იმ დროს თესალონიკში ვსწავლობდი “ერასმუს მუნდუსის” სტიპენდიით. ჩემმა მეგობარმა, რომელიც ჰარვარდის უნივერსიტეტის დიპლომით ხელდამშვენებული ბრუნდებოდა საქართველოში, გადაწყვიტა, რამდენიმე დღით საბერძნეთში შემოევლო. ცოდვა გამხელილი ჯობია – ჩვენ, პირველ ქართველ “ერასმუსელებს”, ყოველთვის გვრჩებოდა ცოტა დრო მზისა და ზღვისთვის, ჩემს ამერიკიდან ჩამოსულ მეგობარს კი მთელი წლის უძილობაც და ბოსტონის უამინდობაც ერთი შეხედვით ეტყობოდა სახეზე, ამიტომ ჰარვარდის შესახებ ბევრი არაფერი მიკითხავს, ჩემით გადავწყვიტე, რომ იქ მხოლოდ სწავლობენ. თურმე ვცდებოდი. მოგვიანებით ბევრი საინტერესო ამბავი მოვისმინე. ჰარვარდის სტუდენტური ცხოვრების განუყოფელი ნაწილია Primal Scream-ი – სწავლით გადაღლილი სტუდენტები გამოცდების დაწყებამდე უნივერსიტეტის ეზოში, არც მეტი, არც ნაკლები, შიშვლები დარბიან! უფრო მეტიც – თუ ბაკალავრიატის სტუდენტმა ამ ღონისძიებაში მონაწილეობა არ მიიღო, ის ნამდვილ ჰარვარდელად არ მიაჩნიათ – ეს დაუწერელი კანონია. იმისთვის, რომ ყველაფერმა მშვიდობიანად ჩაიაროს, მობილიზებულია ექიმების, მეთვალყურეებისა და მოხალისეების მთელი ჯგუფი, რომლებიც მონაწილეებს თბილი პლედებითა და ცხელი სასმელებით ამარაგებენ. ღონისძიების მთავარი ორგანიზატორი კი სტუდენტური თვითმმართველობაა.

ეს ისტორია ხანდახან თავს მახსენებს – მაშინ, როცა ახალგაზრდების მიერ ღირებულებათა გადაფასებაზე ჩამოვარდება ლაპარაკი, როცა უფროსი თაობა სტუდენტობას ჩვენი საზოგადოებისთვის უცხო წეს-ჩვეულებების სწრაფ შეთვისებაში ადანაშაულებს, ყველაზე მეტად კი მაშინ, როცა ქართული უნივერსიტეტების სტუდენტური თვითმმართველობების მიერ ორგანიზებულ ღონისძიებებს განიხილავენ. ამგვარი განხილვა კი ჩემ გარშემო არც ისე იშვიათია…

წარმოიდგინეთ, რა მოხდება, მსგავსი განტვირთვა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სტუდენტებმა რომ მოიწყონ. ვფიქრობ ამაზე და თვალწინ მიდგას სატელევიზიო ანონსები, საგაზეთო ჰედლაინები, აღშფოთებული უფროსი თაობა, რამდენიმე შეშფოთებული ორგანიზაცია და “ბრალდებული” სტუდენტები, რომლებიც თავს იმართლებენ. მსგავს შემთხვევაში ჰარვარდის ავტორიტეტიც ვერაფერს შეცვლის – ის, რაც მიუღებელია, მიუღებელია და მორჩა.

რადგან ჩემი ბერძნული უნივერსიტეტი უკვე ვახსენე, აქვე ვიტყვი, რომ სტუდენტური თვითმმართველობის ერთ–ერთი რიგითი არჩევნები სწორედ ჩემი იქ სწავლის პერიოდში ჩატარდა. პროცესი ხმაურიანად მიმდინარეობდა – სამხრეთულად. მახსოვს ბევრი წითელი დროშა უნივერსიტეტის ეზოში და შავი წარწერები კედლებზე, რუპორებით მორბენალი ლიდერები და აღტაცებული სტუდენტობა. არჩევნებს პოლიციაც ადევნებდა თვალყურს, ოღონდ შორიდან, უნივერსიტეტის ეზოში ფეხის შემოდგმაც კი არ უფიქრიათ.

თვითმმართველობა, ანუ საკუთარი თავის მართვა, დღემდე წარმოადგენს აქტუალურ პრობლემას ჩვენი საზოგადოებისთვის. ამის შესახებ წერდნენ საუკუნის წინაც, წერენ დღესაც და ალბათ ხვალაც დაწერენ. სტუდენტობა კი საზოგადოების ყველაზე პროგრესული და მუდმივად ყურადღების ცენტრში მყოფი ნაწილია და ბუნებრივია, რომ საქართველოს უმაღლეს სასწავლებლებში სტუდენტური თვითმმართველობების გაჩენას დიდი ინტერესი და არაერთგვაროვანი შეფასებები ახლდა თან. ასეა დღემდე. “როგორ, თქვენთან სტუდენტური თვითმმართველობის ღონისძიებებზე ტელევიზიები მოდიან? ჩვენთან ასეთი რამ არასოდეს მოხდებოდა!” – გულწრფელი გაკვირვებით მითხრა ერთხელ ჩემმა გერმანელმა მეგობარმა.

(ჯონ ჰარვარდი 1607-1638)

ცხადია, სტუდენტურ თვითმმართველობას მომხრეებიც ჰყავს და მოწინააღმდეგეებიც, თუმცა მე არ ვაპირებ მათი არგუმენტებისა და კონტრარგუმენტების განხილვას – ვშიშობ, როგორც თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პირველი სტუდენტური თვითმმართველობის წევრი, ობიექტურ მსაჯულად ვერ გამოვდგები. უბრალოდ, მგონია, რომ ისევე, როგორც ყველა ტიპის საზოგადოებრივ აქტივობას, სტუდენტურ ცხოვრებასაც სჭირდება ორგანიზება, რაც სულაც არ გულისხმობს სტუდენტთა ერთი ჯგუფის მიერ სხვების ინტერესების უკან გადაწევას; პირიქით, თვითმმართველობის იდეა სწორედ ინიციატივების აკუმულირება და მათ გარშემო სტუდენტების გაერთიანებაა. მთავარია, თვითმმართველობამ და სხვა სტუდენტებმა სხვადასხვა ჯგუფის წევრებად არ იგრძნონ თავი, რადგან ასეთი დამოკიდებულება თავდაპირველ იდეას უქმნის საფრთხეს – სტუდენტების ერთიანობის იდეას, რომელიც უმნიშვნელოვანესია ყველა უნივერსიტეტისთვის, რომელიც ყველა ჯანსაღ საზოგადოებას წინსვლისკენ უბიძგებს.

ჩემთვის ბევრჯერ უკითხავთ, რატომ გადავწყვიტე, თვითმმართველობის წევრი გავმხდარიყავი, მაშინ როდესაც ჩემი როგორც სტუდენტის ცხოვრება ისედაც მრავალფეროვანი და საინტერესო იყო. რა თქმა უნდა, კარგად მესმის, რომ ცვლილებები შეიძლება დაიწყოს ქუჩიდან, დაიწყოს “ზემოდან”, დაიწყოს ხელოვნურად ან მაშინ, როცა სხვა გზა აღარ რჩება, თუმცა ჩემთვის ყველაზე საინტერესო ის პროგრესი და ცვლილებებია, რომლებიც შიგნიდან იწყება. ამიტომ ყოველთვის მიმაჩნდა, რომ სტუდენტური თვითმმართველობის საქმიანობაში სწორედ ის ადამიანები უნდა ჩაერთონ აქტიურად, ვისაც, თავისი სისხლსავსე სტუდენტური ცხოვრებიდან გამომდინარე, თავისი ჯგუფელების, კურსელების პრობლემებისა და საჭიროებების შესახებ ნათელი წარმოდგენა აქვს.

ჩემი ღრმა რწმენით, ცვლილებები შიგნიდან სწორედ ამით იწყება – გარემოებების ცოდნითა და სწორი შეფასებით.

ნომინაციაზე, მისი ისტორიის განმავლობაში, ბევრი საკამათო პიროვნება იყო ნომინირებული, მაგალითად, 1938 წელს – ადოლფ ჰიტლერი, ხოლო 1939 და 1942 წლებში – იოსებ სტალინი.

ჩემი აზრით, ყველაზე საინტერესო არჩევანი ჟურნალმა 2006 წელს გააკეთა, როდესაც წლის პიროვნებად აბსტრაქტული “შენ” (YOU) დაასახელა – თითოეული ჩვენგანი, ისინი, ვინც თანამედროვე ინტერნეტს ვქმნით: ინტერნეტში ფოტოებს ვაქვეყნებთ, YouTube-ზე ვიდეოჩანაწერებს ვტვირთავთ, ვწერთ ბლოგს და კომენტარებს ვტოვებთ.

თავდაპირველად ინტერნეტში ჩართვა ძვირი სიამოვნება იყო, რის საშუალებაც მხოლოდ დიდბიუჯეტიან ორგანიზაციებს ჰქონდათ. მოგვიანებით, 90-იან წლებში, ინტერნეტთან დაკავშირება სატელეფონო ქსელის საშუალებით გახდა შესაძლებელი. ინტერნეტკავშირის უზრუნველსაყოფად საჭირო იყო პერსონალური კომპიუტერი და სპეციალური მოწყობილობა – მოდემი, რომელიც უკვე არც ისე ძვირი ღირდა. ამ დროიდან ინტერნეტის ნამდვილი ბუმი დაიწყო. ინტერნეტაუდიტორია სწრაფად იზრდებოდა, რამაც ბიზნესის ინტერესი გამოიწვია. ბიზნესი მარტივი წესით ხელმძღვანელობს: იქ, სადაც დიდი აუდიტორიაა, ყოველთვის შეიძლება ფულის შოვნა. იმხანად ზოგიერთს ინტერნეტის კომერციალიზაცია დაუშვებლად მიაჩნდა, ვინაიდან მისი ძირითადი დანიშნულება სამეცნიერო დაწესებულებებს შორის ინფორმაციის თავისუფალი გაცვლა იყო, მაგრამ დრომ ყველაფერს თავისი ადგილი მიუჩინა. ბიზნესი ინტერნეტში აქტიურად დაიძრა, პროგრამისტები და დიზაინერები დაიქირავა. ის, ვინც იმხანად ინტერენტში ინფორმაციას ათავსებდა, ვებგვერდს ქმნიდა, ამაში გარკვეულ ანაზღაურებას იღებდა. შესაბამისად, ყველა იმ ადამიანისთვის, ვინც ინტერნეტში ინფორმაციას ათავსებდა, ეს მისი სამსახური იყო.

ვინ აყალიბებს ინტერნეტის სახეს

დღეს ინფორმაციის უმეტეს ნაწილს ინტერნეტში ჩვეულებრივი ადამიანები ათავსებენ. ინტერნეტი ისეთია, როგორსაც ჩვენ, ინტერნეტის რიგითი მომხმარებლები, ჩვენი პოსტებით, ვიდეოებით, კომენტარებით ვქმნით.

როგორ შევქმნათ ვებგვერდი

კონტენტის მართვის სისტემები (Content Management System (CMS)

თემფლეითები ანუ საიტის დიზაინი

ძირითადი სამუშაო მას შემდეგ იწყება, რაც კონტენტის მართვის სისტემას გავააქტიურებთ. თითოეული ჩამოთვლილი კონტენტის მართვის სისტემისთვის ინტერნეტში უამრავი თემფლეითი მოიძებნება. თემფლეითი ერთგვარი ჩარჩოა, რომელიც თქვენი საიტის ვიზუალურ მხარეს განსაზღვრავს (საიტის ფერებს, მენიუს ღილაკების ზომებს, ძირითადი ტექსტის, სათაურების, ქვესათაურების სტილებს და ა. შ.). აღსანიშნავია ისიც, რომ ზოგიერთი თემფლეითი ფასიანია, თუმცა თითოეული კონტენტის მართვის სისტემისთვის ინტერნეტში უამრავი უფასო თემფლეითის მოძიება შეიძლება.

ჰა-ჰა, ერთი თვე გასულიყოს მას შემდეგ, რაც კეკელიძის ქუჩაზე ასეთ სცენას შევესწარი: ორი მოზარდი, ასე, მეოთხე-მეხუთეკლასელები, ომობანას თამაშობდნენ. არა, ისინი არ ებრძოდნენ ერთმანეთს, როგორც ეს ჩემს ბავშვობაში ხდებოდა ხოლმე; მათ საერთო მტერი ჰყავდათ – ჩინელები. “შეხედე, ჩინელი, დროზე ესროლე, არ გაგვექცეს!” – დაიყვირა ერთმა მათგანმა. ამას ისიც დაერთო, რომ ერთ-ერთი საჯარო სკოლის ეზოში საარაკოდ არატოლერანტულ დამოკიდებულებას შევესწარი ეთნიკურად ქართველი მოსწავლეების მხრიდან. მინდა მჯეროდეს, რომ სხვა ერების სიძულვილი ქართულ სკოლებში არ ისწავლება. იმედი მაქვს, არც ოჯახებში მოძღვრავენ შვილებს ამგვარად, მაგრამ ფაქტი ხომ ფაქტად რჩება?! ისიც ნაღდია, რომ მოზარდის აღზრდის პროცესში სკოლა და ოჯახი ერთმანეთს ავსებენ და რაშიც ერთი მოიკოჭლებს, მეორემ უნდა გამოასწოროს.

ამ ამბებმა ერთი ფრანგული ფილმი გამახსენა – “კლასი” ჰქვია. სურათი 2008 წელს ვნახე, როცა მან ოქროს პალმის რტო დაიმსახურა. ბოლო 21 წლის განმავლობაში ეს ერთადერთი ფრანგული პროექტი იყო, რომელმაც კანის კინოფესტივალის მთავარი ჯილდო მიიღო.

კინო ფრანსუა ბეგადოს წიგნის “Entre les murs” მიხედვითაა გადაღებული, სცენარის ერთ-ერთი ავტორიც თავად გახლავთ და ფილმში მთავარი როლიც თავად შეასრულა.

“კლასის” ხელახლა ნახვა მოზარდებში ტოლერანტობასთან დაკავშირებული პრობლემების დაძლევის ფრანგული გამოცდილების გასაცნობად გადავწყვიტე. გონივრული ეჭვი მქონდა, საფრანგეთის დარ მრავალეროვან ქვეყანას ამ მხრივ საუკეთესო გამოცდილება უნდა ჰქონოდა. ნურას უკაცრავად! ფილმში მოზარდებს შორის ტოლერანტობის პრობლემის დასაძლევად გამიზნულ ნაბიჯებს ვერ ნახავთ, რადგან… ის იქ უკვე დაძლეულია. ფილმში ფრანგული საგანმანათლებლო სივრცე სხვა ეტაპზეა გადასული. კი, აქ შეხვდებით საუბრებს არაბების, მაროკოელების, ალჟირელების, ჩინელების, კოტ-დ’ივუარელების შესახებ, მაგრამ ეროვნებათა შეჯახება ფეხბურთის თემას იშვიათად სცდება. მაგალითად, მოსწავლეები დავობენ იმის შესახებ, დიდიე დროგბა უფრო მაგარია თუ ტიერი ანრი, მაგრამ მათ საუბარში ნიშნის მოგებისა და ბოღმის ნატამალიც კი არ არის. საერთოდაც, თუ კარგად დააკვირდებით, მიხვდებით, რომ მერვე კლასში მთავარი გამხურებელი სულეიმანია, ბიჭი მალის რესპუბლიკიდან, და როცა საქმე საქმეზე მიდგება, მთელი კლასი, სხვადასხვა ეროვნების მოზარდები, მას თავგამოდებით იცავს.

სამაგიეროდ, “კლასში” არანაკლებ რთულ სხვა პრობლემებს ვაწყდებით. ეს ის პრობლემებია, რომლებიც ადრე თუ გვიან შეიძლება ქართული საგანმანათლებლო სივრცის წინაშეც დადგეს. მოქმედება ფრანგული ენის მასწავლებლის, ფრანსუა მარინის ირგვლივ ვითარდება, რომელიც იმავდროულად მერვე კლასის ხელმძღვანელიცაა. ის ახალგაზრდა კაცია, ჩვენებურად რომ ვთქვა, მოქეიფე, ჯან-ღონით სავსე თამადის ანტიპოდი. რბილი ხასიათისა და მანერების გამო მოზარდებთან ურთიერთობა უჭირს – ისინი მას სერიოზულად ვერ აღიქვამენ, თუმცა ეს პრობლემაც მხოლოდ ზოგიერთ შემთხვევაში იჩენს თავს.

ფილმი ზედმეტი პრანჭვის გარეშეა გადაღებული. მოძიებაც არ არის საჭირო – შუბლზე აწერია, მცირებიუჯეტიანია. ოპერატორს რეჟისორისგან ზუსტი დავალება აქვს მიღებული – მოქნილი იყოს, რათა სურათს დოკუმენტურობის ელფერი დაედოს, რაც მაყურებელს გარემოს უკეთ აღქმაში ეხმარება და იქაურ ამბებში მთლიანად ხლართავს. ფილმის მიმდინარეობისას მთელი სისავსით გრძნობთ ფრანსუა მარინის განცდებს, რომლისთვისაც სწავლება მხოლოდ სამსახური არ არის. ვფიქრობ, ეს არც მისი მოწოდებაა, მაგრამ თავის საქმეს ფრანსუა გულით აკეთებს. ის ცდილობს მოსწავლეებთან კომუნიკაციის დამყარებას, მაგრამ იშვიათად გამოსდის, როცა გაკვეთილი ცხოვრებისეულ თემებზე გულწრფელ საუბარს მოითხოვს და მათ მგრძნობიარე წერტილებზე აჭერს.

ქართველი მასწავლებლებისთვის ეს ფილმი ალბათ ზედმეტად ისტერიული და მეტ-ნაკლებად უცხო აღმოჩნდება. ისინი ჩვეულნი არ იქნებიან მოსწავლეებთან ასეთ დაძაბულ კომუნიკაციას. ზოგიერთი საკითხი ალბათ მათ ღირსებასაც დაარტყამს. მართლაც, ფრანსუა მარინი შავ დღეშია: უხერხულ შეკითხვებზე პასუხის გაცემა უწევს; ხანდახან იძულებულია, შეურაცხყოფას წაუყრუოს და საუბარი განაგრძოს; მოზარდებთან სიტყვები წინასწარ შეარჩიოს. როცა ამას ვერ ახერხებს – ძვირად უჯდება. შესაძლოა, ზოგჯერ მაყურებელს სურვილი გაუჩნდეს, რომელიმე მოსწავლეს გვარიანი ალიყური წამოსცხოს, მაგრამ საფრანგეთში ეს დაუშვებელია და მხოლოდ თავის დამშვიდებას კი არ შეეცდებით, არამედ მოგინდებათ, როგორმე ეკრანს მიღმა გაძვრეთ და მასწავლებელსაც ურჩიოთ, ნერვები დაიწყნაროს.

მსურს ვისარგებლო შემთხვევით, რათა შორიდან მაინც სიტყვიერად გადმოგცეთ ის გრძნობები, რომელსაც განვიცდი. ნება მომეცით, ჩემი ხმა ფრანგი დესპანის, ბ-ნ არმან ბერნარის მეშვეობით მოგაწვდინოთ, რომელმაც თავაზიანად იკისრა ამ მისიის შესრულება. მთელი გულით ვუხდი მადლობას შვედეთის აკადემიას, რომელმაც უდიდესი პატივი მომაგო, პატივი, რომელსაც არათუ არ ველოდი, ამაზე ფიქრსაც ვერ გავბედავდი. მე მით უფრო ვხვდე­ბი მის მნიშვნელობას და, ამასთან, მით უფრო მეტად ვღელავ, როდესაც ვაცნობიერებ, რომ აღნიშნული ჯილდო, რომელიც, ჩემი სახით, ფრანგ მწერალს მიანიჭეს, შეიძლება განვიხილოთ, როგორც საფრანგეთის მიმართ სიმპათიისა და კეთილგანწყობის ნიშანი.

პრესტიჟი ნობელის პრემიისა აიხსნება მრავალი მიზეზით, მაგრამ, უპირველეს ყოვლისა, მისი ორმაგი თვისებით – იდეალის­ტურითა და ინტერნაციონალურით: იდეალისტურით, რამეთუ იგი მაღალი იდეებით შთაგონებული ნაწარმოებებისთვისაა განკუთვნილი, და ინტერნაციონალურით, რადგანაც მისი მინიჭება ხდება სხვადასხვა ქვეყნის მიღწევათა საგულდაგულო შესწავლისა და მთელი მსოფლიოს ინტელექტუალური მოღვაწეობის შეჯამების შემდეგ. ყოველგვარი მეორეხარისხოვანი მოსაზრების უარყოფით, – აქ მნიშვნელობა მხოლოდ სულიერ ღირებულებებს ენიჭება, – მსაჯულნი გონებით გადადიან იმ სფეროში, რომელსაც ფილოსოფოსები “გონის საზოგადოებას” უწოდებენ, რითაც მათ ზედმიწევნით მოჰყავთ სისრულეში ფონდის დამაარსებლის ჩანაფიქრი. თავის ანდერძში ალფრედ ბერნჰარდ ნობელი აცხადებს, რომ სურს ემსახუროს იდეალიზმსა და ხალხთა შორის ძმობის დამკვიდრების საქმეს. მან ზუსტად განსაზღვრა თავისი მიზანი, როდესაც ლიტერატურისა და სამეცნიერო მოღვაწეობისათვის დაწესებულ ჯილდოებთან ერთად დააწესა “მშვიდობის პრემიაც”.

გასაკვირი არაა, რომ ალფრედ ნობელის ჩანაფიქრი დაიბადა და განხორციელდა ისეთი მაღალი ინტელექტუალური კულტურის მქონე ქვეყანაში, როგორიც შვედეთია, იმ ხალხის წიაღში, რომელიც განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა ზნეობრივ საკითხებს, რომელიც მიხვდა, რომ მათ გადაწყვეტაზეა დამოკიდებული ყველა სხვა პრობლემის გადაჭრა, ხალხისა, რომელმაც – თუნდაც ერთი მკაფიო მაგალითით რომ ცხადვყოთ – პირველმა გააცნობიერა, რომ პოლიტიკური პრობლემები მეტწილად აღზრდის პრობლემებიდან იღებს სათავეს.