ციმბირის მთებში ჩაკარგული, ქიმიური კომბინატის გარშემო გაშენებული, დათოვლილი პატარა ქალაქი, სადაც გადასახლებულები და ყოფილი პატიმრები ცხოვრობენ და მუშაობენ. რეპრესირებული ინტელიგენციისა და “ბლატნოების” პირქუში, შიშითა და სიძულვილით, ძალადობით აღსავსე “თანაცხოვრება” თუ თანაარსებობა. ციმბირის გაყინულ, ქვიან და ბერწ მიწაზე გაშენებული ბაღები და ბოსტნები.

ქურდობა, ლოთობა, ცრემლები.

ჩხუბი, თვითნაკეთი დანების ფრიალი სოციალიზმის დიად მშენებლობებზე. იაფფასიანი პორტვეინით მთვრალი ფორმიან-ბაფთიანი, მუხლებგადაქლეტილი სკოლადამთავრებულები. ბიჭები: ნახევარი – პირდაპირ მილიციასა და ჯარში, ნახევარი – ზონაში. დასაფლავება, გარდაცვლილს სასულე ორკესტრი მთელ ქალაქში საშინელი ყმუილითა და კაკაფონიით მიაცილებს, ვერ გაიგებ, დასაფლავებაა თუ ქორწილი. კუბოს თავსახური კი, მთელი სამი დღე, სანამ მიცვალებული სახლში ასვენია, ბინის კართანაა მიყუდებული, სადარბაზოში. ძველი, გახუნებული ფოტოები, რომლებიდანაც კოპწიად გამოწყობილი წინაპრები გიყურებენ: ეს ომში დაიკარგა, ეს – ბანაკში, ეს… არა, ეს ავადმყოფობით მოკვდა, “თავისით”.

გაჩერებული საათი.

მატარებლები და რკინიგზის სადგური: მეზღვაურის დაგლეჯილ და ჭუჭყიან ზოლიან მაისურებში ჩაცმული უფეხო ადამიანები, რომელებიც პატარა, ბორბლებიან (ბორბალი სინამდვილეში დაჟანგული და მოშლილი საკისრებია, რომლებიც საშინლად ხმაურობს და ვიზუალს აუტანელი, მუდმივი ფონური ხმაური ემატება) ოთხკუთხედ ფიცრებზე “სხედან” და გადაადგილდებიან. ხელში ტყავის ნაჭრებისა და ჩვრებისგან გაკეთებული პატარა ბალიშები უჭირავთ, რომლებსაც მიწას უსვამენ და ისე დაგორავენ. ისინი მუდამ მთვრალები არიან, ტირიან, ძველ სამხედრო სიმღერებს მღერიან. ომზე არაფერს ჰყვებიან, გარდა იმისა, როგორ დახვდათ, ომიდან ჩამოსულებს, თავიანთი ქალები სხვასთან წასული. წითელი შეშუპებული სახეებით პორნოგრაფიული სურათებით მოხატულ ბანქოს ყიდიან. ამ ბანქოთი ხალხი ვაგონებში სამივლინებო ფულის უკანასკნელ კაპიკებს აგებს ოქროსკბილებიან ყომარბაზებთან. გამცილებლების საყვედურიანი, მუდამ უკმაყოფილო მზერა, გამოუძინებელი სახე და დაჭმუჭნილი, საყელოგაყვითლებული უნიფორმის პერანგი.

დიდი ქალაქის კომუნალური ბინები, ფანერის კედლები, მეზობლის უსასრულო, ჭლექიანი ხველა და ღამის ფაჩუნი მეზობელი “ოთახიდან”. ერთი ტუალეტი რვა ოჯახზე, სააბაზანოსა და ცხელი წყლის გარეშე, დილა-საღამოს – რიგით. საერთო სამზარეულო, სადაც მიმწვარი ზეთის, გამოხარშული სარეცხისა და საჭმლის სუნი ერთმანეთშია არეული. ჭრიალა, დროისგან ჩაშავებული იატაკი, მტვრიანი ნათურის მკრთალი შუქი დერეფანში. დასმენა, მიყურადება, შური.

სად ვნახე ეს ყველაფერი? საბჭოთა კავშირში. როგორ?! – მკითხავთ თქვენ (და მართალიც იქნებით), – შენ ხომ იქ თითქმის არ გიცხოვრია?! 1987 წელს არ დაიბადე? დიახ, 1987 წელს დავიბადე და საბჭოთა კავშირთან ძალიან ცოტა პირადი მოგონება მაკავშირებს. მე ეს ყველაფერი ფილმებში ვნახე. ალექსეი გერმანის ფილმებში. ზემოთ აღწერილ სცენებს ვერც იქ ნახავთ, თუმცა რატომღაც მგონია, რომ მისი შემოქმედება სწორედ ამაზეა. თავს არ შეგაწყენთ მისი არაერთგვაროვანი ბიოგრაფიის დეტალებით, ალექსეი გერმანი საბჭოთა და რუსული კინოს ერთ-ერთ უდიდეს რეჟისორად ითვლება და თუ დაინტერესდით, ინტერნეტში მის შესახებ დეტალური ინფორმაციის მოძიება არ გაგიჭირდებათ.

იგი სულ ახლახან, 2013 წლის 21 თებერვალს გარდაიცვალა მშობლიურ სანკტ-პეტერბურგში. 20-ზე მეტი მხატვრული და დოკუმენტური ფილმის ავტორისადმი ჩემი ინტერესი ფილმმა «Хрусталёв, машину!» გამოიწვია.

ფილმის ტრეილერი:

ფილმის სრული ვერსია:

https://www.imovies.cc/ka/movies/17290/Khrustalyov-My-Car/RUS/HIGH

უფრო სწორად, იმ რეაქციებმა, ამ ფილმს რომ მოჰყვა. საზოგადოდ, კრიტიკა და, მით უმეტეს, კინემატოგრაფიული, იშვიათადაა ერთსულოვანი, თუმცა ამ ფილმის შემთხვევაში რეაქციათა ამპლიტუდა მაინც განსაკუთრებულად დიდი იყო.

ფილმი შავ-თეთრია და გერმანისთვის დამახასიათებელ დოკუმენტურ სტილშია გადაღებული. გადაღების ტექნიკა და სტილი იმდენად რთული და კომპლექსურია (მაგ., მრავალშრიანი ფონური გახმოვანება, რომელიც გერმანის ერთ-ერთი ექსპერიმენტია ამ ფილმში), რომ, უნდა ვაღიარო, მისი ყურება ნებისყოფის სერიოზულ გამოცდად შეიძლება ჩაითვალოს. ჩემთვის სწორედ ასე იყო, თუმცა როდესაც ფილმი დასრულდა, უზომო სიხარული ვიგრძენი, რომ ის ვნახე.

ფილმს ხანგრძლივი და რთული ისტორია აქვს, უჩვეულოდ რთული გადაღებები 7 წელი(!) მიმდინარეობდა. საბჭოთა კავშირსა და რუსეთში აღიარებული და უკვე სახელგანთქმული რეჟისორი ამთავრებს მუშაობას ფილმზე, რომელიც მისი შემოქმედების მთავარ სურათად ითვლება, ფილმზე, რომელმაც იგი უკვე მსოფლიოს უნდა გააცნოს. და აი, დგება 1998 წელი, ფილმის დასრულებული ვერსია კანის ფესტივალზე იგზავნება და… ფიასკოს განიცდის. მაყურებელი მას სტვენით ხვდება, ჩვენებისას დარბაზი თითქმის მთლიანად ცარიელდება… მოვლენებს გავუსწრებ და გეტყვით, რომ წამყვანი ფრანგული გამოცემები ბოდიშს მოუხდიან ფილმის ავტორს ამის გამო. მომდევნო ჩვენებები გაცილებით იმედის მომცემია და მალე საერთაშორისო კრიტიკა მას უკვე “შედევრად”, “ათწლეულის ფილმად” მოიხსენიებს. რუსეთში სურათს სრული ტრიუმფი ელის… ასეთ შემთხვევებზე ამბობენ ხოლმე, ფილმმა თავისი აუდიტორია იპოვაო.

თუმცა ეს პოსტი სულ სხვა რამემ დამაწერინა. დღეს, როცა მას ვწერ, 25 თებერვალია და ვიფიქრე, ურიგო არ იქნებოდა, დამეწერა ადამიანზე, რომელმაც დამანახვა საბჭოთა კავშირი – ქვეყანა, რომელიც არ მახსოვს. ვფიქრობ, “იმ” ცხოვრებაში ბევრი იყო გაკვეთილი, რომელიც “ამ” ცხოვრებაში უნდა გამოვიყენოთ. მაგრამ ამ გაკვეთილების ჩვენთვის გადმოცემა მხოლოდ მათ შეუძლიათ, ვინც “იმ” ცხოვრებით იცხოვრა. ერთ-ერთი მათგანია ალექსეი გერმანი.

ვიცი, რომ ბევრი განსხვავებული აზრი არსებობს იმ 70 წელიწადზე, რომლებიც საბჭოთა კავშირში გავატარეთ. მეც მაქვს ჩემი აზრი.

ამ 70 წლისა მხოლოდ მას შეიძლება შეშურდეს, ვინც მათ შესახებ არაფერი იცის.

მახსენდება ჩემი თავი სკოლაში, ცდა დაფაზე დაწერილი დავალების წაკითხვისა: ჯერ ოდნავ ჭუტავ თვალებს, მერე – უფრო მეტად, ბოლოს, არაფერი რომ არ გამოდის, იძულებული ხარ, შენი რვეულიანად დაფას აეკრა, რაც აუცილებლად გამოიწვევს შენი კლასელების წყრომას. სათვალე გამოსავალია, მაგრამ არ იკეთებ, რადგან იცი – დაგცინებენ, თან იმ ბიჭს არ მოსწონს სათვალიანი გოგონები…

თუმცა “ჰარი პოტერის” ავტორის, შესანიშნავი საბავშვო მწერლის, ჯოან როულინგის წყალობით, ახლა სათვალე აღარაა დასაცინი, მეტიც – ერთგვარ დამატებით ხიბლსაც კი გძენს: სათვალიანი ბავშვები ყველაზე ჭკვიანები არიან.

რა იწვევს ახლომხედველობას? რა როლს ასრულებს ამაში სკოლა? ცნობილია, რომ ყველაზე ხშირად მიოპია სწორედ დაწყებითი კლასების მაღალ საფეხურზე – მესამე, მეოთხე კლასებში – ვითარდება. სწორედ ამ დროს ევალებათ მშობელსა და მასწავლებელს, შეამჩნიონ პრობლემა და დროულად აჩვენონ ბავშვი სპეციალისტს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მიოპიამ შესაძლოა რთული ფორმა მიიღოს.

ახლომხედველობა ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული დაავადებაა – მსოფლიოში თითქმის ყოველ მესამე კაცს მიოპია აქვს.

არასწორი განათება, თვალის მეტისმეტი გადაძაბვა (მაგალითად, ბევრი საშინაო დავალების შესრულების დროს), წიგნსა და თვალს შორის არასათანადო მანძილი, არაკომფორტული სამუშაო მაგიდა, ტელევიზორის, კომპიუტერის ხშირი ყურება, არასწორი კვება, სუსტი აგებულება და ბევრი სხვა მიზეზი შესაძლოა სერიოზულ დაავადებას დაედოს საფუძვლად.

იმისთვის, რომ ბავშვის მხედველობას ზედმეტი დატვირთვა არ მიადგეს, საჭიროა, უფროსებმა გაითვალისწინონ სპეციალისტების რამდენიმე რჩევა.

უპირველესად, მნიშვნელოვანია სკოლის კედლების ფერი: ისინი აუცილებლად ბაცი უნდა იყოს – თეთრი ან პასტელის ფერებისა.

ყურადსაღებია წიგნის შრიფტი, ასევე – რვეულის ფურცლების ხარისხი და ფერი. ახლომხედველი ბავშვი სასურველია დაფასთან ახლოს იჯდეს – ეს მასა და მის თანაკლასელებს თავიდან ააცილებს ნაწერის დასანახავად დაფასთან ხშირად გასვლით გამოწვეულ დისკომფორტს.

გაკვეთილის განმავლობაში, მით უმეტეს, თუ საკითხავი ან საწერი მასალა ბევრია, მასწავლებელმა ბავშვები სამჯერ მაინც უნდა შეასვენოს. სასურველია თვალის ვარჯიშების შესრულებაც, მაგალითად, ისეთებისა, როგორიცაა სხვადასხვა საგანზე მზერის სწრაფად გადატანა – ახლომდებარე ნივთიდან შორს და პირიქით.

სკოლის მოსწავლეების რაციონში აუცილებლად უნდა შედიოდეს სტაფილო, თევზი, ნიგოზი, ხაჭო, რძე და მოხარშული ხორცი. არავითარი წიწაკა თუ მდოგვი ან მწარე კეტჩუპი!

სახლში სამეცადინო ადგილი აუცილებლად კარგად უნდა იყოს განათებული. საღამოს, თუ მაგიდის ნათურას დაიხმართ, ჯობს, იგი მარცხენა მხარეს დაიდგათ, რათა სამუშაო მაგიდა განათდეს, ხოლო თვალები შუქმა არ შეაწუხოს.

არ შეიძლება ბინდბუნდში, ტრანსპორტში, აგრეთვე დაწოლილი კითხვა; ბავშვები უნდა მოვარიდოთ კომპიუტერსა და ტელევიზორთან დიდხანს ჯდომას.

ეპიზოდი პირველი: ბავშვობაში საშინლად არ მიყვარდა ფოტოების გადაღება. ჩემი ბავშვობა იმ პერიოდს დაემთხვა, ფოტოატელიეებმა რომ ფუნქცია დაკარგა და საოჯახო ალბომები “პოლაროიდით” გადაღებული უხარისხო ფოტოებით გაივსო. ჩვენ კარგა ხანს არ გვქონდა ფოტოაპარატი და ამიტომ 90-იანი წლების დასაწყისში ჩემი ცხოვრების ღირსშესანიშნავი დღეები ხშირად აღიბეჭდებოდა პროფესიონალურ ფირზე – დედას ყოველთვის მიაჩნდა, რომ მნიშვნელოვანი თარიღები მხოლოდ მეხსიერებას არ უნდა ანდო. და აი, მეც – ხუთი წლის პირველკლასელი, შავი ქვედაკაბით და თეთრი, მაქმანებიანი პერანგით, მოკლედ შეჭრილი თმითა და, რა თქმა უნდა, უკმაყოფილო გამომეტყველებით, დიახაც, ვგავარ ტრადიციულ სასწავლებელში მიმავალ “გიმნაზისტკას”.

პირველ კლასში ყველა წესის დაცვით ვატარეთ ფორმები, კარგ ამინდში – შავ-თეთრი, ზამთარში – ყავისფერი. ზოგიერთს მშობლების ბავშვობისდროინდელი ლურჯი პიჯაკი და შარვალიც ეცვა. ასეთი დრო იყო მაშინ, არც არაფერი იშოვებოდა ომგამოვლილ ქვეყანაში და ყიდვის საშუალებაც ძალიან ცოტას ჰქონდა. ალბათ ბევრ მშობელს უხაროდა კიდეც, ყოველდღე რომ არ უნდა ეფიქრა შვილის ჩაცმა-დახურვაზე. ასეა, ზოგჯერ რეგულაციები ცხოვრებას გვიმარტივებს და, ჩემი ღრმა რწმენით, ამიტომაც ჯერ ვიგონებთ და მერე ვემორჩილებით მათ.

ეპიზოდი მეორე: დარწმუნებული ვარ, 80-იან წლებში დაბადებულებს ისტორია რაიმე განსაკუთრებულ სახელს გამოგვიძებნის. ჩვენ ძველის ნგრევის და ახლის შენების, ცვლილებების და გარდაქმნების, უშუქობისა და ომის ბავშვები ვართ, ისინი, ვინც საბჭოთა კავშირში დავიბადეთ და უცებ დამოუკიდებელ საქართველოში ავიდგით ფეხი. დღევანდელი გადმოსახედიდან, როგორღაც, ისიც ბუნებრივად მეჩვენება, რომ სკოლაშიც და უნივერსიტეტშიც იმდენ ცვლილებას მოვესწარით, იმდენი ექსპერიმენტი ჩატარდა ჩვენზე, რომ ნახევარს ვერც კი ვიხსენებ. ახალი სახელმძღვანელოები პირველად ჩვენს დროს გამოიცა. ჩვენს დროს დაიწყო სკოლების, ისევე, როგორც მთელი ქვეყნის მოდერნიზაციის მცდელობა. რა თქმა უნდა, ძველი სასკოლო ფორმებიც აღარავის აკმაყოფილებდა. მეოთხე კლასში გადაღებულ ფოტოზე გოგოებს შოტლანდიური ქვედაკაბები, ლურჯი პიჯაკები და თეთრი პერანგები გვაცვია და სცენაზე ვმღერით, ზუსტად მახსოვს, რას – “Doe, a deer, a female deer”, “მუსიკის ჰანგებიდან”. უკან ასეთნაირადვე ჩაცმული გუნდი გვიდგას. არ ვიცი, რას ფიქრობდა სკოლის გუნდის ხელმძღვანელი, როცა ეს სიმღერა შეგვირჩია, მაგრამ ახლა მგონია, რომ სწორედ ეს, სხვა, უფრო დიდ ომს გადარჩენილი ბავშვების სიმღერა მართლაც სიმბოლური იყო ჩვენთვის, მწარე მშვიდობისა და განვითარების გზაზე დამდგარი ქვეყნის ევროპულად გამოწყობილი მოსწავლეებისთვის. ურიგოდ არ გამოვიყურებოდით, ერთი ის იყო, რომ მოდაში საოცარი სისწრაფით შემოსული შოტლანდიური ქვედაკაბები საკმაოდ ძვირი ღირდა.

ეპიზოდი მესამე: მეხუთე კლასიდან ჭრელად და არეულად გვაცვია, მაგრამ მაინც ბევრი რამე გვაქვს ერთნაირი, მაგალითად, “Yes-No” მაისურები, ყვავილებიანი “ელასტიკები”, ჯემპრები დისნეის გმირების გამოსახულებით. ჯინსი და ბოტასი აღარავის უკვირს, უბრალოდ, საკითხი ცოტა სხვაგვარად დგას: ვის მანათობელი ბოტასი აცვია და ვის – ჩვეულებრივი, ვის ადგილობრივ ბაზრობაზე უყიდეს ტანსაცმელი ახალი სასწავლო წლისთვის და ვის საზღვარგარეთიდან ჩამოუტანეს. თანდათან ასეთ თემებზე ლაპარაკსაც ვსწავლობთ, ზოგი – სიამაყით, ზოგიც – გულდაწყვეტით. ეს ჩვენი თაობის სახეა, ეს სტილის ჩვენეული ძიებაა, უფრო მეტიც – ამ პერიოდის ფოტოები ჩვენი ოჯახების სოციალური მოზაიკაა. სინამდვილეც ასეთია და მას ვერსად გავექცევით.

ეპიზოდი მეოთხე: ჩვენს სკოლაში კიდევ ერთხელ რომ მოინდომეს შავ-თეთრი ფორმების დაბრუნება, უკვე მეათე კლასში ვიყავით. მახსოვს, დირექტორმა მე და ჩემს კლასელ ბიჭს დაგვიძახა და გვთხოვა, მეორე დღეს თეთრი პერანგებით მივსულიყავით, რათა ყველას დაენახა, რომ ჩვენ, სამაგალითო უფროსკლასელებიც ვემორჩილებოდით წესებს. თოთხმეტი-თხუთმეტი წელი ალბათ ის ასაკია, როცა ყველაზე მეტად გინდა, სხვებისგან გამოირჩეოდე და ძალდატანებით ვერავინ გაგაკეთებინებს იმას, რისი გაკეთებაც არ გინდა. თუმცა ჩვენსა და დირექტორს შორის შემდგარი დიალოგი უფრო თანატოლების, ზრდასრული ადამიანების საუბარს ჰგავდა. მას არ უბრძანებია, არ გაგვწყრომია, არ დაგვმუქრებია და ჩვენც უარის თქმა ვერ გავბედეთ. ნამდვილად არ ვიცი, რა გავლენა მოახდინა ჩვენმა თეთრმა პერანგებმა სხვებზე, მაგრამ ვიცი ის, რომ ჩვენი მხრივ ეს არ ყოფილა მორჩილება, უფრო თანამშრომლობას და ურთიერთგაგებას ჰგავდა.