართ,   კოჯორში იუნკრები რომ დაგვიხოცეს და მარო მაყაშვილი მოგვიკლეს, შორაპანში ვაგონში გამომწყვდეული ხალხი დაგვიხვრიტეს, სტალინის ქართველობის გამო,  პატრიოტული გრძნობებით გულანთებული ახალგაზრდები მტკვარში გადაგვიყარეს,  მოცეკვავე გოგონები ნიჩბებით აგვიჩეხეს, საბჭოთა ოკუპაციის გადმონაშთი რუსული ოკუპაცია დღესაც მავთულხლართებით  მოიწევს და  ახალგაზრდებს გვაცლის ხელიდან.  კომუნისტურ დიქტატურას შეწირული მილიონობით ადამიანი იმსახურებს, რომ ისინი გვახსოვდეს,  ლიტერატურა კი ამის შესანიშნავ საშუალებას იძლევა, თან რომ გვახსენებს და გვაფიქრებს კიდეც.     ამ თემაზე    ევროპელი თუ ამერიკელი ავტორებისგან განსხვავებით   საბჭოური სივრცის  ავტორებს  უმეტესწილად  რეალობის თითქმის სარკისებური ასახვა ახასიათებთ. მათი  პერსონაჟები  პრაქტიკულად რეალური  ადამიანები  არიან,   ვცნობთ ზოგიერთი მათგანის   პროტოტიპებს ისტორიის სახელმძღვანელოებიდან და დოკუმენტური წყაროებიდან. ამბები, რომლებიც მათშია აღწერილი ჩვენთვის ნაცნობია. საშუალო თაობის ადამიანებს  გვახსოვს, როგორ შემოიპარებოდა ხოლმე ჩვენს   ბავშვურ ცხოვრებაში მშობლების, ბებია-ბაბუების, სხვა ახლობელი ადამიანების წრეში  გახსენებული ამბები გადასახლებულ, დახვრეტილ, დაპატიმრებულ ადამიანებზე, რომელთა დანაშაული მხოლოდ ის იყო, რომ მათ ,,რაღაც“  ისეთი თქვეს, რაც არ უნდა ეთქვთ.

საბჭოთა კავშირი დაიშალა, მოგვეცა  კანონიერი და უსაფრთხო საშუალება გაგვეგო ის, რასაც  მანამდე არაფორმალურად ვეცნობოდით.  მილიონობით ტირაჟით დაიბეჭდა  საბჭოთა წლებში ხელიდან ხელში ,,სამიზდატით“ გამოცემული ნაწარმოებები, გაიხსნა არქივები, გამოჩნდა დოკუმენტური კინო-ფოტო მასალა,  თითქოსდა ყველაფერი ითქვა, ვერდიქტიც დადგა – კომუნისტური პარტია აიკრძალა,  საქართველოს გასაბჭოებას საბჭოთა ოკუპაცია დაერქვა, მაგრამ  ჩვენმა საზოგადოებამ საბოლოო წერტილი მაინც ვერ დასვა. დამოუკიდებლობას ყველასათვის ცნობილი ტრაგიკული მოვლენები მოჰყვა, დავდექით ჯერ კიდევ გადაუჭრელი უამრავი პრობლემის (ეკონომიკური, ტერიტორიული,  პოლიტიკური, სოციალური, დემოგრაფიული …..)   პირისპირ.   უფროსი  და საშუალო თაობის ნაწილში კომუნისტურმა  ნოსტალგიამაც იჩინა თავი.  საინტერესო ფენომენია,  ათწლეულების წინ ოფიციალური დაწესებულებები (მათ შორის სკოლა), ,,ბედნიერ“ საბჭოთა ცხოვრებას უწევდა პროპაგანდას,  არაფორმალურ გარემოში კი ანტისაბჭოთა აზრების მოსმენა შეიძლებოდა. ახლა რაღაცნაირად შებრუნებული ვითარება შეგვექმნა, ოფიციალურად დაგმობილ კომუნისტურ მმართველობას არაფორმალურად ბევრი მოტრფიალე ჰყავს შემორჩენილი,  საბედნიეროდ, მათ მოსაზრებებს  სიტყვის და გამოხატვის  თავისუფლება იცავს და ციხეებსა და გადასახლებებში არავინ მიერეკება.

ცნობილი გამონათქვამის თანახმად   ერთი ადამიანის სიკვდილი  ტრაგედიაა, მილიონების კი სტატისტიკა. კომუნისტურ რეჟიმს შეწირული მილიონები ისტორიის ფოლიანტებში ჩაკარგულ სტატისტიკად რომ არ იქცეს,  კარგი იქნება, თუ ბავშვებს წავაკითხებთ ისეთ წიგნებს, სადაც ამ უდანაშაულო მილიონებს სახელები ერქმევათ და  თავისი ტრაგედია ექნებათ.   15 წლის ლიტველი გოგოს გმირული ბრძოლის ისტორია (სხვა მთავარ პერსონაჟებთან ერთად) თინეიჯერებისთვის  გასაგები და მისაღები თხრობის სტილით, წერის  განსაკუთრებული მანერით, რეალისტური  პერსონაჟებით და დასამახსოვრებელი  ფრაზებით,  გვეუბნება, რამდენად ამაზრზენია რეჟიმი, რომელიც  მომავალს უნგრევს უნიჭიერეს გოგოს, გაუსაძლის პირობებში დედასთან და უმცროს ძმასთან ერთად  ბინძური ვაგონით მიერეკება გაურკვეველი მიმართულებით, აიძულებს, ჩაებღაუჭოს ყოვლად წარმოუდგენელ იმედს, რომ მის მიერ  ცნობილი მხატვრის, მუნკის სტილში შექმნილი ნახატები ხელიდან ხელში გადავა და მიაღწევს სადღაც  გადასახლებულ მამას. ამ წიგნში ბევრია გაცილებით შემაძრწუნებელი სცენა, მაგრამ მინდა ის მომენტი გამოვყო, ტყეში სამუშაოდ გასული ბავშვები მკვდარ ბუს რომ  იპოვიან, რომელიც НКВД-ს ჯალათების  შიშით ქურთუკში დამალული მოაქვთ ქოხში და ,,დიდებულ“ ვახშამს მოიწყობენ.

დაბოლოს,   Liberteens-ის სერიით გამოცემული ამ  წიგნით   თინეიჯერები   კოშმარულ ამბებს გაეცნობიან, მაგრამ რუტა სეპეტისის ოსტატობის წყალობით    ადამიანში   ღირსების, თავისუფლების სიყვარულის, ერთგულების, ოჯახის წევრებისადმი თუ უცხო ადამიანებისადმი  თავდადების ღრმად ჩამჯდარ უნარებს აღმოაჩენენ.   სიცოცხლისათვის ძლიერი ადამიანები ამქვეყნიურ ჯოჯოხეთშიც იბრძვიან,  ციმბირის მიკარგულ ტაიგაში ობლად დარჩენილ ჩვენს მთავარ გმირს თავზე დამტყდარი და მის თვალწინ მომხდარი შემაძრწუნებელი ტრაგედიების  მიუხედავად სიცოცხლე სწყურია, რადგანაც  სურს მოესწროს ძმის გაზრდას,  ისევ ნახოს მშობლიური ლიტვა, იურთიერთოს საყვარელ ადამიანებებთან,  შეიგრძნოს მისი სახლის ფანჯარასთან ნიავის მიტანილი შროშანების სურნელი. თუმცა სიყვარულთან ერთად მას სიძულვილიც აძლებინებს, ამ საშინელი წლების განმავლობაში გოგო   მეგობრის სიტყვებს იხსენებდა : ,,ნუ შეშინდები, ნურაფერს მისცემ მათ, ლინა, თვით შენს შიშსაც კი“.

ბოლოდროინდელი კვლევები აჩვენებს, რომ ბევრი ქვეყნისთვის ბულინგი უცხო არის და მოზარდების სერიოზული პრობლემაა.  ამ პრობლემას ეხმიანება და თავის გამოცდილებას გვიზიარებს ამერიკელი პედაგოგი ლორი ლევი, უმცროსი კლასების მასწავლებელი, სკოლის ადმინისტრატორი , ესეისტი და ბავშვთა უფლებათა დამცველი.

ლორი ლევი-სამი შვილისა და რვა შვილიშვილის ბებიაა, ის  წერს, რომ  ნანობს ბულინგთან ბრძოლის გამოცდილების არქონაზე მაშინ, როცა თვითონ ზრდიდა შვილებს. გვჯერა, რომ მისი გამოცდილება დღევანდელი მოსწავლეების მშობლებსაც გამოადგებათ.

თუ თქვენი შვილი ჩაგვრის მსხვერპლია, არ წაახალისოთ მისი ქცევის ცვლილებები იმის გამო, რომ თანატოლთა კომპანიაში მიიღონ.

მე  ორი  გოგონას დედა ვარ, ამიტომ ბევრი აგრესიის მომსწრე ვარ.  როცა სხვა გოგონებმა მათთან ურთიერთობა შეწყვიტეს, მე ყოველთვის ვურჩევდი, ურთიერთობის აღსადგენად სხვაგვარად მოქცეულიყვნენ : ,,თუ ისინი არ გეძახიან, შენ დაუძახე და ერთად აკეთეთ რამე. თუ ისინი შენ გაგირბიან, შეეცადე რაღაც შეცვალო შენს თავში, რომ მათი კეთილგანწყობა დაიმსახურო“ -ასე ვარიგებდი მათ და მწარედ ვცდებოდი.

ახლა ვიცი,რომ ბულინგის მსხვერპლი ხშირად სპონტანურად ირჩევა. ამ თამაშის მთავარი მიზანია, ვიღაც გააგდონ ჯგუფიდან  და ხშირად არანაირი მნიშვნელობა არა აქვს, როგორ იქცევა მსხვერპლი  ან როგორ გამოიყურება. ჩაგვრის ინიციატორებისთვის მნიშვნელოვანია მსხვერპლის განსაზღვრული ქცევა, რაც მთავარია-ისინი სხვა ბავშვის დაჩაგვრით საკუთარ სტატუსს იმაღლებენ. საუკეთესო რჩევა იქნებოდა სხვა მეგობრების მოძებნა, და არა კლასის ,,დედოფლის“  და მისი დამქაშების კეთილგანწყობის მოპოვება.

შეაიარაღეთ ჩუმი უმრავლესობა

მჩაგვრელების წინააღმდეგ წარმატებული ბრძოლის გასაღები გვერდზე ჩუმად  მდგარ მოწმეებშია. როცა ისინი ბულინგის მსხვერპლად არ გვევლინებიან, თავს დაცულად გრძნობენ და უმრავლეს შემთხვევაში ჩუმად ემორჩილებიან ბულინგის ინიციატორის ნებას. როდესაც ჩემი შვილები მიყვებოდნენ, როგორ ჩაგრავდნენ სხვას, მე ვურჩევდი, ყურადღება არ მიექციათ და თავიანთი საქმეებისთვის მიეხედათ….და აქაც მწარედ ვცდებოდი.

ბულინგის მოწმეები-ეს არა მხოლოდ ჩუმი უმრავლესობაა, არამედ საკმაოდ დიდი ძალაა ამ ყველაფრის შესაჩერებლად, თუ ისინი  მხარს არ  დაუჭერენ მჩაგვრელებს.  თუ ამ ,,მაყურებლებს“  ეშინიათ ხულიგნების გამოხტომების, ამ ყველაფერში მონაწიელობაზე უარის თქმა მაინც შეუძლიათ. ხულიგნები კი ,,ბანდის“  გარეშე არც ისე ძლიერები არიან.

მოსთხოვე სკოლას ჩარევა

როცა ჩემი ბიჭი მეექვსე კლასში იყო, ერთმა უფროსკლასელმა ჩვევად გაიხადა ყოველდღე ანთებული ასანთი ესროლა მის ზურგჩანთაში.  ვერ გადმოვცემ, როგორი შეშინებული იყო ჩემი შვილი, მე კი უბრალოდ, გაცეცხლებული ვიყავი. დავრეკე სკოლაში, რადგან გულუბრყვილოდ ვფიქრობდი, რომ ვიღაცას შეეძლო დამნაშავის დასჯა. ,,ეს არაა ჩვენი პრობლემა,,-ასე მიპასუხეს. სკოლის გალავნის გასწვრივ ტროტუარი  უკვე აღარ ითვლება მათი პასუხიმგებლობის ზონად. მათი ეს პოზიცია მე  მივიღე როგორც ჭეშმარიტება  და დავიწყე შვილის გაცილება, არ ვაძლევდი მარტო წამოსვლის უფლებას.

საინტერესოა, როგორ მოვიქცეოდი, ეს გამოცდილება რომ მქონოდა? იქნებ, პოლიციაში უნდა დამერეკა? სულ ცოტა, სკოლაში უნდა მივსულიყავი და დაჟინებით მომეთხოვა რეაგირება. მაგრამ  სკოლაში ისე იქცეოდნენ, რომ მშობლები თვითონ გრძნობდნენ დანაშაულს შვილების გამო მაშინაც, როცა მათ შვილებს ჩაგრავდნენ.

                        თუ თქვენთვის ცნობილია საშიშროების შესახებ, არ დაიღალოთ მასზე ლაპარაკით

ერთხელ ჩემი გოგონა მომიყვა, რომ კლასის ,,დედოფალი,,  ისე ჩაგრავდა ერთ გოგონას, რომ მან შეწყვიტა სკოლაში სიარული. ,,დედოფალმა,, თქვა: თუ ეს გოგო სკოლაში მოვა თავის დაბადების დღეზე, ისე ვანანებ, რომ თავის მოკვლას ისურვებს.  ჩემი შვილი ძალიან წუხდა,რადგან ვერ ხვდებოდა ამ ჩაგვრის მიზეზს და ამ მუქარის ისე ეშინოდა, რომ გამენდო.

მე დახმარება მოვინდომე და  ეს ამბავი მოვუყევი ლიტერატურის მასწავლებელს, რომელიც შედარებით ემპათიური და პოზიტიურად განწყობილი მეჩვენებოდა. მაგრამ მან  მშვიდად მიპასუხა, რომ კლასში მსგავსი არაფერი შეუმჩნევია და ყველაფერი დინებას მიანდო.  შემდგომში იმ გოგონამ სკოლა გამოიცვალა,  მე კი დღემდე მქეჯნის სინდისი,  რომ არ მივედი სკოლის დირექტორთან,  არ მოვუყევი მის დედას, ვერაფერი მოვიმოქმედე, რითაც გოგონას ფსიქოლოგიურ ტრავმას ავაცილებდი.

თუ თქვენი მეგობრების შვილები ჩაგრავენ თქვენს შვილებს, გულახდილად ელაპარაკეთ მათ.  თუ ეს არ   იმუშავებს, შეწყვიტეთ მათთან ურთიერთობა

მე დღემდე ვნანობ, რომ ვმეგობრობდი ადამიანებთან, ვისი შვილებიც ჩემს შვილებს ჩაგრავდნენ. საკმაოდ უხერხული სიტუაცია იქმნებოდა-მე ჩუმად ვიყავი, ურთიერთობებს ვუფრთხილდებოდი…და ამაშიც ვცდებოდი, რადგანაც მე თუ არა, აბა ვის უნდა დაეცვა ჩემი შვილი? რა თქმა უნდა, რთულია როდესაც მეგობრებს ეუბნები , რომ მათი შვილები სათანადოდ არ იქცევიან. ბავშვებს ვერ დაავალდებულებ, რომ მათი მშობლების შვილებთან იმეგობრონ,   ეს ხომ არ გამორიცხავს ურთიერთდამოკიდებულებაში პატივისცემას, სწორედ ეს უნდა აუხსნათ მეგობრებს და მათ შვილებს. წარსულში რომ ვიხედები, ვხდები, რომ ის მეგობრობა დახარჯულ ძალისხმევად არ ღირდა და დროსაც ვერ გაუძლო. მე უნდა მცოდნოდა: თუ ჩვენ არ შეგვიძლია საკუთარი შვილების პრობლემებზე ლაპარაკი, საერთო ღირებულებებიც არ გაგვაჩნია.

არ მისცეთ უფროსებს თქვენი შვილების დაჩაგვრის უფლება

ჩემში აღზარდეს ნებისმიერი უფროსის მიმართ რეფლექსური პატივისცემის გრძნობა.  მე მინდოდა, რომ ჩემი შვილები უფროსებთან თავაზიანები ყოფილიყვნენ, მათთვის აზრი ეკითხათ. მაგრამ იყო მომენტები, როცა მე უფლებას ვაძლევდი  უფროსებს, ჩემი შვილების მიმართ არაკორექტულები ყოფილიყვნენ. ისინი ხომ მასწავლებლები, მწვრთნელები იყვნენ და მეშინოდა, ჩემი პროტესტის შემთხვევაში, ეს ბავშვებთან ურთიერთობაზე  ცუდად არ ასახულიყო. ახლა რომ იმ დროში დაბრუნება შემეძლოს, აუცილებლად ჩავერეოდი  და საკუთარ შვილებს დავიცავდი. ხშირად საკუთარი თავის წინააღმდეგ მივდიოდი, დიდხანს ვითრევდი ფეხს,  სანამ ჩემი შვილების მჩაგვრელ უფროსებთან გავარკვევდი ურთიერთობებს.

როდესაც ისინი ეცემიან, შენ მაშინ იმართები

როგორ მინდოდა, რომ მიშელ ობამას ეს სიტყვები ჩემს შვილებს გაეგოთ მაშინ! მაგრამ ამის ნაცვლად, მე მათ ვურჩევდი  ,,დაცემას,,  ან, უკეთეს შემთხვევაში, ყველანაირი ძალისხმევით ხულიგნების დაშოშმინებას.  რამდენად საჭირო იქნებოდა,  მერჩია კონფლიქტს გარიდებოდნენ და ღირსება შეენარჩუნებინათ. უკან რომ ვიხედები, ვხედავ ჩემს შეცდომებს.  მე აღვზარდე ჩემს შვილებში მორალური ფასეულობები, სიკეთე და სხვა ადამიანებისადმი კეთილგანწყობა. მაგრამ მე არ მისწავლებია თავის დაცვა და  ბულინგთან  გამკლავება. იმედი მაქვს, ჩემს შვილიშვილებს ამას მშობლები ასწავლიან.

ვისაც ესმა ონიანის მხატვრობა უნახავს და პოეზია წაუკითხავს, უფრო მოკლედ რომ ვთქვათ –  ვინც მის ვეებერთელა, უღრმეს და უნატიფეს შემოქმედებით სამყაროში ერთხელ მაინც მოხვედრილა, ალბათ სიცოცხლის ბოლომდე გაჰყვება გაკვირვების განცდა – ეს ყველაზე ადამიანური მდგომარეობა, რომელიც ღვთაებრივ საწყისთან გაახლოებს.

საკვირველი – ასეთია ესმა ონიანის შემოქმედება.

ხოლო კიდევ უფრო საკვირველი იმის აღმოჩენაა, რომ ეს დიდი ხელოვანი საბავშვო ლექსებსაც წერდა.

ერთი შეხედვით, საოცარი ამაში რა უნდა იყოსო, იკითხავთ. მართლაც, ნიჭიერ ადამიანს ხომ ყველაფერი ხელეწიფება, თუმცა საბავშვო პოეზიაზე ასე მარტივადაც ნუ იტყვით. ვინ იცის, იქნებ ერთ-ერთი ყველაზე რთული რამ მწერლისთვის, სწორედ ბავშვებისთვის წერაა! ამ ფაქტს ბევრი ცნობილი და დიდი მწერალი საკუთარი გამოცდილებით დაგიდასტურებთ. ბევრმა მათგანმა მოსინჯა, მაგრამ არაფერი გამოუვიდა. ბევრს კი, მცდელობისაც შეეშინდა – ყველაზე წრფელი და პატიოსანი შიშით…

ესმა ონიანი კი, ვინც ისეთ რეგისტრში დაიუნჯა ფერი მხატვრობაში, სადაც ადამიანური განზომილება ღვთაებრივის, პირველსაწყისის ზღვარზე გადადის; ვინც იმ სიმაღლის პოეზია შექმნა, საიდანაც ადამიანური აზროვნება ღვთაებრივის, პირველქმნილის ვიბრაციებს გამოსცემს – არაფერსაც არ შეუშინდა და ზუსტად იმ სიხარულით შექმნა საბავშვო ლექსები, რა სიხარულითაც ის, საერთოდ, ამქვეყნად, შემოქმედებისთვის მოვიდა.

ესმა ონიანის ნახატებს შორის ერთი გამორჩეულად ნათელი და ბედნიერებით გაჟღენთილი ტილო შეგხვდებათ – პატარა გოგონა, ვეება ლურჯი და ღრმა თვალებით, იის ძირში ჩაცუცქულა. ეს იები კი ფესვებიანად ხატია, თითქოს მიწის სიბნელეში გასაუჩინარებლად ძალიან დაენანა მხატვარს, თითქოს ამ იების მიწა მარტო მიწა კი არა, ზეცაცაა, გამჭვირვალე სივრცე, რომელშიც სიხარულით გაუშლია თავისი მყიფე ფესვები და გოგონას მხოლოდ გაზაფხულზე კი არა, კიდევ ბევრ კეთილ და ამავე დროს ძნელ ამბავზე ესაუბრება…

ეს ნახატი, პირადად ჩემთვის, ჯადოსნური კარია, რომელსაც შევაღებ და ფეხაკრეფით, სუნთქვაშეკრული შევდივარ იმ მეწამულ სამოთხეში, ესმას დიდ მხატვრობაში…

ეს ნახატია ჩემთვის კარი ესმას საბავშვო პოეზიაშიც – გოგონა და ია მეპატიჟებიან მხიარულ, ფერად, ბავშვური გულისძგერით აწკრიალებულ ლექსებში, სადაც ყველას და ყველაფერს თავისი თავგადასავალი აქვს, თავისი სახელი, ფათერაკი და ნატვრა…

ნუკრი ნუცა, ტურა ტასო, პეპელა ლელა, ლია კალიაშვილი და კიდევ ბევრი, ბევრი პერსონაჟი, რომლებიც ბავშვობის კარნავალს შეგიქმნით, რომლებსაც თქვენი შვილები ყველაზე მეტად ენდობიან, რადგან სწორედ მათი გულების სიხშირიდანაა დაწერილი ეს ლექსები – ყველაზე ნამდვილი და ბუნებრივი, ბავშვური განცდებით.

ამ მხიარულ და ფერად სამყაროში ჯერ კიდევ წერენ ერთმანეთს წერილებს მეგობრები. აი მაგალითად, ციყვსა და კურდღელს როგორი მიმოწერა გაუჩაღებიათ!:

„გამარჯობა ძმაო ციყვო,

მოვიცალე როგორც იყო

ამ წერილის მოსაწერად.

ისე, როგორ მოგიკითხო?

ციყვი პასუხობს:

„- ჩემს ყურგრძელა ძმა კურდღელას

შორი ტყიდან გამარჯობა,

მენატრება თქვენთან ველზე

სტუმრობა და ნავარდობა“…

და ასე გრძელდება დიდხანს, ვიდრე მონატრებული მეგობრები ერთმანეთს ტყეების ამბებს თავიდან ბოლომდე არ უამბობენ.

ამ სამყაროშიც, ისევე როგორც ყველგან, რა თქმა უნდა, ყველაზე ძვირფასები და საყვარლები დედები არიან. უფრო სწორად, დედების და შვილების ურთიერთობა – დაუძაბავი, მზრუნველი. მერე რა, თუკი დედა რჩევას გაძლევს, ამის გამო მოწყენა არ ღირს. დათვის ბელი ბედოც კი უჯერებს თავის მშობელს, სხვა რა გზა აქვს დიდი ზამთრის წინ?

“ – ბუნაგიდან, ბედო,

გასვლა არ გაბედო,

დაიძინე ტკბილად,

პირში თათი გედოს,

გავატარებთ ზამთარს

ჯანმრთელად და მხნედო“.

ეს პერსონაჟები ზუსტად იმ ამბებით არიან გართული, რაც დედამიწაზე ყველა ბავშვს მოსწონს, ზუსტად ის აინტერესებთ, იზიდავთ, ეტანებიან, რაც ყველა ბავშვს – სპორტი, მოგზაურობა, ზამთარში – ფაფუკ თოვლში კოტრიალი, ზაფხულში – ბიბინა მდელოზე ან მდინარის პირას; ამ ლექსებში სიმშვიდე და სიმსუბუქეა, ყველა ჰარმონია კი იმ ბგერიდან იწყება, რომელსაც მხოლოდ ბავშვის ბაგე გამოსცემს.

აბა, გაიხსენეთ, ბოლოს როდის დაუსვით მსგავსი შეკითხვა სამყურა ბალახს:

„ოხ სამყურავ, რატომ გაქვს

ერთი ყური ზედმეტი?“

ბავშვობა ზუსტად ასეთი შეკითხვებისგან იქმნება. ეს შეკითხვებია ჩვენს ხსოვნაში გაზაფხულის ნაღმებად დაყურსული. ძალიან როცა ვიზრდებით და ათასი დარდი და დიდური აზრი ტვინს და გულს გამოგვიჭედავს ხოლმე, აი, სწორედ მაშინ მოფრინდებიან  პოეტი-ანგელოზები და ჩვენს ხსოვნაში ამ კითხვებს გახეთქავენ _

– უკვდავების წყაროებად, სიცოცხლის ნაკადულებად, ბედნიერების დღესასწაულებად.

ესმა ონიანის საბავშვო ლექსები ეს უწყინარი ნაღმებია, გაზაფხული კი – თქვენ ხართ.

საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის  სამინისტროს, მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრის, კომპანია ,,მაიქროსოფტის”, ინოვაციებისა და ტექნოლოგიების ლაბორატორია GeoLab-ის, კომპიუტერულ თამაშებზე მომუშავე ჯგუფ SeeMind-ისადა კომპანია ,,ინტელის” მხარდაჭერით ხორციელდება პროექტი ,,ელექტრონული წიგნები’’.

მისი მიზანია, გააუმჯობესოს სწავლების ხარისხი, საგაკვეთილო პროცესი  გახადოს სახალისო და საინტერესო. სასწავლო მასალა განკუთვნილია დაწყებითი საფეხურის I-III კლასების მოსწავლეთათვის.

პროექტის მენეჯერის, ბ-ნ სანდრო ასათიანისა და მისი გუნდის მიერ შექმნილია ქართული ენისა და მათემატიკის ელექტრონული სახელმძღვანელოები: ,,პეგასი’’, ,,დიდი მოგზაური’’, ,,თამარას წიგნი’’, ,,ანგელოზის ერთი დღე’’, ,,ნაპოლეონი’’, ,,მოპარული ვარსკვლავი’’, ,,რიცხვი 13’’, ,,რიცხვი 20’’, ,,ტესტი’’, ,,ვენის დიაგრამა’’, ,,ციფრები’’, ,,საათები’’, ,,ფული’’ და საგანმანათლებლო თამაშები: Math Balloons, Math Basket, ფაზლი.
როგორ ვისარგებლოთ ელექტრონული სახელმძღვანელოებით?

საძიებო ველში მოვნახოთ ბმული https://learning.geolab.club/.

ვებგვერდზე მოცემულია სახვადასხვა პროგრამისთვის განკუთვნილი ტუტორიალები. ასევ მოცემულია ინტრუქცია – როგორ გავხსნათ ელექტრონული წიგნები და თამაშები.

მინდა, გაგიზიაროთ გამოცდილება, როგორ შეიძლება, ელექტრონული სახელმძღვანელოს დახმარებით, გამორჩეულად საინტერესო და სახალისო გაკვეთილის ჩატარება.

კომპიუტერის სამუშაო მაგიდაზე (desktop) გადმოვწეროთ  წიგნი ,,ანგელოზის ერთი დღე’’. დაარქივებულ ფაილებში მოვძებნოთ ფაილი index.html და გავხსნათ. ეკრანზე ვხედავთ:

რუბრიკა ,,უპასუხე’’- მოთხრობის წაკითხვამდე, გაკვეთილის საწყის ფაზაში, შეგვიძლია დავაჭიროთ წითელ ღილაკზე ,,უპასუხე’’ და  შეკითხვების დახმარებით გავააქტიუროთ მოსწავლეთა ცოდნა ანგელოზის საქმიანობის შესახებ, ხოლო ამავე რუბრიკის მეორე გვერდზე მოსწავლეებს წავუკითხოთ საინტერესო ინფორმაცია ანგელოზების სახლებზე.

ტექსტში უცხო სიტყვები მუქი ლურჯი ფერით არის გამოყოფილი, მასზე დაჭერის შემდეგ ეკრანზე ჩნდება სიტყვის განმარტება, რაც მეტად საინტერესოს ხდის გაკვეთილს. შეგვიძლია ტექსტის წაკითხვის პროცესში და ბოლოს, მოსწავლეების მიერ მასზე რამდენჯერმე დაჭერით, განვამტკიცოთ ახალი ლექსიკური ერთეულების შესახებ მიღებული ცოდნა და ამავდროულად, დასწავლის პროცესი  უფრო მეტად სახალისო გავხადოთ.

რუბრიკა ,,დაწერე’’- წაკითხვის დასრულების შემდეგ, ტექსტის გაგება-გააზრების ფაზაში, შეგვიძლია გამოვიყენოთ ელექტრონული სახელმძღვანელოს ყვითელი ღილაკი – რუბრიკა ,,დაწერე’’. მოსწავლეებს ვყოფთ ჯგუფებად, ეკრანზე ვაჩვენებთ დავალებას, ვუხსნით, როგორ უნდა შეასრულონ და ვაძლევთ სამუშაო ფურცლებს (იხ. დანართები).

პირველი ჯგუფი წერს თავის მოსაზრებას, ხედავენ თუ არა სიზმრებს ანგელოზები, რა ესიზმრებათ?  მეორე ჯგუფი  ავსებს ანგელოზის ანკეტას: წარმოიდგინე, რომ ანგელოზი ავსებს ანკეტას. როგორ ფიქრობ, რას ჩაწერდა?  მესამე ჯგუფი ხატავს ანგელოზის სახლს.

კომიქსის შექმნა – მესამე ფაზაში, მწვანე ღილაკის – ,,შეავსე’’ –  დახმარებით მოსწავლეებმა უნდა შექმნან კომიქსი: მოცემულ ჩარჩოში თანმიმდევრულად ჩასვან ილუსტრაციები, დააკვირდნენ ნუმერაციას და შეუსაბამონ ტექსტები.

შენიშვნა: შეგვიძლია, აქტივობა განვახორციელოთ მთელი კლასის მონაწილეობით. მასწავლებელი მოსწავლეების კარნახით ავსებს ჩარჩოებს, ან მოსწავლეებმა ინდივიდუალურად უნდა შეასრულონ დავალება პერსონალურ კომპიუტერებთან.

ამგვარად ჩატარებული გაკვეთილი  არის ძალიან სახალისო, ორიენტირებულია თამაშის პრინციპით მოსწავლეთა კრიტიკული და შემოქმედებითი აზროვნების, ციფრული წიგნიერების, თანამშრომლობის უნარების განვითარებაზე.

სამუშაო ფურცლები:

გამოყენებული ლიტერატურა:

ციფრული წიგნიერება – ეროვნული სასწავლო გეგმების პორტალი https://ncp.ge/ge/curriculum/competencies/digital-literacy;

ელექტრონული საგანმანათლებლო რესურსები

https://learning.geolab.club/;

ციფრული წიგნიერების მნიშვნელობა თანამედროვე ეპოქაში

https://mastsavlebeli.ge/?p=11412.

დღეს აუტიზმის ცნობადობის ამაღლების დღეა.

სიმართლე გითხრათ, არ მიყვარს ყველა ფილმი აუტიზმზე, მათ შორის ყველაზე მავნე კიდევ “წვიმის კაცი” მგონია, რომლის შექმნილი სტერეოტიპებისა და სტიგმისგან ჯერაც ვერ გათავისუფლდა ხალხი აუტიზმის მქონე ადამიანის შეფასებისას.  იმ წლების განმავლობაში, რაც  აუტიზმთან ერთად ვცხოვრობ, ყველაზე  დიდი პრობლემა სწორედ ეს მავნე მითები, სტერეოტიპები და მზა ჭეშმარიტებებია, რომლის მიხედვითაც, აუტიზმის მქონე ყველა ბავშვი აგრესიულია, თავს და სხვასაც აზიანებს, გენიოსია, საშიშია, თვალებში არ გიყურებს და მეგობრობა არ შეუძლია.

მითებს საზღვარი არ აქვს, ეს ადამიანის ფანტაზიის ისეთი ილუსტრაციაა, რომელიც წარმოსახვის უსაზღვრობას გვიმტკიცებს. ამას წინათ, ერთ ძალიან კარგ სკოლაში სტუმრობისას, ჩემს კითხვაზე, რა იციან აუტიზმის მქონე ბავშვების შესახებ, ერთმა უსაყვარლესმა კუდრაჭამ მიპასუხა:

-ვიცი, ვიცი, ისინი ვამპირივით თეთრები არიან და კბილები ძალიან ადრე ამოსდით!

ამიტომ არ უნდა ვუსმინოთ მითებს და ინფორმაციით უნდა გავანეიტრალოთ მათ მოქმედება.

ჯერ კიდევ ბევრი დაგვრჩა იმ საზოგადოებამდე, სადაც ყველას ზუსტად გვეცოდინება, ვინ არის და როგორია ყოველი 42-ე ჩვენ შორის, დიახ, დიახ, ეს ახალი სტატისტიკაა, რომელიც ამერიკის ერთ-ერთმა ავტორიტეტულმა სამედიცინო საიტმა გამოაქვეყნა. 41-ბავშვში ერთი აუტიზმის მქონე- მარტივი სტატისტიკა არაა.

კინო და ლიტერატურა საუკეთესო საშუალებაა სტერეოტიპების წინააღმდეგ ბრძოლისათვის. ძალიან მიხარია, რომ აუტიზმის მქონე პერსონაჟის სახე „წვიმის კაციდან“  ახალგაზრდა, ნიჭიერ ექიმამდე შეიცვალა, რომელიც ერთ-ერთ პოპულარულ ამერიკულ სერიალში ვიხილეთ.

მივყვეთ თანდათანობით და ჩემს  საყვარელ რამდენიმე  ფილმსაც ( მათ შორის, სერიალს) გაგაცნობთ:

1. კარგი ექიმი

ლეგენდარული ექიმი ჰაუსის შექმნელის, დევიდ შორის კიდევ ერთი შესანიშნავი  სამედიცინო სერიალი,  მაღალფუნქციური აუტიზმის სპექტრის მქონე ექიმი, თავისი ბავშვობის ტრავმული მოგონებებით,  ოსტატური თამაშით.  როგორია თვითდამკვიდრებისა და კარიერული წინსვლის პროცესი, ემოციები, გრძნობები, რომანტიკული ეპიზოდები, საკუთარი სურვილების გაგება და რეალიზება, ემპათია და სწორად მოქმედების სტრატეგია.

ძალიან სასარგებლო ფილმია, განსაკუთრებით, მათთვის, ვისაც აუტიზმის მქონე ადამიანებთან ახლო შეხება აქვს.

2. უსაშველოდ ხმამაღლა და წარმოუდგენლად ახლოს

კარგი ფილმი, თერთმეტი სექტემბრის ტრაგედიაზე, რომელმაც ერთი ბედნიერი ოჯახის ცხოვრება შეცვალა და ასპერგერის სინდრომიან ბიჭზე, რომელსაც ძალიან უყვარს თავისი მამა.

ბიჭი თავის ყველაზე საყვარელ ადამიანს, მამას კარგავს, თუმცა მათი ურთიერთობა სიკვდილის მერეც გრძელდება. ბიჭმა მამის საიდუმლო უნდა ამოხსნას, უნდა იპოვოს ძალიან მნიშვნელოვანი პასუხი კითხვაზე. პოულობს თუ არა, თავად ნახეთ, თუმცა საყვარელი ადამიანების გულწრფელ გრძნობებს ნამდვილად აღმოაჩენს.

3. ადამი

ეს ერთ-ერთი პირველი ფილმი იყო აუტიზმის შესახებ, რომელიც ვნახე და რომელმაც ჩემს ყველაზე მთავარ კითხვასა და შიშს გასცა პასუხი – როგორ გაუმკლავდება აუტიზმის მქონე ბავშვი იმ გრიგალსა და თავბრუდამხვევ ეიფორიას, რასაც სიყვარული ჰქვია. რა მოხდება მერე, როცა ჩემი ბიჭი გაიზრდება და სიყვარულის ძებნას დაიწყებს?

„ადამი“  2009 წელს გამოვიდა და ერთ-ერთი ყველაზე საყვარელი აუტიზმის მქონე პერსონაჟი შექმნა. კოსმოსის კვლევებით დაინტერესებული კოსმოსური ბიჭი სიყვარულის წინაშე- როგორ დაიმკვიდრებს ემოცია ადგილს მის პირად წესრიგში? როგორ გასცემს პასუხს ტკივილებსა და იმედგაცრუებებს?

მოკლედ, ნახეთ სამივე ფილმი და თქვენი აზრიც გამიზიარეთ.

ნახეთ მშობლებმა და მასწავლებლებმა, კლასელებმა და მეგობრებმაც, აუცილებლად.

ცნობილია, რომ ფიზიკის სწავლება უმნიშვნელოვანესია 21-ე საუკუნეში, როდესაც ტექნოლოგიები ელვის სისწრაფით ვითარდება. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ეს დღეს, როდესაც განათლებისა და მეცნიერების დარგში მრავალი სასიკეთო ცვლილება დაანონსდა. მეტი ავტონომია სკოლას და მეტი შემოქმედებითობა მასწავლებელს -ხარისხიანი სწავლა-სწავლების პროცესის საწინდარია. ის, რომ მასწავლებელი აღარ იქნება დატვირთული მრავალი უსაფუძვლო აქტივობით, მას საკმაო დროს გამოუთავისუფლებს, რათა იფიქროს, როგორ გახადოს გაკვეთილი უფრო საინტერესო და მოსწავლეზე ორიენტირებული.

კაბინეტი, რომელშც გაკვეთილებს ვატარებ, საერთოა საბუნებისმეტყველო საგნებისთვის, ხელსაწყოები მოძველებულია, ყოველ გაკვეთილზე არ გვაქვს საშუალება, პროექტორი გამოვიყენოთ, სირთულეებს გვიქმნის. მაგრამ მაინც შეიძლება, გავამრავალფეროვნოთ ჩვენი გაკვეთილები. იაფი საშუალებებითაც შეიძლება ჩატარდეს ცდები, ექსპერიმენტები. გ. გედენიძისა და ე. ლაზარაშვილის სახელმძღვანელოში ყოველი გაკვეთილის წინ მოცემულია ცდა, რომელიც მომდევნო გაკვეთილის გაგებაში გვეხმარება. მოსწავლეები ამ ცდებს სახლში ატარებენ. ხშირად მოსწავლეებს ვავალებ, დაამზადონ რესურსი, რაშიც დიდი ინტერესით ერთვებიან. ზოგჯერ ინტერნეტშიც ვპოულობ რესურსის დამზადების ინსტრუქციას, მოსწავლეებს ვუზიარებ და ისინიც ცდილობენ, აკეთებენ. შემდეგ ამ რესურსებით ვატარებთ ცდებს, მოსწავლეები გამოთქვამენ ვარაუდებს, მსჯელობენ, გამოაქვთ დასკვნები. ასეთი გაკვეთილები მათ მაღალი დონის სააზროვნო უნარებს გამოუმუშავებს.

საატესტატო გამოცდები დიდ ტვირთად აწვა მოსწავლესაც და მასწავლებელსაც. გაკვეთილი ხშირად ამ გამოცდის ჩაბარებისთვის მზადებას ეწირებოდა. გვერდზე გვრჩებოდა მთავარი – გამოგვემუშავებინა მოსწავლისთვის კვლევითი უნარ-ჩვევები. რაც შეეხება პროგრამას, ვფიქრობ, სიახლეები მასაც უნდა შეეხოს. პროგრამა არ უნდა იყოს გადატვირთული, გათვალისწინებული უნდა იყოს მოსწავლის მზაობა ინფორმაციის მისაღებად.

ჩემი აზრით, არქიმედეს ძალის შესწავლას უფრო მეტი დრო და ყურადღება უნდა დავუთმოთ. აუცილებლად უნდა ჩავატარებინოთ მოსწავლეებს მარტივი ცდები და ექსპერიმენტები. მაგალითად, ავაწონინოთ საწონი ჯერ ჰაერში და მერე წყალში. ისინი მივლენ დასკვნამდე, რომ

F_ა=P_ჰ-P_წ ,

სადაც P_ჰ არის წონა ჰაერში, P_წ – წონა წყალში.

ამ კანონის გასააზრებლად მოსწავლეებს ყოველთვის ვთავაზობ, ჩაატარონ ცდა სასხმელიანი ჭიქით (თუ ასეთი ჭიქა არ გვაქვს, შეიძლება, ჭურჭელი ბოლომდე წყლით ავავსოთ და სხეული ფრხილად მოვათავსოთ მასში ქვემოთ წინასწარ სხვა ჭურჭლის დახვედრებით). გადმოსხმული წყლის აწონით ისინი რწმუნდებიან, რომ სხეულის მიერ გამოდევნილი წყლის წონა მართლაც არქიმედეს ძალის ტოლია.

ამოცანების ამოხსნისას მოსწავლეებს ხშირად ავიწყდებათ, რომ არქიმედეს კანონში სითხის სიმკვრივეზეა ლაპარაკი, ასევე თუ სხეული ტივტივებს, V ჩაძირული ნაწილის მოცულობას გამოხატავს, ამიტომ, ჩემი პრაქტიკიდან გამომდინარე, მოსწავლეებს ვთავაზობ, არქიმედეს კანონის ჩაწერისას აუცილებლად გამოიყენონ ინდექსები:

F_ა = gV_{ჩაძირული}

სხეულის ცურვის პირობების გასაცნობად კარგია მარტივი ექსპერიმენტის ჩატარება: პლასტილინის ნაჭერს მივცეთ ბურთულის ფორმა და ჩავუშვათ წყალში. ის ჩაიძირება. ახლა ბურთულა ამოვიღოთ და გავაბრტყელოთ ისე, რომ ნავის ფორმა მიიღოს. ფრთხილად დავდოთ წყალზე – დავინახავთ, რომ ის არ ჩაიძირება. მოსწავლეები თვითონვე დასვამენ კითხვებს და თვითონვე უპასუხებენ. თუ დასკვნამდე ვერ მივიდნენ, მხოლოდ მაშინ მივცეთ მიმართულება. შევახსენოთ, რომ თუ სხეული სიღრუეს შეიცავს, მისი სიმკვრივე მცირდება.

ცურვის პირობები თითქოს ძალიან მარტივია, მაგრამ სახელმძღვანელოებშიც გვხვდება მცირე უზუსტობები, ზოგჯერ შეცდომებიც კი. როდესაც სხეულის სიმკვრივე სითხის სიმკვრივეზე ნაკლებია, იგი ტივტივებს. ამ დროს სიმძიმის ძალა არქიმედეს ძალის ტოლია. ავტორები ზოგჯერ წერენ, რომ არქიმედეს ძალა მეტია სიმძიმის ძალაზე. მაგრამ ამ დროს უნდა მიუთითონ, რომ ეს – იმ შემთხვევაში, როცა სხეულს სითხის შიგნით რამენაირად ვაკავებთ. თუ მას ხელს გავუშვებთ, ის იქამდე იმოძრავებს, სანამ არქიმედეს ძალა არ გაუტოლდება სიმძიმის ძალას.

ხშირად გვხვდება ამოცანები, სადაც სხეულის ტივტივისას გვთხოვენ დავადგინოთ, რა ნაწილია ჩაძირული სითხეში. ამ დროს სიმძიმის ძალისა და არქიმედეს ძალის ტოლობიდან გამომდინარეობს, რომ

ჩემს პედაგოგიურ პრაქტიკაში ამ ფორმულას ხშირად ვიყენებ, მოსწავლეებსაც ვაწერინებ და ვთავაზობ, მზა სახით ისწავლონ. მინდა ვურჩიო ჩემს კოლეგებს, მათაც გამოიყენონ ეს ფორმულა მზა სახით ამგვარი ამოცანების ამოხსნისას.

მინდა, კიდევ ერთ საკითხზე შევაჩერო ჩემი კოლეგების ყურადღება: კარგი იქნება, თუ მოსწავლეებს ვკითხავით: „რა მოხდება, თუ მართკუთხა პარალელეპიპედის ფორმის სხეულს აკვარიუმის ფსკერზე მოვათავსებთ და წყალს დავასხამთ?“  შესაძლოა, მოსწავლეებმა თვითონვე გვიპასუხონ, რომ ის არ ამოტივტივდება, თუნდაც მისი სიმკვრივე წყლის სიმკვრივეზე ნაკლები იყოს, რადგან წყალი ამ დროს არ არის სხეულის ქვემოთ. პირიქით, წნევის ძალა სხეულს ზემოდან აწვება. ცნობილია, რომ ეს ფაქტი წარმოადგენს საშიშროებას წყალქვეშა ნავისთვის, რომელიც გრუნტზე დაჯდება.

ასევე მნიშვნელოვანია, დავანახოთ ფიზიკის კავშირი ყოველდღიურობასთან, გლობალურ პრობლემებთან, მივაქციოთ მათი ყურადღება გლობალურ დათბობას და დავავალოთ, მოიძიონ ინფორმაცია ამ პრობლემის მიზეზების შესახებ. ამ კონტექსტში კარგია ასეთი ამოცანსი მიცემა: „როდესაც ყინულის ნაჭერი წყალშია მოთავსებული, რა მოსდის წყლის დონეს ყინულის გადნობისას?“ მოსწავლეები დამოუკიდებლად ან ჩვენი დახმარებით მივლენ დასკვნამდე, რომ წყლის დონე არ შეიცვლება. დავსვათ კითხვა: მაშ, როგორ ახსნით იმ პრობლემას, რომ არსებობს ხმელეთის ნაწილის დატბორვის საშიშროება?“ თუ ვერ უპასუხებენ, ვკითხოთ, როდის იწევს წყლის დონე ჭიქაში: როდესაც ყინულს ვყრით თუ როდესაც ის დნება? მივცეთ საშინაო დავალებად, ჩაყარონ წყალში ყინული და დააკვირდნენ.

ამგვარად, არქიმედეს კანონი ძალიან საინტერესო და მნიშვნელოვანი კანონია. ვფიქრობ, ღირს, მასზე უფრო მეტად გავამახვილოთ ყურადღება, ჩავატარებინოთ მოსწავლეებს მარტივი ექსპერიმენტები და ცდები, მივაწოდოთ არქიმედეს ძალის სხვადასხვა ფორმულა, მოვიყვანოთ ცხოვრებისეული მაგალითები, დავავალოთ დამატებითი ინფორმაციის მოძიება, მაგალითად, ასეთ საკითხზე: მოქმედებს თუ არა არქიმედეს კანონი უწონობაში? – და სხვა. ამ გზით სწავლა უფრო საინტერესო გახდება და ჩვენც უკეთეს შედეგს მივიღებთ. რაც მთავარია, თვითონ მასწავლებელმა არასოდეს უნდა შეწყვიტოს სწავლა, რადგან ეს მართლაც უწყვეტი პროცესია.