ერთი ეგეთი კაი კაცი იყო მეცხრამეტე საუკუნეში, ვილჰელმ მაქსიმილიან ვუნდტი, გერმანელი ფსიქოლოგი, ფიზიოლოგი, ანთროპოლოგი და მოკლედ, ჩვენში რომ იტყვიან ლიტერატურულად, – ყველაფერჩიკი. თვით ჰერმან ჰელმჰოლცის ასისტენტი. განსაკუთრებული კაცი იყო ეს ჩვენი ვილჰელმი, ერთ-ერთი პირველთაგანი ვინც ფსიქოლოგიის ცალკე მეცნიერებად გამოყოფის იდეა წამოაყენა, ექსპერიმენტული ფსიქოლოგიის მამად წოდებული და ერთ-ერთი პირველი ფსიქოლოგიური ლაბორატორიის შემქმნელი. ჰოდა ერთხელაც ერთი კარგი რამე აზრი დაებადა თავში, ეთნოკულტურებზე ფიქრობდა ალბათ და თქვა, რომ ერების კოლექტიური ეთნოფსიქოლოგიის განსაზღვრისას დიდი მნიშვნელობა ბილწსიტყვაობას უნდა მიენიჭოსო, ანუ ადამიანურად რომ ვთქვათ, მანახეთ როგორ იგინებიან თქვენს ქვეყანაში და გეტყვით ვინ ხართ თქვენო. გინებისა და ბილწსიტყვაობის ფსიქოლოგიური ასპექტები კიდევ უფრო უკეთ თითქმის იმავე ეპოქაში, თუმცა, მაინც, ცოტა უფრო მოგვიანებით, ფრანგმა ფიზიკოსმა და ნევროლოგმა, ჟილ დე ლა ტურეტმა გამოიკვლია. შესაბამისად, სწორედ ტურეტის სინდრომი ეწოდება ჩვენს დროში კომპლექსს, როცა ადამიანი პირს აიმყრალებს და ასსართულიანებს იძახის ხოლმე, თანაც უეცრად, უმიზეზოდ, ხშირად და აკვიატებულად. უფრო რომ დავკონკრეტდეთ, ტურეტის სინდრომს რამდენიმე განშტოება აქვს, თუმცა ამათგან ჩვენთვის უფრო საინტერესო კოპროლალიაა, ანდა თუ ბერძნულიდან სიტყვა-სიტყვით ვთარგმნით – განავლითმეტყველება. ჰოდა რა ხდება ახლა, ბევრი ფსიქოლოგიით რომ არ დაგღალოთ, თქვენი ნებართვით, ისევ ძია ვილჰელმის აზრებს მივუბრუნდები და მშობლიურ გინებათა თუ ბილწსიტყვაობათა ეთნოკულტურულ ანალიზს მივყოფ ხელს.

ღვთისმშობლის წილხვედრი ქვეყანა რომ ვართ, ეს უკვე კარგად ვიცით, გვეამაყება, გვესახელება და რა დასამალია, მომავლის იმედსაც გვმატებს. ალბათ, სწორედ ამიტომაა, რომ საქართველოში ასე ღრმად გაუდგამს ფესვები დედის გინებას. არა, არ გეგონოთ იმ შეხედულებებს ვიზიარებდე, აი, „მხოლოდ საქართველოში” რომ აქვს ხოლმე ლაიტმოტივად, ისიც კარგად მესმის, რომ ყველგან, მსოფლიოს ყველა კუთხეში ამა თუ იმ ფორმით არსებობს ავმეტყველება, თუნდაც პარამშობლიური ინგლისური ენა ავიღოთ და მის სლენგში უაღრესი სითბოთი გამორჩეული სიტყვა, Motherfucker, რომლითაც ხშირად თავს იწონებენ შოუბიზნესისა თუ სხვა მოპარნასო მწვერვალების მკვიდრნი, თუმცა საგინებელი სიუჟეტებისთვის დედის მთავარ პერსონაჟად ქცევა არც მანამდე ყოფილა ჩვენთვის უცხო. მავანნი იტყვიან, რუსეთის გავლენააო, მავანნი უფრო შორს გაიხედავენ ისტორიაში, არ ვიცი, რა გითხრათ, არც ისტორიკოსი ვარ, არც ლინგვისტ-არქეოლოგი ამ მდგომარეობის ფესვები ვეძებო, მაგრამ ფაქტია, რომ დღესდღეობით, ქართულ ქუჩურ მეტყველებასა და სლენგში ზემო აღნიშნული ინგლისური სიტყვის ქართულმა თარგმანმა ლამის დადებითი აზრიც კი შეიძინა. ეს საერთოდ ცალკე ფენომენია, რომლის მიზეზებიც ვინ იცის, იქნებ ოიდიპოსთანაც კი უნდა ვეძებოთ. ამ სტატუსის მქონე პიროვნება კაი ტიპია, ძალიან მაგარია თავის საქმეში, ყველაფერი შეუძლია და შესაბამისადაც ვაქებთ. დედის გინებას კიდევ მოუძებნის კაცი ახსნას – ყველაზე ძვირფასი ადამიანია დედა, ყველაზე წმინდა, ყველაზე ხელშეუხებელი და ამიტომ, როცა გინდა რომ ვინმეს ყველაზე მეტად აწყენინო, სწორედ ამ წმინდას მიადგები, მისთვის ყველაზე საყვარელს ულახავ. მაგრამ ქართული ენა იმდენად მდიდარია, რომ ესეც არ ვიკმარეთ და გინება ფიცის დონემდე ავიყვანეთ, რომელიც რომ ჩვენში დაგინებად იწოდების. ბოლო დროს ამ დაგინებამაც კი საერთოდ დაკარგა პირვანდელი მნიშვნელობა და არა რაღაცაში სიმართლის მტკიცების, არამედ უბრალო, ქუჩურად რომ ვთქვათ, „სიტყვის მასალის” როლს ასრულებს. დაგინება სივრცეა სიტყვასა და სიტყვას შორის, დაგინება საშუალებაა რომ მომდევნო ფრაზა მოიფიქრო, დაგინება უბრალო აკვიატებაა, დროის გასაყვანად და ბოლოს იმდენად ეწებება ქართველ ვაჟკაცს საკუთარი დედის აუგად ხსენების ჩვევა, რომ ვინ იცის, იქნებ ჟილ დე ლა ტურეტს აქ და ახლა რომ ეცხოვრა თავისი სინდრომიდან კიდევ ერთი განშტოებაც კი გამოეყვანა.

ეჰ, ვილჰელმ მაქსიმილიან, ვილჰელმ ვუნდტ.. ნეტავ ახლა გეცხოვრა, საქართველოში, გრქმეოდა ილია მაქსიმე და გეკვლია ჩვენი ფენომენალურობის ავან-ჩავანი.. რა არის ეს, რა ეროვნული კოპროლალიაა, რა კულტურული ნიშანი თუ გენომია..

ქართული ბილწსიტყვაობის ნუსხა უსასრულოა, თანაც უფრო სწრაფად და კრეატიულად პროგრესირებს, ვიდრე თავად ქართული ენა. თუ ჩვენ, თანამედროვე ქართველი პოეტები და მწერლები ვჩივით, რომ ენა არ გათანამედროვებულა და ზოგი სიტყვა ისე იქცა არქაიზმად, რომ დღევანდელი ანალოგიც კი არ შექმნილა, გინებაში სხვა მდგომარეობაა. გინება გათანამედროვდა, გამრავალფეროვნდა, გაიფურჩქნა, საუკეთესო თვისებები შეიძინა რუსულიდან, ინგლისურიდან და ახლო მდებარე ენებიდან, ჰოდა მეტი რაღა გვინდა, მიმდინარეობს ასსართულიანების აღმშენებლობის პროცესი. ერთი კია, ეს ყველაზე უკეთ მეტყველებს ჩვენი დღევანდელობის გროტესკზე. ტერმინოლოგიურად აღრეული, რუსულ-ინგლისური ელემენტების მქონე უცენზურო ლექსიკა ძლიერ წააგავს თავად საქართველოს, პოსტსაბჭოთა ქვეყანას ევროპული ამბიციებით, ტურეტის სინდრომი ჩვენს ხალხში – ასევე ქართული ისტერიის ნაწილია, ჩვენ უფრო მეტჯერ ვიმეორებთ სიტყვებს, უფრო ხშირად, რომ შეგვამჩნიონ, რომ გაიგონ ჩვენი ძახილი, რომ მნიშვნელოვანნი გავხდეთ. ჩემ მიერ ნახსენები დაგინებაც კი ქართული ისტორიული რაობის საუკეთესო ეტალონია, – თუ სხვას ვერაფერს დავაკლებთ, საკუთარზე ვიყრით ჯავრს, ანდა თუ გვინდა, რომ სხვას დავუმტკიცოთ ჩვენი ერთგულება და სიმართლე, საკუთარს გავწირავთ. გინებაში კრეატივი კი, რა საკვირველია, საამაყო ფენომენია, ნიჭიერი ერი ვართ. ისიც აუცილებლად სათქმელია, თანაც კიდევ ერთხელ, რომ მხოლოდ ჩვენ არ ვართ ასეთი ნიჭიერნი ამ საკითხში, სხვა ქვეყნებშიც იგინებიან და არანაკლები შემოქმედებითი მიდგომაც აქვთ ხშირ შემთხვევაში, მაგრამ სხვისა სხვებმა თქვან, მე კი ქართული რეალობის გაანალიზება, ვუნდტისა არ იყოს, ყველაზე უკეთ სწორედ უცენზურო ლექსიკის გაანალიზებით მოვახერხე.. ამაზე ორიოდე დღის წინ დავიწყე ფიქრი. მადლიანი თბილისის ერთ მადლიან ქუჩას მოვუყვებოდი, სახლისკენ, სადარბაზოსთან ჩემი არანაკლებ მადლიანი მეზობელი, ლერი ზახარიჩი შემხვდა. ფიქრებში გართულმა ვერ შევამჩნიე და კინაღამ დავეჯახე, გამაჩერა და მეკითხება – რა გჭირს, რა დაბნეული დადიხარ, ხო მშვიდობააო. მე კიდე აი ასე ალალად ვეუბნები – რა ვიცი, აბა, ზახარიჩ, ერთი ეგეთი კაი კაცი იყო, მეცნიერი, გვარად ტურეტი, ჰოდა იმაზე ვფიქრობდი-მეთქი. მიყურა, მიყურა ლერიმ და ბოლოს მომაძახა, შენ კარგად იყავი და ერთი მაგ ტუტერის დედაც მოვ..ნო.

„უნიკალური ეგზემპლარი” პირველად 2004 წელს გამოიცა სერბულ ენაზე. რომანს ასი დასასრული აქვს, ერთმანეთისგან განსხვავებული, განსაკუთრებული სურნელის მქონე ისტორიები, რაც საშუალებას აძლევს მკითხველს, სასურველი ვერსია აირჩიოს. შესაბამისად, ყველა, ვინც ამ წიგნს გადაშლის, უნიკალური ეგზემპლარის მფლობელი ხდება.

თავად მილორად პავიჩის თქმით, „უნიკალური ეგზემპლარის” დაწერის იდეა მას სიზმარში მოუვიდა. წიგნის მთავარ თემად სწორედ სიზმრები გვევლინება, სიზმრები და უკიდეგანო სამყარო, სადაც ადამიანები საკუთარ თავსა და ცხოვრებას სიზმარ-ცხადის ზღვარზე დაეძებენ.

წიგნის ანოტაციას რომ ვწერდე, ვიტყოდი, რომ „უნიკალური ეგზემპლარი” არის დეტექტიური რომანი ადამიანური სისუსტეების, შიშებისა და სიყვარულის შესახებ, რომელსაც პერსონაჟები საბედისწერო გადაწყვეტილებამდე მიჰყავს. ერთი შეხედვით, მართალიც ვიქნებოდი, მაგრამ აქ მეტ გულწრფელობას გამოვიჩენ და გეტყვით, რომ „უნიკალური ეგზემპლარი”  ჯადოსნური წიგნია, რომელსაც შეუძლია, საკუთარი თავი სხვა მხრიდან დაგანახოთ, სარკეში ჩაგახედოთ და აღმოგაჩენინოთ, რომ ის, ვინც ანარეკლი გგონიათ, სინამდვილეში სხვა ადამიანია, ხოლო ის, ვინც სარკის წინ დგას – სხვა.

„უნიკალური ეგზემპლარის” ფურცლებზე განვითარებულ ამბავს თან იმ სუნამოების სურნელი დაჰყვება, რომელთა სახელებიც წიგნის პირველი ნაწილის თავებს ჰქვია. პავიჩი ადამიანისა და სუნის თანაცხოვრებაზე წერს, წერს ეპოქებსა და ადამიანებს შორის საზღვრების არარსებობაზე და კიდევ ერთზე – ყველას შეუძლია, იყოს მკვლელი, უფრო სწორად, ყველა შეიძლება აიძულონ, იყოს მკვლელი, თუ სუსტ წერტილს უპოვიან. ეს არის წიგნი მათთვის, ვისაც სჯერა, რომ ზოგჯერ მართლაც საკუთარ სიზმრებში ვცხოვრობთ და მათთვისაც, ვინც სიზმრებს არასოდეს დაჰკვირვებია, რადგან ასეთ მკითხველს ყველაფერი წინ აქვს – პავიჩის წაკითხვის შემდეგ ძილი აღარასოდეს არის ისეთი, როგორიც მანამდე იყო.

„უნიკალური ეგზემპლარის” პირველ ქართულ გამოცემას (გამომცემლობა „ინტელექტი”, პროექტი „პავიჩი ქართულად”) მკითხველი მაისის ბოლოს, თბილისის წიგნის საერთაშორისო ფესტივალზე იხილავს. მას მილორად პავიჩის მეუღლე, იასმინა მიხაილოვიჩი, რომელიც ფესტივალს საპატიო სტუმრის სტატუსით ეწვევა, პავიჩის სხვა ქართულ თარგმანებთან ერთად წარადგენს.

მახსოვს, როდესაც ფილოლოგიის პირველ კურსზე ძველ ქართულ ლიტერატურას ვსწავლობდი, ჩემი განსაკუთრებული ინტერესი აპოკრიფებმა მიიპყრო – რელიგიური თემატიკისა და ადამიანთა ფანტაზიის ამ შესანიშნავმა სინთეზმა.

აპოკრიფი მხატვრული და რელიგიური აზროვნების განსაკუთრებული პროდუქტია, სადაც მხატვრული გამონაგონი და რელიგიური თუ მითოლოგიური პასაჟები ოსტატურად ერწყმის ერთმანეთს. შეიძლება ითქვას, რომ ეს არის მხატვრული პროზის ჩანასახი, და სულაც, აქედან იწყება ლაგერკვისტი და ბორხესი.

თავდაპირველად, ტერმინით ” აპოკრიფი” მოიხსენებოდა რელიგიური ტექსტები, რომლებიც მხოლოდ ღრმად განსწავლულთათვის და მცოდნეთათვის იყო განკუთვნილი, შემდეგ ტერმინი გამოიყენეს იმ ქრისტიანული წიგნების აღსანიშნავად, რომელთაც, როგორც სულიწმინდის კარნახისა და მონაწილეობის გარეშე დაწერილს, ოფიციალური ეკლესია არ აღიარებდა.

ასეთ ტექსტებში აღწერილია ისეთი ეპიზოდები, რომელზეც ბიბლია ან გაკვრით, ან საერთოდ არ საუბრობს, შესაბამისად, რჩება პასუხგაუცემელი კითხვები, რომლებიც განსაკუთრებით აღვივებს ადამიანთა ფანტაზიას. ადამიანთა ფანტაზიას კი ნიჭისა და ოსტატობის თანაარსებობის შემთხვევაში შედეგად როგორი საქმეების მოხდენა შეუძლია, ეს ყველა ლიტერატურის მოყვარულმა კარგად იცის.

აპოკრიფს, რომელს შესახებაც დღეს მოგითხობთ “«საკითხავი ადამ და ევასი სამოთხით გამოსვლისაჲ “ჰქვია. მასში მოთხრობილია ადამისა და ევას შეცოდების შემდეგ მათი სამოთხიდან გამოძევების, შვილების გაჩენის, კაენის მიერ აბელის მოკვლის, ადამისა და ევას სიკვდილისა და დასაფლავების ამბები, მთელი ” ომი და მშვიდობა” და ” ბუდენბროკები”, პრინციპში.

ამ აპოკრიფის დედანი ბერძნულ ენაზეა და სხვადასხვა ვარიანტით წარმოდგენილია მრავალი ერის საქრისტიანო მწერლობაში, მაგალითად, ლათინურში, ძველ სლავურსა და სომხურში.

ქართული თარგმანი წარმოადგენს შეზავებულ რედაქციას, რომელიც ბერძნული, სომხური და ლათინური ვარიანტების მიხედვითაა შესრულებული.

ტექსტში არსებული არქაიზმები გვაფიქრებინებს, რომ იგი მეათე საუკუნემდე თარგმნეს.

ამ აპოკრიფიდან უნდა მომდინარეობდეს კაენის მიერ აბელის მოკვლისა და სეითის შობის შესახებ თქმულებათა ის ვერსიები, რომლებიც ქართულ მწელობაში XVIII _ XIX საუკუნეებში ჩნდება.

პირადად ჩემთვის, როგორც მკითხველისთვის, ეს ნაწარმოები ბიბლიის სიუჟეტზე დაწერილ მოთხრობათაგან ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო და ნამდვილი მწერლური ოსტატობით შექმნილია.

” და იყო, ოდეს გამოვიდა ადამ და ევა, ცოლი მისი სამოთხით გამოვიდეს, სამოთხისა აღმოსავალით კერძო ქმნა ადამ ტალავარი საყუდელად თვისა” – ასე იწყება თხზულება,

მოშივდა სამოთხიდან განდევნილ ცოლ-ქმარს და ადამმა სცადა ამ ახალ გარემოში მოეძებნა იმის მსგავსი საზრდო, რაც ედემის ბაღში ჰქონდათ, თუმცა, რასაკვირველია, ვერ იპოვა, სწორედ ამ სულიერმა და ხორციელმა შიმშილმა გადააწყვეტინა პირველ ადამიანებს სინანულის ურთულესი ფორმისთვის მიემართათ –წყლით გაწმენდისათვის – ადამი მდინარე იორდანეში შევიდა, ევა – ტიგროსში, წყალში ყელამდე დაფლულებს, ორმოცი დღის განმავლობაში, მდუმარედ უნდა ელოცათ და ეთხოვათ პატიება უფლისთვის, რადგან, როგორც ადამი ამბობს: ” არა ღირს ვართ აღებად პირთა ჩვენთა”. აქ ქალი მეორეჯერ გახდა უბედურების სათავე, იგი ეშმაკმა შეაცდინა და წყლიდან ამოიყვანა. დახლართული სიუჟეტია არა? აბა, ადამის მონოლოგი ნახეთ :

” – მე შენ გეტყუი იორდანე, იჭირვოდე ჩემ თანავე და შეკრბენ ყოველნივე, რომელნი არიან გარემოის შენსა პირუტყვნი, რაითა გარემოდგნენ და მტიროდნენ მე არა თუ მათთვის, არამედ ჩუენთვის , რამეთუ მათ არა მოაკლო ღმერთმან საბოძვარი, რომელი მომცა ღმერთმან დასაბამითგან. ხოლო მე მოვაკლდი ცხოვრებისა ჩემისაგან და საზრდელისა” – ოჰ, ეს წუწუნა მამაკაცები მსოფლიო ლიტერატურაში – ლიტერატურული ” ახალი ადამები” – კვენტინ კომპსონი და ძმანი მისნი.

და აი, აქ ხდება სასწაული: ” შეკრბეს ყოველნი საცხოვარნი მის თანა და გარემოადგეს მას ვითარცა ზღუდენი. მას ჟამსა, ვითარცა წყალმან იორდანემან დააცადა სლვაი თვისი”. ” ვეფხისტყაოსანი” არ გახსენდებათ?:

ისმენდიან, გაჰკვირდიან, რა ატირდეს, ატირდიან . . .”

იქნებ ასეთ სინანულს ღვთის გულიც მოეგო, თუმცა, ევა მეორედ ხდება ეშმაკის მსხვერპლი.

_ რაი ბოროტი გუყავთ, რამეთუ ჩუენ ხოლო გუბრძავთ?” – ჰკითხა ადამმა სატანას და აი, მისი პასუხიც: ” რამეთუნ შენ გამო გამოვვარდი მე საყოფელთაგან ჩემთა”. . .

მოახლოვდა ევას მშობიარობის დრო და არ იყო მის გვერდით ადამი, რომ მძიმე წუთები შეემსუბუქებინა მისთვის. იტანჯებოდა ევა და ცის ფრინველებს, ანგელოზებს სთხოვდა გაეგებინებინათ მისი ქმრისათვის ცოლის გასაჭირი. მაგრამ რაღაც სასწაულის ძალით , შორს, დასავლეთით მყოფ ადამს მოესმა ევას ძახილი, მის ხმას მიჰყვა და მშობიარე ცოლთან მივიდა. საოცარი მომენტია, ეს ისეთი სიყვარულია, როცა, აბიბოს ნეკრესელის მარტვილობის ავტორის სიტყვებით ” იხილვების შორიელი ვითარცა მახლობელი”, ეს ის სიყვარულია, რომელიც ძალითაც ქართლში, მცხეთაში მყოფ ელიოზისა და სიდონიას დედას სტკივა იერუსალიმში, გოლგოთის მთაზე ჯვარზე გაკრული იესო ქრისტეს იარები . . .

საინტერესოდ იხსნება კაენის ისტორიაც, მას მკვლელის განაჩენი დაბადებიდან აქვს გამოტანილი, წინასწარ არის ცნობილი, რომ მკვლელად დაიბადა და ბედისწერას ვერსად გაექცევა. ერთ-ერთი ანგელოზი, რომელიც ევას მშობიარობას ესწრება, ამბობს:

”რამეთუ შენ ხარ კაენ გულარძნილი და მკლველი კეთილისაი, რამეთუ ნაყოფიერისა ხისა აღმომფხურელ ხარ და არა დამნერგუელ, განმამწარებელ ხარ და არა დამატკბობელ.”

გარდა ამისა, ევა სიზმრად ნახულობს, რომ აბელის სისხლი ” შთავიდოდა პირსა კაენისასა”. სწორედ ამ წინაპირობის გამო, სრულიად უმიზეზოდ და ბრმად, ხდება კაენი მკვლელი, ის უბრალოდ მექანიკურად იმეორებს ეშმაკის მიერ ინსცენირებულ მკვლელობის აქტს:

” და იყვნეს ჟამნი, რომელსა აღესრულნეს კაენ და აბელ როკვასა შინა მათსა მოვიდეს ორნი ეშმაკნი, მსგავსნი აბელისი და კაენისი. მათ თანა მოვიდა ეშმაკი იგი ეშმაკსა მას ზედა და მოიღო მახვილი ქვებისაგან, რომელი იყო ქარწბია და უკუეთა ყელი. და ვითარცა იხილა აბელმან მიმავალი მას ზედა, ევედრებოდა მას: ” ნუ მომაკუდინებ, ძმაო კაენ”. ხოლო მანდ არა ინება ვედრებაი მისი და დასთხია სისხლი აბელისი წინაშე მისა.”

უამრავი ასეთი საინტერესო ეპიზოდი შეგიძლიათ იპოვოთ ამ აპოკრიფში.

მიუხედავად იმისა, რომ ტექსტი ძველქართულია და თანამედროვე მკითხველისათვის შეიძლება რთულად წასაკითხი და გასაგებიც იყოს, მასში მოთხრობილი ამბები იმდენად ცოცხალი, დამაინტრიგებელი და საინტერესოა, რომ ნებისმიერი ადამიანი აუცილებლად განიცდის იმ განუმეორებელ სიამოვნებას, რასაც კარგი ავტორის ნაწარმოების დაგემოვნება ჰქვია.