პროფესიული თვითგანვითარება და მისი ბარიერები

მიერ

22 აგვისტო, 2014 - 01:00

არაერთხელ აღგვინიშნავს, რომ სწავლებისა და სწავლის ხარისხს, უპირველეს ყოვლისა, პროფესიონალი მასწავლებელი განსაზღვრავს, მასწავლებელი, რომელიც მუდმივად ავლენს პროფესიული განვითარების სურვილსა და მზაობას. სწორედ მასწავლებელი, რომელიც საკუთარი საქმიანობის ობიექტური შეფასების შედეგების ანალიზის საფუძველზე მუდმივად ვითარდება, ქმნის პირობებს თითოეული მოსწავლის განვითარებისათვის.

ზოგიერთი თქვენგანი იკითხავს: არის კი მასწავლებელი, რომელსაც არ აქვს პროფესიული თვითგანვითარების სურვილი? სამწუხარო რეალობაა, მაგრამ მსოფლიოს არაერთ ქვეყანაში ჩატარებული კვლევები ადასტურებს, რომ ასეთი მასწავლებლების რაოდენობა არც თუ ისე მცირეა.

მაინც რა წინააღმდეგობები შეიძლება დაუდგეს წინ პროფესიულ თვითგანვითარებას და, პირიქით, რა უწყობს ხელს თვითგანვითარების პროცესს? სწორედ ამ კითხვებზე პასუხის გაცემის ცდაა ეს წერილი.

პროფესიულ თვითგანვითარებას შეიძლება ჰქონდეს სამი მიმართულება: თვითდამკვიდრება, თვითსრულყოფა და თვითაქტუალიზაცია.

თვითდამკვიდრება. მასწავლებელი თავის პროფესიაში სხვადასხვა მოტივით ცდილობს დამკვიდრებას: ეს შეიძლება იყოს მიბაძვა მისთვის იდეალური მასწავლებლისათვის, უბრალოდ სურვილი, არ იყოს სხვაზე ნაკლები, შური სხვების, ე.წ. „ვარსკვლავების” ან დირექციის ფავორიტების მიმართ და სხვ. ეს მოტივები ხშირად მასწავლებელს აძლევს სტიმულს იმუშაოს საკუთარ თავზე, იზრუნოს პროფესიულ თვითგანვითარებაზე. თუმცა არიან მასწავლებლები, რომლებიც თვითდამკვიდრებას არა პროფესიული განვითარებით, არამედ სხვადასხვა მანიპულატორული ტექნიკის საშუალებით ცდილობენ. თვითდამკვიდრების ამ ტექნიკების საშუალებით იქმნება საქმისათვის თავდადების, მაღალი ინტერესებისკენ სწრაფვის ილუზია, სინამდვილეში კი მასწავლებელი ამისათვის ყველა გზასა და ხერხს იყენებს, მათ შორის ზოგჯერ არაეთიკურსაც. სამწუხაროდ, ამის მაგალითები სკოლაში არც თუ იშვიათად გვხვდება. აი თუნდაც ასეთი: მასწავლებელი კლასში ნამდვილი დიქტატორია. საკუთარ ურთიერთობას მოსწავლეებთან აგებს შიშსა და მორჩილებაზე, მაგრამ ამ გზით აღწევს მაღალ აკადემიურ შედეგებს. ის არ მუშაობს საკუთარ თავზე, არ აქვს პროფესიული განვითარების სურვილი, რადგან დარწმუნებულია თავის ძალებში და შეუძლია იტრაბახოს კოლეგებთან საკუთარი წარმატებების შესახებ, დაიმკვიდროს თავი სწორედ ამ გზით.

არის თვითდამკვიდრების სხვა ტექნიკაც. მაგალითად, მასწავლებელი მუდმივად გამოთქვამს საყვედურებს მოსწავლეების მიმართ მათი სიზარმაცის, უნიჭობის, უცოდინრობის გამო, „ცუდი კლასი” მისთვის არის საკუთარი წარუმატებელი პედაგოგიური საქმიანობის გამართლების საშუალება. თვითდამკვიდრებისათვის მასწავლებელს მთელი პასუხისმგებლობა გადააქვს მოსწავლეებსა და მათ მშობლებზე და არ ეძებს წარუმატებლობის მიზეზებს საკუთარ თავში. აქედან გამომდინარე, არც პროფესიულ თვითგანვითარებაზე ფიქრობს.

ხელმძღვანელობასთან და კოლეგებთან თავის დამკვიდრებისათვის ზოგიერთი თავს იმით იწონებს, რომ ბევრს კითხულობს პედაგოგიურ სფეროში არსებული სიახლეების შესახებ, ასახელებს ავტორებს, მათ ნაშრომებს, სინამდვილეში არც ერთი არ წაუკითხავს. საკმარისია, ჩაეძიო, ეს ნათელი ხდება. მაგრამ ამისათვის უნდა იყოს ადამიანი, ვინც თავად არის კომპეტენტური და ვისაც თვითდამკვიდრების ამგვარი ტექნიკით მასწავლებელი ვერ „გააცურებს”.

ასეთი მანიპულაციური საშუალება ბევრია. ამიტომაც არის მნიშვნელოვანი სკოლის ხელმძღვანელი იყოს ექპერტ-ლიდერი, რომელიც ადვილად შეძლებს პროფესიულ თვითგანვითარებაზე ორიენტირებული მასწავლებლის გარჩევას ამგვარი ხერხებით მოქმედი მასწავლებლისაგან. სხვათა შორის, ამგვარი მანიპულაციებით მოქმედი მასწავლებლის ამოცნობის საუკეთესო საშუალება სკოლაში პროფესიული განვითარების ჯგუფების არსებობაა. ასეთი ჯგუფები მიზანმიმართული და ეფექტიანი საქმიანობით, თანამშრომლობითი ატმოსფეროს შექმნით არწმუნებენ ნეგატიური გზით თვითდამკვიდრებისაკენ მიდრეკილ მასწავლებლებს პროფესიული განვითარების აუცილებლობაში.

თვითსრულყოფა. თვითსრულყოფას ბიძგს აძლევს სურვილი აჯობო შენს თავს, მიაღწიო უფრო მაღალ შედეგებს, აიმაღლო ოსტატობა. ეს არის საკუთარ თავზე ყოველდღიური, ყოველწუთიერი მუშაობა, რომლის მიზანია ერთგვარ ეტალონთან მიახლოება (ჩვენს რეალობაში ეს შეიძლება იყოს მასწავლებლის პროფესიული სტანდარტით განსაზღვრული უფრო მაღალი საფეხური).

თვითსრულყოფის პროცესი, თავის მხრივ, გულისხმობს თვითანალიზს – ეს არის საკუთარი ძლიერი და სუსტი მხარეების აღმოჩენის პროცესი. იმის მიხედვით, რამდენად აღიარებს მასწავლებელი თავის სისუსტეებს, ირჩევა თვითსრულყოფის სტრატეგია. ამ ეტაპზე მასწავლებელი ქმნის თვითგანვითარების გეგმას, რომელშიც განსაზღვრავს, რა სახის საქმიანობები სჭირდება, იქნება ეს ტრენინგები, გაკვეთილზე დაკვირვება და უკუკავშირი, პროფესიული ლიტერატურის დამუშავება თუ სხვა; ადგენს განრიგს, როდის, რომელ თვეში რა გააკეთოს, როგორ შეაფასოს ამ გეგმის განხორციელების შედეგები, ვინ დაიხმაროს შეფასებაში და რა კორექტივები შეიტანოს პროფესიული თვითსრულყოფის შემდგომ ეტაპზე.

თვითაქტუალიზაცია – ეს არის თვითგანვითარების უმაღლესი დონე, რომელიც იწყება თვითსრულყოფისა და თვითდამკვიდრების (ოღონდ პოზიტიური ფორმებით) მომენტიდან და ხელშემწყობი პირობების შემთხვევაში გადის მათი ჩარჩოებიდან. ეს ხდება მაშინ, როცა პიროვნება იღებს საკუთარ პროფესიულ საქმიანობასთან სრული იდენტობის განცდას, ანუ გრძნობს, რომ ეს სწორედ მისი საქმეა. აქ შეძლებს ის სრულად გამოავლინოს საკუთარი თავი, საკუთარი შესაძლებლობები. მისთვის საქმე სიამოვნებაა და არა რუტინა. ის შემოქმედია მაშინაც კი, როცა ასრულებს უმნიშვნელო ამოცანას. მისთვის არ არსებობს წვრილმანი და მეორეხარისხოვანი საქმე. აქ აღარ არის საჭირო თვითსრულყოფისათვის საქმიანობების დაგეგმვა, რადგან თვითსრულყოფისაკენ სწრაფვა, ზრუნვა თვითგანვითარებაზე იქცევა ყოველდღიურ და ყოველწუთიერ აქტად, რომლის დროსაც ადამიანი სრულად ახდენს საკუთარი თავის რეალიზაციას და ისე აღწევს საზოგადოების მიერ თავისი საქმიანობის აღიარებას, რომ არც კი ფიქრობს თვითდამკვიდრებაზე. კვლევები ადასტურებს, რომ ასეთი მასწავლებლის სწავლების შედეგები გაცილებით მაღალია. თვითაქტუალიზებული პიროვნება თავადაც ბედნიერია და მოსწავლეებსაც აზიარებს ბედნიერების განცდას.

რა უშლის ხელს მასწავლებლებს პროფესიულ თვითგანვითარებაში?

ეს არის ის წინააღმდეგობები, რომლებიც შეიძლება ყველა ჩვენგანს შეხვდეს, მაგრამ ყველას არ შეუძლია მათი უმტკივნეულოდ გადალახვა, ზოგიერთი კი საერთოდაც ვერ ახერხებს ამას.

ეს წინააღმდეგობები შეიძლება იყოს შინაგანი და გარეგანი, განპირობებული სუბიექტური და ობიექტური ფაქტორებით.

გარე ობიექტური წინააღმდეგობებია:

·დაბალი ხელფასი, რომელსაც არ შეუძლია მინიმალური მოთხოვნილებების დაკმაყოფილება. მასწავლებელი იძულებულია იმუშაოს შექმნილი ვითარებიდან გამომდინარე, მაგრამ როგორც კი პოულობს სამსახურს უკეთესი ანაზღაურებით, მაშინვე ტოვებს სკოლას, ან ეძებს დამატებითი შემოსავლის წყაროს რეპეტიტორობით და არ რჩება დრო პროფესიული თვითგანვითარებისათვის.

·დიდი ოჯახი – ზრუნვა შვილებსა და ოჯახის სხვა წევრებზე ბევრ დროსა და ენერგიას ითხოვს და ამიტომ ვეღარ იცლის პროფესიული განვითარებისათვის.

·დიდი საათობრივი დატვირთვა, რომელიც არ გიტოვებს დროს თვითგანვითარებისათვის.

·ჯანმრთელობის მდგომარეობა – როცა ფიზიკური პრობლემები, მდგომარეობის გაუარესების მუდმივი შიში და მოლოდინი გიკარგავს პროფესიული თვითგანვითარების სურვილს.

გარე სუბიექტური წინააღმდეგობები:

·სასწავლო დაწესებულებაში არ არის შექმნილი პირობები მასწავლებლის პროფესიული განვითარებისათვის. არ ტარდება სამუშაო შეხვედრები, ტრენინგები. არ არსებობს პროფესიული განვითარების ღონისძიებების შესახებ მასწავლებლების ინფორმირების სისტემა.

·მტრული დამოკიდებულება, შური, ზეწოლა (ხელმძღვანელობისა თუ კოლეგების მხრიდან), კონფლიქტები – ყველაფერი ეს უკარგავს მასწავლებელს პროფესიული თვითგანვითარების სურვილს.

·სკოლის ხელმძღვანელობის მხარდაჭერისა და დახმარების არარსებობა, რაგდან მას არ სურს შემოქმედი, განვითარებაზე ორიენტირებული მასწავლებლები (ასეთი მასწავლებლების მართვა რთულია).

შინაგანი ობიექტური წინააღმდეგობები:

·თვითგანვითარების სურვილის არარსებობა შაბლონებისა და სტერეოტიპების ერთგულების გამო.

·თვითგანვითარების მოტივისა და მოთხოვნილების არარსებობა.

·თვითიდენტიფიკაციისა და რეფლექსიის დაბალი დონე.

·თვითგანვითარებისა და თვითსრულყოფის სტრატეგიების ფლობის დაბალი დონე.

შინაგანი სუბიექტური წინააღმდეგობები:

·ინერტულობა, სიზარმაცე. ცვლილებების მიმართ ნიჰილისტური დამოკიდებულება, პიროვნული ზრდის სურვილის არქონა.

·პროფესიაში განხიბვლა მარცხის, წარუმატებლობის გამო, პროფესიის აღქმა, როგორც „ნერვების მომშლელისა”, რომელიც არ გაძლევს ცხოვრებით კმაყოფილების საშუალებას.

·თავდაჯერებულობა, თვითკმაყოფილება („მე ისედაც ყველაფერი ვიცი…”), რომელიც ბლოკირებას უკეთებს თვითგანვითარებისკენ სწრაფვას.

·უარყოფითი დამოკიდებულება ყოველგვარი სიახლის მიმართ, რადგან სიახლე არღვევს მყუდროებას და აიძულებს მასწავლებელს იმუშაოს საკუთარ თავზე მაშინ, როცა ის დარწმუნებულია, რომ არანაირი ინოვაცია არ სჭირდება განათლებას.

ამ წინააღმდეგობების ჩამოთვლა კიდევ შეიძლება, მაგრამ მთავარი ის არის, როგორ გადავლახოთ ისინი?

არიან პედაგოგები, რომლებსაც შეუძლიათ პროფესიულ თვითგანვითარებაზე ზრუნვა პრაქტიკულად ყველა პირობებში. ესენი არიან შემოქმედი, საკუთარი საქმეზე უზომოდ შეყვარებული მასწავლებლები. არიან ისეთებიც, რომლებსაც სჭირდებათ გეზის მიცემა, მოტივირება, მხარდაჭერა და მეთოდური დახმარება, ხელსაყრელი პირობების შექმნა. თუ ისინი ამ პირობებში მოახერხებენ საკუთარი თავის რეალიზებასა და თვითდამკვიდრებას, საქმისადმი დამოკიდებულებით დაუახლოვდებიან პირველ ჯგუფს. ამიტომ მნიშვნელოვანია შემოქმედებითი და მხარდამჭერი ატმოსფეროს შექმნა, რომ ყველა პედაგოგს გაუჩნდეს თვითგანვითარების სურვილი.

ასეთი ატმოსფერო კი გულისხმობს:

·მასწავლებლის საქმიანობის შეფასების ობიექტური, სამართლიანი და გამჭვირვალე სისტემის არსებობას.

·წარმატებული მასწავლებლების წახალისებისა და აღიარების სისტემის არსებობას.

·თანამშრომლობით და მხარდამჭერ გარემოს, რომელშიც ყველასათვის ცნობილია ერთმანეთის ძლიერი და სუსტი მხარეები და ურთიერთთანადგომით წყდება პრობლემები.

·შემოქმედებითობის მხარდაჭერასა და წახალისებას ადმინისტრაციის ძალდატანებისაგან „თავისუფალი სივრცის” მიცემით მასწავლებლებისათვის.

·ნდობასა და პატივისცემაზე დამყარებულ ურთიერთობებს, როცა მასწავლებელზე ხდება მნიშვნელოვანი ფუნქციების დელეგირება და გაფართოება.

·დაცულობისა და სკოლისადმი მიკუთვნებულობის განცდის არსებობას.

თუ ამგვარ ატმოსფეროში მასწავლებელი მაინც არ გამოამჟღავნებს თვითგანვითარების სურვილს, მაშინ უნდა იფიქროს: არის კი იქ, სადაც უნდა იყოს?..

პედაგოგთა ჩართვა განათლების რეფორმაში (II ნაწილი)

მიერ

admin

22 აგვისტო, 2014 - 01:00

პედაგოგთა ჩართვა განათლების რეფორმაში (II ნაწილი)

(ვასრულებთ მასწავლებლის პროფესიული განვითარების და კარიერული ზრდის მსოფლიო გამოცდილების მიმოხილვისადმი მიძღვნილი წერილების სერიას. ბოლო ორ წერილში შევეხებით ისეთ უმნიშვნელოვანეს საკითხს, როგორც არის რეფორმაში პედაგოგიური საზოგადოების ჩართვა. ჩვენი წერილები ეყრდნობოდა ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის განათლების ექსპერტების 2011 წლის მოხსენებას. მოხსენება მომზადებულია ანდრეას შლეიხერის (გერმანია) მიერ, რომელიც არის განათლების მკვლევარი, ეკონომიკური და კულტურული განვითარების ორგანიზაციის (OECD) PISA-ს ერთ-ერთი ხელმძღვანელი და კოორდინატორი.

მოხსენება ეყრდნობა შემდეგ კვლევებს, მოხსენებებს და მონაცემებს:

1.OECD Program for International Student Assessment (PISA) and the OECD Teaching

and Learning International Survey (TALIS )

2.OECD ’s comparative policy review Teachers Matter;

3. The reports of the ILO /UNESCO Committee of Experts on the Application of the Recommendations concerning Teaching Personnel;

4. OECD ’s annual data collection Education at a Glance;

5. OECD ’s report Strong Performers and Successful Reformers;

6. OECD ’s review of Evaluation and Assessment Frameworks for Improving School Outcomes;

7. OECD ’s study Evaluating and Rewarding the Quality of Teachers – International Practices;

8.OECD’s report Making Reform Happen

9. Outcomes from the recent meeting of OECD Education Ministers in November 2010. )

პედაგოგთა რეფორმებში მონაწილეობის მნიშვნელობა თანდათან იზრდება. მათი განხილვა უნდა ხდებოდეს როგორც ნაციონალური პროფესიონალური ორგანიზაციების, ასევე პედაგოგების მონაწილეობით.

განათლების რეფორმაზე მუშაობა პედაგოგთან პარტნიორობით სულ უფრო მეტ აღიარებას პოვებს პოლიტიკოსებს შორის. OECD-ს ქვეყნების განათლების მინისტრთა შეხვედრაზე დუბლინში 2004წ. განმათლების რეფორმაში მასწავლებლების მონაწილეობას ყველამ მხარი დაუჭირა: „მინისტრებმა პირობა დადეს, ჩაეტარებინათ კონსულტაციები და კოლექტიური ღონისძიებები. ისინი ენთუზიაზმით შეხვდნენ იმ ამბავს, რომ პედაგოგიური ორგანიზაციები მონაწილეობას მიიღებენ პედაგოგთა ატესტაციის ახალი მიდგომების და მათი კარიერული ზრდის შემუშავების პროცესში. „საზოგადოების დიალოგი – განათლების სისტემის რეფორმის წარმატების საწინდარია. მასწავლებლების აქტიური მონაწილეობის გარეშე, ანუ მათ გარეშე, ვინც პირველ რიგში აგებს პასუხს რეფორმის განხორციელებაზე, საგანმანათლებლო განათლების სისტემას არც უნდა ჰქონდეს იმედი, რომ სწავლებას გააუმჯობესებს”. კომისიის ექსპერტებმა ასევე აღნიშნეს, რომ „განათლების საკითხებზე საზოგადოებრივი დიალოგი უმრავლეს ქვეყნებში ცუდად რეგულირდება და გადაწყვეტილების მიღების პროცესები არასტაბილურია”. 2006წ. კომისიამ თქვა: ძირითადი პირობა, რომ დიალოგი შედგეს – დემოკრატიული კულტურა, კანონების და წესების და იმ მექანიზმების პატივისცემაა, რომელიც შესაძლებლობას აძლევს ადამიანებს ინდივიდუალურად ან კოლექტიურად გამოხატონ თავიანთი შეხედულებები, რომელიც მათ ყოველდღიურ პირადულ ან პროფესიონალურ საკითხებს ეხება.

ეს გულისხმობს პროფესიული თავისუფლების პატივისცემას და პედაგოგთა აქტიურ მონაწილეობას პროფესიული საკითხების გადაწყვეტაში – რომელიც სასწავლო გეგმას, პედაგოგიურ თეორიასა და პრაქტიკას, მოსწავლეთა შეფასების გაუმჯობესებასა და განათლების სტრუქტურას ეხება. განათლების მართვის ორგანოები და მასწავლებელთა პროფკავშირები უნდა შეეცადონ პრობლემის ერთად გაანალიზებას და გადაწყვეტილების მიღებას. მონაწილეობა და კონსულტაციები – ეს პანაცეა არ არის სირთულეების გადალახვისას, თუმცა ის ერთადერთი მექანიზმია შიშებთან ბრძოლისა და დადებითი კლიმატის შესაქმნელად.

კონსულტაციების გარდა არსებობს ინსტიტუციები, რომლებსაც შეუძლიათ, ხელი შეუწყონ დიალოგის განვითარებასა და მასწავლებლებისა და მათი პროფესიული ასოციაციების მოზიდვას პოლიტიკის ფორმირებისთვის. ზოგიერთ ქვეყანაში პედაგოგებს და სხვა დაინტერესებულ ჯგუფებს ინსტიტუციონალურად აქვთ საშუალება მონაწილეობა მიიღონ პოლიტიკის შემუშავებაში და, რაც მთავარია, პედაგოგიური განათლების ხარისხის პროფესიული ნორმებისა და სტანდარტების განსაზღვრის შემუშავებაში, სწავლების ეფექტურობასა და პროფესიულ განვითარებაში. ასეთი ორგანიზაციები ცდილობენ დამოუკიდებლობის მიღწევას – შესაბამისობა, რომელიც უკვე დიდი ხანია არსებობს სხვა პროფესიებში, როგორიცაა მედიცინა, საინჟინრო საქმე და მართვა.

მაგალითად ავსტრალიაში პედაგოგები ქვეყანაში პროფესიული ნორმების დადგენაში მონაწილეობენ. ავსტრალიის პედაგოგთა და სკოლების ხელმძღვანელთა ინსტიტუტმა (Australian Institute for Teaching and School Leadership, AITSL) საბოლოოდ მასწავლებელთა ნაციონალური პროფესიული ნორმები შემოიღო, ხოლო ფედერალურმა და შტატის განათლების მინისტრებმა ის დაამტკიცეს. ამ ნორმებში ჩადებულია, თუ რა უნდა იცოდეს პედაგოგმა თავისი პროფესიული მოღვაწეობის სხვადასხვა ეტაპზე – იქნება ის ახალი კურსდამთავრებული, გამოცდილი სპეციალისტი, პირველი კლასის სპეციალისტი თუ წამყვანი სპეციალისტი. მისი კვალიფიკაცია ფასდება სამ სფეროში: პროფესიული ცოდნა, პროფესიული პრაქტიკა და პროფესიული ურთიერთმოქმედება. AITSL-მა განათლების ეროვნული კავშირი დამოუკიდებელი სტრუქტურის შემადგენლობაში შეიყვანა, რომელიც განათლების რეფორმაში ნაციონალურ ლიდერს წარმოადგენს და უმაღლეს სტანდარტებს სთავაზობს სწავლებასა და სკოლების ხელმძღვანელობაში, რომელზეც ორიენტირდებიან ფედერალური ხელისუფლების ასევე შტატების და ტერიტორიების ჩინოვნიკები. AITSL უზრუნველყოფს საერთოეროვნული პროფესიული სტანდარტების დაცვას, ასტიმულირებს და ხელს უწყობს მასწავლებლებისა და სკოლების ხელმძღვანელების პროფესიულ განვითარებას, მეცნიერების სხვადასხვა სფეროს სპეციალისტების თანამშრომლობას და კავშირი აქვს წამყვან პროფესიულ ორგანიზაციებთან.

ამგვარად, მასწავლებლებს შესაძლებლობა ეძლევათ უფრო აქტიური მონაწილეობა მიიღონ პროფესიაში ვარგისობის კრიტერიუმების, კარიერული ზრდის პირობების და არაეფექტური პედაგოგების გათავისუფლების მიზეზების განსაზღვრაში. ასეთი მიდგომა შეესაბამება მასწავლებლის სტატუსთან მიმართებაში იუნესკოს მიერ შემუშავებულ რეკომენდაციებს.

ფინელმა პედაგოგებმა დიდი ხანია მაღალპროფესიული სტატუსი მიიღეს, მაგრამ მხოლოდ ცოტა ხნის წინ მიაღწიეს ისეთ ნდობას, რომელიც მათ საშუალებას აძლევს განათლების რეფორმაზე აიღონ პასუხისმგებლობა.

შესაძლებელია, რეფორმის დროს განსაკუთრებულ სირთულეს ნდობა წარმოადგენს. ნდობას კანონის ძალით ვერ დაამყარებ. ის განსაკუთრებული როლი, რომელსაც ნდობა თამაშობს ფინეთის ხელისუფლებასა და პედაგოგების ურთიერთობას შორის, შეიძლება ეჭვქვეშ დააყენოს ფინეთის გამოცდილების გამოყენება სხვა ქვეყნებში, განსაკუთრებით თუ ნდობას რეფორმის გატარების წინაპირობად განვიხილავთ. მაგრამ რაც შეეხება პედაგოგების და მთლიანად საზოგადოების ურთიერთობას, ფინეთის გამოცდილება მეტყველებს იმაზე, რომ ნდობა ისეთივე პოლიტიკური გადაწყვეტილებების შედეგია, როგორც არსებული კულტურის პროდუქტი.

განათლების სისტემის აგებისას ფინეთი გამოდის იქიდან, რომ მოსწავლეები უკეთესად სწავლობენ მაშინ, როდესაც მასწავლებლები განწყობილნი არიან სასწავლებლად, მასწავლებელი კი ვერ შეიქმნის განწყობას, თუ ისინი ხელისუფლების მხრიდან ზეწოლას იგრძნობენ. ენდო მასწავლებელს – ნიშნავს, იცოდე მისი აზრი იმის შესახებ, რა უნდა გაკეთდეს იმისათვის, რომ გაუმჯობესდეს მოსწავლეთა მიღწევები, იმოქმედონ ამ შეხედულების შესაბამისად და დაეხმარონ მასწავლებლებს აუცილებელი კვალიფიკაციის შეძენაში მოსწავლეთა მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად. პატივისცემა, რომლითაც ფინელი პედაგოგები დიდი ხანია სარგებლობენ, საიმედო საფუძვლად იქცა რეფორმის გატარებისთვის. მაგრამ ფინელმა მასწავლებლებმა მხოლოდ ახლახან მიიღეს დამოუკიდებლობა გადაწყვეტილების მიღებაში, რომელიც სასწავლო გეგმას, ატესტაციას და სხვა საკითხებს ეხება. ამ ნდობამ ხელისუფლების მხრიდან, ასევე უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულთათვის მინიჭებულმა სტატუსმა, რომლებმაც მაღალსელექციური პროგრამებით ისწავლეს, მასწავლებლები ისეთი სამუშაოებისთვის შთააგონეს, რომლებმაც კიდევ უფრო გააძლიერა მათდამი ნდობა მშობლებისა და საზოგადოების მხრიდან.

სისტემური კონსულტაციებისა და პოლიტიკოსების ძალისხმევის გარდა რეფორმის წარმატებისთვის დიდი მნიშვნელობა აქვს პედაგოგთა ურთიერთობას სკოლაში. ეს ნიშნავს, რომ ისინი, როგორც სასწავლო საზოგადოების წევრები, პასუხისმგებლობას იღებენ ცვლილებებზე.

ხელისუფლებასა და პედაგოგთა პროფკავშირებს შორის სტრატეგიული ურთიერთობების უზრუნველყოფა

პროფკავშირებსა და რეფორმატორებს შორის კონფლიქტი წარმატებულად დაიძლევა არა იქ, სადაც პროფკავშირი სუსტია, არამედ იქ, სადაც ის რეალურ ძალას წარმოადგენს და რეფორმატორებთან თანამშრომლობაზე მოდიან.

შეიძლება მოგეჩვენოთ, რომ პროფკავშირები ეწინააღმდეგებიან სასკოლო განათლების რეფორმის განხორციელების პროგრამებს, უპირატესობას ანიჭებენ ყოველდღიურ ეკონომიკურ პრობლემებს და არა იმას, რაც კვლევების მიხედვით, მოსწავლეებს წარმატების მიღწევაში ეხმარება. მაგრამ ის, რომ მოსწავლეთა მოსწრების საუკეთესო მაჩვენებლების ქვეყნებში, მასწავლებელთა პროფკავშირები წარმოადგენს რეალურ ძალას და რაც უფრო წარმატებულია ქვეყნის განათლების სისტემა, უფრო სავარაუდოა, რომ ხელისუფლება კონსტუქციულად თანამშრომლობს პროფკავშირებთან და პედაგოგებს უყურებენ, როგორც საიმედო კოლეგებს, ეს დადგენილი ჭეშმარიტებაა.

როდესაც პედაგოგები და მათი ორგანიზაციები სამინისტროების ჩინოვნიკების სახით კონსტრუქციულად თანამშრომლობენ ხელისუფლებასთან, კითხვები, რომლებიც ეხება კოლექტიურ შეთანხმებას, იოლად შეიძლება გამოვყოთ პროფესიონალური კითხვებისგან.

ბოლო, მაგრამ არანაკლებ მნიშვნელოვანი შენიშვნა: ბოლო წლებში მასწავლებელთა პროფკავშირებმა მჭიდრო კავშირები დაამყარეს საზღვარგარეთთან ძირითადად საერთაშორისო კვლევითი საგანმანათლებლო ქსელის საშუალებით (Research Network of Education Internacional). ქვეყნის შიგნით პედაგოგთა პროფკავშირების კვლევითი დანაყოფები მჭიდროდ თანამშრომლობენ სამინისტროებში თავიანთ კოლეგებთან, დამოუკიდებელ კვლევით ინსტიტუტებთან და უნივერსიტეტებთან. მოღვაწეობის ეს მიმართულება ძალიან მნიშვნელოვანია, რადგან ხელს უწყობს კონსტრუქციულ დიალოგს, რომელიც კვლევებს ეფუძნება.

დ ა ს კ ვ ნ ა

ჩვენ მიერ განხილული მოხსენების მიზანია, განათლების სფეროში ნებისმიერი ცვლილებისას მასწავლებლის უმნიშვნელოვანესი როლის ხაზგასმა. ცალკეული ქვეყნების მაგალითი, რომლებმაც წარმატებას მიაღწიეს მასწავლებლის პროფესიის პრესტიჟის ამაღლების კუთხით, მოწმობს იმაზე, რომ ფართო უფლებამოსილება და შესაბამისი ანაზღაურება ამ პროფესიაში იზიდავს განსაკუთრებით ნიჭიერ კურსდამთავრებულებს. მართლაც, მასწავლებლის სტატუსი და სპეციალისტების მომზადების დონე სხვადასხვა ქვეყნებში საოცრად კონტრასტულია. ამ დონის მნიშვნელოვანი ამაღლება და პრესტიჟის აწევა არცთუ ისე იოლია. მოხსენებაში ჩვენ ვსაუბრობთ ამ საკითხის მოგვარების სხვადასხვა მეთოდზე, რომელიც გამოიყენება კადრების შერჩევისას და რაც კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია. ნიჭიერ კურსდამთავრებულებს ნაკლებად მიიზიდავს სწავლება, თუ ისინი დაინახავენ, რომ პრაქტიკოსი მასწავლებლების დონე დაბალია და მათ, როგორც სპეციალისტებს არ ენდობიან.

იმისათვის, რომ ამაღლდეს მასწავლებლის პროფესიული განვითარების დონე, საჭიროა პედაგოგთა პროფესიული განვითარების კარგად მოფიქრებული მეთოდების გამოყენება, რომელიც დიდ რესურსს მოითხოვს. მაგრამ არ უნდა შემოვიფარგლოთ მხოლოდ კვალიფიკაციის ამაღლების დამატებითი კურსების შექმნით. პირველ რიგში, პროფესიული განვითარება უნდა ვაქციოთ, როგორც ცალკეული მასწავლებლის კარიერული ზრდის, ასევე მთლიანად განათლების სისტემაში ცვლილებების განუყოფელ ნაწილად. კარიერული წინსვლისას აუცილებელია სწავლების სისტემა შესაბამისობაში მოდიოდეს სამუშაო ადგილთან, ატესტაციასთან და ანაზღაურებასთან. სწავლება, რომელიც ხელს შეუწყობს ინდივიდუალური პროფესიული დონის განვითარებას და პედაგოგთა თანამშრომლობას, ეხმარება სწავლების მეთოდების გაუმჯობესებას. ამიტომ ისინი მუდმივად კავშირში უნდა იყვნენ ერთმანეთთან.

დაბოლოს, განათლების რეფორმის სისრულეში მოყვანისას ძალიან ხშირად იჩენს თავს არაპროგნოზირებადი პროცესები. აქ მნიშვნელოვანია შედგეს კონსტრუქციული დიალოგი პედაგოგებისა პოლიტიკოსებთან და ჩინოვნიკებთან იმისათვის, რომ ისინი რეფორმის ძირითადი მიზნების გაგებისას იყვნენ ერთსულოვნები. ეს არ ნიშნავს ცალკეული ჯგუფების ინტერესების იგნორირებას: არსებული სისტემის ცვლილებას ყოველთვის თან სდევს კომპრომისების ძიება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ის რომელიმე მხარეს აზარალებს. მიუხედავად ამისა, როგორც მსოფლიო პრაქტიკამ გვიჩვენა, თანამშრომლობის მოდელი განათლების რეფორმის დროს შეიძლება საკმაოდ ეფექტური აღმოჩნდეს.

სტატია მოამზადდა – „Building a high-quality teaching profession. Lessons from around the world”

– მოხსენების საფუძველზე, რედაქტირება გაუკეთა კახა ჟღენტმა.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1.Building a High-Quality Teaching Profession Lessons from around THe worLd – https://asiasociety.org/files/lwtw-teachersummit.pdf

2.https://www.oecd.org/education/school/programmeforinternationalstudentassessmentpisa/47506177.pdf

3.«Учитель как специалист высокой квалификации: построение профессии.Уроки со всего мира» – Вопросы образования.2011

მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების თანამედროვე მოდელები

მიერ

admin

22 აგვისტო, 2014 - 01:00

განათლების ხარისხის ამაღლება სკოლაში მასწავლებლის შრომის ინტენსიფიკაციას უკავშირდება. იმისათვის, რომ მოსწავლეებს 21-ე საუკუნეში საჭირო შემოქმედებითი და ანალიტიკური უნარ-ჩვევები განუვითარდეთ, მასწავლებლებმა უნდა ისწავლონ ისე სწავლება, რომ მაღალი დონის სააზროვნო უნარ-ჩვევები და ქცევითი მოდელები წარმოაჩინონ. ამ რთული მისიის შესრულებისთვის განათლების სისტემამ მასწავლებლები უნდა უზრუნველყოს უფრო ეფექტიანი მომზადებით (კერძოდ, პროფესიული განვითარებით), ვიდრე ეს აქამდე ტრადიციულად ხორციელდებოდა.

ტერმინი “პროფესიული განვითარება” ნიშნავს მოწესრიგებულ, უწყვეტ და ინტენსიურ მიდგომას მასწავლებელთა შრომის ეფექტიანობის გაუმჯობესებისადმი იმ საბოლოო მიზნით, რომ კიდევ უფრო ამაღლდეს მოსწავლეთა მიღწევები.

გავეცნოთ თანამედროვე მოთხოვნებს მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების მიმართ.

I.პროფესიული განვითარება ხელს უწყობს მოსწავლეთა მიღწევების ამაღლებაზე კოლექტიურ პასუხისმგებლობას. მასწავლებელთა პროფესიული განათლება ისე უნდა წარიმართოს, რომ იგი:

1.შეესაბამებოდეს ეროვნულ სასწავლო გეგმას და სკოლის განვითარების მიზნებს;

2.მიმდინარეობდეს სკოლაში თანამშრომლებთან ერთად და მას უძღვებოდნენ სკოლის დირექტორები ან სკოლის ბაზაზე პროფესიული განვითარების ლიდერები – მწვრთნელები, მენტორები, ფასილიტატორები და სხვა;

3.პერიოდულად ხორციელდებოდეს თანამშრომლების დადგენილ ჯგუფებში პრაქტიკის გაუმჯობესების უწყვეტი ციკლების სახით. ეს ციკლი მოიცავს:

–მოსწავლეების, მასწავლებლების და სკოლის საჭიროებების ღრმა ანალიზს, რომელიც მოსწავლეებისა და მასწავლებლების შესახებ მონაცემებს ეფუძნება;

–პედაგოგების განათლების მიზნების განსაზღვრას ამ მონაცემების საფუძველზე;

–დასახული მიზნების მიღწევას თანმიმდევრული, უწყვეტი და მონაცემებზე დაფუძნებული სასწავლო სტრატეგიებით, როგორიცაა, მაგალითად, გაკვეთილებზე დაკვირვება და განმავითარებელი შეფასების დამკვიდრება;

–სწავლებასთან დაკავშირებულ წვრთნას ან სხვა სახის დახმარებას, რომელიც ხელს შეუწყობს ახალი ცოდნისა და უნარ-ჩვევების გადატანას გაკვეთილებზე;

–პროფესიული განვითარების ეფექტიანობის რეგულარულ შეფასებას დასახული მიზნების, სწავლების გაუმჯობესების, მოსწავლეთა მიერ ეროვნული სასწავლო გეგმით განსაზღვრული შედეგების მიღწევის მიმართულებით;

–დაინტერესებული მხარეების ინფორმირებას მიმდინარე პროცესებისა და წარმატებების შესახებ სწავლებასა და მოსწავლეთა მიღწევებში;

–საჭიროების შემთხვევაში, გარე დახმარებას უზრუნველყოფას.

II.ზემოთ აღწერილი პროცესების მხარდაჭერა შესაძლებელია ისეთი ღონისძიებებით, როგორებიცაა: პროფესიული განვითარების კურსები, სემინარები, ქსელები, კონფერენციები და სხვა. ეს ღონისძიებები უნდა:

1.შეესაბამებოდეს სკოლაში პროფესიული განვითარებისთვის პედაგოგების მიერ დასახულ მიზნებს;

2.აღრმავებდეს სკოლის ბაზაზე მიმდინარე პროფესიულ განვითარებას;

3.ტარდებოდეს მოგებაზე ორიენტირებული ან არამომგებიანი ორგანიზაციების მიერ, როგორებიცაა: უნივერსიტეტები, საგანმანათლებლო მომსახურების დაწესებულებები, სპეციალისტთა/ექსპერტთა ქსელები და სხვა.

დავაზუსტოთ მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების შინაარსი, კონტექსტი და დიზაინი ამგვარი მიდგომის ფარგლებში.

პროფესიული განვითარების შინაარსი

მასწავლებელთა წვრთნა, რომელიც, ძირითადად, მოკლევადიანი ტრენინგ-სემინარებითა და ვორკშოპებითაა წარმოდგენილი, უფრო მეტად უნდა იყოს ორიენტირებული მათი კომპეტენციების რეალურ ზრდაზე და ნაკლებად გულისხმობდეს მათთვის, უბრალოდ, სალაპარაკო ფორუმის მოწყობას. აბსტრაქტულ განხილვებთან და ხანგრძლივ დისკუსიებთან შედარებით უპირატესობა უნდა მიენიჭოს აქტიური სწავლა/სწავლების, მოსწავლეთა შეფასების, დაკვირვებისა და რეფლექსიის უნარ-ჩვევების განვითარებაზე მუშაობას. უმჯობესია, მასწავლებლებმა იმეცადინონ სპეციფიკური შინაარსის სწავლების ხერხების დაუფლებაზე – ეს ბევრად მეტ პოზიტიურ ზეგავლენას მოახდენს მათ პრაქტიკაზე.

მასწავლებლებიც აღიარებენ და მრავალწლიანი გამოცდილებაც ადასტურებს, რომ პროფესიული განვითარების ღონისძიებებზე სასწავლო შინაარსი საგნობრივ-მეთოდიკური ხასიათის უნდა იყოს და, ამასთანავე, აქტიური სწავლა/სწავლების ხერხების გამოყენებით უნდა იყოს მიწოდებული. ეფექტი მით უფრო დიდია, რაც უფრო მჭიდროდ უკავშირდება სასწავლო მასალა ეროვნულ სასწავლო გეგმას.

პროფესიული განვითარების ერთ-ერთი წარმატებული ღონისძიება შესაძლოა დაიგეგმოს და განხორციელდეს ასე: სწავლის დაწყებამდე მასწავლებლებმა მონაწილეობა მიიღონ ხუთდღიან საზაფხულო ვორკშოპში და შემდეგ, წლის განმავლობაში, ყოველ ორ კვირაში ერთხელ შეხვდნენ და გაუზიარონ ერთმანეთს პრაქტიკაში წარმოქმნილი პრობლემები და მიღწევები. მათ შესაძლოა განიხილონ მოსწავლეთა შერჩეული ნამუშევრები, ან უყურონ გაკვეთილების ვიდეოჩანაწერებს, სადაც მოსწავლეები წყვეტენ სხვადასხვა სასწავლო პრობლემას. ამ შეხვედრებზე მასწავლებლები სწავლობენ აგრეთვე მოსწავლეთა მოტივირებულობის შეფასებას, საკლასო დისკუსიების წარმართვას, მოსწავლეთა ნაშრომების შეფასებას რუბრიკების საშუალებით და შეფასების ინსტრუმენტების შექმნას.

პროფესიული განვითარების კონტექსტი

პროფესიული განვითარება უფრო ეფექტიანია მაშინ, როდესაც სკოლის ძალისხმევა პროფესიულ განვითარებაზე იზოლირებული არ არის სხვა სასკოლო სარეფორმო ღონისძიებებისგან. იმისათვის, რომ თავიდან ავიცილოთ შეუსაბამობები მასწავლებლების მიერ ნასწავლსა და იმ ცოდნას შორის, რისი დანერგვაც რეალურად შესაძლებელია გაკვეთილებზე, სკოლებმა უნდა დაუკავშირონ სასწავლო პროგრამა, სტანდარტები, შეფასება და სწავლების ორგანიზაცია (კერძოდ, საკლასო-საგაკვეთილო სისტემა და მეცადინეობათა განრიგი) მასწავლებელთა პროფესიულ განვითარებას.

მაგალითად, საბუნებისმეტყველო საგნებში სტანდარტებისა და სასწავლო პროგრამის ცვლილებასთან დაკავშირებით, მასწავლებლებმა შესაძლოა, მონაწილეობა მიიღონ ინტენსიურ ექვსკვირიან საზაფხულო კურსებში, სადაც აითვისებენ ახალ სასწავლო შინაარსსა და მეთოდიკურ მიდგომებს. სასწავლო წლის განმავლობაში ისინი მონაწილეობას მიიღებენ ექვს სემინარში, რომლებიც მიეძღვნება სასწავლო პროგრამის თანაბარ მისაწვდომობას ყველა მოსწავლისთვის და ავთენტურ შეფასებას. გარდა ამისა, ისინი მოთხოვნისთანავე მიიღებენ რეკომენდაციებს რეგიონული ლიდერებისგან და გაუზიარებენ კოლეგებს საკუთარ მოსაზრებებს ყოველწლიურ კონფერენციაზე.

კვლევებში გამოაშკარავდა, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია თანამშრომლობითი და კოლეგიალური სასწავლო გარემო სკოლაში, რადგან სწორედ ეს განაპირობებს ცვლილებებს სკოლის მასშტაბით, როდესაც ინოვაცია სცილდება ერთი კლასის ფარგლებს. თუ ბევრი კლასი მონაწილეობს ინოვაციის დანერგვაში, მაშინ ისინი ქმნიან “კრიტიკულ მასას” და პრაქტიკა იცვლება მთელი სკოლის დონეზე. თუ მხოლოდ ერთი ან რამდენიმე მასწავლებელი ცდილობს ტრენინგ-სემინარებზე ათვისებული მიდგომების დანერგვას და საკუთარი პრაქტიკის შეცვლას, ეს, როგორც წესი, მარცხით მთავრდება, რადგან ისინი იზოლაციაში ხვდებიან – არ ჰყავთ თანამოაზრეები და თანამზრახველები კოლეგებს შორის, არ ჰყავთ მხარდამჭერები სკოლის ხელმძღვანელებს და მშობლებს შორის, ხოლო მოსწავლეები უჩივიან განსხვავებული მიდგომებისგან შექმნილ დისკომფორტს.

მასწავლებლებს შეუძლიათ ერთმანეთის მხარდამჭერი ჯგუფების შექმნა პედაგოგიური პრაქტიკის გაუმჯობესების მიზნით. ნდობით გაჯერებულ გარემოში მასწავლებლებს შეუძლიათ წარმართონ კვლევა და რეფლექსია, წამოჭრან აქტუალური საკითხები, დილემის წინაშე უკან არ დაიხიონ _ გარისკონ და საკუთარ თავზე აიღონ პასუხისმგებლობა შედეგებზე.

პროფესიული განვითარების დიაზაინი

პროფესიული განვითარების პროგრამის დიზაინი უნდა ითვალისწინებდეს იმას, თუ როგორ სწავლობენ მასწავლებლები. პროფესიული განვითარების ღონისძიებებზე აქტიური სწავლა/სწავლების შესაძლებლობა მათ საშუალებას აძლევს, გარდაქმნან საკუთარი სწავლება. ამგვარი შესაძლებლობები მოიცავს ახალი სტრატეგიების მოდელირებას, მათ გამოცდას და რეფლექსიას.

მაგალითად, გაამართლა მიდგომამ, როდესაც მათემატიკის მასწავლებლებმა მონაწილეობა მიიღეს მოსწავლეთა ნამუშევრების შეფასებაში ახალი კურიკულარული მოთხოვნებისა და შეფასების ნორმების გამოყენებით. პროფესიული განვითარების ღონისძიებებზე მასწავლებლები დააკვალიანეს იმ კონცეპტუალურ შეფერხებებში (მათემატიკური ცნებებისა და პროცედურების გაგება), რომლებსაც მოსწავლეები აწყდებოდნენ. მასწავლებლებმა ისწავლეს, თუ როგორ განჭვრიტონ წინასწარ მოსწავლეთა მხრიდან მოსალოდნელი გაუგებრობები ახალ მასალასთან დაკავშირებით (ე.წ. ტიპური შეცდომები) და გაუმკლავდნენ ამ მხრივ წარმოქმნილ პრობლემებს ახალი კურიკულუმის სწავლებისას.

საბოლოოდ დადგინდა, რომ ტრადიციული ეპიზოდური, ფრაგმენტული ტრენინგები არ იძლევა სასურველ კუმულაციურ ეფექტს. მასწავლებელთა პრაქტიკა და მოსწავლეთა სწავლა, სავარაუდოდ, შეიცვლება, თუ მასწავლებლების პროფესიული განვითარება იქნება მოწესრიგებული, უწყვეტი და ინტენსიური. კვლევამ აჩვენა, რომ ის მასწავლებლები, რომლებმაც, სულ ცოტა, 80-საათიანი პროფესიული განვითარების პროგრამა გაიარეს წინა წელს, მნიშვნელოვნად აღემატებიან ინოვაციების დანერგვის მხრივ იმ კოლეგებს, ვინც ნაკლები დრო დახარჯა პროფესიულ განვითარებაზე. ამასთანავე, მოსწავლეთა მიღწევების ზრდა დაკავშირებულია პროფესიული განვითარების პროგრამებში მასწავლებელთა ინტენსიურ მონაწილეობასთან და დაუფლებული ინოვაციების უფრო ფართო გამოყენებასთან.

პროფესიული განვითარების ღონისძიებები, რომლებიც 14 საათზე მეტს არ გრძელდება, არავითარ ზეგავლენას არ ახდენს მოსწავლეთა მიღწევებზე. ყველაზე დიდი ეფექტი ისეთ პროგრამებს აღმოაჩნდა, რომლებიც 30-დან 100 საათამდე გრძელდება და 6-დან 12 თვემდეა გადანაწილებული.

დასკვნები

უპირველეს ყოვლისა, აღსანიშნავია, რომ ზემოთ აღწერილი მიდგომების მნიშვნელოვანი ნაწილი გაეროს ბავშვთა ფონდის მხარდაჭერით (პროგრამის კოორდინატორი _ მარიამ ყუფარაძე) საქართველოში პირველად განხორციელდა პროგრამაში “აქტიური სწავლება. სწავლის მეთოდები” (ავტორი _ პროფესორი ივან ივიჩი) ჯერ კიდევ 1998-2000 წლებში (პროგრამის ხელმძღვანელი საქართველოს განათლების სამინისტროს მხრიდან _ მიხეილ მინდაძე).

მაგალითად, სატრენინგო ციკლებს შორის ტრენერები კურირებდნენ სკოლებს, რომელთა მასწავლებლებსაც ჩაუტარეს ტრენინგი. ყოველი ტრენერი სამი თვის განმავლობაში აგრძელებდა თანამშრომლობას მასწავლებლებთან – ეხმარებოდა გაკვეთილების დაგეგმვაში ინოვაციური მეთოდების გამოყენებით; ესწრებოდა გაკვეთილზე და აკვირდებოდა მასწავლებლის ოსტატობის ზრდასა თუ მოსწავლეების რეაქციებს მასწავლებლის მიერ გამოყენებულ მიდგომებზე; მასწავლებელთან ერთად განიხილავდა მიღწევებსაც და სისუსტეებსაც; რეკომენდაციებს აძლევდა მას შემდგომი განვითარებისთვის; უზრუნველყოფდა ჩატარებული გაკვეთილების ვიდეოგადაღებებს და ერთობლივ განხილვებს კოლეგებთან და მასწავლებლებთან.

სწორედ ამავე პერიოდს და ანალოგიურ აქტივობებს ასახავს უცხოური კვლევების უმეტესი ნაწილი, რომელთა მიმოხილვაც მოცემულია წინამდებარე სტატიაში. მაშასადამე, ქართველი სპეციალისტები ფეხდაფეხ მიჰყვებოდნენ მსოფლიოში განვითარებულ ტენდენციებს მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების სფეროში. სამწუხაროდ, მოვლენათა სასურველი განვითარება შეფერხდა მიმდინარე რეფორმის საწყის პერიოდში, როდესაც მასწავლებელთა პროფესიული განვითარება სწორი, საგნობრივ-მეთოდიკური კალაპოტით არ წარიმართა და დავიდა ე.წ. ერთდღიან “სიმპოზიუმებში” მასწავლებელთა მონაწილეობამდე.

თუ შევაჯამებთ კვლევების შედეგებს, მივიღებთ შემდეგ სურათს:

I.კვლევები მხარს უჭერს მასწავლებელთა ისეთ პროფესიულ განვითარებას, რომელიც:

–გააღრმავებს მასწავლებლების მიერ მოსწავლეთა სასწავლო შინაარსისა და სწავლების მეთოდების ცოდნას;

–დაეხმარება მასწავლებლებს, ისწავლონ, თუ როგორ სწავლობენ მოსწავლეები სპეციფიკურ სასწავლო მასალას;

–შეუქმნის მათ აქტიური სწავლის ხელმისაწვდომ შესაძლებლობას;

–აათვისებინებს მასწავლებლებს ახალ მასალას, გამოაყენებინებს მათ პრაქტიკაში და მოახდენინებს რეფლექსიას მიღებულ გამოცდილებაზე (კოლეგებთან გაზიარების ჩათვლით);

–არის სკოლის სარეფორმო ძალისხმევის ნაწილი, რომელიც უკავშირებს სასწავლო პროგრამას, სტანდარტებს, შეფასებას და სწავლების ორგანიზაციას (კერძოდ, საკლასო-საგაკვეთილო სისტემას და მეცადინეობათა განრიგს) მასწავლებელთა პროფესიულ განვითარებას;

–თანამშრომლობითი და კოლეგიალურია;

–ინტენსიურია და უწყვეტია დროში.

II.კვლევები არ უჭერს მხარს მასწავლებელთა ისეთ პროფესიულ განვითარებას, რომელიც:

–ეფუძნება ერთჯერად ვორკშოპებს;

–შემოიფარგლება მხოლოდ მასწავლებელთა წვრთნით სწავლების ახალ ტექნიკაში ან ქცევაში;

–არ არის დაკავშირებული მასწავლებლის კონკრეტულ სასწავლო გარემოსთან და სასწავლო გეგმასთან;

–ეპიზოდური და ფრაგმენტულია;

–მასწავლებლისგან ელის ცვლილებების განხორციელებას იზოლაციაში და მხარდაჭერის გარეშე;

–არ უზრუნველყოფს მასწავლებლებისთვის უწყვეტი სწავლის შესაძლებლობას მრავალი დღისა და კვირის განმავლობაში.

სწორედ ასეთ მიდგომებს მოიცავს “მილენიუმის გამოწვევის კორპორაციის” სატენდერო განაცხადი. კერძოდ, ხაზგასმითაა შემოთავაზებული სკოლის ბაზაზე პროფესიული განვითარების მოდელი და სპეციალური სტატუსით აღჭურვილი სპეციალისტების მუშაობა სკოლაში. ესენი არიან სკოლის ბაზაზე პროფესიული განვთარების კოორდინატორები. შემოთავაზებულია აგრეთვე სპეციალური საგნობრივ-მეთოდიკური გზამკვლევების მომზადება, რომელთა სავარაუდო შინაარსი მოიცავს კლას-კომპლექტებთან მუშაობას, განსაკუთრებული საჭიროების მქონე მოსწავლეებთან მუშაობას, დიაგნოსტიკურ სწავლა/სწავლებას, მოსწავლეთა მოტივირების ხერხებს, შემოქმედებითი და კრიტიკული აზროვნების განვითარების ხერხებს.

“მილენიუმის გამოწვევის კორპორაციის” მიერ გამოცხადებულ ტენდერში, ტრადიციულ ტრენინგებთან ერთად, განიხილება მასწავლებელთათვის მისაღები ტემპით დაგეგმილი ონ-ლაინ ტრენინგებიც საინფორმაციო ტექნოლოგიების გამოყენებით; დისტანციური სწავლება, ვირტუალური საინფორმაციო რესურს-ცენტრის ამოქმედება საკუთარი ვებ-გვერდით, ონ-ლაინ კონფერენციებისა და ვორკშოპების მოწყობა მიზნობრივი აუდიტორიისთვის (მაგალითად, პროფესიული განვითარების კოორდინატორებისთვის) და სხვა.

მასწავლებლის თვითშეფასების მნიშვნელობა

მიერ

admin

22 აგვისტო, 2014 - 01:00

თვითშეფასების ეფექტური ინსტრუმენტები

მასწავლებლის თვითშეფასება შიდა სასკოლო შეფასების სისტემის, სკოლის განვითარების გეგმის, ინდივიდუალური პროფესიული განვითარების გეგმის ან გარე შეფასების შემადგენელი ნაწილი შეიძლება იყოს. წინამდებარე წერილში მასწავლებელთა თვითშეფასების დადებით მხარეებს, თვითშეფასების ინსტრუმენტებს და მათ გამოყენებას, აგრეთვე შესაძლო სირთულეებს მიმოვიხილავთ.

უპირველეს ყოვლისა, უნდა აღინიშნოს, რომ თვითშეფასების მიზნით შეფასების ინსტრუმენტების გამოყენებამდე საჭიროა წინასწარი ტრენინგი თვითშეფასების მეთოდებისა და შედეგების ანალიზში, ინსტრუმენტების შექმნის და/ან მოდიფიცირების საკითხებში. ტექნიკური ცოდნის გარდა, მნიშვნელოვანია, რომ შეფასების ინსტრუმენტები ითვალისწინებდეს და ეფუძნებოდეს პროფესიულ სტანდარტს. ისინი მასწავლებლის საჭიროებებზე უნდა იყოს მორგებული, რათა შედეგების გამოყენებით შესაძლებელი გახდეს სწავლების ხარისხის გაუმჯობესება. იმისათვის, რომ თვითშეფასების განმავითარებელი ინსტრუმენტები ეფექტურად გამოვიყენოთ, აუცილებელია მათი დიფერენცირება დამწყები და გამოცდილი მასწავლებლებისთვის. თვითშეფასების შედეგები, პირველ რიგში, სწავლების პროცესის, სასწავლო მასალების და ანგარიშგების გაუმჯობესებისთვის გამოიყენება. ასევე, რეკომენდებულია მასწავლებელთა თვითშეფასების შედეგების გამოყენება სკოლის განვითარების გეგმის ფორმირებისას.

მასწავლებლის თვითშეფასების საანალიზო სფეროები შეიძლება იყოს: პროფესიული ცოდნა, სწავლების მეთოდიკა და ტექნიკა, სასწავლო პროცესის მართვა, პროფესიული უნარები/თვისებები და მოსწავლეთა შეფასების პროცესი. აღსანიშნავია, რომ შიდა სასკოლო შეფასებისა და გარე შეფასების პროცესშიც სწორედ ამ მიმართულებების დაკვირვება ხორციელდება და ამდენად, თვითშეფასება მასწავლებლს შემაჯამებელი გარე შეფასების წარმატებით გავლაშიც შეუწყობს ხელს. უკეთესი წარმოდგენისთვის დეტალურად მიმოვიხილავ, თუ რა კომპონენტებს შეიძლება მოიცავდეს თითოეული მიმართულება.

·პროფესიული ცოდნა შედგება შემდეგი კომპონენტებისგან: საგნობრივი კომპეტენცია, სასწავლო გეგმა, წარმატებული პრაქტიკა, საგნობრივი მასალის მორგება მოსწავლეთა საჭიროებებზე, ადეკვატური სასწავლო მიზნები, დავალებები.

·სწავლების მეთოდიკა _ სასწავლო ამოცანების, აქტივობების და შეფასების შესაბამისობა სტანდარტებთან, ადეკვატური სტრატეგიები, ტექნიკები, დიფერენცირებული სწავლება, რესურსები, მასალა, მოსწავლეთა მონაცემების ანალიზი გრძელვადიანი სასწავლო გეგმების შესაქმნელად, ჩართულობა (მოსწავლეთა მოტივაცია სწავლისადმი/მონდომება/ხალისით სწავლა).

·სწავლების პროცესი _ სასწავლო მიზნების გაცნობა, მოსწავლეთა ცოდნის შემოწმება, მოსწავლეთა მომზადება ახალი მასალისთვის (თემისთვის), ახალი მასალის წარდგენა, ცოდნის გაღრმავება, ცოდნის გამოყენება, აზროვნებისა და სწავლის კულტურა, მოსწავლეების რეფლექსიის ხელშეწყობა.

·მასწავლებლის პროფესიონალური უნარები – გაკვეთილის დაგეგმვა, პოზიტიური ურთიერთობები / სასწავლო გარემო, ორგანიზება, წესები და პროცედურები, მოლოდინები, ნდობა, გუნდური მუშაობა, უსაფრთხო გარემო, მოსწავლეთა პატივისცემა, მიუკერძოებელი დამოკიდებულება, პროფესიულ განვითარებაზე ზრუნვა, კოლეგებთან თანამშრომლობა.

·მოსწავლეთა შეფასება _ გაზომვადი მიზნები, განმავითარებელი და შემაჯამებელი შეფასების გამოყენება, საჭიროებების გამოვლენა, სწავლების ეფექტურობის შეფასება, მოსწავლეებისთვის შეფასების ინსტრუმენტების/კრიტერიუმების წარდგენა/ახსნა; დროული, ხშირი, ეფექტური, ინდივიდუალური უკუკავშირის უზრუნველყოფა.

ცხადია, ყველა ამ სფეროს ანალიზი და თვითანალიზი შეუძლებელი იქნება გარკვეული პრიორიტეტების დასახვის და სტრატეგიის შემუშავების გარეშე. ასევე, მნიშვნელოვანია იმის გათვალისწინება, რომ თვითშეფასების ყველა სფეროსთვის, მასწავლებლის საჭიროებების და განვითარების მიზნების გათვალისწინებით, შესაბამისი ინსტრუმენტების შერჩევა იქნება საჭირო.

წარმოგიდგენთ მასწავლებლის თვითშეფასების ინსტრუმენტების სპექტრს და მათი შემუშავებისა და გამოყენების პრინციპებს.

თვითშეფასების ინსტრუმენტებს, მათი ფორმატის მიხედვით, პირობითად, სამ ძირითად კატეგორიად დავყოფ: თავისუფალი, სტრუქტურირებული და ინტეგრირებული. რაც შეეხება მათ გამოყენებას, თვითშეფასების ინსტრუმენტები შეიძლება იყოს განმავითარებელი და/ან შემაჯამებელი.

თავისუფალი ფორმატის თვითშეფასების ინსტრუმენტებს შორის ყველაზე ფართოდ გამოიყენება რეფლექსიის წერილობითი ან ზეპირი ფორმები, მულტიმედია საშუალებების გამოყენებით თვითდაკვირვება და შეფასება (მაგ., გაკვეთილის ვიდეო გადაღება და შემდგომი ანალიზი) და შენიშვნებისა და ჩანაწერების დღიური. რეფლექსია, ხშირ შემთხვევაში, მასწავლებლის პორტფოლიოს ნაწილად წარმოგვიდგება, თუმცა ის დამოუკიდებლადაც ხორციელდება. მისი მიზანია, მასწავლებელმა გააანალიზოს, თუ როგორია მისი დამოკიდებულება სწავლების პროცესისადმი, რა ურთიერთობა აქვს მოსწავლეებთან, რამდენად თავდაჯერებულია თავის კომპეტენციებში. რეფლექსიის დროს მასწავლებელს შესაძლებლობა აქვს, გააანალიზოს, დაასაბუთოს ან გააკრიტიკოს თავისი გადაწყვეტილებები, იფიქროს ამა თუ იმ სასწავლო ტექნიკის გამოყენებისას მოსწავლეთა რეაქციებზე და მათ უკუკავშირზე. მულტიმედია საშუალებების გამოყენება თვითშეფასების პროცესში უფრო და უფრო პოპულარული ხდება ტექნოლოგიების ფართოდ გამოყენებასთან ერთად. გაკვეთილის ვიდეო გადაღება და შემდგომი ანალიზი თვითანალიზის ერთ-ერთი საუკეთესო საშუალებაა, როგორც დამწყები, ისე გამოცდილი მასწავლებლებისთვის. მხოლოდ რეფლექსიით შეუძლებელია საგაკვეთილო პროცესის ყველა დეტალის აღქმა და საანალიზოდ გახსენება, ვიდეო გადაღება კი სკრუპულოზური ანალიზისთვის საუკეთესო მასალას იძლევა. რეფლექსია და ვიდეო გადაღება გარკვეული პერიოდულობით შეიძლება განახორციელოს მასწავლებელმა. ჩანაწერების დღიურის წარმოება ყველაზე მოქნილი მეთოდია. თუმცა ანალიზის სიღრმის თვალსაზრისით, დღიურში წარმოებული ჩანაწერები მყისიერ რეაგირებას უფრო ეფუძნება, ვიდრე საკითხის კომპლექსურ ანალიზს.

სტრუქტურირებული ფორმატის თვითშეფასების ინსტრუმენტებს განეკუთვნება: კრიტერიუმების ჩამონათვალი, კითხვარი, მოსწავლეთა გამოკითხვა, რანჟირებული შეფასება, რეიტინგის მინიჭება. აღნიშნული ტიპის ინსტრუმენტები შესაძლებელია ეფუძნებოდეს შესრულების კრიტერიუმებს, სასკოლო მიზნებს ან სკოლის სტრატეგიული განვითარების გეგმას, ეროვნულ სასწავლო გეგმას, მასწავლებელის პროფესიულ სტანდარტს, ეთიკის კოდექსს ან სხვა ნებისმიერ ნორმატიულ თუ პროცედურულ დოკუმენტს. სტრუქტურირებული ფორმატის ინსტრუმენტების საანალიზო საკითხები შეიძლება იყოს:

·როგორ ვხელმძღვანელობ (ან ვხელმძღვანელობ თუ არა) გაკვეთილის დაგეგმვისას სასწავლო გეგმით განსაზღვრული სტანდარტით?

·როგორ შევიმუშავებ გაკვეთილის დაგეგმვისას (ან შევიმუშავებ თუ არა) შეფასების სტრატეგიას და ინსტრუმენტებს?

·ვიყენებ თუ არა მრავალფეროვან შეფასების ინსტრუმენტებს სწავლის შედეგის და აკადემიური მიღწევის სტანდარტის შესაბამისად?

·რა დროს ვუთმობ შეფასებას?

·მოსწავლეებს ყოველთვის ვაცნობ და ვუხსნი გაკვეთილის მიზნებს?

·ვაძლევ თითოეულ მოსწავლეს უკუკავშირს ზეპირად და წერილობით?

·რა დამხმარე მასალას ვიყენებ?

·რა აქტივობებს ვიყენებ სპეციფიკური მიზნით?

·რა სტრატეგიას ვიყენებ საშუალო და სუსტ ბავშვებთან მუშაობისთვის?

·აკადემიური პასუხისმგებლობის გარდა რა ვალდებულებებს ვასრულებ?

·როგორ ვიყენებ საგაკვეთილო “ფანჯარას”?

·რა მეთოდებით ვუწყობ ხელს მოსწავლეების მოტივაციის ამაღლებას, რათა მათ მონაწილეობა მიიღონ კლასგარეშე აქტივობებში?

·კლასის მართვის რა მეთოდებს ვიყენებ?

·ვთანამშრომლობ კოლეგებთან, რათა უკეთ გავიგო მოსწავლეთა აკადემიური მოსწრების დონე სხვადასხვა კლასში?

·როგორ ვმუშაობ მშობლებთან?

·რა სახით შეიძლება პოზიტიური სასწავლო გარემოს შექმნა?

·როგორ ვინარჩუნებ სისუფთავეს კლასში?

·როგორ ვიცავ ვადებს?

შეკითხვების სახით ფორმულირება შეესაბამება კითხვარის ან გამოკითხვის მეთოდს. კრიტერიუმების ჩამონათვალის ან რანჟირების მეთოდის გამოყენებისას ზემოთ ჩამოთვლილი ტიპის შეკითხვები თხრობით ფორმას მიიღებს და რანჟირების შემთხვევაში, რამდენიმე სავარაუდო პასუხიც წარმოდგენილი იქნება.

ინტეგრირებული ფორმატის თვითშეფასების ინსტრუმენტებში ერთიანდება: მასწავლებლის პორტფოლიო, პროფესიული განვითარების გეგმა, შეფასების რუბრიკა, სწავლის შედეგების ანალიზი, მტკიცებულებათა შეკრება და არტეფაქტების შეგროვება-ანალიზი. ინტეგრირებული ფორმატის ინსტრუმენტების გარკვეული კომპონენტები სტუქტურირებულია სკოლის ან შემფასებლების მიერ განსაზღვრული სტანდარტის ნაწილში, ხოლო თავისუფალი ფორმატისაა მასწავლებლის ინდივიდუალური მიზნების და ამოცანების შესაბამისად.

მასწავლებლის პორტფოლიო მტკიცებულებებზე დაფუძნებული წერილობითი დოკუმენტია, რომელშიც მასწავლებელი ლაკონურად, სტრატეგიულად და სელექციურად განათავსებს ინფორმაციას მიმდინარე მიღწევების შესახებ. პორტფოლიო, როგორც წესი, 8-10 გვერდისგან შედგება და სამ ძირითად სფეროს მოიცავს: სწავლებას, კვლევას და ბენეფიციარებთან მუშაობის ხარისხს. პორტფოლიოში განთავსდება სასწავლო პროცესის ანალიზი, მასალები, გარე შეფასების შედეგები და მოსწავლეების მიღწევები. სწავლების მიმართულებით პორტფოლიო აღწერს მასწავლებლის მიერ გამოყენებულ მეთოდებს, მიზნებს, მასალებს, აქტივობებს. ბენეფიციარებთან მუშაობის ხარისხი განისაზღვრება თანამშრომელთა შეფასებების, სასკოლო რეიტინგების, წლიური შეფასებების, ჯილდოებისა და პრემიების, მოსწავლეებისგან, მშობლებისა და კოლეგებისგან მიღებული მადლობის წერილების მეშვეობით. მოსწავლეთა მიღწევები განისაზღვრება განმავითარებელი შეფასებების, შესრულებული პრე- და პოსტ-ტესტების, გამოცდების, პროექტების, პრეზენტაციების, ესეებისა და უკუკავშირის მეშვეობით.

პროფესიული განვითარების გეგმა იმავე კომპონენტებს მოიცავს, რასაც პორტფოლიო (მიზნები, სტრატეგია, სწავლების ტექნიკა, მასალები). პროფესიული განვითარების გეგმაში დამატებით განსაზღვრულია დავალებების შესრულებისთვის საჭირო ღონისძიებები და შესრულების ვადები. მრავალ ქვეყანაში პროფესიული განვითარების გეგმის წარმოება რესერტიფიცირების ავტომატური საშუალებაა.

მასწავლებელთა თვითშეფასების რუბრიკას მარტივი ცხრილის სახე აქვს. ის შეფასების სამიზნედ სამ კომპონენტს იღებს: სასწავლო გარემოს, სწავლების ტექნიკასა და კლასის/გაკვეთილის ორგანიზებას. თვითშეფასების სხვა ფორმებისგან განსხვავებით, რუბრიკაში აღინიშნება სასწავლო გარემოში არსებული ნეგატიური ფაქტორები ან შემთხვევები და განისაზღვრება მათი მოგვარების გზები, ასევე, სწავლების პროცესში წამოჭრილი შინაარსობრივი და ტექნიკური პრობლემები და მათი გადაჭრის გზები.

მტკიცებულებათა ნაკრები და არტეფაქტები შესაძლებელია პორტფოლიოს ფარგლებში შეგროვდეს, მასალების გაუმჯობესებისა და მენეჯმენტის შემადგენელი ნაწილი იყოს, ან დამოუკიდებელი მიზნისთვის გამოიყენოს პედაგოგმა (მაგალითად, საუკეთესო გაკვეთილის გეგმის კონკურსში).

მასწავლებლის მიერ თვითშეფასების განხორციელებას გარკვეული სირთულეებიც სდევს თან. როგორ ზემოთ აღინიშნა, აუცილებელია, მასწავლებლმა გაიაროს შესაბამისი ტრენინგი თვითშეფასების მეთოდებში, რათა უზრუნველყოფილი იქნას შეფასების სიზუსტე/სანდოობა, შეირჩეს სათანადო სფეროები შეფასებისთვის, შეფასების ინსტრუმენტები შეესაბამებოდეს სასწავლო მიზნებს, პროფესიულ სტანდარტებს და პროფესიული პრაქტიკის კრიტერიუმებს (სტანდარტები შეიძლება მოიცავდეს კომპეტენციებს, სამუშაო პროფილს, სამუშაოს აღწერას, ეთიკის კოდექსს, მასწავლებლის პროფესიულ სტანდარტს, წლიურ სამოქმედო გეგმას). ასევე, მასწავლებელმა სწორად უნდა განსაზღვროს მონაცემების შეგროვების მიზნობრიობა, უნდა შეაგროვოს სათანადო მონაცემები და განსაზღვროს თვითშეფასების გეგმის განხორციელების შესაძლებლობა.

ფეხბურთისათვის თავშეწირული სტუდენტის ამბავი

მიერ

admin

21 აგვისტო, 2014 - 01:00

“ცოტნე გმირია, დიდებული გმირი

ოღონდაც…

თუ ბიჭები ვართ, ნუ ვადიდებთ მარტოდენ ცოტნეს.

ვახსენოთ სახედაღრეჯილი ლომი მონღოლი

გმირობისა და ვაჟკაცობის უბადლო მცოდნე…”

როცა გასული საუკუნის 90-იან წლებში მომხდარ ერთ საოცარ ამბავს ვიხსენებ, მუდამ შოთა ნიშნიანიძის ეს მშვენიერი ლექსი მახსენდება. ეს ამბავი დიდ ჰოლანდიელ ფეხბურთელს, მარკო ვან ბასტენს უკავშირდება, რომელმაც “მილანში” მთელი ეპოქა შექმნა და კოჭის მძიმე ტრავმა რომ არა, ალბათ კიდევ ბევრჯერ აღაფრთოვანებდა ფეხბურთის ქომაგებს.

როდესაც მარკო ვან ვასტენმა კოჭის მძიმე ტრავმა მიიღო და მისი საფეხბურთო კარიერა ეჭვქვეშ დადგა, მილანური კლუბის ექიმმა, როდოლფო ტავანიმ საჯაროდ განაცხადა, რომ ჰოლანდიელი ფეხბურთელის საფეხბურთო მომავალი ძალიან ბუნდოვანი იყო და მისი ხსნა მხოლოდ ახალი კოჭის გადანერგვის შედეგად თუ შეიძლებოდა. ანუ ვინმეს მისთვის თავისი ორგანო უნდა დაეთმო და სამუდამოდ ინვალიდად დარჩენილიყო მხოლოდ იმიტომ, რომ ვან ბასტენს “სან სიროზე” ბურთი ძველებურად ეგორებინა.

ღმერთმა ნუ ქნას, ვინმე ასეთი რეალობის წინაშე დაგვაყენოს, მაგრამ ბევრი ადამიანი იცით, რომელიც საყვარელი ფეხბურთელის გამო, საკუთარ თავს სამუდამოდ დაკოჭლებისთვის გასწირავს?! მაგრამ გამოჩნდა 21 წლის მილანელი სტუდენტი, “მილანის” თავგადაკლული ტიფოზი, ვინმე პაოლო რინომენტი, რომელიც საავადმყოფოში გამოცხადდა, მოძებნა როდოლფო ტავანი და განუცხადა, რომ მარკო ვან ბასტენისა და “მილანისთვის” მზად იყო, საკუთარი კოჭი გაეღო. ეს იყო გამაოგნებელი ნაბიჯი რიგითი მილანელი ახალგაზრდა კაცის მხრიდან და ნიმუში იმისა, რომ ფეხბურთის არსებობა ღირს თუნდაც პაოლოსნაირი ხალხის აღმოსაჩენად!

“მილანის” საექიმო შტაბმა ბევრი ითათბირა და დაასკვნა, რომ ერთი ფეხბურთელის (თუნდაც მარკო ვან ბასტენისთანა დიდი ლეგენდის) კარიერის გასაგრძელებლად არ ღირდა ახალგაზრდა იტალიელი ბიჭის დაინვალიდება, მიუხედავად იმისა, რომ პაოლო რიმონეტი უკვე სრულწლოვანი იყო და სრული უფლება ჰქონდა საკუთარი ცხოვრებისა და ორგანოების ბედი თავად გადაეწყვიტა. ამას დაემატა ვან ბასტენის დიდი პროტესტი, რომელმაც მსგავს შეთავაზებაზე თავიდანვე მტკიცე უარი განაცხადა.

როდესაც ვან ბასტენს ეს ამბავი უამბეს, ახალგაზრდა ბიჭის დიდსულოვნებით გაოგნებულ დიდ ჰოლანდიელს თურმე ცრემლები წასკდა და პაოლოსთან შეხვედრა მოითხოვა. ფეხბურთელი ჯერ გულმხურვალედ ჩაეხუტა დიდსულოვან სტუდენტს, შემდეგ კი უთქვამს: “ასეთ გადაწყვეტილებას არც მეგობრები და არც ნათესავები არ მოგიწონებენ. ალბათ გიჟადაც შეგრაცხავენ. მე კი, მთელი ცხოვრება გული უნდა მტკიოდეს იმის გამო, რომ ჩემ გამო დაინვალიდდი. მოდი, მოხდეს ის, რაც მოსახდენია – თუ ღმერთს არ სურს, რომ მე ფეხბურთის თამაში გავაგრძელო, დაე, იყოს ასე!”

ფეხბურთთან მწყრალად მყოფი ადამიანები ფეხბურთის თავგადაკლულ ქომაგებს ხშირად გიჟებსა და გადარეულებს ეძახიან. ეს ამბავი რომ გაიგონ, მსგავსი აბსურდული შეხედულებები ალბათ კიდევ უფრო განუმტკიცდებათ. რას ვიზამთ, ჩვენ არ შეგვიძლია ადამიანების შეცვლა. თავის დროზე ალბათ ცოტნე დადიანსაც გიჟად ჩათვლიდნენ სრულიად “გაუმართლებელ” რისკზე წასვლისა და “აუტკივარი თავის ატკივების” გამო. ზოგს შეიძლება ცოტნეს გმირობის დამფასებელი მონღოლები ჩაეთვალა სულელებად. მაგრამ ისტორიამ დაადასტურა, რომ მხოლოდ გმირობა ფასდება და არა გმირობის გამქიაქებლები!

ზაფხულის რიტუალები

მიერ

admin

21 აგვისტო, 2014 - 01:00

ზაფხულს არასოდეს ველოდები. უკეთესად რომ აგიხსნათ, რა თქმა უნდა, მეც მიყვარს ზღვა და ბუნება, მზეზე გარუჯვა და პიკნიკზე სიარული, მეგობრებთან ერთად ღამეების თენება და ყველა სხვა სიკეთე, რომელიც ზაფხულს მოჰყვება თან. თუმცა ჩემი ზაფხულები ყოველთვის ისე გადის, რომ დასვენებას ვერ ვახერხებ და სექტემბრიდან დაღლილზე დაღლილი ვიწყებ ახალი სამუშაო წლის გადაგორებას.

ზაფხულის მოლოდინი არც მაშინ მახარებდა, როცა სკოლაში ვსწავლობდი და სამთვიანი დასვენება გარანტირებული მქონდა. მარტო გატარებული არდადეგები დედისერთა ბავშვების სევდაა. რა უნდა აკეთო თუნდაც ყველაზე გრილ კურორტზე, როცა სანათესაოში შენი ტოლი არავინაა და მეგობრები სხვაგან ისვენებენ? ამიტომ მე ყოველთვის სექტემბრის მოსვლას უფრო ველოდებოდი, ვიდრე ყველასათვის სანატრელ არდადეგებს. ჩემი თავისუფალი თემა, ”როგორ გავატარე არდადგები”, ძირითადად, წაკითხული წიგნების გრძელი ჩამონათვალისგან შედგებოდა.

სკოლაში აღარ ვსწავლობ და თავისუფალი თემის დაწერას აღარავინ მთხოვს, მაგრამ ჩემი განწყობა ბევრად არ შეცვლილა. თუმცა ჩემს ამჟამინდელ ზაფხულებს თავიანთი ხიბლი აქვთ, თავიანთი ხიბლი და რიტუალები. ალბათ ზრდასრულ ასაკში ადამიანები უკეთესად ვახერხებთ, ბედნიერი მომენტები შევქმნათ, დავიჭიროთ და დავიმახსოვროთ, მაშინაც კი როცა ჰაერის ტემპერატურა ორმოც გრადუსს სცილდება და სამუშაო მაგიდაზე ჩართული ლეპტოპი გველოდება საქმის დასასრულებლად.

***

ჩემი ქართულის მასწავლებელი ქუთაისის ძველ უბანში ცხოვრობს. მის სახლთან მოსასვლელად რამდენიმე ეკლესიასთან და ერთერთ სინაგოგასთან მიწევს გავლა. ბავშვობაში ამ გზაზე კვირაში რამდენიმეჯერ დავდიოდი. რელიგიებზე პირველად ამ გზამ დამაფიქრა. ეს სწორედ ის გზაა, რომელმაც ოდესღაც საკუთარ თავში ტოლერანტობის აღმოჩენამდე მიმიყვანა. დღეს აქ სიარული ჩემი ზაფხულის რიტუალია, რიტუალი, რომელიც ჩემი ყველაზე საინტერესო მიგნებების პერიოდში მაბრუნებს.

ოდესღაც, როცა გაცილებით პატარა ვიყავი და აზრები, რომლებიც თავში მომდიოდა, ხშირად მეჩვენებოდა სულელურად, როცა ხშირად მესმოდა, რომ ის, რაც პროგრამაში შეტანილი ნაწარმოებების განხილვაში წერია, ეჭვმიუტანელ ჭეშმარიტებად უნდა ჩაითვალოს, რომ მითითებებს სწორხაზოვნად უნდა მივყვეთ და სხვების მიერ დადგენილი გზისგან გადახვევით ცხოვრება არ უნდა გავირთულოთ, მე და ჩემს მეგობრებს პროტესტი და განსხვავებულად ფიქრი გვასწავლეს. ახლაც მგონია, რომ თუკი შემიძლია, ჩემი მოსაზრება გამოვთქვა და დავიცვა, თუკი ადამიანების თანასწორობის მჯერა, თუკი ჩემი ცხოვრებისეული პრიორიტეტების სწორად განსაზღვრა შევძელი, ეს ყველაფერი ჩემი ქართულის მასწავლებლის დამსახურებაა.

მასთან სტუმრობა ალბათ ყველაზე მნიშვნელოვანია ჩემს ზაფხულის რიტუალებს შორის. დღეს ჩვენ შეგვიძლია, ისე ვისაუბროთ პირად, საქვეყნო თუ საერთაშორისო ამბებზე, როგორც ნამდვილ მეგობრებს შეეფერებათ და ეს დიდი ბედნიერებაა. ყოველთვის, როცა ვუსმენ, მახსენდება, ვინ დამანახა, რომ ჩემს განსხვავებულ აზრს არსებობის უფლება აქვს და ვხვდები, რომ ჩემი მასწავლებელი დღესაც გასაოცრად პროგრესული ადამიანია და რამდენიმე ათეული წლით მაინც უსწრებს თავის (ჩემი მშობლების) თაობას.

ჩემი დაკვირვებით, მასწავლებლებისა და მოსწავლეების ურთიერთობა მაშინ მთავრდება, როცა ბოლო ზარი ირეკება. მე არ ვიცი, როცა მასწავლებლები მოსწავლეებს ეუბნებიან, რომ სკოლამ უნდა იამაყოს მათი მიღწევებით, ფიქრობენ თუ არა, თავად იყვნენ ისეთები, რომ მოსწავლეებს მასწავლებლებთან, სკოლასთან დაბრუნების სურვილი გაუჩინონ. ან რას აკეთებენ იმისთვის, რომ უკვე ზრდასრული ყოფილი მოსწავლეების ცხოვრებას მათი კვალი ეტყობოდეს?

***

”ზაფხულის არდადეგები მოსაწყენად გავატარე” _ ასე დაიწყებოდა ჩემი თავისუფალი თემა, 2014 წლის სექტემბერში მისი დაწერა რომ მევალებოდეს. ვეღარც წაკითხული წიგნების უზარმაზარ სიას მოვიტანდი თავის დასაიმედებლად. ბავშვობაში მეც მიკვირდა, როცა უფროსები წუხდნენ უდროობის გამო და ვფიქრობდი, რომ მე ყოველთვის მოვახერხებდი, ოცდაოთხსაათიან რეჟიმში მეკითხა საყვარელი წიგნები, მაგრამ რას ვიზამთ, ზრდასრული ადამიანის ცხოვრება ასეთია.

თქვენ კი, ვინც ჩემსავით არ ელოდებით ზაფხულს, ვერასოდეს ახერხებთ დასვენებას და ძალების აღსადგენად ალტერნატიულ გზებს ეძებთ, მინდა გითხრათ, რომ ცხოვრების ხიბლი და ბედნიერება ზოგჯერ სწორედ ჩვენს მიერ შექმნილ რიტუალებშია, რომელიც გვეხმარება, უკეთესად დავინახოთ საკუთარი თავი და ადამიანები, რომლებმაც ჩვენი ცხოვრება შეცვალეს.

საზაფხულო საკითხავი

მიერ

admin

20 აგვისტო, 2014 - 01:00

ნებისმიერ დროს შეგვიძლია დავუბრუნდეთ ბავშვობას, გავხდეთ ისევ პატარები და კიდევ ერთხელ შევიგრძნოთ ის ბედნიერება, რომელიც მაშინ გვქონდა. ასე მაშინ ვფიქრობ, როცა დავიწყებულ მეგობრებს გადავეყრები წიგნის თაროზე და ნელ-ნელა ვაცლი მტვრის სქელ ფენას. წიგნები ზოგან ერთმანეთზეა დალაგებული და გარეკანი არ ჩანს, ზოგან გვერდი-გვერდ მჭიდროდ მიჯრილი. სულმოუთქმელად ვეძებ ნაცნობ გამოცემებს, რომ ისევ განმიახლდეს ძველი განცდები, ისევ სიხარულით ამევსოს გული და ცოტა ხნით მოვწყდე რეალობას. ნელ-ნელა ისინიც გამოჩნდებიან: ჰარპერ ლი – „ნუ მოკლავ ჯაფარას”, ძველი, მწვანე, თხელყდიანი გამოცემა, ორტომეული, ისევ მივყვები და ისევ ვაცლი მტვერს, რომელიც წლიდან წლამდე ედება ჩემს საყვარელ წიგნების თაროს. აჰა, გამოჩნდა მარკ ტვენი, წიგნი ყავისფერი გარეკანით. წიგნის ფურცლები უკვე გაყვითლებულია და სიძველის სუნი ასდის.

-ტომ!

პასუხი არ არის.

-ტომ!

პასუხი არ არის.

-რა დაემართა იმ ბიჭს? ტომ!

მოხუცმა ცხვირზე სათვალე ჩამოიწია და მოათვალიერა მთელი ოთახი.

გახსოვთ ალბათ. არც ის დაგავიწყდებოდათ, როგორი ცელქი და ონავარი ბიჭი იყო ტომი და როგორ აბრაზებდა დეიდა პოლის. დეიდა პოლი კი სულგრძელი იყო, მიუხედავად იმისა, რომ საღმრთო სჯული პირდაპირ მოუწოდებდა – “ვინც წკეპლას არ ხმარობს, ყმაწვილს რყვნისო” და საბრალო მოხუცი ისევ თავის თავს ამუნათებდა , მე ცოდვილი კი როგორ ვანებივრებო და თავის სიბერეზეც წაიწუწუნებდა ხოლმე : “ბებერი სულელი ყველა სულელზე ტუტუცია” და ”ბებერ ძაღლს ახალს ვეღარაფერს შეასწავლი”-ო. ტომი კი ისევ განაგრძობდა მავნებლობას, საკუჭნაოდან იპარავდა მურაბას, ვაშლს, ხანდახან სკოლასაც აცდენდა და მდინარეზე დადიოდა. მოკლედ მაგრად ყალთაბანდობდა. ჰოდა, დაისაჯა კიდეც. შაბათს, უქმე დღეს, როცა ყველა ბიჭი ისვენებდა და თამაშობდა, დეიდა პოლიმ აღმზრდელობითი გადაწყვეტილება მიიღო – მთლად რომ არ დაღუპულიყო ეს ბიჭი, ცოტა უნდა ემუშავა. ტომს მესერი უნდა შეეღება. ამაზე ალბათ ისიც გაგახსენდებათ, როგორი მოხერხებული აღმოჩნდა ტომი და როგორ შეაღებინა მეგობრებს მესერი გარკვეული ჯილდოს საფასურად . ამის შემდეგ ის უკვე აღარ ფიქრობდა, რომ სიცოცხლე უაზრობა, არსებობა კი მძიმე ტვირთი იყო.

არც ისე საყვარელი წიგნები მტვრის მოცილების შემდგომ ისევ თაროს უბრუნდება. ძებნა კი ისევ გრძელდება, ახლა უკვე სელმა ლაგერლოფი გამოჩნდა -“ნილსი და გარეული ბატების მოგზაურობა”, გამძლე ყდით, ფურცლები აქაც გაყვითლებულია, ალბათ არასდროს დაგავიწყდებათ ნილს ჰოლგერსონის საოცარი მოგზაურობა ბატ მარტინთან ერთად, თეთრი, უზარმაზარი გარეული ბატის ზურგზე შემომჯდარი ბიჭი, რომელიც შვედეთის ერთ პატარა სოფელში ცხოვრობს, საოცარ თავგადასავალში ერთვება გარეულ ბატებთან ერთად.

ასტრიდ ლინდგრენის მოთხრობებს მარტივად ვპოულობ, უამრავჯერ გადაკითხული ლინდგრენის წიგნის ყდა უკვე გაქუცულია, ცოტა არ იყოს კიდეც შელანძღული აქვს, მას ხომ ხან ვაშლის ხის ტოტზე მჯდომი ვკითხულობდი, ხან მდინარის პირას წამოწოლილი და საერთოდაც, ასტრიდ ლინდგრენი, როგორც კი ცხოვრებისეული სევდა შემოგაწვებათ მაშინვე უნდა აიღოთ ხელში და გადაშალოთ. ასე ძალიან არაფერი დაგაბრუნებთ ბავშვობაში, მზით განათებულ და სიცხიან მხარეში, სადაც ზაფხულობით გამუდმებით ჩაგესმით ჭრიჭინების მონოტონური და გულის წამღები ჭრიჭინი, კოღოების წუილი, სადაც კითხვის პროცესისთვის მომზადებულ, დამტვრეული თხილით სავსე თეფშს მოიდგამ გვერდით და გულდასმით განაგრძობ ლინდგრენის ჯადოსნური სიტყვების კითხვასა და თხილის კნატუნს. ეს ის დროა, როდესაც არაფერი გედარდება და გაწუხებს. ლინდგრენი ჩემთვის ყველაზე კარგი ანტიდეპრესანტია, რომელიც ყველანაირ სევდას, გულდამძიმებულობას და თავის ტკივილს კურნავს. ეს ისეთი დროა, როდესაც ყველაზე ერთგული და საყვარელი მეგობრები, წიგნის პერსონაჟებია, ონავარი ემილი, რომელიც თავისი პატარა დაიკო იდასთან, მშობლებთან, მოსამსახურე ალფრედთან და ლინასთან ერთად ცხოვრობს ხუტორ კატხულტში, ლიონბერგის ოლქში. რა ჩამოთვლიდა ემილის საოცარ თავგადასავლებს ან რა დაიმახსოვრებდა მათ, მისი ძვირფასი დედიკო ჩანაწერებს რომ არ აკეთებდეს მასზე. არასდროს დაგვავიწყდება მისი თოფუკა და კეპუკა, როგორ ჩაეძინა ფარდულში, ან კიდევ როგორ ჩამოიმხო თავზე საწვნე და ამის გამო როგორ წაიყვანეს მშობლებმა მარიანელუნდში ექიმთან, მანამდე თავად მოახერხა საწვნეს გატეხვა, რითაც თუ კარგად მახსოვს ნახევარი კრონი დაზოგა, ხუტორში გამომგზავრებისას კი მიირთვა ფუნთუშები. ან კიდევ როგორ ასწია ფლაგშტოკზე პატარა დაიკო – იდა.

ემილისთან ერთად გაგვახსენდება პეპი გრძელიწინდა ვილა “ყიყლიყოდან”, არცთუ ისე დახვეწილი მანერების მქონე ბანოვანი, მაგრამ ყველაზე დამოუკიდებელი და სამართლიანი გოგო ნაცნობ ლიტერატურულ გმირებს შორის. ანიკა და ტომი, სახურავის ბინადარი, ზომიერად ფერხორციანი კარლსონი და ბიჭუნა, არცთუ ისე სანდომიანი ფრეკენბოკი, კუნძული სალტკროკა, სალტკროკელები და კუპატივით გემრიელი ჩორვენი, ბიულერბიული ბავშვები : ლასე, ბოსე, ლიზი, ულე, ანადაბრიტა.

და “ლოტა აურზაურის ქვეყნიდან” და კიდევ ბევრი უსაყვარლესი გმირი ასტრიდ ლინდგრენის საოცარი სამყაროდან.

ისევ მივყვები წიგნის თაროს. ახლა უკვე ანე-კატრინე ვესტლის “დედა, მამა, რვა ბავშვი და საბარგო მანქანა” გამოჩნდა . “იყო და არა იყო რა, იყო დიდი, ძალიან დიდი ოჯახი : დედა, მამა და მათი რვა შვილი. ბავშვებს ერქვათ მარენი, მარტინი, მარტა, მადსი, მონა, მილი, მინა და წრიპა მორტენი. მათთან ერთად ცხოვრობდა დიდი საბარგო მანქანა, რომელიც ყველას ძალიან უყვარდა, ან როგორ არ ეყვარებოდათ, საბარგო მანქანა ხომ მთელ ოჯახს არჩენდა ” – ასე იწყება ეს კეთილი ზღაპარი და წარმოსახვაში უკვე ცოცხლდება ყველაზე მხიარული მრავალშვილიანი ოჯახი, მათი პატარა სამოვრის მილი, სახლი ტყეში, სადაც ზამთარში კედლებიდან ორპირი ქარი უბერავს.

ეს ის ანე-კატრინე ვესტლია, რომელმაც დაწერა “გოგონა ავრორა “ც” კორპუსიდან” და მოგვიყვა ამბავი პატარა გოგოზე, მის ისტორიკოს მამაზე, პატარა ძამიკო სოკრატზე, დედაზე და ბებიაზე. ეს მშვენიერი წიგნია ბავშვებისთვის, რომლებსაც გვინდა ვასწავლოთ, რომ არასწორია დიფერენცირებული მიდგომა სამუშაოსთან დაკავშირებით, რომ არ არსებობს კაცის და ქალის საქმე, რომ შვილის გაზრდა და მისი მოვლა უპირობოდ მხოლოდ დედის მოვალეობა არ არის და სტერეოტიპური მოსაზრებები, რომ მამა არ უნდა ჩაერიოს ოჯახურ საქმეებში, რადგან ის კაცია და სხვა საქმეებით უნდა იყოს დაკავებული, უბრალოდ არასწორია. ეს წიგნი ამსხვრევს სტერეოპტიპებს და გვაჩვენებს, რომ მამასაც შეუძლია იყოს კარგი მშობელი, მასაც შეუძლია მოუაროს პატარა ბიჭუნას, აღზარდოს გოგონა ავრორა, იმუშაოს დისერტაციაზე, დარეცხოს ჭურჭელი, იაროს მაღაზიაში და, გარდა ამისა, გემრიელი ნამცხვარიც გამოაცხოს შობისთვის.

წინ, სულ ახალი გამოცემა, ჯერჯერობით მხოლოდ ერთხელ წაკითხული “ლოტა აურზაურის ქუჩიდან” მიდევს. იუნასი, მია-მარია და ლოტა ყვითელ სახლში ერთ პატარა ქუჩაზე ცხოვრობენ, რომელსაც მექოთნეების ქუჩა ჰქვია. პატარა ლოტა ცოტა არ იყოს ბრაზიანია და ერთ დღესაც მშობლებზე განაწყენებული დეიდა ბერგის სხვენს იქირავებს, იქ დახვავებულ ხარახურას მოაწესრიგებს და ღირსეულ საცხოვრებელ პირობებს მოიწყობს მისთვის და პატარა დრუნჩასთვის.

ახლა უკვე ვიცი, რატომ ვუბრუნდები ყოველ ზაფხულს ბავშვობის წიგნებს, რატომ ვკითხულობ მათ ხელახლა და რატომ მინდა, მეც შევქმნა ჩემი შვილისთვის, ყველაზე საყვარელი წიგნების თარო, რომელიც მისთვის ყველა სხვა ნივთზე, დისტანციურ მანქანაზე, “მაქვინებზე” და სხვა ათას გასართობზე ძვირფასი იქნება. ეს ხომ ის წიგნებია, რომელიც არ გვასწავლიდა, რომ აუცილებლად უნდა გამოვსწორებულიყავით, არასდროს გვახვევდა თავს სხვა წესრიგს, რომელიც ჩვენთვის არაბუნებრივი იქნებოდა, პირიქით, უსაზღვრო თავისუფლებას გვანიჭებდა და ჩვენი წარმოსახვის და ოცნებების მასშტაბებს ზრდიდა, ძალას გვაძლევდა, რომ წიგნის გმირებივით უშიშრები, დამოუკიდებლები და ძლიერები გავმხდარიყავით.

როცა საგნები ლაპარაკობენ

მიერ

admin

20 აგვისტო, 2014 - 01:00

რომელ ჟანრში ცხოვრობთ…?

კითხვა _ რომელ ჟანრში ცხოვრობთ? _ უკვე მეტაფორაა… სანამ ამ ნაწერს ჩაათავებთ, თქვენ შეგიძლიათ, ამ კითხვაზე იფიქროთ და ბოლოს მითხრათ…

თანამედროვე ადამიანი ინფორმაციას უმეტესად ვიზუალურად იღებს… ვერბალურ კომუნიკაციაზე სწარაფად ვიზუალური აღიქმება და რაკი ცხოვრება ასე აჩქარდა და, რაკი ჩვენ ვცხოვრობთ სამყაროში, რომელშიც ყველას სადღაც ეჩქარება, ვიზუალურის პრიორიტეტს ვერაფერს მოვუხერხებთ. ასეთ შემთხვევაში, სიტყვა კიდევ უფრო იწნეხება, უფრო კონდენსირებული და ეკონომიური ხდება (თუ, რა თქმა უნდა, ფუჭსიტყვაობასთან არ გვაქვს საქმე). სხარტად თქმა _ ხელოვნებაა, მით უფრო, როდესაც სათქმელი მხოლოდ სიტყვებით არ გადმოიცემა… საუბარი მაქვს თეატრის ენაზე და, კერძოდ, რეჟისორ გაგა გოშაძის მიერ ილიაუნის თეატრის სცენაზე დადგმულ სპექტაკლზე _ „ანტიგონე”.

აქვე მოგახსენებთ, რომ ამ სპექტაკლზე საუბრისას ვიქნები სრულიად სუბიექტური და მიმოხილვაც იქნება მხოლოდ ინტერპრეტაციის ფარგლებში.

მოკლედ, იქიდან დავიწყებ, რომ თანამედროვე სპექტაკლი რომ მოსაწყენი არ იყოს, რეჟისორს უწევს ტექსტის შეკუმშვა. შეკუმშვაში არ ვგულისხმობ აზრის შეცლას, არამედ მხოლოდ გამოსახვის სხვა საშუალებების გამოყენებით სიტყვათა (სახეთა…) ეკონომიას, რაც გაგა გოშაძემ ნამდვილად მოახერხა… კარგ სპექტალს ყველა თავისებურად განსაზღვრავს: ზოგს ეკლები აყრის, ზოგს ჭიანჭველები დაუდის… ზოგს _ თვალი უთამშებს და ასე შემდეგ… ისიც მინახავს, ყოვლად უნიჭო ტექსტზე ან სპექტაკლზე რომ მავანს აკანკალებდა, ან „ჭიანჭველები დაუდიოდა”… ამიტომ, მაინცდამაინც, ნუ ენდობით სხვათა ფიზიოლოგიურ რეაქციებს გარკვეულ ემოციებზე… ჩემი ტესტი კი ასეთი იყო: სპექტაკლის დროს დამავიწყდა ყველაფერი, სცენის გარდა და მსახიობთა კარგი თამაშისა და ემოციების წყალობით სრულიად ჩართული აღმოვჩნდი ამბავში…

სიმართლე გითხრათ, არ მეგონა, „ანტიგონეს” პრობლემატიკა თუ კიდევ საინტერესო აღმოჩნდებოდა ჩემთვის… ერთი სიტყვით, ამ ტრაგედიამ ისევ მაღვრევინა ცრემლები. მორიგეობით: ხან _ კრეონის მესმოდა და ხან _ ანტიგონესი და ასევე მორიგეობით: ხან კრეონის არ მესმოდა და ხან _ანტიგონესი… „ყველაფერი დამთავრდა ისე, როგორც უნდა დამთავრებულიყო: ვინც უნდა მომკვდარიყო, მოკვდა…. და კრეონიც სიკვდილისთვის მოემზადება”. ავტორის ამ ფინალური ფრაზის შემდეგ იმაზე დავფიქრდი, რომ, ჩვენ, ადამიანები, იმთავითვე ვირჩევთ ჩვენს ჟანრს და მერე ამ ჟარის კანონებით ვცხოვრობთ, რომელშიც უკვე ყველაფერი წინასწარ განსაზღვრულია… ისიც საკითხავია, აქვს კი ადამიანს ამ ჟანრის არჩევის არჩევანი…? იქნებ ეს არის წინასწარგანსაზღვრულობა და ბედისწერა… მაშინ სად არის თავისუფლება… ?

„ცხოვრება სპექტაკლია?”

აღქმა ყოველთვის სუბიექტურია, მაგრამ ჩვენ ხომ გვაინტერესებს, როგორ აღიქვამენ სხვები…? ან როგორ აღგვიქვამს სხვა… სულაც, არა სპექტაკლში, არამედ _ ცხოვრებაში… შემთხვევითი არ არის მეტაფორა, რომ „ცხოვრება სპექტაკლია”.

ცნობიერებას არა აქვს საზღვრები… სარტრის მიხედვით, ადამიანი შეიცნობს თავის თავს მხოლოდ მეორე პირის მეშვეობით: „მე ვარსებობ, რამდენადაც მე ჩემს თავს გავცემ”. ბახტინის დიალოგური აზროვნების და ფილოსოფიის მიხედვით კი, ზოგადად, „ყოფნა ნიშნავს იყო სხვისთვის და სხვისი მეშვეობით საკუთარი თავისთვის. ადამიანს არა აქვს შინაგანი სუვერენული ტერიტორია, ის ყველგან და ყოველთვის ზღვარზეა… როცა თავის თავში იხედება, ის უყურებს თვალებში სხვას, ან იმზირება სხვისი თვალებით.”

სწორედ ამიტომ, სპექტაკლი მხოლოდ მსახიობთა თამაში და სცენა არ არის, ის არის მაყურებელთა დარბაზიც, ანუ: მაყურებელიც… ამას ჩემი ლექტორობის 25-წლიანი გამოცდილებაც მალაპარაკებს. ლექციაც რაღაცნაირად ჰგავს სპექტაკლს… და დამეთანხმებიან კოლეგები, როდის გამოდის კარგი ლექცია და რომ ეს უცილობლად დამოკიდებულია იმ ინტერესზე, იმ მზერაზე, იმ ენერგიაზე, რომელიც აუდიტორიიდან მოდის… ამ დროს მეტყველებაც განსაკუთრებულად შემოქმედებითი ხდება და ისეთი შემთხვევაც მქონია, შუა ლექციის დროს დასმული კითხვის გამო ლექცია რომ შემიწყვეტია. ეს ის სიტუაციაა, რასაც სემიოტიკაში ეწოდება ნიშნის დამოკიდებულება მომხმარებელთან. რა თქმა უნდა, ყველაფერი იცვლება და იდეა განსხვავეული ხარისხით წარმოჩინდება, როცა იცვლება აღმქმელი, მაყურებელი, მეორე ადამიანი, ადამიანთა ჯგუფი…

წარმოდგენა ერთიანობაა… დარბაზში არსებული ყველა სივრცის და ამ სივრცეში არსებული ყველა ნიშნის თანამყოფობა და თანაკვეთა… ამიტომ თეატრის მისტიკურ სამყაროში ყველა დეტალი „ლაპარაკობს”, თუმცა მინდა ის საიდუმლოც გაგიმხილოთ, რომ ყველას ენა განსხვავებულია და გაგების ერთადერთი წინაპირობა _ მოსმენაა…

„ანტიგონეში”, ილიაუნის თეატრის სცენაზე, „მოლაპარაკე საგნებსაც” აღმოაჩენთ… ჩამომსხდარან მეტაფორები და გველაპარაკებიან… მაგალითად, აიწონა-დაიწონა (საქანელა), სისხლიანი პერანგები საკიდებზე, ჩაის ჭიქები, დათუნია, საბეჭდი მანქანა, საპნის ბუშტები… აკვარიუმი ოქროს თევზით და სხვა…

ასეთ დროს საგნების მოსმენაც შესაძლებელია… და სულაც არ არის აუცილებელი, მაინცდამაინც, „ანტიგონეს” ტექსტს გაჰყვეთ… ისე, თავისთავად და დამოუკიდებლად… დარწმუნებული ვარ, შინაარსს თუ დაივიწყებთ, იდეას არაცნობიერად მაინც გაჰყვებით… ნებისმიერ ტექსტში ხომ ამბები მხოლოდ იმიტომ არსებობს, რომ გაგვიყვანინ ამბებს მიღმა… სიტყვებმა _ სიტყვებს მიღმა… ნიშანმა _ ნიშნის მიღმა… სპექტაკლმა _ სპექტაკლს მიღმა, ფორმამ _ უფორმობისკენ და უსასრულობისკენ…

აიწონა_დაიწონა

საგნებზე როცა ვსაუბრობ, ყოველთვის მახსენდება ერთი ფრანგი ფილოსოფოსი და მწერალი, ფრანსის პონჟი და მისი ძალიან საინტერესო წიგნი „საგნებს მიღმა”, ამ პოეტურ-პროზაულ ტექსტებში პონჟი ალაპარაკებს საგნებს თავის თავზე… როცა „ანტიგონეს” ვუყურებდი და მეტაფორებით სავსე სცენას… მე ამ საგანთა ხმაც მესმოდა…

აიწონა-დაიწონა (საქანელა) _ რომელიც სულ ტრიალებს, სულ ცენტრშია, თითქოს ყველაფერი მის გარშემო ხდება… ის ყველასთან დიალოგშია… მაგრამ მას არავინ უსმენს… როცა კრეონი საქანელას ერთ მხარეს მუშტს დასცხებს… საქანელა შეკრთება და წაილაპარაკებს: _ ნელა, კრეონ, დამშვიდდი, რა მოგივიდა? მაგრამ კრეონს არაფერი ესმის, არავისი ესმის… კანონი… კანონი… სახელმწიფო… კანონი… მერე ანტიგონე დააბზრიალებს საქანელას, დახტის ხან ერთ და ხან მეორე მხარეს… საქანელა ეკითხება: _ რა გინდა, ანტიგონე, რას წონი…? და თუ წონი, გაჩერდი, შენს მხარეს გაჩერდი… რისთვის კვდები, ანტიგონე?

მერე კრეონს მიუბრუნდება და აი, იმ ფრაზაზე: ვიღაცამ ხომ უნდა აკეთოს ეს საქმე… საქანელა პასუხობს: _ ვიღაცამ უნდა აკეთოს, კრეონ… ეს ვიღაც შეიძლება შენც იყო… შეიძლება, არც იყო… კრეონს მაინც არაფერი ესმის… მას არ უნდა ესმოდეს (ჟანრის კანონები კარნახობს), არც მაშინ ესმის, როცა სცენაზე ავტორი, ჟან ანუი დასდევს: _ ნუ მოკლავ, ანტიგონეს, კრეონ….

„მე მზად ვარ, ვაღიარო, რომ საგნები ფლობენ საკუთარ ნებას, საკუთარ განცდებს…” _ წერს ერთგან ბოდრიარი… ეს ფრაზაც მაშინ გამახსენდა, საქანელამ რომ ლაპარაკი დაიწყო…

სამწუხაროდ, პერსონაჟებს მხოლოდ ცალმხრივი დიალოგი აქვთ საქანელასთან… ის კი ტრიალებს… გადაიხრება_გადმოიხრება… გადასწონის_გადმოსწონის… ეს არის მისი წონასწორობა, გამუდმებულად ირყეოდეს, ტრიალებდეს… აქ არ არის გამოსავალი…

სიბრძნე, ყველაფერს რომ აღემატება

მსახიობები სულაც რომ გაჩუმდნენ… ყველაფერს ისედაც გაიგებთ… ან კრეონს (გია როინიშვილს) რომ უხმო როლი ჰქონდეს, სხეულის ენით მაინც უნაკლოდ გამოხატავდა

თავის სათქმელს… მის როლს ცალკე, მონოსპექტაკლივით აღვიქვამ… ასეთ დროს მგონია, რომ მსახიობი, იდეის ნიშანია, თავისებური იეროგლიფი, ჟესტ(ებ)ი და თუ ის მსახიობი ოსტატია, თამაშის დროს მთლიანად ერწყმის იდეას და ამ დროს, როგორც უკვე გითხარით: ყველაფერი ლაპარაკობს: ხმა, მოძრაობა, სხეულის ყველა კუნთი… ყველაფერი… ასეთია გია როინიშვილის კრეონიც… განსაკუთრებული იეროგლიფი… საინტერესოდ წასაკითხი…

ანტიგონეს კოცონად აღვიქვამ… აი, სულ ტკაცა-ტკუცით რომ იწვის… ნაპერწკლებს ხან სად გაჰყრის და ხან _ სად… მისი ცეცხლი გადამდებია… ის იწვის ამ ცეცხლში მეტი და მეტი აზარტით… (ესეც ჟანრის კანონებს მიჰყვება…). ბოლოს, ჩაიწვება და ჩაიფერფლება… ფორმიდან იდეაში ტრანსფორმირდება…

სოფოკლეს „ანტიგონეს” ფინალი სპექტაკლის იდეის გახსნაში დაგეხმარებათ:

„სიბრძნეა, ყველაფერს რომ აღემატება

არავის უღირსად არ უნდა მოვექცეთ

დიდებულ ღმერთთაგან…

ზვიადი სიტყვა კი

კაცს, მისით მზვაობარს,

დარტყმებით პასუხობს და სიბრძნეს ასწავლის,

ასწავლის, თუმცაღა უკვე მოხუცს….”

P.S. თქვენ თუ უკვე გაქვთ პასუხი კითხვაზე: რომელ ჟანრში ცხოვრობთ..? და, შესაბამისად, ჟანრის კანონებიც იცით და ისიც, როგორ განვითარდება და როგორ დასრულდება ამბავი… და თუ ეს ჟანრი არ მოგწონთ… ყოველთვის გახსოვდეთ, რომ პოსტმოდერნისტულ ეპოქაში ადვილად შეგიძლიათ, ჟანრიდან ჟანრში იმოგზაუროთ, ან სულაც: შექმნათ ახალი ჟანრი და სცენარიც თქვენვე დაწეროთ… და ნუ დაასრულებთ სცენარს, არ იცით, როდის მოგიწევთ მისი შეცვალა…

ნუ შეგაშინებთ, შვილის სხვა სკოლაში გადაყვანა!

მიერ

admin

20 აგვისტო, 2014 - 01:00

სასკოლო პრაქტიკაში საკმაოდ ხშირია შემთხვევები, როდესაც მოზარდს სერიოზული პრობლემები ექმნება როგორც აღმზრდელებთან, ასევე თანაკლასელებთან და მშობლებთან. თუ ბავშვის ასაკი 14-დან 15 წლამდე მერყეობს, მას საკმაო რესურსი აქვს, თავად გაუმკლავდეს წარმოქმნილ სირთულეს, მაგრამ როდესაც საუბარი დაწყებითი კლასის მოსწავლეზეა, ამ ასაკში ბავშვებს ძალიან უჭირთ სხვადასხვა ხასიათის გაუგებრობების დაძლევა, რომლებმაც შესაძლებელია მათ ფსიქიკაზე საკმაოდ უარყოფითი გავლენა იქონიონ. მოცემულ შემთხვევაში განსაკუთრებული როლი მასწავლებელს აკისრია. დაწყებითი კლასის მოსწავლისათვის ხომ მასწავლებელი, მშობლების შემდეგ ყველაზე პატივსაცემ და მისაბაძ ადამიანს წარმოადგენს. თუ მასწავლებელი ბავშვს საყვედურობს, ეს უკანასკნელი საკუთარ თავს უუნარო და უნიათო არსებად მიიჩნევს და თუ აღმზრდელი ბავშვს აქებს, მასში თვითდაჯერების, კმაყოფილებისა და სიხარულის გრძნობა ისადგურებს.

საბოლოო ჯამში, მოზარდსა და მოზრდილებს შორის კონფლიქტის არსებობის შემთხვევისას, უმეტეს შემთხვევაში, დამნაშავენი მშობლები და მასწავლებლები არიან. მოსკოვის „განვითარებადი ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის” დირექტორის მარიანა ბეზრუკის მოსაზრებით, „ყველაზე მწვავე კონფლიქტი ბავშვსა და გარემოს შორის, ეს მოზარდსა და მოზრდილს შორის გაუგებრობის სინდრომის ჩამოყალიბებაა. მასწავლებელს ვერ გაუგია, რატომ ვერ ისვენებს ბავშვი გაკვეთილზე, რატომ წრიალებს, რატომ ჰკრავს ქიმუნჯებს თანაკლასელებს და ამგვარ საქციელს ოჯახს და იქ არსებულ სიტუაციას აბრალებს. მშობლები, რა თქმა უნდა, პირიქით ფიქრობენ – სკოლიდან მოზარდი გაღიზიანებული და არაბუნებრივად დაღლილი ბრუნდება, მშობლების შეკითხვების ნაწილს საერთოდ თავს არიდებს, ნაწილს კი საკმაოდ უხეშად პასუხობს. მშობლების აზრით კი, დამნაშავე მასწავლებელია, რომელიც დაკისრებულ მოვალეობას თავს ვერ ართმევს”.

მოზარდსა და გარემოს შორის კონფლიქტების წარმოშობას უამრავი მიზეზი აქვს. იმ სიტუაციებზე, რომლებიც ყველაზე ხშირად გვხვდება ამგვარ შემთხვევაში, ყურადღების გამახვილება ნამდვილად აუცილებელია.

მაშ ასე, სიტუაცია 1-ლი: უკიდურესად ავტორიტარული აზროვნების მქონე პედაგოგისა და თავისუფლად, დამოუკიდებლად და ლაღად მოაზროვნე მოზარდის ურთიერთობა. ამგვარი ბავშვი მიჩვეულია საკუთარი მოსაზრების ხმამაღლა და დაუფარავად დაფიქსირებას, საკუთარი შეხედულებების გამოთქმას ამა თუ იმ საკითხზე. მოკლედ რომ ვთქვათ, თითქმის ჩამოყალიბებული ადამიანია. მას იოტისოდენა სურვილიც კი არ აქვს, იზუთხოს და იმეოროს მასწავლებლის მიერ შეთავაზებული შეხედულებები ამა თუ იმ ადამიანურ ღირებულებებზე. მას საკუთარი აზრი აქვს. ამგვარ ბავშვში კი ავტორიტარულად მოაზროვნე მასწავლებელი გარდაუვალ საფრთხეს ხედავს. ამგვარი ბავშვი მის ავტორიტეტს ემუქრება და აქიაქებს მას სხვა დანარჩენი მოსწავლეების თვალში. ბუნებრივია, ამგვარ შემთხვევაში კონფლიქტი მოსწავლესა და მასწავლებელს შორის გარდაუვალია.

კონფლიქტის წარმოშობის მეორე სიტუაცია მოზარდის მიერ მასწავლებლის დამცირების დაუოკებელ მისწრაფებაში მდგომარეობს. ბავშვს მასწავლებლის მუდმივი გაღიზიანება, გაკვეთილის ჩატარებაში ხელის შეშლა, სასწავლო პროცესის მიმდინარეობისას უმიზეზო ხმაური მხოლოდ იმაში სჭირდება, რომ თანაკლასელების პატივისცემა მოიპოვოს, დაანახოს მათ, რომ ის სრულებით განსხვავებული, „კერკეტი კაკალია”, რომელსაც არც მასწავლებლის შიში აქვს და მის მუქარასა და დასჯასაც არად აგდებს. ამგვარი სიტუაციები მაშინ ვითარდება, როცა მასწავლებელს სუსტი ნებისყოფა აქვს და გამოუცდელია.

მოსწავლესა და მასწავლებელს შორის უთანხმოების მესამე მიზეზი ბავშვის აკადემიური მომზადების მაღალი დონეა. კერძოდ კი, როდესაც მოზარდისათვის უინტერესოა ის, რაზეც გაკვეთილზე პედაგოგი საუბრობს, ვინაიდან სახლის პირობებში ეს საკითხი მას უკვე კარგა ხნით ადრე აქვს შესწავლილი. ის მასწავლებლის მონათხრობზე კომენტარების კეთებას იწყებს. ხანდახან შენიშვნებსაც ჩაურთავს, რომლებიც მშობლებისგან აქვს გაგონილი. მასწავლებელი ცდილობს, დააოკოს ურჩი და განსწავლული მოწაფე, რადგანაც დანარჩენი მოსწავლეებისათვის აუცილებელია გაკვეთილის ახსნა, ეს უკანასკნელი კი აღმზრდელს მოსვენებას არ აძლევს და საკუთარი „ღრმა ცოდნის” გამოვლენით ხშირ შემთხვევაში სიტუაცია კონტროლიდან გამოჰყავს, რაც შესაბამისად გაკვეთილის ჩაშლით სრულდება.

მოსწავლესა და აღმზრდელს შორის კონფლიქტის ესკალაციამ შესაძლოა სავალალო შედეგები გამოიღოს. მასწავლებელთან უთანხმოებაში შესული მოზარდი თავს ვერ სძლევს და მან შესაძლოა აგრესია უამრავი სხვადასხვა ფორმით გამოხატოს – ხშირ შემთხვევაში მოსწავლე სწავლისადმი ინტერესს სრულად კარგავს, არის დეპრესიის შემთხვევები და მოზარდის შინაგანი სამყარო ერთგვარ პროტესტს გამოხატავს ნებისმიერი მოზრდილის მოსაზრების მიმართ. სწორედ ამიტომ დაუშვებელია კონფლიქტის გაღრმავება.

სკოლაში შექმნილი სერიოზული პრობლემების პირველი სიმპტომი ბავშვის დამოკიდებულების რადიკალური ცვლილებებია. კერძოდ კი, მოსიყვარულე და ყურადღებიანი მოზარდი აგრესიული ხდება, გახსნილი ხასიათის მქონე ბავშვი – უჟმური და ჩაკეტილი. ამასთანავე ხშირად შეინიშნება მოზარდის მიერ „თავის მხრებში ჩარგვის” სიმპტომი. ბავშვი შიშით ხვდება ტელეფონის, სახლის კარზე დარეკილ თუ მაღვიძარას ზარს და საბოლოო ჯამში ნებისმიერ გარემო ხმაურზე რეაგირებს ისე, თითქოსდა მას ვინმე ცემით და ან რაიმე ფორმით დასჯით ემუქრებოდეს.

ამასთანავე გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ დაწყებითი კლასის მოსწავლეები ხშირ შემთხვევაში არაადეკვატურად აღიქვამენ მასწავლებლის შეფასებას. მათი მოსაზრებით, აღმზრდელმა უპირატესობა სხვა მოსწავლეს მიანიჭა მაშინ, როდესაც მან საუკეთესოდ იცოდა გაკვეთილი, ყველაზე პირველმა ასწია ხელი გაკვეთილის საპასუხოდ, მაგრამ მასწავლებელმა მისი თანაკლასელი გაიძახა. ეს და სხვა, ერთი შეხედვით უწყინარი შემთხვევები, საბოლოო ჯამში აყალიბებენ დასკვნას – „მასწავლებელს არ ვუყვარვარ და მუდმივად ჩემს დამცირებას ცდილობს”.

მშობლის უმთავრესი ამოცანა მოზარდის კომპლექსებისაგან გათავისუფლებასა და პრობლემების მოგვარებაში მდგომარეობს. ასევე მშობელმა შვილი პრობლემის ცივილური მეთოდებით მოგვარებას უნდა მიაჩვიოს. სწორედ ამაზეა დამოკიდებული ბავშვის ქცევის შემდგომი ჩამოყალიბება – როგორი დამოკიდებულება ექნება მას მომავალში მეზობლებთან, თანამშრომლებთან თუ მეგობრებთან.

ზემოაღნიშნული პრობლემების მოგვარებისა პირველი ნაბიჯი გახლავთ ის, რომ აუცილებლად უნდა მოვუსმინოთ ბავშვს. ნებისმიერი ფსიქოლოგი გეტყვით, რომ მოსმენისას არავითარ შემთხვევაში არ უნდა დაიწყოთ იმის განსჯა, რასაც ბავშვი გიამბობთ. ნუ შეაწყვეტინებთ ბავშვს თხრობას, თუნდაც მისი შეხედულებები აგრესიული და მწვავე იყოს. თავდაპირველად უთხარით მას, რომ თქვენთვის მისი პრობლემა ცნობილია. ბოლოს დააყოლეთ – „მაინტერესებს, თავად რას ფიქრობ ამ უთანხმოების შესახებ?” არავითარ შემთხვევაში არ დაუშვათ ამგვარი ფორმულირება – „მასწავლებელი მართალია, შენ კი – არა!” ან „შენ არ გაქვს უფლება მოზრდილ ადამიანს ამგვარად ელაპარაკო!” უმჯობესია, ბავშვს უბრალოდ მოუსმინოთ, თანაგრძნობით დაუქნიოთ თავი. უნდა აგრძნობინოთ, რომ თქვენთვის მის აზრს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს და მის გულახდილობას მისსავე საწინააღმდეგოდ არ გამოიყენებთ. სასურველია შიგადაშიგ ჩაურთოთ – „ხომ არ გეჩვენება?” „გასაგებია რომ ნაწყენი ხარ, მაგრამ მასწავლებელი ხომ ამ ყველაფერს სულ სხვა თვალით უყურებს”. როდესაც მოზარდი მიხვდება, რომ ეს საუბარი მის საწინააღმდეგოდ არ არის მიმართული, თქვენ არ ცდილობთ მის დადანაშაულებასა და გამტყუნებას, ის უფრო გულახდილი გახდება. თუმცა ასეთ შემთხვევაში ასევე უნდა ვერიდოთ მასწავლებლის როლის გაქიაქებას. არ უნდა გავლანძღოთ და გავამტყუნოთ მასწავლებელი მოზარდის თანდასწრებით.

პრობლემის მოსაგვარებლად დაუშვებელია მოზარდისთვის საკუთარი მოსაზრებების თავზე მოხვევა. უბრალოდ, მასთან ერთად შეეცადეთ იმსჯელოთ აღნიშნული პრობლემის გარშემო. თქვენი ამოცანაა, მოზარდს სხვადასხვა მხრიდან დაანახოთ წარმოქმნილი კონფლიქტი და უბრალოდ ჰკითხოთ მას – „როდის შეამჩნიე, რომ მასწავლებელს თვალში აღარ მოსდიხარ?” ნელა შეაპარეთ – „იქნებ მას ნერვები ეშლება, რომ შენ წყნარად ჯდომა არ შეგიძლია?” მთელი ამ საუბრის მთავარი დანიშნულება ისაა, მოზარდი მივახვედროთ, რომ კონფლიქტს ქმნის არა ის, რომ ის ვინმეს არ უყვარს და მისთვის უსიამოვნების მიყენება სურს, არამედ გაუგებრობა. მშობელმა რომც ვერ მიაგნოს არსებული სიტუაციიდან გამოსავალს, ზემოაღნიშნული საუბრის ჩატარება უკვე პროგრესია, ვინაიდან მოზარდი უკვე ხვდება, რომ აუცილებელია სიტუაციის გააზრება და საკუთარი თავის სხვის ადგილზე, ამ შემთხვევაში კი მასწავლებლის ადგილზე წარმოდგენა.

მოზარდთან გასაუბრების შემდეგ ნებისმიერ შემთხვევაში აუცილებელია მშობლის ვიზიტი სკოლაში. თუ ბავშვის სურვილია, მისი პრობლემა კონფიდენციალურად დარჩეს, მშობელი ვალდებულია, მასწავლებელთან შესახვედრად გაკვეთილების შემდეგ მივიდეს. ამ შეხვედრისას აუცილებელია, მშობელმა სიმშვიდე შეინარჩუნოს და არ მოჰყვეს შვილის გამართლებას. მან ნეიტრალური პოზიცია უნდა აირჩიოს და წარმოქმნილ კონფლიქტში არც მასწავლებელი და არც საკუთარი შვილი არ უნდა დაადანაშაულოს. მან მასწავლებელისგან უნდა გაიგოს, რაში ადანაშაულებს ეს უკანასკნელი მის შვილს და რაში მდგომარეობს კონფლიქტის მთავარი მიზეზი.

იმ შემთხვევაში, თუ ვერც მოზარდთან და ვერც მის აღმზრდელთან საუბარი შედეგს ვერ გამოიღებს, სასწრაფოდ უნდა მივმართოთ ბავშვთა ფსიქოლოგს. ნუ შეგაშინებთ, თუ შვილის ერთი სკოლიდან სხვა სკოლაში გადაყვანა მოგიწევთ და არავითარ შემთხვევაში არ ვაიძულოთ პატარა და არ ვუთხრათ – „სულ რაღაც ნახევარი წელი დარჩა სასწავლო წლის დასრულებამდე, ცოტაც მოითმინე!”-ო. ამ დროში შესაძლოა, მოზარდს არამხოლოდ სწავლა შესძულდეს, არამედ სხვა ნერვული დაავადებები ჩამოუყალიბდეს.

წყლის რიგში გაცნობილი ფუტკრები

მიერ

admin

19 აგვისტო, 2014 - 01:00

კახეთში ერთი სოფელია. სოფელს ვაზისუბანი ჰქვია. ამ სოფელმა ერთხელ, წლების წინ, დიდი სირცხვილი იგემა, ქვრივ-ობლად დარჩენილი დედა-შვილი ყაჩაღებმა ჯერ აბუჩად აიგდეს და მერე მოკლეს. სოფელმა მაშინ სირცხვილი ჩამოირეცხა, ყაჩაღები ორ დიდ ცაცხვზე ჩამოკიდეს და ცოცხლებს დანით ნება-ნება ხორცი აათალეს, თან ზედ მარილს აყრიდნენ. ვერავინ ჩაერია, პოლიციაც კი. ხალხმა კი ყველას აჩვენა, როგორ უნდა გაუსწორდე მათ, ვინც საბრალო ქვრივ-ობოლს დასცინებს. ეს ორი ცაცხვი სოფელში დღესაც დგას. ბევრმა უკვე აღარც იცის მათი ამბავი ან ჩემსავით გადმოცემით გაუგია. სამაგიეროდ ცაცხვებს ახსოვთ, ოღონდ დუმან.

დღეს ამ სოფელში წყალი არ არის. რა სირცხვილია 21-ე საუკუნეში. კიდევ უფრო დიდი სირცხვილი იმ ხალხის გულგრილობაა, ვისაც წყლის მოვლა ევალება. ამაზე მეტი სირცხვილი რაღა უნდა იყოს, ვიდრე სოფელში უშუალოდ წყლის მოვლაზე პასუხისმგებელი კაცის, მეტსახელად „რევიას” პასუხი, რომელიც ამბობს, რომ აუზს, საიდანაც წყალი მოდის მიკაკუნება სჭირდება. დიახ, აი დაუკაკუნებ და აუზიც წყალს მოგცემს. კაკუნი გეზარება? ჰოდა, იყავი მაშინ უწყლოდ. ლეგენდებში წამიკითხავს, რომ სხვადასხვა ღვთაებები წყლებს მართავდნენ. მდინარეს, ზღვას, ჩანჩქერს, მოკლედ ყველაფერს თავისი ღვთაება ჰყავდა. ოღონდ აუზს რომ კაკუნის ღვთაება ჰყოლია, ეს პირველად „რევიასგან” გავიგე.

ჰოდა თაკარა მზეში მოხუცები, ბავშვები, ქალები წყალს დაეძებენ. აბა, სოფელს დამკაკუნებლის შტატი არ აქვს და შესაბამისად – არც წყალი. რა სირცხვილია წყლის ქვეყანაში და 21-ე საუკუნეში სოფელი კაკუნზე რომ არის დამოკიდებული.

მეც მათ რიგში ვარ, მეც წყალს დავეძებ. ქუჩის გადაღმა ერთი ოჯახია. წლების წინ იზრუნეს და მთიდან წყალი გამოიყვანეს. მათ წყალს მთის ღვთაება პატრონობს და კაკუნი არ სჭირდება. ამ ოჯახმა იცის, სოფელში რომ კაკუნის პრობლემაა და მათი კარი ყველასთვის ღიაა. ნებისმიერ დროს შეგიძლია შეხვიდე და მთის წყალი აიღო.

კარებს მორიდებით ვაღებ, მაინც სხვისი ოჯახია. ეზოში არავინაა, მაგრამ წყალთან ცოცხალი რიგი მხვდება. რიგს ვერ ვიტან. თუ სადმე ოთხ ადამიანს მაინც დავინახავ, არ აქვს მნიშვნელობა რას ყიდიან ან რა საქმეზეა რიგი, იქიდან უკანმოუხედავად გავრბივარ. ოღონდ ამ რიგში სიამოვნებით ვდგები.

წარმოიდგინეთ ნახევრად გაპრტყვნილი მამლაყინწა, როგორც სოფელში იტყვიან ნახევრად ტიტლიკანა (ე.წ. კიტაიას ჯიშის). ოღონდ საოცრად გაბღენძილი და, ჩემი აზრით, ლამაზიც. დგას და აუღელვებლად მიირთმევს წყალს. უკან მისი ხუთივე ცოლი ჩამწკრივებულა. ერთი თავისნაირი ჰყავს, ანუ ისიც გაპრტყვნილი, დანარჩენები ჩაცმულები გახლავან, ერთს შლიაპაც კი აქვს მორგებული თავზე. ჩემს დანახვაზე შეშფოთებას გამოთქვამენ, ოღონდ მე მათი ყურადღების ცენტრში ყოფნა მსიამოვნებს კიდეც და მთელ ოჯახს ქათინაურებით ვავსებ. ჩაწითლებულ ტიტველ კისერზეც მივეფერებოდი, მაგრამ ვინ მიგიშვებს. ბოლო ქალბატონის უკან ვდგები, რიგი რიგია… ოღონდ რიგი აურზაურის მოყვარულთა გარეშე გინახავთ? წინ წასვლა რომ უნდათ მუდმივად. ასეთები აქაც არიან, ჩასუქებული და მოზუზუნე ფუტკრები. წყალი იმათაც უნდათ და სულაც არ ანაღვლებთ, რიგში მათზე წინ რომ ხარ, უბოდიშოდ გიხტებიან და მთლიანად ბანაობენ მთის ღვთაების მიერ გამოშვებულ წყალში.

მწერები არ მიყვარს. კარგი იქნებოდა, საერთოდაც რომ არ იყვნენ. ჰო, ვიცი მცენარეების დამტვერვას უწყობენ ხელს და ა.შ. მაგრამ მათ მიმართ ამრეზით ვარ განწყობილი. გამონაკლისს ეს ბუთქუნა მუდამ უკმაყოფილო ბზუილით მფრინავი ფუტკარი წარმოადგენს. სუფთები და ჭკვიანები არიან, თან თაფლს ამზადებენ და მართალია თვითონ გამასპინძლებით თავს არ იკლავენ, მაგრამ არც ჩვენ, ადამიანები, ვიჩაგრავთ თავს და მათ ნახელავს მათგან დაუპატიჟებლად მივირთმევთ.

ეს ფუტკრები ლაზარიაშვილების ოჯახიდანაა, გამოდის, რომ თვითონაც ლაზარიაშვილები არიან. მათი თაფლი გასინჯული მაქვს. თაფლი ძალიან მიყვარს, არც ალერგიული გახლავარ და მშვენივრადაც გეახლები.

თაფლით ჩაის დატკბობა მიყვარს. თქვენ იცით, როგორ უნდა დაატკბოთ თაფლით ჩაი? ადრე ერთ სტატიაში დავწერე კიდეც, მაგრამ ახლა იმ გამონათქვამს ამოვეფარები, გამეორება რომ ცოდნის დედაა და კვლავ დავწერ.

ადუღებთ წყალს, აყენებთ ფერს (ან ერთჯერად პაკეტს იყენებთ) და ქაფქაფა ჩაიში ხსნით თაფლს. ყველაფერი სწორია, ოღონდ უნდა იცოდეთ: თაფლი კი გახსენით, მაგრამ სულ სხვა ნივთიერება მიიღეთ – ჰიდროოქსიმეთილფურფუროლი! პროცესი ასე მიმდინარეობს: საქაროზა → მონოსაქარიდები (ფრუქტოზა, გლუკოზა) → შაქრის ანჰიდრიდი → ჰიდროოქსიმეთილფურფუროლი.

ფრუქტოზისთვის ეს გარდაქმნა გლუკოზაზე ორჯერ მეტადაა დამახასიათებელი, თაფლი კი სწორედ ფრუქტოზას შეიცავს.

ასე რომ, თაფლიან კი არა, ჰიდროოქსიმეთილფურფუროლიან ჩაის სვამთ. ეს ნივთიერება ფურანოლების ჯგუფს ეკუთვნის და ორგანიზმში დიდი რაოდენობით დაგროვების შემთხვევაში, შესაძლოა კუნთების პარალიზება გამოიწვიოს. მცირე დოზები კი ნერვულ სისტემას თრგუნავს.

მაშ, როგორ გავხსნათ ჩაიში თაფლი?

ზემოთ ნახსენები საშიში ნივთიერება 60-70C-ზე ზევით წარმოიქმნება, ამიტომ ჩაის შეგრილება უნდა ვაცადოთ და მერეღა გავხსნათ მასში თაფლი ან ისე მივაყოლოთ.

საქაროზას ხსენებით უკვე გასაგებია, რომ თაფლის ძირითადი შემადგენელი კომპონენტები ნახშირწყლებია. თაფლში ფრუქტოზა გლუკოზასთან შედარებით გაცილებით მეტია. გლუკოზაც და ფრუქტოზაც ფერმენტ ინვერტაზას მეშვეობით დისაქარიდ საქაროზას დაშლით წარმოიქმნება და ამ პროცესს თაფლის მომწიფება ეწოდება.

თაფლი ცილებსაც შეიცავს, ძალიან მცირე რაოდენობით, მაგრამ საკმარისს იმისთვის, რომ თავისი საქმე აკეთოს. მათი საქმე კიდევ პროცესების დაჩქარებაა. ანუ ესენი უბრალო ცილები კი არა ცილა-ფერმენტები არიან. მცენარეული წარმოშობის ცილები თაფლში ყვავილის მტვერთან ერთად ხვდება. ცხოველური წარმოშობის კი ფუტკრის ნერწყვთან ერთად. სულ 15 ფერმენტი შედის, მათ შორის უკვე ნაცნობი ინვერტაზა, დიასტაზა, გლუკოზოოქსიდაზა, კატალაზა და ფოსფატაზა. ოღონდ აქ მთავარი მაინც ინვერტაზაა, რადგან ნექტრიდან თაფლს სწორედ ის წარმოქმნის.

დიასტაზა უზრუნველყოფს სახამებლის და დექსტრინების დაშლას. რაც უფრო მეტ დიასტაზას შეიცავს თაფლი, მით უფრო მეტად იზრდება მისი სამკურნალო თვისებები. ასეთი მაჩვენებელიც არსებობს – დიასტაზური რიცხვი. დიასტაზური რიცხვი შეესაბამება 1%-იანი სახამებლის იმ მილილიტრების რაოდენობას, რომელიც ერთი საათის განმავლობაში დიასტაზათი დაიშლება. დიასტაზას რაოდენობა თაფლში იმაზეა დამოკიდებული, თუ რა მცენარეების ნექტარი შეაგროვეს ფუტკრებმა; როგორ ნიადაგში ხარობდნენ ეს მცენარეები; როგორი ამინდი იყო იმ დღეს, როცა აგროვებდნენ, და ა.შ. კარგ თაფლს დიასტაზური რიცვხი 7 ერთეულზე ნაკლები არ უნდა ჰქონდეს. თეთრი აკაციის თაფლს აქვს მხოლოდ 5 ერთეული.

დიასტაზა ჩვენც გვაქვს, ძირითადად ნერწყვში და ამილაზასთან ერთადაა ბმული. თუ პურს დიდი ხნის განმავლობაში დავღეჭავთ, მის მოტკბო გემოს შევიგრძნობთ, რადგან დიასტაზას მეშვეობით სახამებელი შაქრად დაიშლება.

ფერმენტი გლუკოზოოქსიდაზა ადამიანის ორგანიზმში გლუკოზის ნაწილს ჟანგავს და გლუკონმჟავად გარდაქმნის. ეს მჟავა თაფლისთვისაც ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესია და ორგანიზმიდან მავნე ნივთიერებების გამოდევნაზეა პასუხისმგებელი. თვით ფერმენტი კი მცენარეული წარმოშობისაა და თაფლში ყვავილების მტვერთან და ნექტართან ერთად ხვდება. ფერმენტი მგრძნობიარეა სინათლის მიმართ, ამიტომ თაფლი ბნელ ადგილას უნდა შევინახოთ.

თაფლში 27 ამინმჟავაა აღმოჩენილი, მათ შორის ჩვენი ორგანიზმისთვის აუცილებელი ყველა შეუცვლელი ამინმჟავა, ანუ ისინი, რომელთა სინთეზი თავად არ შეგვიძლია და მხოლოდ საკვებთან ერთად უნდა მივიღოთ (შეგახსენებთ, ბუნებაში 300-ზე მეტი ამინმჟავაა გავრცელებული. ჩვენ, ადამიანებს კი 20 პროტეინგენური ამინმჟავა გვჭირდება, რადგან ჩვენი ორგანიზმისთვის დამახასიათებელი ცილების სინთეზში სწორედ ეს ოცეული მონაწილეობს).

თაფლი ალკალოიდებსაც შეიცავს. მცენარეში ალკალოიდები ძირითადად მარილების სახითაა. ალკალოიდთა უმრავლესობა ძლიერი შხამია, თუმცა შესაბამისი ფორმით და დოზირებით მედიცინაში წამლად გამოიყენება. არ გამორიცხავენ, რომ თაფლის სამკურნალო თვისებებიც შეიძლება რაღაც დოზით ალკალოიდების დამსახურება იყოს. თუმცა თაფლში ალკალოიდების წილს გააჩნია. არსებობს ე.წ. „მთვრალი თაფლი”, რომელიც ამ ტიპის ნივთიერებებს ზომაზე მეტად შეიცავს. უბრალოდ, ფუტკრებმა ალკალოიდებით სავსე მცენარეები მიირთვეს. ასეთი თაფლის ჭამის შემდეგ ადამიანს თავბრუსხვევის შეგრძნება ეუფლება, სუნთქვა უნელდება, დუნდება და საათების განმავლობაში გადაბმულად ეძინება. ღრმა ბავშვობაში სწორედ მსგავსი რამ შემემთხვა. ბებიასთან სოფელში ყოფნისას (იმ სოფელში, რომელსაც ეხლა მიკაკუნება სჭირდება) თაფლი ვჭამე, მერე დავიძინე და როცა გავიღვიძე სახლი მეზობლებით იყო სავსე, თავზე ფონენდოსკოპით ბუთო ექიმი (სოფლის ექიმის მეტსახელი) მედგა, ბებია კი ბოლო ხმაზე მოთქვამდა. ჩემი გაღვიძებით ყველა კმაყოფილი დარჩა, მათ შორის მეც…

ალკალოიდები გაცხელებით იშლება, ამიტომ ასეთ „მთვრალ თაფლს” სპეციალურ რეზერვუარში 45 გრადუსამდე აცხელებენ.

თაფლი ქიმიური ნივთიერებების საბადოა. კალიუმი, კალციუმი, მაგნიუმი, ნატრიუმი, გოგირდი, ფოსფორი, რკინა, იოდი, კობალტი, სპილენძი, ფთორი, თუთია – თაფლში ყველა მათგანს შეხვდებით. ოღონდ მათი რაოდენობა ისევ და ისევ ფუტკრების მენიუზე და იმ ნიადაგის ქიმიურ შემადგენლობაზეა დამოკიდებული, სადაც მცენარეები იზრდებიან. ასე რომ, სრულიად შესაძლებელია თაფლში მძიმე მეტალებიც მოხვდნენ, რაც მის ყველანაირ ღირსებას გადაუსვამს ხაზს.

თაფლი ვიტამინებსაც შეიცავს, ოღონდ მხოლოდ ზოგიერთს. აქ სურვილის სახით დავწერ – რა მოხდება, ყველამ იცოდეს ვიტამინების სრული დასახელება? წყლის რიგიდან გამოსულს, მეზობელი შემხვდა, რომელმაც შემომჩივლა, აფთიაქში აი, ეს კოლოფი მომცესო, C ვიტამინიაო და ამას კიდევო ასკორბინის მჟავა აწერიაო და ასე უნდა გავემეტებინეო? დავამშვიდე და უთხარი, რომ ეს სწორედ C ვიტამინი იყო. ამიტომ ახლა თაფლში შემავალ ვიტამინებს ჩამოვთვლი, ოღონდ მათი მეორე სახელწოდებით – თიამინი (B1), რიბოფლავი (B2), ნიკოტინის მჟავა (PP), პირიდოქსინი (B6), პანტოთენის მჟავა (B3), ფოლის მჟავა (B9), ბიოტინი (H) და ასკორბინის მჟავა (C). შეიცავს ასევე პროვიტამინებსაც, ანუ ნაერთებს, რომლებიც ორგანიზმში მოხვედრისას (ძირითადად წვრილი ნაწლავის ეპითელიუმში) ვიტამინებად გარდაიქმნებიან. ასეთი აქ ბეტაკაროტინია, რომელიც რეტინოლად, ანუ A ვიტამინად გარდაიქმნება.

თაფლი ორგანულ მჟავებს, კარბონმჟავებსაც შეიცავს. გლუკონმჟავა, ლიმონჟავა, რძემჟავა, მჟაუნმჟავა – თაფლის შემადგენელი კომპონენტებია.

აი, ასე, წყლის რიგში გაცნობილმა ფუტკარმა, რომელიც „როგორც აფთიაქარი ყვავილებისგან გვიმზადებს წამალს”, თაფლზე ამიშალა ფიქრები. წამით თითქოს სოფლის პრობლემაც გადამავიწყდა.

კახეთში სოფელი „ვაზისუბანია”, ლამაზი სახელით და გულიანი ხალხით. ხალხს წყალი ენატრება. სოფელი წყლით სპეციალური აუზიდან მარაგდება. აუზის უფროსი ვინმე „რევიაა”, ოღონდ კაკუნის ღვთაების გარეშე არაფერი შეუძლია. ღვთაებას კიდევ მოხმობა სჭირდება. მოხმობა დაკაკუნებით შეიძლება, ოღონდ სოფელში დამკაკუნებლის შტატი არ არის. ჰოდა, აუზს ვერავინ უკაკუნებს, ამიტომ ღვთაება გარეთ ხალხის დასახმარებლად ვერ გამოდის. მის გარეშე კი „რევია” უძლურია. ჰოდა, სოფელს თაკარა სიცხეში წყალი არა აქვს.

რა სირცხვილია…

1...940941942...1,124 გვერდი 941 of 1,124

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე

21 იანვარი, 2025 - 10:39

ჟურნალ „მასწავლებლის“ თითოეული ნომრის მომზადებისას, ცხადია, ვფიქრობთ მასწავლებელზე და იმ საჭიროებებზე,რომელთა წინაშეც ის ახლა დგას. ვფიქრობთ მასწავლებელზე, რომელიც ჩვენგან დამოუკიდებლადაც ფიქრობს, როგორ მოემზადოს გაკვეთილისთვის, რა...

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

პროფესიული თვითგანვითარება და მისი ბარიერები

პედაგოგთა ჩართვა განათლების რეფორმაში (II ნაწილი)

მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების თანამედროვე მოდელები

მასწავლებლის თვითშეფასების მნიშვნელობა

ფეხბურთისათვის თავშეწირული სტუდენტის ამბავი

ზაფხულის რიტუალები

საზაფხულო საკითხავი

როცა საგნები ლაპარაკობენ

ნუ შეგაშინებთ, შვილის სხვა სკოლაში გადაყვანა!

წყლის რიგში გაცნობილი ფუტკრები

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე