ხუთშაბათი, აპრილი 9, 2026
9 აპრილი, ხუთშაბათი, 2026
მთავარი წაკითხვა გვერდი 1074

ბუფერული ხსნარები

მიერ
admin
-
0

სრულად

კითხვა რიტუალია

მიერ
admin
-
0

კითხვა რიტუალია, ბევრისთვის – საკრალურიც. რატომაც არა – დროსა და სივრცეში დაშორებული ორი ადამიანი, მწერალი და მკითხველი, მედიუმის, ლიტერატურის საშუალებით საუბრობს. ერთმანეთს ამბებს უცვლის, საინტერესო ამბებს. უინტერესოსაც, ხდება ხოლმე…

საინტერესო პროცესია ლიტერატურული რიტუალი. სინერგია ადამიანსა და ადამიანს შორის. ლიტერატურული რიტუალის დროს წიგნი და ავტორი უმთავრესი სარიტუალო შესაწირავია. საკუთარი თავისთვის მიძღვნილი სწორად შერჩეული სარიტუალო ძღვენით კი შეგიძლია, თავი ცოტა ხნით ლიტერატურულ სამოთხეში წარმოიდგინო, დატოვო დრო და სივრცე და ლიტერატურის განზომილებაში გადაინაცვლო, სადაც შესაძლოა მგელი და ცხვარი ერთად არ ძოვდნენ ბალახს, ანდა, პირიქით, ზღაპრულ ჰარმონიას აღწერდეს მწერალი, – გააჩნია, როგორი შესაწირავი გხიბლავს. პირადად მე – პოსტმოდერნული.

ხშირად კითხვის დაწყებაც რიტუალია: ველოდებით სათანადო განწყობას, ადგილს, ფონს – სიმშვიდეს, თოვლს თუ ზღვის ხმაურს, რათა თაროდან ყველაზე სქელტანიანი, დიდი ხანია შეგულებული წიგნი ჩამოვიღოთ, რათა მისგან მოგვრილი ემოცია უკეთ დაგვამახსოვრდეს. ცხადია, თავისუფალი დროც საჭიროა… განწყობის ამბავია, თორემ კარგად დაწერილ 800-გვერდიან რომანს სამ დღეში თავისუფლად წაიკითხავს კაცი, თუ მისი ავტორი უმბერტო ეკოა და რომანს “ვარდის სახელი” ჰქვია.

თუ ჯერაც არ აგირჩევიათ საშობაო არდადეგებზე წასაკითხი ლიტერატურა და უმბერტო ეკოს ეს რომანიც დღემდე არ წაგიკითხავთ, ალბათ, მასზე უკეთესს ვერაფერს გირჩევდით – გარემო, ამინდი, აპოკალიფსური მოლოდინი იდეალური ფონია, განსხვავებული რაკურსით დავინახოთ მიმდინარე მოვლენები. ჩვენ ხომ თითქმის არაფერი გვაშორებს იმ ამბებისგან, რომანში რომ ხდება. მერე რა, რომ მწერალი შუა საუკუნეების მონასტერზე მოგვითხრობს – არც ჩვენთვისაა უცხო ათასწლეულის ფობია, მისტიკური დროის მოახლოების შიში, დროისა, რომელიც აღსასრულთან გვაახლოებს.

“ვარდის სახელი” იტალიელი მწერლის, სემიოლოგისა და შუა საუკუნეების მკვლევრის უმბერტო ეკოს პირველი რომანია. წიგნი 1980 წელს დაიბეჭდა და პოსტმოდერნისტული ლიტერატურის კლასიკად ითვლება. შუა საუკუნეები, დათოვლილი მონასტერი, მკაცრი ტიპიკონი და ბერების ცხოვრება – სათნოებებითა და შეცოდებებით, სინანულითა და მიტევებით. სიკვდილისა და სიცოცხლის ჭიდილი. საიდუმლოებით მოცული ბიბლიოთეკა და იდუმალებით მოცული მკვლელობების სერია. წიგნი ერთსა და იმავე დროს ისტორიული რომანივით მასშტაბური, გოთიკურივით პირქუში და დეტექტიურივით მძაფრია. ის იმდენად დრამატულია და ჩამთრევი, რომ მისი კითხვის დაწყებამდე, უმჯობესია, ყველა სხვა საქმე გადადოთ.


წიგნში მოქმედება 1327 წელს იტალიის ჩრდილო დასავლეთით მდებარე ბენედიქტელთა მონასტერში ხდება. ფრანცისკანელი ბერი უილიამ ბასკერვილელი და მისი ახალგაზრდა თანამგზავრი ადსო მონასტერში მომხდარ საზარელ მკვლელობათა გამოძიებას ცდილობენ. საიდუმლოებები და ბოლო ჟამის მინიშნებები თითოეული ახალი მკვლელობის შემდეგ მეტ სიცხადეს იძენს, თუმცა მოულოდნელად ჯაჭვი წყდება. ბერები, რომლებიც დარწმუნებულნი არიან, რომ ჟამი იწურება და ანტიქრისტეს მოსვლამდე სულ უფრო მცირე ხანი რჩება, ამბის განვითარებას ვერ ხსნიან. რა საიდუმლოს მალავს მონასტრის ბიბლიოთეკა, ვინ იცავს იდუმალ წიგნს? წიგნი ერთი ამოსუნთქვით იკითხება და ფიქრისთვისაც დიდ სივრცეს ტოვებს. ფიქრი კი ყველაზე მნიშვნელოვანი რამაა წიგნთან ურთიერთობისას.


წიგნი ქართულად 2011 წელს ითარგმნა. მის ბოლოთქმაში უმბერტო ეკო დაწვრილებით მოგვითხრობს “ვარდის სახელის” ისტორიას, რომელიც თავად რომანზე არანაკლებ საინტერესოა. მწერალი დეტალურად აღწერს პროცესს, რომელიც უმეტესად რიგითი მკითხველის თვალთახედვის მიღმა რჩება. მისი გაშიფვრა კი რომანის ერთგვარი დესაკრალიზაციაა…


გონებრივი რუკა

მიერ
admin
-
0

ნინო ჭიაბრიშვილი

სრულად

მე ხომ ევროპის შვილი ვარ – როჟე მარტენ დიუ გარი

მიერ
admin
-
0
ასეთ ბრწყინვალე საზოგადოებაში ყოფნა – საზოგადოებაში, რომელიც დღეს აქ შეიკრიბა მისი უმაღლესობის, მემკვიდრე პრინცის პატრონაჟით – კიდევ უფრო აძლიერებს ჩემს მღელვარებას, განსაკუთრებით ახლა, როდესაც ამ საპატიო ადგილას ვდგავარ და ეს-ესაა მოვისმინე ჩემი მისამართით ნათქვამი საქებარი სიტყვები. საკუთარი თავი იმ ბუს მაგონებს, რომელსაც დღისით-მზისით ბუდიდან წამოაგდებენ და, სიბნელეს შეჩვეულსა და დამფრთხალს, დღის კაშკაშა სინათლით თვალს მოსჭრიან.

მაგრამ, როგორც არ უნდა ვამაყობდე იმ განსაკუთრებული პატივით, რომელიც შვედეთის აკადემიამ მომაგო, არა და არ ძალმიძს გაოცებისა და დაბნეულობის დაფარვა. სწორედ იმის გამო, რომ კარგად მესმის, თუ რაოდენ წონადია – მეტისმეტად წონადი – ეს ჯილდო, საკუთარ თავს ვეკითხები, თუ რითი შეიძლება აიხსნას აკადემიის არჩევანი.

თავდაპირველად ყველაფერი ჩემს სამშობლოს დავუკავშირე. ბედნიერი ვარ, რომ პატივცემულმა შვედმა აკადემიკოსებმა წელს არჩევანი ფრანგ მწერალზე შეაჩერეს, რითაც, შესაძლოა, სურდათ გამორჩეული პატივი მიეგოთ ფრანგული ლიტერატურისათვის. მაგრამ უნდა ითქვას, რომ ჩემს თანამემამულეთა შორის მრავლად არიან ბრწყინვალე მწერლები, კეთილშობილებით გამორჩეული დიდი მოაზროვნენი, რომელნიც წაქეზებასა და დაფასებას ჩემზე მეტად იმსახურებენ. მაშ, რატომ აღმოვჩნდი ამ საპატიო ადგილას დღეს სწორედ მე?

პატივმოყვარეობის დემონმა, რომ­­ლის ძლევა არცთუ ისე ადვილია, მაშინვე მომაწოდა ჩემი თავმოყვარეობისთვის საამო რამდენიმე ვარაუდი. საქმე იქამდეც კი მივიდა, რომ გავიფიქრე, იქნებ ამ ნაბიჯით აკადემიას, რომელმაც ჩემი სახით ჯილდო მიაკუთვნა “დოგმებისგან თავისუფალ ადამიანს”, – ნება მომეცით განვაცხადო, რომ მე ასეთად მიმაჩნია საკუთარი თავი, – იმის აღნიშვნა-ხაზგასმა სურდა, რომ ჩვენს დროში, როდესაც ყოველ ადამიანს რაღაცისა “სწამს” და რაღაცას “ამტკიცებს”, ალბათ საჭიროა, რომ იყვნენ “მერყევნიც”, “ეჭვით შეპყრობილნიც” და “კითხვათა დამსმელნიც”-მეთქი, ანუ ის დამოუკიდებლად მოაზროვნენი, რომელ­ნიც არ ნებდებიან წინასწარშექმნილ იდეოლოგიათა ჰიპნოზს, რამეთუ მათი ერთადერთი საზრუნავი ისაა, საკუთარი ცნობიერება განავითარონ და “მკვლევარის სული” შეინარჩუნონ იმდენად თავისუფალი, არაწინასწარშეგონებული და პატიოსანი, რამდენადაც ეს საერთოდ ხელეწიფება ადამიანს.

ჩემთვის სასიამოვნო იქნებოდა იმის გაფიქრებაც, რომ ეს მოულოდნელი ჯილდო შესაძლოა გარკვეულ – ჩემთვის ძვირფას – პრინციპთა დაფასებაზე მეტყველებდეს. შესაძლოა, “პრინციპები” მეტისმეტად მტკიცედ იყოს ნათქვამი იმ ადამიანის მხრიდან, რომელიც მუდამ მზადაა, ხშირ-ხშირად გადასინჯოს ისინი; და მაინც, უნდა გამოგიტყდეთ, რომ ჩემს შემოქმედებაში მე გარკვეული ორიენტირები დავისახე და მუდამ ვცდილობდი მათი მიმართულებით მევლო.

ჯერ კიდევ ძალიან ახალგაზრდა ვიყავი, როდესაც ინგლისელი მწერლის, ტომას ჰარდის რომანში წავაწყდი ასეთ აზრს, რომელსაც ავტორი გამოთქვამს თავის ერთ-ერთ გმირთან მიმართებით: “ცხოვ­რების ჭეშმარიტ ღირებულებად მას წარმოუდგებოდა არა იმდენად მისი მშვენიერება, რამდენადაც ტრაგედია”. ეს აზრი ძალზე ზუსტად გამოხატავდა იმას, რასაც ვფიქრობდი, ზუსტად ემთხვეოდა ჩემს სიღრმისეულ ინტუიციას, რომელიც მჭიდრო კავშირში იყო ჩემს მწერლურ მოწოდებასთან. ამის შემდეგ მე იმ დასკვნამდე მივედი (და ეს ახლაც მიმაჩნია სწორ მოსაზრებად), რომ რომანისტის უმთავრესი ამოცანა ცხოვრების ტრაგედიის გადმოცემაა. დღეს მე დავამატებდი: ინდივიდუალური ცხოვრების ტრაგედიისა, “განხორციელების პროცესში მყოფი ადამიანური ბედის” ტრაგედიისა.

და აქ, მე არ შემიძლია არ გავიხსენო უკვდავი მაგალითი ტოლსტოისა, რომლის წიგნებმაც ჩემზე გადამწყვეტი გავლენა მოახდინა. რომანისტს, რომელიც მართლა რომანისტადაა დაბადებული, როგორც წესი, ცნობენ ხოლმე მისი მგზნებარე მისწრაფებით შეაღწიოს ადამიანის ცნობიერების ყველაზე დაფარულ სიღრმეებში და თითოეულ გმირში ის ინდივიდუალური მხარე, ის თავისებურება გვიჩვენოს, რომელიც მას განუმეორებლობას სძენს. დარწმუნებული ვარ, ხანგრძლივი სიცოცხლე მხოლოდ იმ რომანს უწერია, რომელშიაც ავტორი შეძლებს ინდივიდუალურ ცხოვრებათა რაოდენობრივი და თვისებრივი მრავალფეროვნების შერწყმას. მაგრამ ეს – ყველაფერი როდია. რომანისტს ზოგადად ცხოვრების აზრი უნდა ესმოდეს აუცილებლად; მის ნაწარმოებებში სამყაროს ავტორისეული აღქმა უნდა ჩანდეს. ამაში კი ტოლსტოი უდიდესი მასწავლებელია. მეტ-ნაკლებად ყველა მისი პერსონაჟი იტანჯება ფილოსოფიურ საკითხთა გადაწყვეტით; ნე­ბისმიერი ადამიანური ბედის თხრობა, ტოლსტოის ნაწარმოებებში, მჭიდრო კავშირშია არა მარტო ადამიანის გამოკვლევა-შესწავლასთან, არამედ აღძრავს მარადიულ კითხვასაც ცხოვრების საზრისზე. სიმართლე რომ გითხრათ, მე მინდა მჯეროდეს, რომ სინამდვილეში, ჩემი მწერლური შრომის დაგვირგვინებით, შვედეთის აკადემიის წევრებმა სწორედ ამ მიუღწეველი მოდელის მოწიწებული სიყვარული დამიფასეს, დააფასეს ის ძალისხმევა, რომელიც დამჭირდა იმისათვის, რათა ტოლსტოის გენიის გაკვეთილებით მეც მესარგებლა.

დასაშვებია სხვა, უფრო სერიოზული ვარაუდიც, რომელზედაც შევჩერდები, მიუხედავად იმისა, რომ სულაც არ მსურს დღევანდელი ზეიმის ბრწყინვალება მწუხარებით დავჩრდილო და კვლავ აღგიძრათ ის მტანჯველი ფიქრები, ყოველ ჩვენგანში რომ ჩასახლებულა: შესაძლოა, შვედეთის აკადემიას განსაკუთრებული განზრახვა ამოძრავებდა, როდესაც იგი არ შეუშინდა საგანგებო მინიშნებას და ინტელექტუალური სამყაროს ყურადღება “1914 წლის ზაფხულის” ავტორისკენ მიმართა.

ასე ჰქვია ჩემს ბოლო ნაწარმოებს. გამოირჩევა თუ არა აღნიშნული წიგნი განსაკუთრებული ლიტერატურული ღირებულებით? ამაზე მსჯელობა სხვათათვის მიმინდვია. ყოველ შემთხვევაში, ის კი დანამდვილებით ვიცი, თუ რისი მიღწევა მინდოდა: ამ სამ ტომში, მე მსურდა აღმედგინა 1914 წლის მობილიზაციამდელი ევროპის მშფოთვარე ატმოსფერო; მე მინდოდა მეჩვენებინა მაშინდელ მთავრობათა სიმხდალე, გაუბედაობა, დაუდევრობა, მათი ფარული მიზნები; და, რაც ყველაზე მთავარია, მე მინდოდა თვალსაჩინოდ მეჩვენებინა მშვიდობიანად განწყობილი მასების საოცარი პასიურობა იმ კატასტროფის მოახლოებისას, რომლის მსხვერპლადაც მალე თავად იქცნენ, კატასტროფისა, რომელმაც ცხრა მილიონი ადამიანი შეიწირა, ათი მილიონი კი სამუდამოდ სახიჩრად დატოვა.

როდესაც გავიგე, რომ მსოფლიოს ერთ-ერთმა ყველაზე კომპეტენტურმა და ღირსეულმა ლიტერატურულმა ჟიურიმ ჩემს წიგნებს თავისი უდავო ავტორიტეტით დაუჭირა მხა­რი, საკუთარ თავს ვუთხარი, იქნებ ასე იმიტომ მოხდა, რომ ეს წიგნები იცავენ გარკვეულ ღირებულებებს, რომელსაც კვლავ საფრთხე ემუქრება, და შეუძლიათ ომს, ამ დამღუპველ, დემონურ სენს ებრძოლონ-მეთქი.

მე ხომ ევროპის შვილი ვარ, სადაც სულ უფრო და უფრო ხმამაღლა გაისმის იარაღის ჩხარუნი! რამდენადაც ჩვენ აქ 10 დეკემბერს, ალფრედ ნობელის, ამ მებრძოლი ადამიანის (და არა “კულისებში მყოფი კაცის”), გარდაცვალების დღეს შევიკრიბეთ, – ადამიანისა, რომელიც არამც და არამც არ იყო ილუზიებისადმი მიდრეკილი და რომელმაც, ცხოვრების დასასრულს, თავისი უკანასკნელი იმედი ხალხთა ძმობაზე დაამყარა, – ნება მომეცით ვაღიარო, თუ რაოდენ სასიამოვნო იქნებოდა ჩემთვის იმის გაფიქრება, რომ ჩემი შემოქმედებით, რომელიც მისი სახელობის ჯილდოს ღირსი გახდა, შემიძლია არა მხოლოდ ვემსახურო ლიტე­რატურას, არამედ მშვიდობისთვისაც ვიბრძოლო! ამ შფოთვით აღსავსე დროს, რომელშიც ვცხოვრობთ, როდესაც დედამიწის ორ უკიდურეს წერტილში სისხლი უკვე იღვრება, როდესაც ჰაერი თითქმის ყველგან სიღარიბით დასენიანებული და ფანატიზმით წაბილწულია, ხოლო სამიზნეებისკენ უკვე მიმართულ ზარბაზანთა გარშემო ვნებები სულ უფრო და უფრო მძაფრდება, მაშინ, როცა ყოველივე მოწმობს ფარულ კაპიტულანტურ განწყობასა და მორჩილების იმ საყოველთაო სულისკვეთებაზე, რომელიც სწორედ ომის გაღვივებას უწყობს ხელს, ახლა, მთელი კაცობრიობისათვის ამ უაღრესად სერიოზულ მომენტში, მე ვისურვებდი, – ყოველგვარი პატივმოყვარეობის გარეშე, თუმცა კი წუხილითა და მღელვარებით აღსავსე გულით, – რომ ჩემი “1914 წლის ზაფხული” მუდამ იკითხებოდეს, განიხილებოდეს და შეახსენებდეს ყველას – მოხუცებსაც, რომელთაც გულმავიწყობა დასჩემდათ, და ახალგაზრდებსაც, რომელთაც არაფერი იციან და არც უნდათ, რომ იცოდნენ – წარსულის ტრაგიკულ გაკვეთილებს.

სპორტის ექსპერტები სკოლებში სპორტის სწავლების შესახებ

მიერ
admin
-
0
ქართული სპორტის ისტორიას არაერთი შემთხვევა ახსოვს, როდესაც დიდი წარმატებისთვის სკოლის მოსწავლეებს მიუღწევიათ. სპორტული განათლების სპეციალისტების აზრით, ამის მიზეზი კონკრეტულ საჯარო სკოლებში სპორტული განათლების მაღალი ხარისხი იყო, რადგან ახალგაზრდა სპორტსმენებმა საბაზისო სპორტული განათლება სწორედ სკოლაში უნდა მიიღონ. დღეს სპორტის სწავლების კუთხით სათანადო დონეზე მდგომი სკოლა საქართველოში, სამწუხაროდ, ძალიან ცოტაა. მსოფლიო გამოცდილება კი გვაჩვენებს, რომ მოზარდისთვის სპორტის გაკვეთილებს მართლაც დიდი მნიშვნელობა აქვს.
სპორტის ექსპერტსა და სპორტულ კომენტატორს ვახტანგ გეგელიას მიაჩნია, რომ ქართული სკოლებისთვის ავსტრიული მოდელი ყველაზე მისაღები უნდა იყოს. ბატონი ვახტანგის თქმით, ავსტრიაში სპორტული განათლება სასკოლო ასაკიდანვე მაღალ დონეზე დგას და ეს განსაკუთრებით სპორტის ზამთრის სახეობებს ეხება. 
ვახტანგ გეგელია: “არაერთი ქვეყნის სპორტული განათლების სისტემა მინახავს, ბევრის შესახებაც წამიკითხავს და დავრწმუნდი, რომ ავსტრიის მაგალითია ჩვენთვის ძალიან საინტერესო. ავსტრიაში, ჩვეულებრივ სახელმწიფო სკოლებთან ერთად, სპორტული სკოლებისა და ინტერნატების ფართო ქსელია გაშლილი. ბავშვებს განსაკუთრებით ზამთრის სახეობებში ავარჯიშებენ და ზამთრის ოლიმპიადებზე ამ ქვეყნის ასეთი კარგი შედეგებიც სწორედ სპორტის სწავლების მაღალი ხარისხის დამსახურებაა. ზამთრის სპორტი, რასაკვირველია, ჩვენთანაც აქტიურად უნდა ისწავლებოდეს, მაგრამ, ალბათ მაინც საქართველოსთვის ტრადიციულ სახეობებზე უნდა გავაკეთოთ აქცენტი. ესენია ძიუდო, ჭიდაობა, ფეხბურთი, რაგბი, კალათბურთი… ავსტრია, საქართველოს მსგავსად, პატარა ქვეყანაა, მაგრამ იქ უკვე იმდენს მიაღწიეს, რომ ავსტრიელი სპორტსმენები მრავალ სახეობაში ყველასთვის ანგარიშგასაწევ ძალად ითვლებიან. ვფიქრობ, ჩვენც სწორედ ამისაკენ უნდა ავიღოთ გეზი”.
სპორტის სპეციალისტები ჩვენთან საუბრისას ამბობენ, რომ დღეს ქართულ საჯარო სკოლებში სპორტის სწავლების მნიშვნელობა, სამწუხაროდ, ძალზე დაკნინებულია და ამ პრობლემის მოსაგვარებლად სპორტის მასწავლებლების მომზადება-გადამზადება არ კმარა. საქართველოს საკალათბურთო ნაკრების ფიზიკური მომზადების მწვრთნელი, საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი, ავთანდილ ბერიძე მიიჩნევს, რომ ახალ ქართულ სახელმწიფოს, საბჭოთა კავშირისგან განსხვავებით, არ გააჩნია ახალგაზრდობის სპორტული აღზრდის გეგმა და სტრატეგია. ასეთი სტრატეგიის არსებობის შემთხვევაში მწვრთნელებსა და სპორტის მასწავლებლებს ზუსტად ეცოდინებოდათ, რა შედეგები სჭირდება ქვეყანას და რა უნდა იყოს ბავშვისთვის მინიმალური სპორტული მონაცემების ზღვარი.
ავთანდილ ბერიძე: “ძალიან მნიშვნელოვანია სპორტის სწავლებისას ზუსტი და სწორად გათვლილი სტანდარტების დაწესება. საბჭოთა კავშირის დროს სპორტის მასწავლებლებს განათლების სამინისტრო მიუთითებდა, საშუალოდ რა მანძილზე უნდა ერბინათ მოზარდებს, რა მანძილზე უნდა გადამხტარიყვნენ ქვიშაში, რამდენი აზიდვა უნდა გაეკეთებინათ ტურნიკზე და სხვა. ეს იყო მინიმალური ზღვარი, რომლის გადალახვაც მცირედი მონდომების შემთხვევაში, ნებისმიერ მოსწავლეს შეეძლო. ახლა, სამწუხაროდ, ეს ნორმები ბევრმა სპორტის მასწავლებელმა არ იცის და ხშირად ყველაფერი მათ სურვილზეა დამოკიდებული.
რა თქმა უნდა, ყველა მოზარდს ერთნაირი მონაცემები ვერ ექნება, თუმცა საშუალო დონე განსაზღვრული უნდა იყოს. ერთ სამწუხარო რამეს გეტყვით: რომ დააჯამოთ, მაგალითად, 80-იან და 90-იან წლებში დაბადებულთა სპორტული მაჩვენებლები, სამწუხარო შედეგებს მიიღებთ. აშკარაა, რომ ყოველი მომდევნო თაობა ჩვენს ქვეყანაში მთლიანობაში უარეს სპორტულ შედეგებს აჩვენებს (სირბილში, გამძლეობაში, ხტომაში და სხვა), ვიდრე წინა. არც 2000-იანების თაობაა უკეთესი. რა თქმა უნდა, ის უფრო ბევრ რამეში ერკვევა, უკეთ იცნობს კომპიუტერულ ტექნოლოგიებს, მაგრამ სპორტში ერთობ არასახარბიელო მონაცემები აქვს. სრულიად სხვა მდგომარეობაა ევროპაში, სადაც მოზარდების ზოგადი მაჩვენებლები წლიდან წლამდე უმჯობესდება”.
თანამედროვე სპორტში ძალიან გაიზარდა ფიზიკური დატვირთვა, რაც სპორტის ბევრ სპეციალისტს არ მოსწონს. ზოგიერთი ფიზიოთერაპევტი იმასაც კი ამბობს, რომ ასეთი დატვირთვით ახლანდელ ბავშვებს ჭარმაგ ასაკში შესაძლოა გულთან დაკავშირებული დაავადებები განუვითარდეთ. თუმცა არსებობს სხვა მოსაზრებაც, რომლის თანახმად, სპორტში ზედმეტი დატვირთვა არ არსებობს და ადამიანის ორგანიზმს რისი ატანაც შეუძლია, იმაზე მეტს, უბრალოდ, ვერ იგუებს.

ავთანდილ ბერიძე: “არაერთი ცნობილი სპორტსმენი მივარჯიშებია. ძიუდოისტით დაწყებული, ფეხბურთელითა თუ კალათბურთელით დამთავრებული, ვისაც ფიზიკური კონდიციის ამაღლება სურს, ჩემთან მოდის. ყოფილა შემთხვევა, როდესაც მოჭადრაკეს სირბილში ფეხბურთელისთვის გაუსწრია. ეს იმიტომ, რომ ის ფეხბურთელი ბავშვობიდან სპორტულად არასწორად აღზარდეს. ზოგიერთ მწვრთნელსა და სპორტის მასწავლებელს მიაჩნია, რომ თუ მოზარდს სპორტული ტექნიკა განუვითარეს, ეს სავსებით საკმარისია და მხოლოდ ტექნიკით შეიძლება ფონს გასვლა. ეს მიდგომა საფუძველშივე მცდარია. ამის ყველაზე ნათელი მაგალითი ჩვენი ქვეყნის სხვადასხვა სახეობაში მოთამაშე ასაკობრივი ნაკრებებია. ჩვენი ჭაბუკები სასკოლო ასაკში ძალიან კარგად ასპარეზობენ, ბევრ ტიტულსაც იგებენ, მაგრამ მიაღწევენ 17-18 წელს და ვეღარაფერს აკეთებენ. მხოლოდ და მხოლოდ იმიტომ, რომ არასწორი ფიზიკური აღზრდის გამო კონკურენციას ვეღარ უწევენ უცხოელ თანატოლებს, რომლებიც ბავშვობიდანვე მთელი დატვირთვით ემზადებიან და ჭაბუკობისას უკვე დიდ ტალანტებად გვევლინებიან. სწორედ აქედან მოდის ქართველი სპორტსმენის შესახებ გავრცელებული წარმოდგენა. უცხოელებმა იციან, რომ ქართველი ტექნიკურია, მაგრამ ფიზიკურად სუსტი და მისი დაჩაგვრა უშუალო შერკინების დროს, თუნდაც სათამაშო სახეობებში, ყოველთვის შეიძლება. აი, ამას უნდა ვებრძოლოთ ყველა!”
ზემოთ ნახსენები პრობლემების კვლევას კვლავ სკოლასთან, უკეთ, სკოლებში სპორტის უხარისხო სწავლებასთან მივყავართ. საქმეს ისიც ართულებს, რომ მოსწავლეთა მშობლების ნაწილს სპორტის სწავლების ხარისხი დიდად არ ანაღვლებს. სპორტის გაკვეთილებს დღეს ძალიან ცოტა ბავშვი ესწრება, საგანი არაპოპულარულია. ვახტანგ გეგელიას მიაჩნია, რომ გამოსავალი კარგი ევროპული მაგალითების გადმოღება და სწორად განხორციელებაა. მისი თქმით, სკოლებში სპორტის სწავლების საქმეს ის ხალხი უნდა წარუძღვეს, ვინც არა მხოლოდ კარგი პედაგოგი, არამედ კარგი ფსიქოლოგიც იქნება და სპორტიც ეყვარება.
ვახტანგ გეგელია: “50 წლის გავხდი და კარგად მახსოვს, ჩემი მოსწავლეობის დროს ფიზკულტურის გაკვეთილი გამორჩეული სიყვარულით სარგებლობდა. მაშინ არ იყო კომპიუტერი და სხვა ასეთი გასართობები, თუმცა მხოლოდ ეს არ ყოფილა მიზეზი, რომ ფიზკულტურა გვიყვარდა – თავად მიდგომა, დამოკიდებულება იყო სხვანაირი. სპორტსმენები გმირებად მიგვაჩნდა და გვსურდა, მათ დავმსგავსებოდით. მომავალ თაობასაც სწორედ ასეთი გმირები სჭირდება და არა ცრუგმირები, რომელთა მიბაძვა არც სწორია და არც რაიმე ღირებულს შეგვძენს.
ჩემი აზრით, ყოფილი სპორტსმენების სასწავლო პროცესში ჩაბმა ძალიან კარგი იდეაა. მათი გამოცდილება და ავტორიტეტი ბევრ მოზარდს გაუღვიძებს სპორტისადმი ინტერესს და ყველა ბავშვისგან დიდ სპორტსმენს თუ არა, ჯანსაღ პიროვნებასა და კარგ მოქალაქეს მაინც მივიღებთ.
აუცილებელია ბავშვებზე მუდმივი სამედიცინო დაკვირვება და სპორტთან დაკავშირებით ექიმების რეკომენდაციათა გათვალისწინება. ტალანტები არ გვაკლია; უბრალოდ, ამ საქმის სწორი ორგანიზაციაა საჭირო”.
ვახტანგ გეგელიას თქმით, უცხოეთის ზოგიერთ ქვეყანაში სახელმწიფო სპეციალურ პროგრამებს ახორციელებს, რომელთა მიხედვითაც, ცნობილი სპორტსმენები სპორტული კარიერის დასრულების შემდეგ სკოლებში მასწავლებლებად მიდიან. გაამართლებს თუ არა ეს პროექტი საქართველოში, ჯერ, რა თქმა უნდა, არავინ იცის, თუმცა სპორტის ქართველი სპეციალისტები ამ აზრს განიხილავენ და უკვე ბევრი მხარდამჭერიც ჰყავთ.
როდესაც უკანასკნელ ზაფხულის ოლიმპიადაზე, ლონდონში, ოქროს მედალი 20 წლის ქართველმა ძიუდოისტმა ლაშა შავდათუაშვილმა მოიპოვა, სააგენტო “როიტერის” ბრიტანელ ჟურნალისტს საქართველოს ოლიმპიური დელეგაციის ერთ-ერთი წევრისთვის უთქვამს:” თქვენს პატარა ქვეყნაში იმდენი ცნობილი მოჭიდავე გაიზარდა, ქართველი ბავშვები ალბათ ჭიდაობის მეტს არაფერს აკეთებენო”. ჟურნალისტის გაოცებას საზღვარი არ ჰქონდა, როდესაც გაიგო, რომ საქართველოში სულ რამდენიმე ჭიდაობის სკოლაა და ისინიც, მცირე ფინანსების გამო, სათანადოდ ვერ ფუნქციობს. არადა, მთელ მსოფლიოში ყველა აღიარებს, რომ სპორტი პირველ რიგში ბავშვებსა და მათ მომავალზე დგას!

ბრძენი მზეთუნახავი და მისი ოინები

მიერ
admin
-
0
ჰოროსკოპების თუ გჯერათ? მე – არა, თუმცა, ცოდვა გამხელილი სჯობია და საჯაროდ გამოვტყდები, რომ მაინც ვკითხულობ. 2013 წელი გველის წელია – ბრძენი მზეთუნახავისა. მე გველებისა მეშინია, ვერც მათ სიბრძნეს ვამჩნევ და ვერც სილამაზეს, თუმცა ეს მათდამი ჩემი განწყობაა, სხვა არაფერი.

წლების წინ, როდესაც ერთ-ერთ გაზეთთან ვთანამშრომლობდი, რედაქტორის დავალებით სპორტის სასახლეში წავედი. ის ეგზოტიკური ქვეწარმავლების გამოფენას მასპინძლობდა და ამ გამოფენის “ვარსკვლავთან”, ალბინოს გველ გრიშასთან მევალებოდა სურათის გადაღება. გრიშა მახრჩობელა იყო, თეთრი და სლიპინა. ეტყობა, კარგად გახლდათ ნასადილევი, რადგან როდესაც კისერზე საყელოსავით მომარგეს, მხოლოდ წითელი თვალები შემომანათა ზანტად – ეს ვის ყელზე მოვკალათდიო. გადავიღეთ მე და გრიშამ რამდენიმე ფოტო და მშვიდობიანად დავშორდით ერთმანეთს. მას შემდეგ ბრძენ მზეთუნახავს აღარ შევხვედრივარ და გულწრფელად ვისურვებდი, არც არასოდეს შევხვდებოდე, თუმცა დღეს სწორედ მათ შესახებ მინდა გესაუბროთ.

იცით თუ არა, როგორ ხვდება ქვეწარმავლის შხამი ჩვენს ორგანიზმში? რა თქმა უნდა, ნაკბენიდან. კბენისას ჩვენი კანის ეპიდერმისში შემავალი რთული ჰეტეროგენური ნახშირწყალი, კანის “ცემენტი”, ჰიალურონის მჟავა, შხამში შემავალი ფერმენტის ჰიალურონიდაზას მეშვეობით იშლება. შხამი სისხლში ხვდება და მოქმედებას იწყებს.
გველის შხამის სამკურნალო თვისებები ცნობილია (ოღონდ წამლად მას მხოლოდ სათანადოდ დამუშავებულს იყენებენ). ალბათ ამიტომაც არის მედიცინის სიმბოლო ფიალაზე შემოხვეული გველი, თუმცა, ზოგიერთი მოსაზრების თანახმად, ეს უფრო ანკარაა, სიმშვიდისა და სიკეთის ნიშანი.

ალერგია, გაფანტული სკლეროზი, ალცჰეიმერის დაავადება, ინსულტის შემდგომი პერიოდი, საჭმლის მომნელებელი სისტემის ზოგიერთი პათოლოგია, პოტენციის დაქვეითება, ცხიმოვანი ცვლის დარღვევა მხოლოდ მცირე ჩამონათვალია იმ დაავადებებისა, რომელთა სამკურნალოდ გველის შხამი აქტიურად გამოიყენება. თუმცა დაგესლილი ადამიანი რომ სასიკვდილოდაა განწირული, ესეც ვიცით. მხოლოდ სასწაული თუ გადაარჩენს და ეს სასწაული დროული და ეფექტური მკურნალობაა. ეს სწორედ ის შემთხვევაა, როდესაც თითოეული წამი ძვირფასია.

რისგან შედგება გველის შხამი?

ქიმიას ვერც აქ გავექცევით.

გველის შხამს ძალიან რთული ქიმიური შემადგენლობა აქვს. შეიცავს ცილებს, ცილა-ფერმენტებს (ჰიდროლაზები, პროტეაზები, ნუკლეაზები, ფოსფონუკლეაზები, კატალაზები, ოქსიდაზები), პეპტიდებს, ცალკეულ L-ამინმჟავებსა და იმ ნივთიერებათა ფრაქციებს, რომლებიც სისხლის შედედებაში მონაწილეობენ. გველის შხამში შემავალი ზოგიერთი ნივთიერება მოქმედებს კუნთებზე, ცვლის გულის ფუნქციას და აძლიერებს ლეიკოციტების მოძრაობას.
გველის შხამი გამჭვირვალე ან მღვრიე სითხეა, არც სუნი აქვს და არც რაიმე დამახასიათებელი გემო. წყალში კარგად იხსნება, გაშრობისას ადვილად კრისტალდება. გამომშრალი, თუ სწორად შევინახეთ, აქტიურობას 20 წელი ინარჩუნებს.

თბილსისხლიან ორგანიზმებზე მოქმედების მიხედვით შხამების ორ ჯგუფს გამოყოფენ: ნეიროტოქსინებს, რომლებიც ნერვულ სისტემაზე მოქმედებს და ჰემოტოქსინებს, რომლებიც სისხლის შედედებას იწვევს. ნეიროტოქსინებში უფრო მეტად გვხვდება პეპტიდები. ზოგიერთი მათგანი შედარებით მოკლეა, 60-62 ამინმჟავური ნაშთისგან შემდგარი, სადაც მხოლოდ 4 დისულფიდური ხიდაკია, ზოგი კი გრძელი – 71-74 ამინმჟავური ნაშთითა და 5 დისულფიდური ხიდაკით. ზოგიერთი სახეობის გველის შხამი შეიცავს ფერმენტებს, რომლებიც უჯრედის მემბრანას შლის. აფრიკული გველის ზოგიერთი სახეობა კაუდოქსინს შეიცავს, რომლის სასიკვდილო დოზა ადამიანისთვის 0,18 მგ-ია სხეულის ყოველ კილოგრამზე.

სიკვდილს უმეტესად შავი მამბას, კობრას, უდაბნოს გველის, ზღვის გველების ნაკბენი იწვევს.
არ დაიჯერებთ და, გველები ალერსიანი და ცხოველები ყოფილან და თამაშიც ჰყვარებიათ. ერთ კაცს სახლში გველი ჰყოლია. მოგეხსენებათ, მას ყოველდღიური კვება არ სჭირდება. ჰოდა, იმ კაცსაც დაუპურებია თავისი მცურავი და თვითონ რამდენიმე დღით საქმეზე წასულა. ამასობაში მის სახლში ქურდები შეპარულან. გველი კი დიდი ონავარი გამოდგა – საიდანღაც გამოსრიალდა და ერთ-ერთ ქურდს კისერზე ჩამოეკიდა. ავი ზრახვა გულშიც არ გაუვლია, – ოჯახის მეგობარი ეგონა და გაეთამაშა. ვერ გაუგეს ხუმრობა – ერთი ქურდი ფსიქიატრიულში მოხვდა, ორი დანარჩენი კი კარდიოლოგიურ კლინიკაში…

და მაინც, როგორ გადავურჩეთ გველების “რისხვას”?

იქ, სადაც გველია გავრცელებული, დახურული, სქელი ტყავის ფეხსაცმლით უნდა ვიაროთ; თუ დავინახეთ, ფრთხილად უნდა ავუაროთ გვერდი – ისე, რომ არ შევეხოთ; ხშირ ბალახში სიარულისას ფხიზლად უნდა ვიყოთ, რომ უნებურად ფეხი არ დავადგათ (ყველა გველების ცნობილი დამჭერი ოსტინ სტივენსი ვერ იქნება https://austinstevens.net/. ზაფხულის ღამით ბუნების წიაღში სეირნობისას ფარანი არ უნდა დავივწყოთ. თუ ტყეში ღამის გათევა გვინდა, არ უნდა დავწვეთ იმ ხეების ქვეშ, რომლებსაც ფუღურო აქვთ, ან რომელთა მახლობლად სოროსმაგვარი ჩაღრმავებაა.

თუ ვინმე ჩვენ თვალწინ დაკბინეს, საავადმყოფოში წაყვანამდე უმოქმედოდ ნუ ვისხდებით. შხამი ჭრილობიდან უნდა ამოიწოვოს, ოღონდ ეს ფაქტობრივად კბენისთანავე უნდა მოხდეს და ვინც ამას გააკეთებს, პირის ღრუში ჭრილობა არ უნდა ჰქონდესმ თორემ შესაძლოა, თვითონვე დავზარალდეთ. დაგესლილი მშვიდად და გაუნძრევლად უნდა იწვეს, დაკბენილი კიდური არ ამოძრაოს. ასვით რაც შეიძლება მეტი სითხე. ყველაფერს სჯობია საშუალო სიმაგრის თბილი, ტკბილი ჩაი. ეფექტურია ანტიჰისტამინური (ალერგიის საწინააღმდეგო) პრეპარატების მიღებაც. დაბოლოს, რაც შეიძლება სწრაფად მიიყვანეთ სამედიცინო პუნქტამდე – პროფესიული სამედიცინო დახმარება აუცილებელია!

სკოლის მოწაფე ვიყავი, როდესაც ახლობელმა მე და დედა გარგარზე დაგვპატიჟა. რუსთავის ახლოს ჰქონდა სოფელი და თვითონვე წაგვიყვანა. გარგარი ძალიან მიყვარს, მით უმეტეს – საკუთარი ხელით დაკრეფილი, ამიტომ მიწვევაც სიხარულით მივიღე, თუმცა იქ უფრო დიდი სიურპრიზი მელოდა – ოჯახმა სახელდახელო სუფრა და ძალიან საინტერესო სტუმარი, გემის კაპიტანი და მწერალი როდამ ჩაჩანიძე დაგვახვედრა. ენაწყლიანი გამოდგა ბატონი როდამი. მისმა ნაამბობმა კინაღამ გარგარის გარეშე დამტოვა… ბატონმა როდამმა გვიამბო, როგორ გადასანსლა ცოცხლად დიდმა ანაკონდამ მისი ექსპედიციის ადგილობრივი გამყოლი. მსხვერპლის მეგობარი არ დაიბნა და გველს სპეციალური ისარი ესროლა. ანაკონდამ ადამიანი უკანვე ამოანთხია, – სამწუხაროდ, უკვე გვიანი იყო…

ისეც ხდება, რომ ადამიანი მიირთმევს გველს. ზოგიერთს მიაჩნია, რომ გველის ხორცი ადამიანის ორგანიზმისთვის შეუცვლელ ამინმჟავებს შეიცავს. ასეთ ეგზოტიკურ საკვებზე საუბრისას ექიმ-ალქიმიკოსის პარაცელსის სიტყვები მახსენდება. ის ამბობდა, ყველაფერი, რასაც ვჭამთ, წამალიცაა და შხამიც – ულუფას გააჩნიაო.

მე მხოლოდ ის ვიცი, რომ გველის ხორცის ჭამით ჩვენ ვერ გაგვაოცებენ… გახსოვთ ვაჟა?
ბოლოს სთქვა: “თავსა მოვიკლავ, 
ასეთ სიცოცხლეს სჯობია!”
ქაჯთათვის ცეცხლზე ნადგამი
სადილად ნახა ქობია.
იცოდა, გველსა ჰხარშავდნენ,
იმასა სჭამდნენ ხშირადა;
ქაჯნი ქაჯობით იტანდნენ
გველის მიღებას პირადა…
წერილი ჰოროსკოპზე საუბრით დავიწყე. 2013 წელი გველის წელია და თურმე ჩემისთანა მერწყულებს წარმატებას უქადის. მოდი, ამჯერად დავუჯერებ…

ხილულის მიღმა

მიერ
admin
-
0

დღეს თოვს… თოვდა მაშინაც, როცა პირველი ბლოგი დავწერე… მას შემდეგ თითქმის წელიწადი მიილია… ისევ გავცქერი ფანჯრიდან ჰაერში მოფარფატე ფიფქებს – კრისტალებად დაჯარულ წყლის მოლეკულებს… თვალს ვაყოლებ მიწაზე დაცემულებს და ვიგონებ ჩავლილ დღეებს, მოვლენებს…

ახლა საუკეთესო დროა ანალიზისთვის, სინანულისა და იმედისთვის. უკანასკნელ მოსახვევში შევიდა ამ წლის მატარებელი, ბოლო ვაგონებიღა მოჩანს და სანამ ისინიც მიეფარებიან თვალს, კიდევ ერთხელ ვცდილობთ წარსულის აღდგენას, გაცოცხლებას, თავის დროზე ვერდანახულის დანახვას… თითქოს ერთხელ წაკითხულ წიგნს ხელახლა ვკითხულობთ, ოღონდ ვკითხულობთ გულისყურით. ყური ძველ საქართველოში “დღევანდელ” თვალს ერქვა, ამიტომ “გულისყურით დაკვირვება” გულით ხედვას, ზედაპირზე გამოუტანელის დანახვასა და სტრიქონებად დაუწერელის წაკითხვას ნიშნავს.

როგორ ვკითხულობთ ქიმიურ რეაქციებს? მათაც ხშირად გულისყურით უნდა წაკითხვა. თუ გვინდა, პარტიტურის კითხვისას მუსიკის მთელ ხმოვანებას ჩავწვდეთ, ნოტად გამოსახული თითოეული ბგერის უკან დირიჟორის ხელის მოძრაობაც უნდა წარმოვიდგინოთ. ასე ქიმიაშიც, ფურცელზე “ნოტებად” – ქიმიურ სიმბოლოებად – ჩაწერილი თითოეული რეაქციის მიღმა უნდა ვხედავდეთ ქიმიკოს-ექსპერიმენტატორის ხელის მოძრაობასაც. ფურცელი ბევრ რამეს იტანს, ფურცელზე მარტივი და ურთულესი გარდაქმნის ჩაწერას ერთნაირი ძალისხმევა სჭირდება, კოლბაში კი სულ სხვანაირად არის საქმე. მრავალი პროდუქტი ფურცელზე ერთი ხელის მოსმით მიიღება, რეალურ პროცესში კი შესაძლოა არაერთი მომქანცველი ღამის გათენებისა და დღის დაღამების მოწმენი გავხდეთ.

მოდი, რომელიმე რეაქცია განვიხილოთ. ავიღოთ თუნდაც წინა ბლოგში განხილული ციკლოჰექსანი და მივიღოთ ერთ-ერთი ქრესტომათიული მეთოდით – ჰექსანის დეჰიდროციკლიზაციით:

რა ჩანს ერთი შეხედვით? ჰექსანის მოლეკულა შესაბამის კატალიზატორზე გაცხელებით წარმოქმნის ციკლოჰექსანსა და წყალბადს. მაგრამ რა ხდება რეალურად? რა არის ის, რაც ერთი შეხედვით არ ჩანს? ცხადია, იმ მოქმედებას არ ვგულისხმობ, ექსპერიმენტატორი რომ ასრულებს ამ რეაქციის ჩასატარებლად, – ბოლოს და ბოლოს, ვინმეს შეუძლია, ლაბორატორიაში გვერდით დაუდგეს მკვლევარს და დატკბეს მისი ვირტუოზული “ტექნიკით”. მინდა, თქვენი ყურადღება იმ პროცესებს მივაპყრო, რომლებიც ექსპერიმენტის მსვლელობის დროსაც კი უხილავია.

ჰექსანი ერთ-ერთი სტაბილური ნაერთია და იმ მოლეკულამაც, ჩვენ რომ ავიღეთ რეაგენტად, ვინ იცის, რამდენი მილიონი წელი იცხოვრა თავისი ცხოვრებით. ახლა კი, მას შემდეგ, რაც კოლბაში მოვათავსეთ და მის სუსტ წერტილს გასაღებიც მოვარგეთ კატალიზატორის სახით, იძულებულია, ახალი ცხოვრების დასაწყისი ეძებოს. პირველ რიგში, უნდა გადაწყვიტოს, რა ნაერთად გარდაიქმნას. არჩევანი დიდი აქვს: ჰექსანის ატომებს, გარდა ციკლოჰექსანისა, შეუძლიათ მიიღონ, მაგალითად, მეთილციკლოპენტანის, ეთილციკლობუტანის, დიმეთილციკლობუტანების, პროპილ-, მეთილეთილ- და ტრიეთილციკლოპროპანების სახე. მაგრამ მშვიდ და სტაბილურ ცხოვრებას შეჩვეული ჰექსანის მოლეკულა ყველაზე სტაბილურს – ცილკოჰექსანს ამჯობინებს.

თუმცა უხილავი პროცესები ამით არ მთავრდება.

ატომები ციკლოჰექსანის წიაღში ერთად ცხოვრებას გადაწყვეტენ თუ არა, მაშინვე იწყებენ ფიქრს, როგორ მიაღწიონ ახლებურ ყოფაში მაქსიმალურ სტაბილურობას. ამისთვის თითოეული მათგანი ეძებს ისეთ პოზიციას, რომ მეზობლისგან რაც შეიძლება შორს იყოს, ოღონდ ისე, რომ მათ შორის არსებული ქიმიური კავშირი არ დაირღვეს. უფრო მეტიც – ყველა ბმა ერთი და იმავე სიგრძისა უნდა იყოს, ბმებს შორის კუთხეც – ერთნაირი.

სწორედ მათზეა დამოკიდებული მოლეკულის “მეობა”. ციკლოჰექსანის ატომებმა კარგად იციან – შიდა უთანხმოების გამო ერთი ბმაც რომ გაუწყდეთ, სახეს დაკარგავენ და სხვა მოლეკულად გარდაქმნას ვერ გადაურჩებიან, ამიტომ მოლეკულის დეფორმაციებით გამოწვეულ კონფლიქტებს ჩაკეტილი სისტემის (მოლეკულის) შიგნითვე აგვარებენ. ციკლოჰექსანის ყველაზე სტაბილურ, მშვიდ სტრუქტურას – კონფორმერსაც, შესაბამისად, მუდამ სავარძლის ფორმა აქვს. სულ რაღაც 11 კკალ/მოლი ენერგიაა საჭირო, რომ მოლეკულაში სიმშვიდე დაირღვეს, ამ ენერგიის “პოვნა” კი სრულიადაც არ არის ძნელი – საკმარისია, ბროუნის მოძრაობით თავბრუდახვეული ორი მოლეკულა ერთმანეთს გარკვეული ძალით შეეჯახოს ან რომელიმე მათგანი დიდხანს მიეფიცხოს მზის გულს, რომ ატომებს შორის ვნებათა ღელვა იმატებს, ატომები ერთმანეთის მიმართ მდებარეობას იცვლიან და წარმოქმნიან ციკლოჰექსანის სხვა კონფორმერებს – ნავს, ტვისტს, ნახევარსავარძელს… მაგრამ ატომებს “გამყოლი გული არ აქვთ”, უთანხმოებას მალე ივიწყებენ და ისევ სტაბილურ სავარძლის ფორმას უბრუნდებიან.

ეს “ემოციებისაგან განტვირთვა” უწყვეტი, პერმანენტული პროცესია. ღელავენ ატომები მოლეკულის შიგნით, ეძიებენ თანაცხოვრების ახალ-ახალ ფორმებს, მაგრამ ბოლოს ისევ საწყისს უბრუნდებიან. ასეთია ატომების თანაცხოვრება ციკლოჰექსანის შიგნით… გარეშე თვალისთვის კი იგი ყოველთვის ციკლოჰექსანია.

ციკლოჰექსანსა და კლასს, ოჯახს, საზოგადოებას შორის პარალელი მკითხველმა, დაე, თავად გაავლოს.

 

 

ტრანსფერული ცოდნის შეძენის პროცედურები და შესაბამისი მეთოდური ინსტრუმენტები

მიერ
admin
-
0
მანანა ბოჭორიშვილი

სკოლის გამოსაშვები გამოცდების ევროპული გამოცდილება

მიერ
admin
-
0
მარიკა სიხარულიძე

სკოლის გამოსაშვები გამოცდები, რომელთა შედეგებზე დამოკიდებულია უმაღლეს სასწავლებელში ჩარიცხვაც, ჩვენი მკითხველისთვის აქტუალური თემაა. საგანმანათლებლო სფეროს წარმომადგენლებისთვის სიახლე არ არის, რომ ევროპულ ქვეყნებში სკოლის გამოსაშვები გამოცდების მრავალწლიანი გამოცდილება არსებობს. მეტიც, ძალიან ხშირად ეს გამოცდები უმაღლეს სასწავლებელში მისაღებ გამოცდებსაც მოიცავს. ერთ-ერთი ასეთი ქვეყანაა გერმანია, სადაც ამ სისტემას მრავალწლიანი ისტორია აქვს.

გერმანული ე.წ. საააბიტურო სერტიფიკატი (გერმ. Abiturzeugnis)  ზოგადი სიმწიფის ატესტატია, რომელიც შესაბამისი გამოცდების წარმატებით ჩაბარების შემდეგ გაიცემა. ეს გამოცდები საუნივერსიტეტო მისაღები გამოცდების  ფუნქციასაც ითავსებს. 
“აბიტური” მომდინარეობს ლათინური სიტყვიდან “აბირე”, რაც რაიმეს დასრულებას ნიშნავს.  აბიტურის ისტორიას გერმანია 18-ე საუკუნიდან ითვლის. მაშინ მხოლოდ უნივერსიტეტები წყვეტდნენ სტუდენტთა სასწავლებლად მიღება-არ მიღების საკითხს. პირველი ფედერაციული ერთეული, რომელმაც საააბიტურო  გამოცდები ჩაატარა  1788 წელს, პრუსია  გახლდათ.
ჯერ კიდევ დიდი ენათმეცნიერისა და ბერლინის უნივერსიტეტის დამაარსებლის,  ვილჰელმ ფონ ჰუმბოლდტის  ეპოქაში იყო მცდელობა საერთო მისაღები გამოცდების შემუშავებისა. ეს გამოცდები ლათინურ ენას, ძველბერძნულ ენას, გერმანულ ენას, მათემატიკას, ისტორიას, ფრანგულ ენას, ბუნებისმეტყველებას და სხვა საგნებსა და სწავლებებს მოიცავდა.
მე-19 საუკუნის ბოლოს ქალებს აბიტურში მონაწილეობის უფლება ბერლინის მხოლოდ ერთ ლიცეუმში ჰქონდათ.
დღეს სააბიტურო გამოცდები მოსწავლეთათვის სავალდებულო არ არის.  სააბიტურო გამოცდებს მხოლოდ ის მოსწავლეები აბარებენ, რომლებსაც უმაღლეს სასწავლებელში სურთ სწავლის გაგრძელება და რომლებმაც  ე.წ. გიმნაზია (გერმ. Gymnasium) დაამთავრეს. მოსწავლეები, რომლებსაც საშუალო განათლების სერტიფიკატის მოპოვება ან პროფესიული/სახელობო განათლების მიღება სურთ, საშუალო განათლებაზე ორიენტირებული ორი ტიპის სკოლიდან (Realschule da Hauptschule) ერთ-ერთს ამთავრებენ.
სააბიტურო გამოცდები დამამთავრებელი მე-12 (იშვიათად მე-13) კლასის  მოსწავლეებს უტარდებათ. აბიტური ზეპირი და წერითი გამოცდების სერიისგან შედგება.  საგამოცდო  საგნები მოსწავლის მიერ სკოლის უკანასკნელ საფეხურზე შერჩეული სპეციალიზაციის (ჰუმანიტარული და საბუნებისმეტყველო) მიხედვით დგინდება.
სავალდებულო გამოცდები მოსწავლეებს ოთხ  საგანში უტარდებათ. მათ შორის სამი ფიქსირებულია: გერმანული ენა, მათემატიკა და უცხო ენა, _ მეოთხე სავალდებულო გამოცდა კი არჩევით მაპროფილებელ საგანში ტარდება.
გამოცდებისთვის მოსამზადებლად აბიტურიენტები ვალდებულნი არიან,  გაიარონ ორი ინტენსიური  და შვიდიდან ათამდე ძირითადი კურსი სპეციალიზაციის მიხედვით.  ისინი  სწორედ მაპროფილებელ (უმაღლეს სასწავლებელში სწავლის გასაგრძელებლად  აუცილებელ)  საგნებში ემზადებიან ინტენსიურად.
სააბიტურო გამოცდების შედეგები ჯამური საგამოცდო ქულების მეშვეობით დგინდება, რომელთა მინიმალურ ერთეულს 280 წარმოადგენს, ხოლო მაქსიმალურს _ 840.  840 ქულას ძალიან იშვიათად აგროვებენ, 280-ზე ნაკლების მოგროვების შემთხვევაში კი მოსწავლე ჩაჭრილად ითვლება.
სააბიტურო გამოცდების ქულებთან ერთად ესა თუ ის უნივერსიტეტი  უკანასკნელ (ე.წ. საკვალიფიკაციო) საფეხურზე მიღებულ სასკოლო ნიშნებსაც ითვალისწინებს.
თუკი ადრე გერმანიაში სააბიტურო გამოცდებს ფედერაციის სუბიექტები ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად ატარებდნენ, 2007 წლიდან  მოყოლებული, ეს გამოცდები ცენტრალიზებულია.
გამოცდას სამი ოფიციალური პირი ატარებს: საგნის პედაგოგი და განათლების სფეროს ორი მუშაკი (ტუტორი). წერითი გამოცდისას ნაწერების პარალელურ რეჟიმში შესწორება სწორედ ამ მუშაკებს ევალებათ.
აღსანიშნავია, რომ, სტატისტიკის მიხედვით, გერმანიაში აბიტურის სერტიფიკატს სულ უფრო მეტი მოსწავლე იღებს. 1970 წელს სააბიტურო გამოცდები მოსწავლეთა მხოლოდ 1.4%-მა ჩააბარა, 1992 წელს _ 6.5%-მა, 2000 წლის შემდეგ კი ეს მაჩვენებელი 11%-ს აღემატება.
აბიტურთან მიახლოებული სისტემა ევროპის კიდევ ორ სახელმწიფოშია დანერგილი: ავსტრიასა და ფინეთში. ავსტრიული “მატურა”, პრაქტიკულად, გერმანული აბიტურის ანალოგია, ხოლო ფინური  საგამოცდო სისტემა მცირედ განსხვავებულია. საინტერესოდ მივიჩნიეთ ფინეთში დანერგილი აბიტურის ეკვივალენტის თავისებურებათა აღწერა, რადგან ეს საგანმანათლებლო სისტემა, საერთაშორისო კვლევების საფუძველზე, მსოფლიოში ერთ-ერთ წამყვანად მიიჩნევა.
ფინური ე.წ. მატრიკულაციის ტესტი ოფიციალურად 1919 წლიდან არსებობს. გერმანიისგან განსხვავებით, ფინეთში უნივერსიტეტები უფლებას იტოვებენ, დამატებითი მისაღები გამოცდები დანიშნონ მათთვის, ვინც მატრიკულაციის ტესტი უკვე ჩააბარა. საბოლოო ჯამში, ზოგიერთი უნივერსიტეტი მატიკულაციის ტესტისა და მისაღები გამოცდების ჯამური ქულების შედეგად იღებს სტუდენტებს.
რაც შეეხება გამოცდებს, მოსწავლეები აბარებენ ოთხ სავალდებულო გამოცდას, რომელთა შორის ერთი მშობლიური (ფინური ან შვედური) ენაა, ხოლო დანარჩენი სამის არჩევა შემდეგი საგნებიდან ხდება: სახელმწიფო ენა (ანუ მშობლიურისგან განსხვავებული ენა: ფინურენოვანი მოსახლეობისთვის _ შვედური, ხოლო შვედურენოვანი მოსახლეობისთვის _ ფინური), მათემატიკა, უცხო ენა და ე.წ. Reaali _ გამოცდა, რომელშიც შედის საკითხები ისეთი საგნებიდან, როგორებიცაა რელიგია, ეთიკა და მორალი, ფილოსოფია, ფსიქოლოგია, სამოქალაქო განათლება, ფიზიკა, ქიმია, ბიოლოგია, გეოგრაფია და სწავლება ცხოვრების ჯანსაღი წესის შესახებ. ეს უკანასკნელი ტესტი ორ ნაწილად ტარდება. თითოეულ ნაწილში მოსწავლე პასუხობს მის მიერ წინასწარ შერჩეული რომელიმე საგნის შეკითხვებს, ანუ ჯამში მოსწავლეები ზემოთ ჩამოთვლილი საგნებიდან ორს აბარებენ.
აღსანიშნავია, რომ უცხოური ენებიდან ფინეთში ყველაზე პოპულარულად ინგლისური, გერმანული და ფრანგული მიიჩნევა (სწორედ ამ სამი ენიდან ერთ-ერთს ირჩევენ მოსწავლეები ყველაზე ხშირად), თუმცა ზოგიერთი მოსწავლე საგამოცდოდ ირჩევს ისეთ ენებს, როგორებიცაა ესპანური, იტალიური, პორტუგალიური, რუსული და სხვა.
სკოლებში გამოსაშვები გამოცდები სახელმწიფო დონეზე დადგენილი რეგულაციების შესაბამისად ტარდება. თითოეული გამოცდა ექვს საათს გრძელდება. აფასებენ ადგილობრივი პედაგოგები, მათი გამოყვანილი ნიშნების გადამოწმება კი ეროვნულ საბჭოში ხდება.
მსგავსი საგამოცდო სისტემის გამოცდილება არსებობს პოლონეთში, ინგლისში, ჩრდილოეთ ირლანდიაში, მალტაზე, საბერძნეთში, კვიპროსზე და სხვ.

ახალი წლის ქიმია

მიერ
admin
-
0

ბავშვობაში
მთელი წელი ახალი წლის მოსვლას ველოდი. სადღაც ნოემბრის ბოლოდან განსაკუთრებით გაუსაძლისი
ხდებოდა მოლოდინი. თავს იმითღა ვინუგეშებდი, რომ თითებზე ვითვლიდი დღეებს. მერე გავიზარდე
და ამ დღესასწაულმაც დაკარგა უწინდელი ელფერი, ბოლოს კი ცხოვრებისეულმა რუტინამ ისე
ჩამითრია, ახალ წელს ინერციითღა ვხვდები. ეს სულაც არ არის კარგი, რადგან იმ ბავშვს,
დღეებს თითებზე რომ ითვლიდა, ჩემს არსებაში მიძინების უფლება მივეცი.

მაინც
რა მომწონდა, რა მხიბლავდა ასე? არა, თოვლის ბაბუის არსებობისა არ მჯეროდა და გადაცმული
მამის მონდომებაც ამაო გახლდათ, რადგან შესანიშნავად ვიცოდი, ვინც იყო, თუმცა ისეთი
მონდომებით მაწონებდა თავს, რომ თამაშში მეც ვყვებოდი და მთელ სახლში ჩვენი გამაყრუებელი
სიცილი იდგა.

გამახსენდა…
ფეიერვერკები მომწონდა… ბენგალური ცეცხლი. მეცხრე ცაზე ვიყავი, როდესაც შუშხუნის
ანთებისა და ხელში დაჭერის უფლება მომცეს. ნაძვის ხის მორთვა მიყვარდა… წარსულში
დაბრუნება რომ შემეძლოს, იქ დარჩენილ პატარა გოგონას აუცილებლად ავუხსნიდი,რა პროცესები ედო საფუძვლად იმ ჯადოსნურ ცეცხლს და რატომ იყო
ნაძვის ხის სათამაშოები ასეთი კრიალა. თუმცა ბავშვი ყველა ერთნაირია, ოცნებებიც ერთნაირი
აქვთ. ასე რომ, ურიგო არ იქნება, მოსწავლეებს (რომლებსაც ჯადოსნობის ალბათ უკვე აღარ
სჯერათ) წლის ბოლოს ქიმიის გაკვეთილი მოვუწყოთ, სახელად “ახალი წლის ქიმია”.

ვის
არ უყვარს ნაძვის ხის მორთვა. მაგრამ იცით თუ არა, რა საერთოა ნაძვის ხის სათამაშოსა
და გლუკოზას შორის? გლუკოზა უმარტივესი ნახშირწყალია, მონოსაქარიდი. რატომ უწოდეს ნახშირწყლებს
“ნახშირწყლები”? მეცნიერმა შმიდტმა აღმოაჩინა, რომ ეს ნაერთები ნახშირბადისგან,
ჟანგბადისა და წყალბადისგან შედგებოდა, თანაც ჟანგბადისა და წყალბადის თანაფარდობა
მათში ისეთივე იყო, როგორიც წყლის მოლეკულაში, ანუ 2:1. თვით გლუკოზა 1802 წელს ლ.
პრუსტმა ყურძნის წვენისგან გამოყო, ამიტომ მას ყურძნის შაქარსაც უწოდებენ. ის ალდოჰექსოზაა,
რაც იმას ნიშნავს, რომ ნახშირბადის ექვს ატომს და, ალდეჰიდების მსგავსად, კარბონილის
ჯგუფს შეიცავს. და რაკი კარბონილის ჯგუფს შეიცავს, ალდეჰიდების მსგავსი თვისებებიც
ახასიათებს. მაინც რომელი? ალდეჰიდების მსგავსად იჟანგება ვერცხლის (I) ოქსიდის ამიაკიანი
ხსნარით. რეაქციის შედეგად კი გლუკონის მჟავა მიიღება. ეს გაკვეთილზევე შეგიძლიათ აჩვენოთ
ბავშვებს (ოღონდ ან ამწოვ კარადაში ჩაატარეთ, ან ღია ფანჯარასთან, რადგან რეაქციის
მსვლელობისას ამიაკი გამოიყოფა). კოლბაში ჩაასხით ვერცხლის (I) ოქსიდის ამიაკიანი ხსნარი,
დაამატეთ გლუკოზის ხსნარი და წინასწარ გაცხელებულ წყლიან ჭიქაში მოათავსეთ. სულ მალე
კოლბის კედლებზე ვერცხლის გამოლექვა დაიწყება. ამ რეაქციას “ვერცხლის სარკის” რეაქცია ეწოდება. მრეწველობაში მას სარკეების,
თერმოსებისა და საახალწლო სათამაშოების დასამზადებლად იყენებენ.

გლუკოზას
ადამიანის ორგანიზმიც შეიცავს – ის ენერგიას გამოიმუშავებს ჩვენთვის. აი, ამ წუთშიც
მე და თქვენ, ამ წერილის მკითხველო, ენერგია გვჭირდება, მე – დასაწერად, თქვენ – წასაკითხად
და შესაფასებლად. ამიტომ იცით, რა ხდება ახლა ჩვენს ორგანიზმში? გლუკოზა იჟანგება და
ენერგიით გვამარაგებს. შეჯამებული რეაქცია კი ასე შეგვიძლია გამოვსახოთ:

ზემოთ
სარკე ვახსენე. ყვავილი ნარგიზი თუ იცით? ლეგენდას თუ დავუჯერებთ, მის წარმოშობაში
სწორედ სარკეს “მიუძღვის ბრალი”. ლეგენდის მიხედვით, ყმაწვილს, სახელად ნარცისს,
წყლის სარკეში დანახული თავისივე გამოსახულება შეჰყვარებია, მდინარეს ვეღარ მოშორებია
და იქვე გარდაცვლილა. იმ ადგილას ყვავილი ამოვიდა, რომელსაც ნარცისი (ჩვენებურად –
ნარგიზი) უწოდეს.

სარკის
წარმოება მე-19 საუკუნის იტალიასა (ვენეცია) და გერმანიაში დაწყებულა. აქ მოვერცხლის
ოდნავ განსხვავებულ მეთოდს იყენებდნენ: მინის ზედაპირს ჯერ წყლით რეცხავდნენ, მერე,
ცხიმის მოსაცილებლად – კალიუმის ან ნატრიუმის ტუტის წყალხსნარით. თავდაპირველად მინას
ქვეშ უდებდნენ ტყვიის თხელ ფენას, რომელიც შემდეგ კალის ფოლგით შეცვალეს, კალას კი
ვერცხლისწყალს ასხამდნენ. მიიღებოდა ამალგამა – შენადნობი, რომელსაც დიდხანს აშრობდნენ.

სარკის
წარმოება ძალზე სარფიანი საქმე ყოფილა, შეკვეთაც უამრავი ჰქონიათ, მაგრამ ხელოსნები
ვერცხლისწყლით იწამლებოდნენ, ამიტომ ის მალევე შეცვალეს ვერცხლის ხსნარით. ბოლო რეცეპტი
ასეთი იყო: მოსავერცხლად ორ ხსნარს ამზადებდნენ:

1.
აზავებდნენ 1,6გ AgNO3-სა და 30მლ H2O-ს და წვეთწვეთობით ამატებდნენ
25%-იან NH3-ს, სანამ ნალექი მთლიანად არ გაიხსნებოდა; შემდეგ 100მლ გამოხდილ
წყალს უმატებდნენ.

2.
იღებდნენ 5 მლ 40%-იან ფორმალინის ხსნარს.

ამ
ორ ხსნარს ერთმანეთში ურევდნენ და სწრაფად ასხამდნენ მინაზე. მოვერცხლა 2-3 წუთს გრძელდებოდა.
მერე სარკეს გამოხდილი წყლით რეცხავდნენ და ორი საათის განმავლობაში 100-1500C-ზე
აშრობდნენ, გაცივების შემდეგ კი აეროზოლით ფარავდნენ.

დღეს
სარკის დასამზადებლად სპეციალური ვაკუუმის ხელსაწყო გამოყენება. მინას ორივე მხრიდან
თხელი ფენა ედება და გაშრობაც აპარატშივე მიმდინარეობს. ეს ტექნოლოგია ეკოლოგიურად
სუფთაა, გარემოს არ აბინძურებს, რადგან მთელი პროცესი ხელსაწყო-ვაკუუმის არეშია მოქცეული.

ბენგალიური
ცეცხლიც მხიბლავდა-მეთქი, გითხარით. თვალებგაფართოებული შევცქეროდი, როგორ იწვოდა.
როდესაც პირველად დამაჭერინეს ხელში, თავი ძალიან დიდი მეგონა… ბენგალიური ცეცხლი
ბენგალიელმა ხელოსნებმა მიიღეს კალიუმის ნიტრატის გამოყენებით. ფეიერვერკებშიც, რომელთა
დამზადების ტრადიცია ძველი ჩინეთიდან იღებს სათავეს, ეს მარილია გამოყენებული.

მოსწავლეებს
რომ ვკითხოთ, რა იციან ამ მარილის შესახებ, ნეტავ რას გვიპასუხებენ? ალბათ გვეტყვიან,
რომ ის აზოტშემცველი ნაერთია, შეიცავს ტუტე მეტალს – კალიუმს და აზოტმჟავას მარილს
წარმოადგენს, ზოგიერთი იმასაც გაიხსენებს, რომ ეს მარილი ნატრიუმის ნიტრატთან ერთად
სასუქადაც გამოიყენება და მხოლოდ ერთი-ორს თუ მოაგონდება, რომ დენთს სწორედ კალიუმის
ნიტრატისგან ამზადებენ.


 რა
რეაქცია უდევს საფუძვლად დენთის აფეთქებას?

რეაქციის
შედეგად დიდი რაოდენობით აირი და სითბო გამოიყოფა. გამოყოფილი აირები სწრაფად ფართოვდება
და ქმნის აფეთქების ეფექტს. KNO3, ნახშირი და გოგირდი, თანაფარდობით
75:15:10, დენთის შემადგენლობაა, თუმცა ეს ფორმულა დროთა განმავლობაში ბევრჯერ შეიცვალა
და ახალი, უფრო ფეთქებადი ნარევები შეიქმნა.

დენთის
სამშობლო რომ ჩინეთია, ყველამ ვიცით, თუმცა ვერსად ამოიკითხავთ იმ ადამიანის სახელს,
ვინც დენთი გამოიგონა. სამაგიეროდ, მე-13 საუკუნეში ინგლისელმა ღვთისმსახურმა და იმავდროულად
ალქიმიკოსმა როჯერ ბეკონმა დენთი დეტალურად აღწერა. მოგვიანებით ბეკონს შარი მოსდეს
– ოქროს მიღების ხერხი იპოვე და გვიმალავო, და 15 წლით ციხეში უკრეს თავი. ამ ამბავში
ყველაზე საინტერესო ის არის, რომ დააპატიმრეს მისი წიგნებიც – ისინი და მათი პატრონი
გვერდიგვერდ საკნებში იხდიდნენ სასჯელს. მოგვიანებით ალფრედ ნობელი წერდა, კარგია,
რომ მის წიგნებს მხოლოდ პატიმრობა აკმარეს და არ დაწვეს, თორემ ძალიან საგულისხმო ინფორმაცია
განადგურდებოდაო. ნობელი ტყუილად არ მიხსენებია; სწორედ მან გამოიყენა ბეკონის ჩანაწერები
და შექმნა უკვამლო დენთი – კორდიტი, მოგვიანებით კი ნიტროგლიცერინისა და შემავსებლის
გამოყენებით – დინამიტი. ჰოდა, დინამიტის მეფეც შეარქვეს. თუმცა მანამდე ორი ქარხანა
აუფეთქდა. ერთ-ერთ აფეთქებას კი მისი ძმა შეეწირა…

ნიტროგლიცერინი
ვახსენე. მისი ორი გავრცელებული მეტსახელი თუ იცით? მკვლელი და მკურნალი – დიახ, ორივე
ნიტროგლიცერინზეა ნათქვამი… სხვათა შორის, მისი სამკურნალო თვისებებიც პირველად ნობელმა
აღმოაჩინა. მან შეამჩნია, რომ მისი ქარხნის მუშები, რომლებიც მთელი დღეები ნიტროგლიცერინის
ორთქლით გაჟღენთილი ჰაერით სუნთქავდნენ, დაწყნარდნენ, ვინც გულს უჩიოდა, ჩივილს მოუკლო.
ნობელი მიხვდა, რომ ეს თავისთავად არ მომხდარა…

ახალი
წლის ქიმია – მგონი, უინტერესო გაკვეთილი არ უნდა გამოგვივიდეს, არა? სულ ცოტაც და
ახალი წელი შემოაღებს კარს. ბედნიერ წელს გისურვებთ, მე კი ვეცდები, ჩემს არსებაში
ის პატარა გოგონა გამოვაღვიძო – იქნებ გამახსენოს, როგორ მიხაროდა ახალი წელი. ის დღეები
მენატრება…



1...1,0731,0741,075...1,123გვერდი 1,074 of 1,123

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე

ჟურნალ „მასწავლებლის“ თითოეული ნომრის მომზადებისას, ცხადია, ვფიქრობთ მასწავლებელზე და იმ საჭიროებებზე,რომელთა წინაშეც ის ახლა დგას. ვფიქრობთ მასწავლებელზე, რომელიც ჩვენგან დამოუკიდებლადაც ფიქრობს, როგორ მოემზადოს გაკვეთილისთვის, რა...

ქ.თბილისი, სანდრო ეულის ქ. #5; +995 32 220 0 220 (4506)

ჟურნალ "მასწავლებელსა" და ინტერნეტ გაზეთ "mastsavlebeli.ge" -ში, რეკლამის განთავსების მსურველებმა დარეკეთ ნომერზე: +995 551 081 308

mastsavlebeli.ge-ზე გამოქვეყნებული ყველა მასალა წარმოადგენს გაზეთის საკუთრებას და დაცულია საქართველოს კანონით საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ.

მასალის გამოყენების პირობები იხილეთ სრულად

© 2022 ყველა უფლება დაცულია | დამზადებულია TATSSON.COM-ის მიერ