როგორ გადავაქციოთ რთული ბიოლოგიური პროცესები სახალისო ისტორიებად

ეროვნული სასწავლო გეგმა და თანამედროვე საგანმანათლებლო სტანდარტები ერთხმად მოითხოვს, რომ სწავლება არ იყოს მექანიკურ დამახსოვრებაზე ორიენტირებული. სახელმწიფო პოლიტიკა და ინკლუზიური მიდგომები აქცენტს აკეთებს მოსწავლეთა კრიტიკული აზროვნების, პრობლემის გადაჭრის უნარისა და ფუნქციური წიგნიერების განვითარებაზე. ზუსტად ამ ინოვაციურ მიდგომებს ეფუძნება ჩემი იდეა: „ბიოლოგია ფერად, სახალისო კომიქსებად ვაქციო“. ამბის ლამაზად თხრობა ეხმარება ტვინს, რომ აბსტრაქტული ცნებები კონკრეტულ სახეებად აქციოს, რაც ეროვნული სასწავლო გეგმის ძირითად კომპეტენციებს — ცნობისმოყვარეობის გაღვივებასა და მრავალფეროვან აღქმას — იდეალურად პასუხობს. მოსწავლე იმახსოვრებს არა განმარტებას, არამედ ამბავს იმის შესახებ, თუ როგორ იბრძოდა, მაგალითად, პატარა ანტიბიოტიკი-სუპერგმირი ბაქტერიების ციხესიმაგრის წინააღმდეგ.

რატომ მივიღე ეს გადაწყვეტილება

საკლასო ოთახში პრაქტიკის გავლისას მკაფიოდ დავინახე ის, რაც საკუთარ თავზეც კარგად მახსოვს მოსწავლეობის წლებიდან: როდესაც ბავშვი წიგნში განმარტებებსა და უსასრულო ტერმინებს აწყდება, მისი ტვინი რთავს თავდაცვის რეჟიმს და ზედაპირულად ნასწავლი მალე ავიწყდება. ზოგადი განათლების მიზანია, ბავშვმა მიიღოს არა მხოლოდ ინფორმაცია, არამედ საგანი შეიყვაროს. ვიზუალიზაციისა და მარტივი ანალოგიების გამოყენება საშუალებას გვაძლევს, მოვხსნათ ტექსტის შიში და სირთულის ბარიერი.

ამის გათვალისწინებით, გადავწყვიტე მოსწავლეებისთვის შემექმნა კომიქსი, რომლითაც გავუმარტივებდი საკითხის შესწავლას, გავაღვივებდი ინტერესს ბიოლოგიის მიმართ და სწავლებას გავხდიდი ბევრად სახალისოს.

კომიქსი № 1:  პენიცილინის  აღმოჩენა

კომიქსი № 2:  დნმ – რეპლიკაცია

კომიქსი  № 3: ბუნებრივი  გადარჩევა

https://drive.google.com/file/d/1QZGwoH_G88HSzjyrtk2jg08JLz_UDb4U/view?usp=drive_link

https://drive.google.com/file/d/1wYp_Nm53mL9PWW6EGj1YyPuS2Nf5K7wz/view?usp=drive_link

https://drive.google.com/file/d/12UmC04QPTATs-jxXY1LMffojbFFwwcpP/view?usp=drive_link

მოძიებული ლიტერატურა

საკითხის დეტალურად შესასწავლად მოვიძიე ლიტერატურა და დავეყრდენი ჩემს გამოცდილებას. აქტიური სწავლისა და კომიქსების ეფექტურობა კარგად ჩანს კოუტნიკოვას სტატიაში (Koutníková, 2017). ავტორი აღნიშნავს:

…მკვლევრები, რომლებიც იკვლევენ კომიქსების პედაგოგიურ გამოყენებას, თანხმდებიან ისეთ უპირატესობებზე, როგორებიცაა – თემის მიმართ ინტერესის ეფექტური სტიმულირება, კონცენტრაციაში ხელის შეწყობა, წიგნიერების სხვადასხვა ფორმის პარალელური განვითარება, ბავშვებისთვის ალტერნატიული კონცეფციების აღმოჩენაში დახმარება და დისკუსიის მოტივაცია… (Koutníková, 2017, pp. 90-91)

ასევე, ლარი გონიკისა და მარკ უილისის წიგნში „The Cartoon Guide to Genetics“ ნათლად ჩანს, რომ ვიზუალური თხრობა მეცნიერებას საინტერესოს ხდის:

„გენეტიკა სერიოზული საქმეა, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მისი სწავლისას სერიოზული სახე უნდა გვქონდეს. ბოლოს და ბოლოს, თავად ცხოვრებაა სავსე უცნაური ექსპერიმენტებით“ (Gonick & Wheelis, 1991).

საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის სამინისტროს მიერ დამტკიცებული ეროვნული სასწავლო გეგმა მიუთითებს, რომ „სწავლება უნდა უზრუნველყოფდეს ყველა მოსწავლის აქტიურ ჩართულობას და ინდივიდუალური საჭიროებების გათვალისწინებას“. აგრეთვე, აღნიშნავს, რომ სწავლება უნდა იყოს ადაპტირებული და დიფერენცირებული. მაშინ, როდესაც ინდივიდუალურ საჭიროებებზე ვსაუბრობ, არ შეიძლება არ ვახსენო UNESCO, რომელიც მიუთითებს, რომ ინკლუზიური სწავლება მოითხოვს მრავალფეროვანი მეთოდების გამოყენებას, რათა ყველა მოსწავლე იყოს ჩართული (UNESCO, 2015). კომიქსების ფორმატი იდეალური ინსტრუმენტია იმისათვის, რომ სხვადასხვა უნარისა და ტიპის აზროვნების მქონე მოსწავლემ თანაბრად კარგად აითვისოს რთული სამეცნიერო თემები (მაგალითად, დნმ-ის რეპლიკაცია ან გენთა დრეიფი).

მეთოდის გამოწვევები და რეკომენდაციები

როგორც ნებისმიერ ინოვაციურ მეთოდს, კომიქსებით სწავლებასაც აქვს თავისი პოტენციური გამოწვევები და ნაკლოვანებები, რომელთა გათვალისწინებაც მნიშვნელოვანია პრაქტიკაში გამოყენებისას:

• თუ კომიქსი ძალიან ზედაპირულია და მხოლოდ გასართობ ხასიათს ატარებს, მოსწავლემ შეიძლება დაიმახსოვროს სახალისო ამბავი, მაგრამ გამოტოვოს ზუსტი სამეცნიერო არსი.
• მიუხედავად იმისა, რომ ვიზუალური მიდგომა ეხმარება ბევრ ბავშვს, ზოგიერთ მოსწავლეს ურჩევნია ტრადიციული, სტრუქტურირებული ტექსტური მასალა.

შესაბამისად, ამ მეთოდის გამოყენება საუკეთესო შედეგს იძლევა მაშინ, როდესაც ის კი არ ანაცვლებს, არამედ ავსებს და აბალანსებს ტრადიციულ სასწავლო პროცესს.

გამოყენებული ლიტერატურა

Gonick, L., & Wheelis, M. (1991). The Cartoon Guide to Genetics. HarperCollins/HarperPerennial.

Koutníková, M. (2017). The Application of Comics in Science Education. Acta Educationis Generalis, 7(3), 90-91.

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO]. (2015). Education 2030: Incheon Declaration and Framework for Action for the implementation of Sustainable Development.

საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის სამინისტრო. (2018). ეროვნული სასწავლო გეგმა. მოძიებულია: http://nces.gov.ge/