ინგლისურ ენაში დროების სისტემა ხშირად ყველაზე დიდ ბარიერად აღიქმება. მოსწავლეების უმრავლესობა გრამატიკულ წესებს მექანიკურად იზეპირებს, თუმცა უჭირთ მათი გამოყენება სპონტანური მეტყველებისას, რადგან ვერ ხედავენ ლოგიკურ კავშირს სხვადასხვა დროის ასპექტებს შორის.
მეათე კლასში მოსწავლეები აქტიურად ემზადებიან უფრო მაღალი დონის (B1+/B2) ტექსტებთან მუშაობისთვის. მათთვის მთავარ გამოწვევას წარმოადგენს არა ცალკეული დროის ფორმულის ცოდნა, არამედ მათი კონტრასტული გამოყენება.
საგაკვეთილო თემის აქტუალობა მდგომარეობს იმაში, რომ მოსწავლემ უნდა ისწავლოს კონტექსტის დეკოდირება. მაგალითად, დროის მარკერების (time expressions) გამოყენება ავტომატურად ცვლის დროის პერსპექტივას. ამ გაკვეთილის მიზანია, მოსწავლეებმა დაინახონ ინგლისური ენა, როგორც მათემატიკურად ზუსტი სისტემა, სადაც ყოველ დროს თავისი უნიკალური ფუნქცია და ადგილი აქვს „დროის ხაზზე“.
„რვა დროის ერთობლივი განხილვის სტრატეგია ეფუძნება შედარებითი ანალიზის მეთოდს. მოსწავლეებისთვის უფრო მარტივი აღსაქმელია დროთა ფუნქციები, როდესაც ისინი ხედავენ სტრუქტურულ სიმეტრიას აწმყოსა და წარსულის ფორმებს შორის. ეს მიდგომა ხელს უწყობს ‘მეტაკოგნიტური’ უნარების განვითარებას — მოსწავლე თავად ხდება დროითი ფორმის გააზრებული არჩევანის ავტორი და არა მხოლოდ ფორმულის შემსრულებელი.“ პედაგოგიური პრაქტიკიდან გამომდინარე, გადავწყვიტე ჩამეტარებინა შემოქმედებითი გაკვეთილი, რომელიც მოიცავდა აწმყოსა და წარსულის რვა ძირითად დროს, რომლის გაგება-გააზრება უნდა მომხდარიყო ჩემ მიერ მომზადებული როლური თამაშების საშუალებით.
მოცემული გაკვეთილის გეგმა მიზნად ისახავს არა მხოლოდ წესების სწავლებას, არამედ მოსწავლეებში ‘დროითი ინტუიციის’ განვითარებას.
გაკვეთილი მთლიანად ფოკუსირებულია ვიზუალიზაციაზე (დროის ხაზი) და ინტერაქციულ სავარჯიშოებზე, რაც ეხმარება მოსწავლეებს, დაძლიონ ‘ენობრივი ბარიერი’ და დაიწყონ დროების სწორად შერჩევა კონტექსტის მიხედვით. ეს მიდგომა გრამატიკის სწავლებას მშრალი თეორიიდან ცოცხალ, საკომუნიკაციო პროცესად აქცევს.“
საგანი: ინგლისური ენა
კლასი: X
თემა: ,,ინგლისური ენის დროების საიდუმლო’’
ხანგრძლივობა: 45 წუთი
სასწავლო მიზნები:
- იდენტიფიცირება და დიფერენცირება: ოთხი ძირითადი აწმყო და ოთხი ძირითადი წარსული დროის ამოცნობა და ერთმანეთისგან განსახვავება;
- პრაქტიკული და კრეატიული გამოყენება: ამ რვა დროის მართებულად და შემოქმედებითად გამოყენება ნარატიული (თხრობითი) ხასიათის ტექსტების წერისას;
- კოჰეზიური ნარატივის აგება: თანმიმდევრული ისტორიის შექმნა სხვადასხვა დროის მონაცვლეობით, მოქმედების თანმიმდევრობის, ხანგრძლივობისა და დასრულებულობის გამოსაკვეთად.
საკვანძო სიტყვები: ინგლისური ენის დროები:
- Present simple
- Present continuous
- Present perfect
- Present perfect continuous
- Past simple
- Past continuous
- Past perfect
- Past perfect continuous
კონტრასტული სწავლება, ნარატიული კომპეტენცია, დროის ხაზი (Timeline), დროის მარკერები (time expressions).
გაკვეთილის გეგმის სტრუქტურა
- შესავალი ნაწილი (Warm-up / Introduction)
- აქტივობა: „დროების ამოცნობა“ (Tense Recognition).
- აღწერა: მასწავლებელი წარადგენს რვა წინადადებას, რომლებშიც გამოყენებულია რვა დრო. მოსწავლეებმა უნდა ამოიცნონ თითოეული დრო და ახსნან მათი ფუნქცია.
- მასალა: თქვენ მიერ მოყვანილი წინადადებები (“We start the project every day…”).
- თეორიული ბლოკი და შესაბამისობა (Direct Instruction & Matching) –
- დავალება 1: წესებისა და დროების შესაბამისობა (Matching Exercise: a-h).
- დავალება 2: წყვილებში მუშაობა დროით მარკერებზე (Time Expressions: 1-8).
- სადისკუსიო კითხვა: „შეიძლება თუ არა ეს სიტყვები სხვა დროშიც გამოვიყენოთ?“ (მაგ. for გამოიყენება როგორც Perfect, ისე Continuous ფორმებში).
- მართული პრაქტიკა (Guided Practice)
“The Sentence Challenge”.
- მეთოდი: მოსწავლეები ირჩევენ თითო მარკერს თითოეული დროიდან და ქმნიან მინი-პარაგრაფს.
- მიზანი: დროების ლოგიკური გადაბმა და კოჰეზიური (თანმიმდევრული) ტექსტის აგება.
- დამოუკიდებელი/შემოქმედებითი მუშაობა (Production/Role Play)
Role Play – “The Lost Laptop”.
- დაყოფა: მოსწავლეები იყოფიან 2 ჯგუფად ფერადი ბარათების მიხედვით (Auxiliary verbs). (ჯგუფებად გადაჯგუფების მეთოდოლოგია იხილეთ დანართში N1)
- როლები:
A (მსხვერპლი): Present Simple/Continuous (აქცენტი შედეგზე).
B (მოწმე): Past Simple/Continuous (აქცენტი ფაქტებზე).
C (დაცვის თანამშრომელი): Present/Past Perfect (აქცენტი წინარე მოქმედებაზე).
D (დეტექტივი): ყველა დრო (გამოძიების პროცესი). (ინსტრუქცია იხ. დანართი N2)
- ჯგუფების მიერ გაკეთებული პრეზენტაცია
- თითოეული ჯგუფი წარმოადგენს თავიანთ პრეზენტაციას. პრეზენტაცია მოითხოვს თითოეული მოსწავლის ჩართულობას, რასაკვირველია, განაწილებული როლების მიხედვით.
„გაკვეთილის პრაქტიკული ნაწილი აგებულია ეტაპობრივი გართულების პრინციპზე. დაწყებითი ფაზა (Warm-up) ემსახურება წინარე ცოდნის გააქტიურებას რვა საკვანძო წინადადების მეშვეობით. თეორიული ბლოკი ორიენტირებულია დროითი მარკერების ფუნქციურ გააზრებაზე, რაც მოსწავლეებს ეხმარება ‘კონტექსტუალური მინიშნებების’ ამოცნობაში.
გაკვეთილის კულმინაციას წარმოადგენს როლური თამაში ‘The Lost Laptop’, სადაც მოსწავლეები ახდენენ რვა დროის სინთეზირებას რეალურ საკომუნიკაციო სიტუაციაში. როლების გადანაწილება (მსხვერპლი, მოწმე, დეტექტივი) აიძულებს მოსწავლეს, გამოიყენოს კონკრეტული გრამატიკული დრო თავისი პერსონაჟის პერსპექტივის გადმოსაცემად, რაც სწავლის პროცესს ხდის ინტერაქტიულს და შედეგზე ორიენტირებულს.“
საშინაო დავალება:
- დავალება: მოსწავლეებმა უნდა დაწერონ დეტექტივის ოფიციალური ანგარიში დაკარგული ლეპტოპის შესახებ.
- ინსტრუქცია: ანგარიში უნდა მოიცავდეს მინიმუმ 150 სიტყვას და მასში გამოყენებული უნდა იყოს რვავე დრო.
- სტრუქტურა: 1. რა ხდება ახლა (Present Simple/Continuous); 2. რა მოხდა უშუალოდ ფაქტის დროს (Past Simple/Continuous); 3. რა ხდებოდა მანამდე (Past Perfect/Continuous); 4. რა შედეგი გვაქვს ამ წუთისთვის (Present Perfect/Continuous).
დავალების მიზანია გაკვეთილზე მიღებული პრაქტიკული გამოცდილების (Role Play) ტრანსფორმაცია წერილობით კომპეტენციაში. ეს აქტივობა მასწავლებელს საშუალებას აძლევს, ინდივიდუალურად შეაფასოს, რამდენად ზუსტად შეუძლია თითოეულ მოსწავლეს რვა დროის სინთეზირება ერთიან, ლოგიკურ ნარატივში.“
შეფასების რუბრიკა
მოსწავლეებს წინასწარ განვუმარტავთ, როგორ შეფასდებიან:
- Grammatical Accuracy: რვავე დროის ფორმულის სიზუსტე.
- Contextual Logic: რამდენად სწორად არის შერჩეული დრო კონტექსტისთვის.
- Cohesion: რამდენად თანმიმდევრულია ისტორია.
დანართი N1
ჯგუფებში გადანაწილების მეთოდოლოგია
„მოსწავლეთა ინტერაქციულ ჯგუფებში გადანაწილების მიზნით, გამოვიყენე ‘დამხმარე ზმნების დაკავშირების’ (Auxiliary Verb Matching) მეთოდი. ეს აქტივობა ერთდროულად ემსახურება როგორც ორგანიზაციულ საკითხს, ისე განვლილი მასალის რეპეტიციას.
პროცესის აღწერა: მოსწავლეებს დაურიგდათ ორ ფერად (ლურჯ და წითელ) ქაღალდზე დაწერილი ფრაზები და დამხმარე ზმნები:
- ლურჯ ბარათებზე დატანილი იყო Simple და Continuous ასპექტების დამხმარე ზმნები (do/does, to be);
- წითელ ბარათებზე კი — Perfect და Perfect Continuous ასპექტების (have/had).
მოსწავლეებს ევალებოდათ, ეპოვათ თავიანთი „მეწყვილე“ ფრაზა, რომელიც შეესაბამებოდა მათ ბარათზე არსებულ დამხმარე ზმნას (მაგალითად, მოსწავლე ბარათით ‘do/does’ უკავშირდება მოსწავლეს ფრაზით ‘She doesn’t know’).
ამ მეთოდმა საშუალება მომცა, კლასი ბუნებრივად დამეყო ოთხ ქვეჯგუფად (Sub-groups), სადაც თითოეულ ჯგუფს მიენიჭა კონკრეტული როლი (მსხვერპლი, მოწმე, დაცვის თანამშრომელი და დეტექტივი) როლური თამაშისთვის — ‘The Lost Laptop’.
დაჯგუფების ეს სტრატეგია ეფექტურია, რადგან:
- სენსორული სწავლება: ფერების გამოყენება ეხმარება ვიზუალურ მეხსიერებას.
- კოგნიტური ჩართულობა: მოსწავლე ჯგუფში ხვდება არა შემთხვევით, არამედ გრამატიკული ლოგიკის ამოხსნის შედეგად.
- ფუნქციური მზაობა: მოსწავლე ქვეცნობიერად უკვე ემზადება იმ დროების გამოსაყენებლად, რომლებიც მის ბარათზეა დატანილი.“
დანართი N2
ინსტრუქცია 4 ქვე-ჯგუფის როლებისთვის
დეტექტივი იწყებს შორეული წარსულიდან (Past Perfect) და მოდის აწმყომდე. ყველაზე რთულ ამოცანას წარმოადგენს დეტექტივის როლის შესრულება, რადგან მხოლოდ ამ უკანასკნელს შეუძლია რვა დროის გამოყენება.
- დეტექტივი იწყებს ყველაზე შორეული მოქმედების კითხვით.
- მოვლენის აღწერა (past simple/past continuous)
დეტექტივი მიმართავს მოწმეს (B), რათა აღადგინოს მოვლენა.
- აწმყო შედეგები და მდგომარეობა (present simple and present continuous)
დეტექტივი მიმართავს დაზარალებულს (present perfect
დროის ქრონოლოგია:
- ყველაზე ადრე (past perfect continuous)
- შუა წარსული (past simple/past continuous)
- შედეგი (present perfect)
- აწმყო(present simple/present continuous)
დანართი N3 გაკვეთილზე გამოყენებული შეფასების რუბრიკა
| კრიტერიუმი | მაღალი (9-10 ქულა) | საშუალოზე მაღალი (7-8 ქულა) | საშუალო (5-6 ქულა) | დაბალი (1-4 ქულა) |
| დროების სიზუსტე და მრავალფეროვნება | ზედმიწევნით ზუსტად იყენებს რვავე დროს. შეცდომები არ გვხვდება. | იყენებს დროების უმეტესობას (6-7 დროს) მართებულად. მცირე შეცდომები არ ცვლის აზრს. | იყენებს მხოლოდ ძირითად (Simple) დროებს. რთულ ფორმებში უშვებს სისტემურ შეცდომებს. | დროების გამოყენება ქაოტურია. ვერ არჩევს აწმყოსა და წარსულის ფორმებს. |
| კონტექსტური ლოგიკა (Narrative) | დროები იდეალურადაა მორგებული თხრობის ხაზს (Sequence of events). | თხრობა ლოგიკურია, თუმცა ზოგჯერ უჭირს დროების თანმიმდევრული გადაბმა. | თხრობა წყვეტილია. ხშირად ურევს ერთმანეთში პროცესსა და შედეგს. | აზრის გამოტანა რთულია, რადგან დროები არ შეესაბამება კონტექსტს. |
| სინტაქსი და კოჰეზია | წინადადებები გამართულია, იყენებს რთულ კონსტრუქციებს და კავშირებს. | წინადადებები ძირითადად გამართულია, თუმცა სტრუქტურა ერთფეროვანია. | წინადადებები მარტივია. შეინიშნება გრამატიკული შეთანხმების დარღვევა. | წინადადებები გაუმართავია, რაც ხელს უშლის ტექსტის აღქმას. |
| დამოუკიდებელი მუშაობა (Role Play) | აქტიურად და კრეატიულად იყენებს დროებს სპონტანურ მეტყველებაში. | მონაწილეობს ინტერაქციაში, თუმცა სჭირდება მცირე დახმარება დროის შერჩევაში. | პასიურია. იყენებს მხოლოდ შაბლონურ ფრაზებს მასწავლებლის კარნახით. | ვერ ახერხებს კომუნიკაციას შესასწავლი გრამატიკული ფორმების გამოყენებით. |
