მოყინული მანდარინები

მიერ

28 იანვარი, 2015 - 01:00

ზაზა ურუშაძეს ანტიქართული ფილმის გადაღებას ედავებიან. თუმცა, მოდით, თავიდან დავიწყოთ…

ქართულ-ესტონური, უფრო ზუსტად კი ესტონურ-ქართული ფილმი „მანდარინები” ამერიკის კინოაკადემიის მთავარი ჯილდოს – ოსკარის ნომინანტია საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმის კატეგორიაში. აქამდე ეს ერთადერთმა ქართველმა რეჟისორმა, ნანა ჯორჯაძემ მოახერხა შორეულ 1996 წელს, როცა „შეყვარებული კულინარის 1001 რეცეპტი” გადაიღო. შორეული-მეთქი იმიტომ ვამბობ, რომ ქართული კინოს ზოგიერთი გულშემატკივრისთვის ეს გაფართხალება 1981 წელს თბილისის „დინამოს” მიერ ევროპის თასების მფლობელთა თასის მოგების ტოლფასია. ისიც წინა საუკუნეში მოხდა, მაგრამ საფეხბურთო ამბებში ჩვენი მთავარი დასაკვეხნი დღემდე სწორედ ეგ არის. სინამდვილეში, ალბათ, დინამოელების გამარჯვება გაცილებით დიდი მოვლენა იყო, ვიდრე ოსკარის მარტოდენ ნომინანტობაა. მით უმეტეს, რომ შანსები ვერ გვაიმედებს. შეგვიძლია თითები გადავაჯვარედინოთ და გულდამშვიდებულებმა ვილაპარაკოთ, მაგრამ თუ ცივი გონებით ვიფიქრებთ, „შეყვარებული კულინარის 1001 რეცეპტის” მსგავსად, თავის ხანგრძლივ მარათონს „მანდარინები” სავარაუდოდ მხოლოდ ნომინანტობით დაასრულებს. სამწუხაროა, მაგრამ ეს უფრო ნაღდი წინასწარმეტყველებაა. რატომ? იმიტომ, რომ რუსმა ანდრეი ზვიაგინცევმა შესანიშნავი ფილმი, „ლევიათანი” გადაიღო, რომელშიც რუსეთში არსებული უსამართლობის მორევსა და ეკლესიის ბნელ მხარეებზე ილაპარაკა და ეს დიდი ოსტატობით გააკეთა. ამ ფილმმა უკვე დაიმსახურა „ოქროს გლობუსი” და მეტად სავარაუდოა, რომ ხმლიან რაინდსაც ზვიაგინცევი დაიჭერს ხელში და არა ურუშაძე. რას ვიზამთ, ოსკარზეც რუსები გვიშლიან ხელს და სინამდვილეშიც.

საოსკარო აურზაურის შემდეგ, ისინი, ვისაც ეს კინო ჯერაც არ უნახავთ, დრო არ გამოუჩნდათ ან პრინციპულად უარს ამბობენ ისეთი ფილმის ნახვაზე, რომელზეც ბევრი ლაპარაკობს, შიდა საუბრებში სვამენ შეკითხვას, როგორი ფილმია ეს „მანდარინები”. საშენი მასალის დასათვლელად სახლში ამოყვანილი მატყუარა ხელოსნის პრინციპით რომ ვთქვათ, ანუ უხეშად რომ ავიღოთ, თანამედროვე ქართული სტანდარტებით საშუალოზე კარგი, ისე კი – საშუალო დონის. ბევრი დადებითი მხარე აქვს და ბევრიც – პირიქით. „მანდარინები” სტერეოტიპებისა და კლიშეების ნაკლებობას არ უჩივის (ჩეჩენი პერსონაჟი მაინდამაინც დაქირავებულ მებრძოლადაა წარმოჩენილი. მაშინ, როდესაც აფხაზეთის ომში ჩეჩნების ნაწილი არა ფულისთვის, არამედ კავკასიის მთიელ ხალხთა კონფედერაციის შექმნის იდეისთვის იბრძოდა; კავკასიელები სხვებზე მეტად ერთგულებენ ნათქვამ სიტყვას და სხვა სტერეოტიპები). ასევე, სეანსის დროს დისკომფორტი შემიქმნა იმ რიტორიკამ, რომელიც დიალოგებში იკითხებოდა. კარგსაც ნუ დავუკარგავთ: დრამატურგია, შესრულება, პერსონაჟები… კარგია.

[მათთვის, ვისაც ფილმი ჯერაც არ უნახავს: მოქმედება აფხაზეთის ესტონელებით დასახლებულ სოფელში ვითარდება, რომელსაც ორი მოსახლეღა შემორჩა, დანარჩენები კი ომს გაერიდნენ და ისტორიულ სამშობლოში დაბრუნდნენ. ქართველებსა და ჩეჩნებს შორის მომხდარი შეტაკების შემდეგ სიკვდილის პირას მყოფ ერთმანეთის მოწინააღმდეგეებს (ქართველსა და ჩეჩენს) ერთ-ერთი ესტონელი შეიფარებს, ანუ მტრები ერთ ჭერქვეშ აღმოჩნდებიან]

რა არის ამ ყველაფერში ანტიქართული? ჯერ ის გავარკვიოთ: თავად რას ნიშნავს ეს ანტიქართული? ამ სიტყვამ გაქვავება ჯერ კიდევ ოცდახუთი წლის წინ დაიწყო და თვალსა და ხელ შუა შემოგვაქვავდა. მან უკვე დაკარგა მნიშვნელობა. ყველა, ვინც კი ეკრანზე გამოდის, ან რომელიმე გაზეთი შინ ესტუმრება ვიდეომიმართვის ჩასაწერად, ხარბად იმეორებს: ანტიქართული… ანტისახელმწიფოებრივი… ეს სიტყვა იმდენად გაცვდა და დაბეჩავდა, რომ ჭკუის კოლოფები მხოლოდ თურქული სერიალების მომრავლების შედეგებზე სერიოზული (სინამდვილეში კი სულის შეხუთვამდე სასაცილო) საუბრისას იყენებენ.

დავივიწყოთ სიტყვა ანტიქართული და სხვანაირად დავსვათ კითხვა: რა არის ამ ფილმში ისეთი, რაც ამ ქვეყნის ინტერესსა და იმიჯს აზიანებს? ჩემი ზოგიერთი Facebook-ელი მეგობრის პოზიცია ასეთია: კინოს დასასრულს ირკვევა, რომ ესტონელი ივოს შვილი ომის დაწყებისას ქართველების ხელით დაიღუპა. მათი აზრით, ეს ემოციურად ცუდად იმოქმედებს საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე გულმხურვალე გულშემატკივარი ქვეყნის ხალხზე, ესტონელებზე, მითუმეტეს, რომ ისტორიული სარჩული დარღვეულია. მათი მტკიცებით ქართველებსა და ესტონელებს შორის ომის დროს არცერთი კონფლიქტი არ მომხდარა და ზაზა ურუშაძეს ამ პასაჟის სხვაგვარი გაგრძელება შეეძლო, რადგანაც ამის ფაქტობრივი აუცილებლობა არ არსებობდა. ამბობენ, რომ ოსკარის ნომინანტობა ესტონელების განაწყენებად არ ღირს.

ცხადია, ამ პატიოსანი მეგობრების ემოციები ქართველებისთვის ბევრ რამეზე მეტად მნიშვნელოვანი უნდა იყოს, მაგრამ მგონია, რომ ამ შემთხვევაში სიტუაციის ზედმეტი დრამატიზება ხდება, ანუ ბუზისა და სპილოს ამბავთან გვაქვს საქმე. არახალია, ძველია, რომ მხატვრული ფილმის რეჟისორი ვალდებული არ არის ისტორიული სიზუსტე დაიცვას (გაიხსენეთ რა უქნა ტარანტინომ ჰიტლერს); გარდა ამისა, ურუშაძის კინოში არსად ჩანს ქართველებისა და ესტონელების ფართომასშტაბიანი დაპირისპირება, მეტიც, არსად ჩანს ესტონელების მონაწილეობა ამ ომში. აქ ნახსენებია, რომ ცალკეულმა ესტონელმა მამის რჩევას არ დაუჯერა და სასროლად წავიდა. საერთოდაც, ამ ფილმში ყველაზე დადებით ტიპებად რეჟისორს სწორედ ესტონელები ჰყავს გამოყვანილი. ანუ ესტონელების განაწყენების პრობლემა, ჩემი აზრით, თითქმის არ დგას. რამდენიმე დღის წინ, როცა ოსკარის ნომინანტთა სია გამოქვეყნდა და სოციალურ ქსელში გაზიარებულ ერთ არაადეკვატურ კომენტარს გადავაწყდი, მეც ავენთე და დავწერე, გამჩენი არ გვასვენებს, ციხე შიგნიდან ტყდება-მეთქი. ეს „ციხე შიგნიდან ტყდება” ცოტა ზედმეტი მომივიდა. აი, გამჩენი რომ არ გვასვენებს ამ აზრზე ისევ ვრჩები. ამ ფილმისთვის ანტიქართულობის დაბრალება ისეთივე სისულელე მგონია, როგორც ერთი ბიზნესმენის განცხადება, რომ ყველა ის ქართველი ქვეყნის მოღალატეა, ვისაც „აგვისტოს 5 დღე” არ მოეწონა. ამ თემაზე კამათისას ერთმა მკითხა: განა უფლება არ მაქვს ანტიქართულად მივიჩნევდე და ამაზე ხმამაღლა ვილაპარაკოო? ღმერთი, რჯული, კითხვა რიტორიკული იყო. იმ ქალბატონს დაავიწყდა, რომ მეც და ისიც სამიოდე დღით ადრე, ორივენი შარლი ვიყავით.

მე ამ ისტორიაში ალბათ ის უფრო მასევდიანებს, რომ „მანდარინები” ოსკარზე ესტონეთის სახელით გავა, რადგანაც პროექტში ესტონური ფული უფრო მეტია, ვიდრე ქართული. ისე, ცნობისათვის ადრეი ზვიაგინცევს იმ ჭეშმარიტად ანტისამთავრობო სურათის გადაღებისთვის ფული რუსეთის კულტურის სამინისტრომ მისცა. რა მანქანებით მოახერხა ამ ეშმაკმა კაცმა ეგ აფიორა, ვერ გეტყვით. აღდგომა და ხვალეო. მოვა ოსკარის ღამე, დაიჭერს ქანდაკებას ხელში ზვიაგინცევი და მერე, ალბათ, ყველა დაწყნარდება.

…და თუკი პირიქით მოხდა, პირველს მე გამეხარდება.

მარინა უშვერიძე – სამოქალაქო განათლებისადმი ინტერესი იმატებს

მიერ

admin

28 იანვარი, 2015 - 01:00

ორგანიზაცია „PH International – საქართველომ” აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს ფინანსური მხარდაჭერით ახლახან დაასრულა ოთხწელიწადნახევრიანი სამოქალაქო განათლებისა და პედაგოგთა გადამზადების პროგრამა. პროგრამამ დასახულ მიზნებს მიაღწია: მოსწავლეებს საშუალება მიეცათ, სამოქალაქო განათლების გაკვეთილებზე მიღებული ცოდნა პრაქტიკულად გამოეყენებინათ და განევითარებინათ სოციალური და სამოქალაქო კომპეტენციები. დადებითი შედეგები აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს მიერ ახალი პროგრამის – „მომავლის თაობის” დაფინანსების წინაპირობად იქცა. ეს პროგრამა ახალი სასწავლო წლიდან 480 სკოლაში ამოქმედდება და მოემსახურება იმ მნიშვნელოვან საქმეს, რომელსაც ინფორმირებული და პასუხისმგებლობის მქონე მოქალაქეების აღზრდა ჰქვია. ინტერნეტგაზეთ „მასწავლებლის” სტუმარია „PH International – საქართველოს” დასრულებული და ახალი პროგრამების დირექტორი მარინა უშვერიძე.

ქალბატონო მარინა, რა მიგაჩნიათ სამოქალაქო განათლებისა და პედაგოგთა გადამზადების პროგრამის ყველაზე მნიშვნელოვან შედეგად მოსწავლეთა სამოქალაქო კომპეტენციებისა და მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების კუთხით?

უპირველეს ყოვლისა, მივესალმები მკითხველს. მახარებს ის ფაქტი, რომ იმატებს სამოქალაქო განათლებისადმი საზოგადოების ინტერესი. თუ 2010 წელს ეს საგანი მრავალ სკოლაში მეორეხარისხოვნად მიიჩნეოდა, დღეს ჩვენს პარტნიორ სკოლებში, სადაც აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს დაფინანსებით სამოქალაქო განათლებისა და პედაგოგთა გადამზადების პროგრამამ იმუშავა, სამოქალაქო განათლება მოსწავლეთა საყვარელ საგნად იქცა. პედაგოგებიც უფრო მეტად დაინტერესდნენ ამ საგნის სწავლებით. მოსწავლეების მიერ განხორციელებული პროექტებისა და ინიციატივების შედეგად ნათელი გახდა, რაოდენ დიდი მნიშვნელობა აქვს მოსწავლეთა დემოკრატიული ღირებულებებით აღზრდას და ხელშეწყობას, სასკოლო ასაკიდანვე მიიღონ მონაწილეობა თავიანთი სკოლისა თუ თემისთვის აქტუალური საკითხების გადაჭრაში.

პროგრამის ფარგლებში საქართველოს 740 სკოლას უსასყიდლოდ გადაეცა 130 000 მოსწავლისა და მასწავლებლის წიგნი – სამოქალაქო განათლების დამხმარე სახელმძღვანელოები; არაქართული სექტორის სკოლებმა წიგნები სომხურ და აზერბაიჯანულ ენებზე მიიღეს; სახელმძღვანელოები პროექტული სწავლების მეთოდით არის შედგენილი და მათი წყალობით მოსწავლეებს მიეცათ შესაძლებლობა, დაეწყოთ სამოქალაქო განათლების გაკვეთილებზე მიღებული ცოდნის პრაქტიკაში გამოყენება: გამოევლინათ საკუთარი სკოლისა თუ თემისთვის აქტუალური პრობლემა, მოეხდინათ შესაბამისი სტრუქტურების იდენტიფიცირება, შეემუშავებინათ პროექტი გამოვლენილი პრობლემის გადასაჭრელად და ეტაპობრივად განეხორციელებინათ იგი შესაბამის სახელმწიფო თუ არასახელმწიფო სტრუქტურებთან თანამშრომლობით. ეს მიდგომა წარმატებული აღმოჩნდა, მოსწავლეებმა სწორედ პროექტების განხორციელების პროცესში იგრძნეს, რამდენის შეცვლა შეიძლება სურვილისა და სწორად დაგეგმილი საქმიანობის შედეგად. მაგალითად, კახეთში, სოფელ გავაზში, სასკოლო სამოქალაქო კლუბის წევრი მოსწავლეების დახმარებით საბავშვო ბაღში შეიყვანეს ბუნებრივი აირი – კლუბმა დახმარებისთვის კომპანია „სოკარის’ ხელმძღვანელობას მიმართა; რუსთავში მოსწავლეებმა საგზაო საპატრულო პოლიციასა და ადგილობრივ თვითმმართველობასთან ითანამშრომლეს, რის შედეგადაც ქალაქში წრიული დაიხაზა, ფეხით მოსიარულეთა გადასასვლელი მოეწყო და საგზაო ნიშნები დამონტაჟდა; გურიაში აღდგა განადგურების პირას მისული ბიბლიოთეკა.

ასეთი პროექტების განხორციელება შეუძლებელი იქნებოდა პედაგოგთა დიდი შრომის გარეშე. მასწავლებლები, რომლებმაც სასკოლო სამოქალაქო კლუბების მეურვეობა შეითავსეს, მოხალისეობრივ საწყისებზე ბევრ სასარგებლო პროექტს ახორციელებენ, ცხადია, მოსწავლეებთან ერთად.

დღეს საქართველოს სკოლებში სამოქალაქო განათლებას უმთავრესად ისტორიის, გეოგრაფიისა თუ სხვა საგნების მასწავლებლები ასწავლიან, სწავლა-სწავლების ხარისხი კი მნიშვნელოვანწილად არის დამოკიდებული პედაგოგის მომზადებაზე, ამიტომ აკრედიტებული ტრენინგკურსით „დემოკრატიული მოქალაქეობის სწავლება” ჩვენს პარტნიორ ორგანიზაციასთან – კონსულტაციისა და ტრენინგების ცენტრთან ერთად გადავამზადეთ სამოქალაქო განათლების 813 პედაგოგი. ეს ტრენინგები შედეგიანი აღმოჩნდა: სპეციალისტების მიერ განხორციელებული მონიტორინგი მოწმობს, რომ გადამზადებული პედაგოგების 75% გაკვეთილზე სრულად იყენებს ტრენინგზე მიღებულ ცოდნას, 25% კი მნიშვნელოვანწილად. სამოქალაქო განათლების მნიშვნელობის შესახებ სემინარები ჩაუტარდათ სკოლის დირექტორებსაც. იმ სკოლებში, სადაც ადმინისტრაცია ხელს უწყობს პედაგოგებს და სასკოლო სამოქალაქო კლუბს, საგრძნობლად გაიზარდა საგნით დაინტერესებულ მოსწავლეთა რაოდენობა და ამაღლდა სამოქალაქო განათლების სწავლა-სწავლების ხარისხი.

მუშაობის პროცესში გამოიკვეთა საჭიროება, ქვეყანაში შექმნილიყო პროფესიული გაერთიანება, რომელიც იზრუნებდა სამოქალაქო განათლების მასწავლებელთა პროფესიულ განვითარებაზე და მათ ხმას მიაწვდენდა გადაწყვეტილების მიმღებ პირებს. სწორედ ამ მიზნით ჩამოყალიბდა სამოქალაქო განათლების მასწავლებელთა ფორუმი, რომელიც დღეისათვის 500-ზე მეტ წევრს აერთიანებს. ფორუმის ფარგლებში საქართველოს ყველა რეგიონში ჩატარდა სამოქალაქო განათლების ღია გაკვეთილები და გაიმართა მრგვალი მაგიდა. თუ თავდაპირველად პედაგოგები თავს იკავებდნენ ღია გაკვეთილის ჩატარებისგან, დღეს უამრავი მსურველია, გაუზიაროს კოლეგებს საკუთარი გმოცდილება, მოისმინოს მათი რჩევები, მრგვალი მაგიდის ფორმატში გულახდილად იმსჯელოს იმ პრობლემებზე, რომლებიც მათ პედაგოგიურ პრაქტიკაში იჩენს თავს. პედაგოგებისთვის მეტად საინტერესო აღმოჩნდა თბილისში ამერიკელი სპეციალისტების მიერ ჩატარებული მასტერკლასები. სამჯერ გაიმართა სამოქალაქო განათლების ეროვნული კონფერენცია-გამოფენა, რომელთაგან თითოეულში სამასამდე პედაგოგი მონაწილეობდა. კონფერენცია-გამოფენები სამოქალაქო განათლების მასწავლებელთა ასეთი წარმომადგენლობითი შეკრების პირველი პრეცედენტი გახლდათ. პედაგოგებს საქართველოს ყველა რეგიონიდან საშუალება მიეცათ, გამოეფინათ საკუთარი ნამუშევრების ამსახველი ფოტომასალა, გასცნობოდნენ სფეროში მიმდინარე სიახლეებს, შეხვედროდნენ სამოქალაქო განათლების ექსპერტებსა და საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს წარმომადგენლებს, სამუშაო ჯგუფებში გაეზიარებინათ ერთმანეთის გამოცდილება და მონაწილეობა მიეღოთ სამოქალაქო განათლების საგნის განვითარებისა და სწავლა-სწავლების ხარისხის ასამაღლებლად რეკომენდაციების შემუშავებაში.

მოგეხსენებათ, პროფესიული ლიტერატურის ხელმისაწვდომობა პედაგოგთა გარკვეული ნაწილისთვის ისევ პრობლემად რჩება, ამიტომ სამოქალაქო განათლების მასწავლებლებისთვის შეიქმნა სასწავლო ვიდეორესურსები, რომლებიც მათ სამოქალაქო განათლების ეროვნულ კონფერენცია-გამოფენაზე დაურიგდათ. ეს მასალები შეგიძლიათ იხილოთ ვებგვერდზე www.civics.ge. ითარგმნა პროფესიული ლიტერატურა, რომელსაც ამავე ვებგვერდის ონლაინბიბლიოთეკაში იხილავთ. სამოქალაქო განათლების პროფესიული ლიტერატურა ასევე გადავეცით თბილისსა და ქუთაისში მდებარე მასწავლებლის სახლებს, ზუგდიდის, ამბროლაურის, ოზურგეთის, ახალციხის, რუსთავის, გორის, დუშეთის, ჭიათურის, თელავისა და ბათუმის განათლების რესურსცენტრებს.

დღეს ინტერნეტი ინფორმაციის გაცვლა-გამოცვლის ყველაზე სწრაფი საშუალებაა. სწორედ ამიტომ შეიქმნა ფეისბუქზე სამოქალაქო განათლების მასწავლებელთა ფორუმის ჯგუფი, სადაც გაიმართა მრავალი ონლაინდისკუსია პედაგოგებისთვის აქტუალურ საკითხებზე მოწვეული ექსპერტების მონაწილეობით. თავდაპირველად პედაგოგები ნაკლებად აქტიურობდნენ, მაგრამ ბოლო წლების განმავლობაში ფეისბუქჯგუფში პედაგოგების აქტიურობა თვალნათლივ გაიზარდა.

დამოუკიდებელი შეფასების შედეგები (კვლევა საქართველოს შეფასების ასოციაციამ ჩაატარა) ცხადყოფს, რომ სამოქალაქო განათლების მიმართულებით გაწეული ძალისხმევა პირდაპირ აისახება შედეგებზე: დღეს სამოქალაქო განათლების გაკვეთილებზე მიღებულ ცოდნას პრაქტიკაში 2010 წელთან შედარებით 27.5%-ით მეტი მოსწავლე იყენებს, საკუთარი ინიციატივით აპოლიტიკური სამოქალაქო აქტივობა 32%-ით მეტ მოსწავლეს დაუგეგმავს და განუხორციელებია, სხვადასხვა მხარის მიერ დაგეგმილ სამოქალაქო ინიციატივებში უკვე 42.4%-ით მეტი მოსწავლე მონაწილეობს, 23.9%-ით გაიზარდა იმ მოსწავლეთა რაოდენობა, რომლებსაც მიაჩნიათ, რომ სამოქალაქო განათლება სკოლაში ეფექტიანად ისწავლება, სკოლაში სამოქალაქო განათლების სწავლებას აუცილებლად 32.4%-ით მეტი მოსწავლე მიიჩნევს. ეს ზრდა სამოქალაქო განათლებისა და პედაგოგთა გადამზადების პროგრამის პარტნიორ სკოლებში აღირიცხა.

სამოქალაქო განათლებისა და პედაგოგთა გადამზადების პროგრამა ასი ათასამდე ბენეფიციარს შეეხო. ეს შედეგები აუცილებლად აისახება ამ მოსწავლეთა მომავალზე. გადაწყვეტილების მიმღებ პოზიციებს დაიკავებენ ისინი ზრდასრულ ასაკში თუ რიგით მოქალაქეებად დარჩებიან, მათთვის სულერთი არ იქნება, რა ხდება მათ ირგვლივ. ისინი ეცდებიან, საკუთარი წვლილი შეიტანონ ქვეყნის, საზოგადოების წინაშე არსებული პრობლემების მოგვარებაში. რესურსი, რომელიც პროგრამამ სკოლებში, პედაგოგებში, მოსწავლეებში ჩადო, შეუძლებელია დაიკარგოს. უკვე მიღწეულმა შედეგებმაც აჩვენა, რომ პატარა მოქალაქეებს გაცილებით მეტი შესძლებიათ, ვიდრე თავად ეგონათ. ეს ყველაფერი კი კარგი პედაგოგის გარეშე უბრალოდ შეუძლებელი იქნებოდა.

მოზარდი თაობის სამოქალაქო განათლების პროცესში ეფექტური და სწრაფი შედეგების მისაღებად როგორ უნდა განაწილდეს როლები სახელმწიფო და არასამთავრობო სექტორებს შორის?

დემოკრატიულ ქვეყანას მისი თითოეული მოქალაქე ქმნის, ამიტომ აუცილებლად მიმაჩნია, გაგრძელდეს სკოლებში სამოქალაქო განათლების ხარისხის ამაღლებაზე ზრუნვა. დონორები სამოქალაქო განათლებაში საკმაოდ დიდ თანხებს დებენ და სახელმწიფომ ეს რესურსი უნდა გამოიყენოს. ეს არ უნდა იყოს ერთჯერადი შედეგის მომცემი დახმარება; მიდგომა, მოდელი, რომელმაც იმუშავა და კონკრეტული შედეგი გამოიღო, სახელმწიფო უწყებებმა აუცილებლად უნდა გაითვალისწინონ სამომავლოდ. უამისოდ შედეგები მდგრადი ვერ იქნება და საქართველოში სამოქალაქო განათლების თანმიმდევრულ განვითარებას ვერ მივაღწევთ.

ამ სფეროში მოქმედმა ორგანიზაციებმა სამოქალაქო განათლებისა და პედაგოგთა გადამზადების პროგრამის ხელშეწყობით შეიმუშავეს „სამოქალაქო განათლების სწავლების განვითარების დოკუმენტი”, რომელიც განხილვისთვის მივაწოდეთ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს. დოკუმენტში მოცემული რეკომენდაციები პედაგოგებთან მსჯელობისა და ერთობლივი მუშაობის შედეგად ჩამოყალიბდა და საქართველოში სამოქალაქო განათლების სწავლების ხარისხის ამაღლებას ისახავს მიზნად.

ქალბატონო მარინა, რას ეტყვით მკითხველს ახალი პროგრამა „მომავლის თაობის” შესახებ? ეხმიანება თუ არა ის ეროვნული სასწავლო გეგმით დასახულ მიზნებს? რა მიმართულებით იმუშავებს და როგორ შეირჩევიან პარტნიორი სკოლები?

ჩვენი ორგანიზაცია „PH International – საქართველო” აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს ფინანსური მხარდაჭერით პროგრამა „მომავლის თაობის” მეშვეობით აგრძელებს საქართველოში სასკოლო სამოქალაქო განათლების განვითარებისთვის მუშაობას. პროგრამა, რა თქმა უნდა, პასუხობს ზოგადი განათლების ეროვნულ მიზნებს, სადაც პრიორიტეტად არის გამოკვეთილი ეროვნული და ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებების მატარებელი, თავისუფალი პიროვნების ჩამოყალიბებისთვის ხელსაყრელი პირობების შექმნა და მოსწავლეებში ლიბერალურ და დემოკრატიულ ღირებულებებზე დამყარებული სამოქალაქო ცნობიერების გაღვივება, ხოლო ეროვნულ სასწავლო გეგმაში გამოყოფილი გამჭოლი კომპეტენციები სამოქალაქო და სოციალურ კომპეტენციებსაც მოიცავს. ეს კომპეტენციები გულისხმობს უნარებსა და ღირებულებებს (მაგ., სხვისი უფლებების პატივისცემას, დემოკრატიული პრინციპების აღიარებას, კრიტიკულ აზროვნებას), რომელთა განვითარების ხელშეწყობა მნიშვნელოვანწილად არის დამოკიდებული სამოქალაქო განათლების ხარისხიან სწავლა-სწავლებაზე.

ახალი პროგრამა „მომავლის თაობა” საქართველოს მასშტაბით 480 სკოლასთან იმუშავებს და მათ მნიშვნელოვან დახმარებას გაუწევს სამოქალაქო განათლების მასწავლებელთა გადამზადების, დამხმარე სახელმძღვანელოების, მცირე საგრანტო პროექტების, სასკოლო სამოქალაქო კლუბების შექმნისა და მხარდაჭერის კუთხით. ვგეგმავთ თანამშრომლობას საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროსთან ეროვნული სასწავლო გეგმის სამოქალაქო განათლების საგნობრივი პროგრამის გადახედვის პროცესში. პროგრამა „მომავლის თაობა” დიდ ძალისხმევას მოახმარს სამოქალაქო განათლების მასწავლებელთა ფორუმისშემდგომ განვითარებას, რათა უფრო მეტ პედაგოგს მიეცეს პროფესიული ზრდის შესაძლებლობა.

პარტნიორი სკოლების იდენტიფიცირება შემთხვევითი შერჩევის პრინციპით მოხდება. შერჩევასთან დაკავშირებით გაიმართება კონსულტაციები საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროსთან.

დაბოლოს, თქვენ, სამი შვილის დედას, როგორი სკოლა გსურთ შვილებისთვის და როგორი უნდა იყოს, თქვენი თვალთახედვით, თანამედროვე მასწავლებელი?

ჩემთვის, როგორც მშობლისა და როგორც განათლების სფეროში მომუშავე ადამიანისთვის, ერთი რამ არის მთავარი: ხელი შეეწყოს მოსწავლის შემოქმედებითობის, თავისუფალი აზროვნების, კრიტიკული აზროვნების უნარების განვითარებას, ყველა მოსწავლეს მიეცეს განვითარების თანაბარი შესაძლებლობა, არ ჰქონდეს ადგილი სუბიექტივიზმს, ვებრძოლოთ სტერეოტიპულ აზროვნებას. ბავშვები თავიდან საოცრად ტოლერანტულები არიან, თუმცა წლების განმავლობაში ისინი გარშემო მყოფთა გავლენის ქვეშ ექცევიან და ამის შედეგად ხშირად სტერეოტიპული აზროვნება უყალიბდებათ. პედაგოგმა ამას წინააღმდეგობა უნდა გაუწიოს.

პედაგოგის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ფუნქციად მიმაჩნია, საკუთარი შესაძლებლობების ზედმიწევნით რეალიზებაში დაეხმაროს მოსწავლეს. საამისოდ კი მან უნდა შეძლოს მოსწავლის ძლიერი და სუსტი მხარეების შეცნობა, მშობელთან თანამშრომლობა, მასთან ერთად ზრუნვა ბავშვის ძლიერი მხარეების მაქსიმალურ განვითარებაზე, სუსტის დაძლევაზე. ეს ძალიან რთულია, მაგრამ შეუძლებელი არ არის. მე მრავალ პედაგოგთან მიწევს ურთიერთობა და ვყოფილვარ იმის მოწმე, რამდენის მიღწევა შეუძლია ინტერესისა და სურვილის შემთხვევაში მასწავლებელს. მაგრამ ბევრი რამ არის დამოკიდებული დაფასებაზე, მშობლის მადლიერებაზე. ყველა ადამიანს სჭირდება ქება, მის მიერ გაწეული შრომის დანახვა. დიდი მნიშვნელობა აქვს, ხედავს თუ არა მშობელი პედაგოგის ძალისხმევას, თანამშრომლობს თუ არა სკოლასთნ. როდესაც სკოლა და ოჯახი შეთანხმებულად მოქმედებენ, შედეგი გარანტირებულია.

ესაუბრა ნინო კაპანაძე

ინტერკულტურული ურთიერთობების ავტობიოგრაფია

მიერ

admin

28 იანვარი, 2015 - 01:00

გთავაზობთ მულტიკულტურული განათლების ერთ–ერთი ინსტრუმენტის – „ავტობიოგრაფიის” თარგმანს, რომელიც ევროპის საბჭომ გამოსცა 2009 წელს.

ინტერკულტურული ურთიერთობების ავტობიოგრაფია არის რესურსი, რომელიც გვეხმარება გავაანალიზოთ ინტერკულტურული ურთიერთობის ის ეპიზოდები, რომლებმაც ჩვენზე ძლიერ იმოქმედა და მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა ჩვენს ცხოვრებაში. ეს ურთიერთობები შესაძლოა იყოს პირისპირ ან ისეთი ვიზუალური მედიის საშუალებით, როგორიცაა ტელევიზია, ჟურნალები, ფილმები, ინტერნეტი და სხვ. შესაბამისად, არსებობს ორი დამოუკიდებელი, თუმცა პარალელური ინსტრუმენტი: ინტერკულტურული ურთიერთობის ავტობიოგრაფია (მოკლედ – „ავტობიოგრაფია”) და ინტერკულტურული ურთიერთობის ავტობიოგრაფია ვიზუალური მედიის საშუალებით. ინტერკულტურული ურთიერთობის შინაგანი მექანიზმის გაცნობით ადამიანი უკეთ გაიაზრებს საკუთარ ინტერკულტურულ გამოცდილებას და, ამრიგად, ივითარებს ინტერკულტურულ კომპეტენციას.

ინტერკულტურული ურთიერთობა გულისხმობს სხვადასხვა ქვეყნის წარმომადგენელთა ან ერთი ქვეყნის ორი მცხოვრების ურთიერთობას, რომლებიც სხვადასხვა სოციალურ, ეთნიკურ, ენობრივ ჯგუფს მიეკუთვნებიან.

ავტობიოგრაფიის მწარმოებელი საკუთარ ინტერკულტურულ კომპეტენციას ინტერკულტურული ურთიერთობების არსებული გამოცდილების კრიტიკული ანალიზის საშუალებით ივითარებს. ამგვარი ურთიერთობის ცალკეული ეპიზოდების შერჩევით და შემდეგ აღწერით ის აანალიზებს დაგროვილ გამოცდილებას, ავლენს ინტერკულტურული კომპეტენციის სხვადასხვა ასპექტს მისი შემდგომი განვითარების მიზნით.

ავტობიოგრაფიის მეთოდის გამოყენება ნებისმიერ ადამიანს შეუძლია საშუალო სკოლაში თუ უწყვეტი განათლების ნებისმიერ სხვა ინსტიტუტში. ამ ინსტრუმენტის გამოყენება შესაძლებელია დამოუკიდებლადაც თვითგანვითარებისა და თვითშეფასების მიზნით.

არსებობს ავტობიოგრაფიის ორი ვერსია:

·დაწყებითი კლასების მოსწავლეებისთვის (12 წლამდე), მათი ჩათვლით, ვინც ჯერ წერა-კითხვა არ იცის;

·სტანდარტული ვერსია უფროსკლასელებისთვის, სტუდენტებისა და ზრდასრულებისთვის.

მეთოდური რეკომენდაციები მასწავლებლისთვის

რა არის ავტობიოგრაფია?

ავტობიოგრაფია მოსწავლის დოკუმენტია, ჩვეულებრივ, მისი საკუთრება, და მისი შეხედულებისამებრ გამოიყენება. ის ეხმარება მოსწავლეებს, კრიტიკულად გაიაზრონ ინტერკულტურული გამოცდილება, მაგალითად, სხვა სოციალური ჯგუფის წარმომადგენელთან ურთიერთობა. ეს შესაძლოა იყოს სხვა ქვეყნის ან მათივე ქვეყნის სხვა რეგიონის, სხვა ეთნიკური, რელიგიური, სოციალური კლასის წარმომადგენელი. ავტობიოგრაფია იწერება ერთი კონკრეტული შემთხვევისთვის (ყოველ ახალ გამოცდილებას ავტობიოგრაფიის სხვა ეგზემპლარი სჭირდება).

ავტობიოგრაფიაში წარმოდგენილია კითხვების წყება, რომელსაც მოსწავლე კონკრეტული შემთხვევიდან გამომდინარე პასუხობს, თუმცა არ არის ვალდებული, ყველა კითხვას უპასუხოს – ის სურვილისამებრ არჩევს კითხვებს.

ავტობიოგრაფიას ორი ურთიერთდაკავშირებული მიზანი აქვს:

·თვითშეფასება: ეხმარება მოსწავლეებს, შეაფასონ საკუთარი ქცევა კონკრეტულ ურთიერთობასთან დაკავშირებით; განსაზღვრული ხნის შემდეგ მას შეუძლია მიუბრუნდეს ურთიერთობის წარსულ გამოცდილებას, ამ გამოცდილების მისეულ შეფასებას და გაიფართოოს წარმოდგენა საკუთარ თავზე;

·სწავლება და სწავლა: მასწავლებელს შეუძლია გამოიყენოს ავტობიოგრაფია მოსწავლეთა რეფლექსიისა და ანალიზის უნარის სტიმულირების და, ამგვარად, გააზრებული სწავლის ხელშეწყობისთვის.

ორივე მიზანი ურთიერთდაკავშირებულია, თუმცა განსხვავდება როგორც შინაარსით, ისე გამოყენების მიდგომების მიხედვით.

·ზოგიერთი მოსწავლის მიერ განსჯისთვის შერჩეულ ინტერკულტურულ გამოცდილებას შესაძლოა მისთვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდეს და ძლიერი გავლენა მოახდინოს მის მიერ კულტურული განსხვავებების გაცნობიერებაზე. ასეთი შემთხვევებისთვის ავტობიოგრაფიაში შემუშავებულია ზოგიერთი შედარებით რთული კითხვა.

·ზოგიერთმა კი შესაძლოა შედარებით უმნიშვნელო შემთხვევის (მაგ., სხვა ქვეყანაში ყოფნისას მაღაზიაში პურის ყიდვა ან უცხოელისათვის გზის სწავლება) ანალიზი მოინდომოს. ასეთი შემთხვევებისთვის, შესაძლოა, ავტობიოგრაფიის ზოგიერთი კითხვა არარელევანტური აღმოჩნდეს და, შესაბამისად, უნდა გამოიტოვოს.

როგორ გამოვიყენოთ ავტობიოგრაფია?

ავტობიოგრაფიის გამოყენება შესაძლებელია ფორმალურად გაკვეთილზე და ასევე არაფორმალურად, მოსწავლისთვის სასურველ ნებისმიერ დროსა და ადგილას.

ის შეიძლება გამოვიყენოთ როგორც სწავლებისა და სწავლის ალტერნატიული ინსტრუმენტი ჯგუფური ან ინდივიდუალური მუშაობისას. ასევე შეიძლება პირადად გამოიყენოს ინდივიდმა როგორც თვითშეფასების ალტერნატიული ფორმა – ერთგვარი დღიური, რომელიც, შესაძლოა, კონფიდენციალური დარჩეს.

ავტობიოგრაფიის გამოყენებას ერთი ან რამდენიმე ფაქტორი განსაზღვრავს:

·მასწავლებლის განზრახვა, შეიტანოს ავტობიოგრაფია სასწავლო პროცესში;

·მოსწავლის სურვილი კონფიდენციალურობის შესახებ;

·მოსწავლის ასაკი და ავტობიოგრაფიის დამოუკიდებლად გამოყენების უნარი.

გთავაზობთ ავტობიოგრაფიის გამოყენების რამდენიმე შესაძლო ვარიანტს:

არდადეგების შემდეგ

ავტობიოგრაფია შეიძლება გამოვიყენოთ უმცროსკლასელებთან სასკოლო არდადეგების შემდეგ, როცა ისინი სახლიდან შორის, შესაძლოა, სხვა ქვეყანაში, ქვეყნის სხვა რეგიონში ან ბანაკში ისვენებდნენ და წავახალისოთ დაფიქრდნენ არდადეგების პერიოდის კონკრეტულ გამოცდილებაზე. შესაძლოა, მასწავლებელმა ან ასისტენტმა ინდივიდუალური ინტერვიუ გამოიყენოს ამ სასკოლო ასაკის მოსწავლეებთან.

საწარმოო პრაქტიკის/საზღვარგარეთ სტაჟირების შემდეგ

მონაწილე არა მხოლოდ სხვა კულტურის წარმომადგენელთა ცხოვრებას, არამედ მათი მუშაობის პირობებსაც ეცნობა. საწარმოს ხელმძღვანელმა შესაძლოა შესთავაზოს ავტობიოგრაფიის დაწერა, როგორც სამუშაო ადგილზე და/ან სხვა ქვეყანაში ცხოვრების (არა ტურისტად) გამოცდილების ანალიზის საშუალება.

ექსკურსიის შემდეგ

მოსწავლეები სკოლიდან ხშირად მიდიან ქვეყნის სხვა რეგიონების (ან სხვა ქვეყნების) გასაცნობად. ამისთვის მათ ზედმიწევნით ამზადებენ, თუმცა არანაკლებ მნიშვნელოვანია, დავეხმაროთ მოსწავლეებს ამ მოვლენის შემდგომ რეფლექსიაში. მიუხედავად იმისა, რომ მოსწავლეები ერთად იყვნენ ექსკურსიაზე, ყოველ მათგანს საკუთარი გამოცდილება დაუგროვდა და ავტობიოგრაფია მათ ექსკურსიის შემდგომი გამოცდილების ინდივიდუალიზებასა და რეფლექსიაში დაეხმარება. ავტობიოგრაფიის დაწერის შემდეგ შესაძლოა მათ თავიანთი გამოცდილების გაზიარება მოისურვონ და მასწავლებლის დახმარებით, ინდივიდუალური გამოცდილების უსარგებლო ზეგანზოგადების ნაცვლად, ისინი კიდევ ერთხელ დაფიქრდებიან გამოცდილებათა მრავალფეროვნებაზე.

საზღვარგარეთ სწავლისთვის სამზადისისა და სწავლის პერიოდში

ისეთი პროგრამების ფარგლებში, როგორებიცაა ევროსაბჭოს მიერ მოსწავლეთა გაცვლა ან ერაზმუსი, საზღვარგარეთ სწავლისთვის მომზადებისას მოსწავლეები და სტუდენტები ეცნობიან ავტობიოგრაფიას და ავსებენ მას უკვე არსებული კონკრეტული გამოცდილების საფუძველზე (მაგალითად, მენტორ სტუდენტთან ურთიერთობა). შემდეგ ავტობიოგრაფიას ავსებენ უცხოეთში სწავლისა და ცხოვრების პერიოდში მიღებული კონკრეტული გამოცდილების საფუძველზე ან შინ დაბრუნებისას კრიტიკული რეფლექსიის მიზნით.

მნიშვნელოვანი მოვლენის შემდეგ

მნიშვნელოვანი მოვლენის შემდეგ, – მაგალითად, თუ მოსწავლე შეესწრო რასობრივ საფუძველზე შეურაცხყოფას, – ავტობიოგრაფია გამოიყენება მოსწავლის რეაქციის ანალიზისთვის. ანალიზი შესაძლოა მასწავლებელმა წარმართოს საკლასო ოთახში ან ინდივიდუალურად განხორციელდეს იმ პირობით, რომ დაცული იქნება კონფიდენციალურობა.

არსებობს ინტერკულტურული ურთიერთობების მრავალი სხვა სცენარიც.

მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ ავტობიოგრაფია შეგვიძლია მოქნილად გამოვიყენოთ და მოვარგოთ სხვადასხვა გარემოებას. სავალდებულო არ არის, მომხმარებელმა ყველა კითხვას უპასუხოს; ეს არ არის კითხვარი.

შესაძლოა, მასწავლებელს მოუნდეს ქვეთავში კითხვის ფორმულირების შეცვლა მოსწავლეთა ასაკისა და გამოცდილების გათვალისწინებით. ქვეთავის დასათაურება, მისი შესავალი ნაწილი და ნაწილების/კითხვების თანმიმდევრობა ერთადერთია, რისი შეცვლაც არ არის მიზანშეწონილი (მომხმარებელს შეუძლია, მისთვის სასურველი თანმიმდევრობით უპასუხოს კითხვებს და თავდაპირველად ბოლო ნაწილის შევსება მოისურვოს; მასწავლებელმა წინააღმდეგობა არ უნდა გაუწიოს ასეთ ცვლილებებს).

რა პრინციპებზეა აგებული ავტობიოგრაფია?

ავტობიოგრაფია სამ მნიშვნელოვან დებულებას ეფუძნება:

·განსაკუთრებულმა ან „იშვიათმა” მოვლენამ ადამიანის ცხოვრებაზე შესაძლოა ხანგრძლივი ზემოქმედება მოახდინოს;

·გამოცდილების ანალიზის ინსტრუმენტმა, განსაკუთრებით – „იშვიათი” მოვლენების ანალიზისას, შესაძლოა გამოცდილების მნიშვნელობა გაზარდოს;

·ცვლილებები ყოველთვის არ აკუმულირდება და გამოცდილების შედეგად ინტერკულტურული კომპეტენცია შესაძლოა ამაღლდეს ან, პირიქით, შემცირდეს.

ავტობიოგრაფიის სტრუქტურას, კონკრეტულ კითხვებსა და მათ თანმიმდევრობას განაპირობებს ინტერკულტურული კომპეტენციის განსაზღვრება, ანუ მოდელი მთელ რიგ მაიდენტიფიცირებელ ელემენტებთან ერთად. მასწავლებელი წაახალისებს მოსწავლეებს, იფიქრონ საკუთარ ინტერკულტურულ კომპეტენციაზე ამ ელემენტებთან მიმართებით, თუმცა ტექნიკური ტერმინების მითითების გარეშე.

მასწავლებელი მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეძლებს მოსწავლეების დახმარებას, თუ ეცოდინება, რა იგულისხმება ავტობიოგრაფიაში დასმული კითხვების მიღმა და რა არის ზემოხსენებული ელემენტები. ეს ელემენტები განხილულია ქვემოთ, თეორიულ ინდიკატორებშიც, ავტობიოგრაფია წარმოდგენილია ყოველი კითხვისა და შესაბამისი ელემენტების ბმულებით.

ინტერკულტურული კომპეტენციის მოდელი

დამოკიდებულებები და გრძნობები

·სხვათა იდენტობის აღიარება: სხვათა განსხვავებული იდენტობის შემჩნევა და მათი ღირებულებებისა და შეხედულებების მიღება;

·განსხვავებულის პატივისცემა: სხვების მიმართ ცნობისმოყვარეობის გამომჟღავნება და მზადყოფნა, ეჭვქვეშ დააყენო ის, რაც თითქოს თავისთავად იგულისხმება და „ნორმალურად” მიიჩნევა;

·ემპათიის უნარი: უნარი, სხვისი პერსპექტივით დაინახო მოვლენა, წარმოიდგინო მისი ფიქრები და განცდები;

·დადებითი და უარყოფითი ემოციების განსაზღვრა და მათი დაკავშირება დამოკიდებულებებსა და ცოდნასთან;

·ბუნდოვანების მიმართ ტოლერანტულობა: იმის აღიარება, რომ განსხვავებული კულტურული წარმომავლობის გამო ადამიანებს განსხვავებული წარმოდგენები და ღირებულებები აქვთ და ამიტომ შესაძლოა არსებობდეს ნებისმიერი მოცემული სიტუაციის მრავალი პერსპექტივა და ინტერპრეტაცია.

ქცევა

·მოქნილობა: ქცევის ადაპტაცია ახალ სიტუაციასა და ადამიანთა მოლოდინებთან;

·მგრძნობელობა კომუნიკაციის ფორმებისადმი: სხვა ენებში მეტყველებისა და კომუნიკაციის სხვა ფორმების განსხვავებულობის ან ერთი და იმავე ენის განსხვავებული გამოყენების აღიარება.

ცოდნა და უნარები

·სხვა ადამიანების შესახებ ცოდნა: ფაქტების ცოდნა იმ ადამიანების შესახებ, რომლებსაც ვხვდებით – როგორ და რატომ გახდნენ ისეთები, როგორიც არიან;

·ცოდნის აღმოჩენა: განსაზღვრული უნარების გამოყენება იმ ადამიანების გასაცნობად, რომლებსაც ვხვდებით – კითხვების დასმა, ინფორმაციის მოძიება და ამ უნარების გამოყენება რეალურ ურთიერთობებში.

·ინტერპრეტაცია და დაკავშირება: ადამიანების, ადგილებისა და საგნების გაცნობა ნაცნობ ადამიანებთან, ადგილებთან, საგნებთან მათი შედარებით, მსგავსებისა და განსხვავების პოვნა;

·კრიტიკულობა: სხვა ადამიანების ფიქრებსა და მოქმედებებზე დაკვირვების უნარი და საკუთარი ფიქრებისა და მოქმედებებისგან გამიჯვნა, რათა შეძლონ (საკუთარი ფიქრებისა და მოქმედებების ახსნა და განსჯა;

·საკუთარი ვარაუდების, წინასწარი შეხედულებების, სტერეოტიპებისა და მიკერძოებული აზრის გაცნობიერება.

მოქმედება

·მოქმედება: ყოველივე ზემოთქმულის შედეგად სხვა ადამიანებთან ურთიერთობის სურვილი და შესაძლებლობა გარემომცველი სამყაროს უკეთესობისაკენ შესაცვლელად.

როგორია ავტობიოგრაფიის ეთიკური ასპექტები?

ამ მოდელის მიხედვით, ავტობიოგრაფიის მიზანია წაახალისოს მოსწავლეები, იფიქრონ საკუთარი დამოკიდებულებების, ქცევის, ცოდნა/უნარების და შესაძლო მოქმედებების შესახებ. ზოგიერთ გარემოებაში (იხ. შესაძლო სცენარები ქვეთავში „როგორ გამოვიყენოთ ავტობიოგრაფია”) მასწავლებელმა შესაძლოა გამოიყენოს კითხვები, რათა წაახალისოს მოსწავლეები, უფრო სიღრმისეულად და კრიტიკულად იფიქრონ საკუთარ გამოცდილებაზე, კერძოდ, სხვებთან ურთიერთობის საფუძველზე უკეთესობისკენ შეცვალონ საკუთარი თავი და გარემო.

ავტობიოგრაფიის გამოყენებისას შესაძლოა წამოიჭრას ეთიკური საკითხები, განსაკუთრებით მაშინ, როცა მოსწავლე უარყოფითად ან მტრულად არის განწყობილი „სხვების” მიმართ. ექსტრემალურ უარყოფით დამოკიდებულებაზე მოგვიანებით უნდა ვიზრუნოთ. შედარებით რბილი უარყოფითი რეაქციები, საბოლოო ჯამში, შესაძლოა დაეხმაროს, მოსწავლეს ავტობიოგრაფიის დახმარებით განივითაროს ინტერკულტურული განსხვავებებისადმი დადებითი დამოკიდებულება (ან, სულ მცირე, მათი აღიარება).

აქ არ შევუდგებით წამოჭრილი ეთიკური საკითხების დეტალურ განხილვას. მასწავლებლისთვის სასარგებლო იქნება იცოდეს რასიზმისა და შეუწყნარებლობის შესახებ არსებული რესურსები, რომლებიც ევროპის საბჭოს მიერ არის გამოცემული (მრავალი მათგანი ქართულ ენაზეც არსებობს):

üYoung People Facing Difference. Council of Europe, Strasbourg, 1995.

üAll Different, All Equal: Education Pack – Ideas, Resources, Methods and Activities for Informal Intercultural Education with Young People and Adults. Council of Europe, Strasbourg, 2005.

üDomino: A Manual to Use Peer Group Education as a Means to Fight Racism, Xenophobia, Antisemitism and Intolerance (2nd edition). Council of Europe, Strasbourg, 2005.

üCompass: A Manual on Human Rights Education with Young People (3rd edition). Council of Europe, Strasbourg, 2007.

üCompanion: A Campaign Guide about Education and Learning for Change in Diversity, Human Rights and Participation. Council of Europe, Strasbourg, 2007.

üCOMPASITO: Manual on Human Rights Education for Children. Council of Europe, Strasbourg, 2008.

üLiving in Democracy, EDC/HRE Volume III, Council of Europe Publishing, 2008.

ვის შეუძლია ავტობიოგრაფიის გამოყენება?

ავტობიოგრაფია მოსწავლის საკუთრებაა და მრავალგვარად შეიძლება გამოიყენოს მასწავლებლის დახმარებით თუ დაუხმარებლად. გთავაზობთ რამდენიმე ვარიანტს:

·სკოლამ შესაძლოა გადაწყვიტოს, შესთავაზოს ავტობიოგრაფია მოსწავლეებს და ყველა მასწავლებელმა წაახალისოს მოსწავლეები მის გამოსაყენებლად; მაგალითად, გეოგრაფიის ან ისტორიის მასწავლებელმა ექსკურსიის შემდეგ ან მშობლიური ენის მასწავლებელმა ექსკურსიის დროს ან მის შემდეგ;

·კონკრეტულმა მასწავლებელმა, მაგალითად, კლასის დამრიგებელმა, წაახალისოს მოსწავლეები, გამოიყენონ ავტობიოგრაფია;

·უნივერსიტეტის ენების ცენტრმა შესაძლოა გამოიყენოს ავტობიოგრაფია როგორც სტუდენტის დოსიეს ნაწილი;

·ახალგაზრდობის ცენტრმა მოზარდებს შორის იდეებისა და გამოცდილების კონფლიქტის დასარეგულირებლად;

·თვით მოსწავლეებმა სურვილისამებრ, შესაძლოა, მშობლების დახმარებით და წახალისებით (მშობლებს დაეხმარება ეს გზამკვლევი);

·რამდენიმე მასწავლებელმა (მაგალითად, მშობლიური ან უცხო ენის, სამოქალაქო განათლების, ისტორიის ან გეოგრაფიის) შესაძლოა კოორდინირებულად გამოიყენოს ავტობიოგრაფია კროსკულტურული თემების ახსნისას.

როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, არსებობს ავტობიოგრაფიის ორი ვერსია: უმცროსკლასელებისთვის, დაახლოებით 10-12 წლამდე) და სტანდარტული – ყველა სხვა ასაკისთვის.

გადაწყვეტილებას იმის შესახებ, რომელი ვერსია შესთავაზოს 10–12 წლის მოსწავლეებს, მასწავლებელი თავად იღებს.

რა პასუხისმგებლობა აკისრიათ მასწავლებელსა და მეთოდისტს?

ავტობიოგრაფია მოსწავლის საკუთრებაა და შესაძლოა ძალზე პირადული დოკუმენტი იყოს. ეს განაპირობებს მასწავლებლის მუშაობის ზოგიერთ სპეციფიკურ ასპექტს:

·მასწავლებელმა მხოლოდ უნდა წაახალისოს მოსწავლეების მიერ ავტობიოგრაფიის როგორც პირადი დღიურის გამოყენება; ის არ ნახულობს ავტობიოგრაფიას მოსწავლის სურვილისა და თანხმობის გარეშე და არც ავალდებულებს მოსწავლეს მის გამოყენებას;

·მასწავლებელი მოქმედებს როგორც მენტორი, კითხულობს და მსჯელობს ავტობიოგრაფიის შესახებ ინდივიდთან ერთად (ამ შემთხვევაში არ არის საჭირო ჩანაწერების წარმოება; შესაძლოა გაკეთდეს აუდიოჩანაწერი, რომელსაც მოსწავლე შეინახავს);

·მასწავლებელი წაახალისებს მოსწავლეთა წყვილებს, ერთმანეთისთვის მენტორის როლი შეასრულონ; წყვილის ერთ-ერთი წევრი შესაძლოა უფროსი ასაკისა იყოს;

·ავტობიოგრაფია შეიძლება შეივსოს მთელი კლასის მიერ სპეციფიკურ მოვლენასთან დაკავშირებით (მაგალითად, ექსკურსია) ან მაშინ, როცა მოსწავლეს სურს.

ამ თუ სხვა გარემოებებში მნიშვნელოვანია კონფიდენციალურობის დაცვა მოსწავლის სურვილისამებრ.

თუ მასწავლებელს სურს, მოსწავლეებმა ერთმანეთს გაუზიარონ გამოცდილება და ავტობიოგრაფიაში დაწერილი ინფორმაცია, ამის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მათ.

მოქმედება/ქცევა

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კითხვები იმ ქმედებებისა და ქცევის შესახებ, რომლებიც მოსწავლეებმა განახორციელეს ან აპირებენ განახორციელონ ინტერკულტურული გამოცდილების შედეგად. მასწავლებელმა და/ან მეთოდისტმა ყურადღება უნდა მიაქციონ, როგორ და რამდენად წაახალისებენ მოსწავლეებს კონკრეტული აქტივობისთვის. არსებობს ეთიკური საკითხები იმის შესახებ, უნდა იკისროს თუ არა მასწავლებელმა ასეთი პასუხისმგებლობა.

გადაწყვეტილება მიიღება თითოეული მასწავლებლის/მეთოდისტის, მასწავლებელთა ჯგუფის ან საგანმანათლებლო ინსტიტუტის პოლიტიკის მიხედვით, მასწავლებლის, ინსტიტუტის, განათლების სისტემისა და იმ ტრადიციებისა და პასუხისმგებლობების მიხედვით, რომლებსაც, ჩვეულებრივ, მასწავლებლები და განათლების სისტემის სხვა მუშაკები იღებენ.

პრაქტიკული საკითხები

ავტობიოგრაფიის ინტერპრეტაცია

თუ მასწავლებელი ან მენტორი ეხმარება მოსწავლეებს ავტობიოგრაფიის შევსებაში, არ უნდა განიხილოს ის კითხვარად:

·არ არის აუცილებელი ყველა კითხვაზე პასუხის გაცემა – პასუხი ეცემა მხოლოდ იმ კითხვებს, რომლებიც კონკრეტულ შემთხვევასთან არის დაკავშირებული;

·მასწავლებელს/მენტორს შეუძლია კითხვების ინტერპრეტაცია/ ახსნა/პერიფრაზი, მათი გამოყენება ინტერკულტურული გამოცდილების შესახებ დისკუსიის ჩარჩოდ.

როგორ ჩავიწეროთ გამოცდილება

არსებობს ორი ძირითადი მიდგომა (თუმცა შესაძლებელია სხვა მიდგომების გამოყენებაც):

·მოსწავლეები საკუთარი სიტყვებით – ხელით ან კომპიუტერის დახმარებით – წერენ, რისი თქმაც სურთ (კონფიდენციალურად ან მასწავლებელთან დისკუსიის დროს/შემდეგ);

·მოსწავლეები და მასწავლებელი (დამხმარე/მენტორი ან სხვა მოსწავლე – თანატოლი ან უფროსი) მსჯელობენ საკუთარ გამოცდილებაზე და აკეთებენ საუბრის აუდიოჩანაწერს ან ასეთ ჩანაწერს აკეთებენ სახლში (შესაძლოა, მშობლების დახმარებითაც).

სასურველია, გამოყენებამდე მასწავლებელმა თავად შეავსოს ინტერკულტურული ურთიერთობების ავტობიოგრაფია.

თეორიული ინდიკატორები

1. შეხვედრა

სათაური

დაასათაურეთ შემთხვევა ისე, რომ გარკვეულწილად ასახოს შინაარსი.

აღწერა

რა მოხდა, როცა პირველად შეხვდით ამ ადამიანს/ადამიანებს?

დრო

როდის შეხვდით?

ადგილი

სად შეხვდით? რას აკეთებდით იქ?

ეს შეხვედრა მოხდა… (გთხოვთ, მიუთითოთ ერთი ან რამდენიმე ვარიანტი)

_ სწავლის პერიოდში

_ დასვენებისას

_ არდადეგების დროს

_ სამსახურში

_ სკოლაში

_ სხვა

მნიშვნელობა

რატომ შეარჩიეთ სწორედ ეს გამოცდილება?

იმიტომ, რომ (გთხოვთ, მიუთითოთ ერთი ან რამდენიმე ვარიანტი)

_ მაიძულა იმ საკითხზე დაფიქრება, რომელზეც ადრე არ დავფიქრებულვარ

_ ჩემთვის პირველი გამოცდილება იყო

_ უახლოეს წარსულში მოხდა

_ გამაოცა

_ იმედი გამიცრუა

_ სასიამოვნო იყო

_ გამაბრაზა

_ შემცვალა

დაამატეთ ნებისმიერი სხვა რეაქცია თქვენი სიტყვებით და მიუთითეთ, თქვენი აზრით, რა იყო ასეთი რეაქციის მიზეზი.

2. სხვა ადამიანი ან ადამიანები

ვინ იყო ჩართული?

თეორია – იდენტობის ცოდნა

თუ იცით, დაწერეთ ამ ადამიანის/ადამიანების სახელი.

დაწერეთ მათზე რაიმე.

პირველად რა შეამჩნიეთ მათი დანახვისას? როგორ გამოიყურებოდნენ? რა ეცვათ?

ქალი იყო თუ მამაკაცი, თქვენზე უფროსი თუ უმცროსი, სხვა ეროვნების, რელიგიის, რეგიონის წარმომადგენელი (დაწერეთ მათზე ნებისმიერი სხვა ინფორმაცია, რომელსაც მნიშვნელოვნად მიიჩნევთ).

3. თქვენი გრძნობები

ქვემოთ მოცემული წინადადებების დახმარებით აღწერეთ, რა იგრძენით:

ჩემი გრძნობები ან ემოციები მაშინ…

მაშინ ვფიქრობდი…

მაშინ რაც მოვიმოქმედე…

(მაგალითად, იქნებ თავი ისე დაიჭირეთ, თითქოს რაღაც უჩვეულო ვერ შეამჩნიეთ, იქნებ უხერხული საუბრის თემა შეცვალეთ, იქნებ კითხვები დასვით, თქვენი აზრით, უჩვეულოს შესახებ)…

4. სხვა ადამიანის გრძნობები

წარმოიდგინეთ თავი სხვა ადამიანის ადგილას.

თქვენი აზრით, იმ სიტუაციაში და იმ დროს როგორ გრძნობდნენ თავს სხვა ადამიანები?

შესაძლოა რთული იყოს, მაგრამ ეცადეთ წარმოიდგინოთ, რას გრძნობდნენ ისინი.

ბედნიერები იყვნენ თუ ნაწყენები? კიდევ რა ემოცია ჰქონდათ? როგორ გაიგეთ მათი გრძნობები?

თქვენი აზრით, რას ფიქრობდნენ ისინი, როცა ეს ამბავი მოხდა?

თქვენი აზრით, მათთვის ეს უჩვეულო იყო, საინტერესო თუ სხვაგვარი რეაქციის გამომწვევი?

აირჩიეთ ერთი ან რამდენიმე ვარიანტი ან დაამატეთ საკუთარი ვერსია და ახსენით, არჩევანის მიზეზი.

თეორია – ბუნდოვანებისადმი ტოლერანტულობა

მათთვის ეს ყოველდღიური / უჩვეულო / გასაოცარი / ამაღელვებელი გამოცდილება იყო, რადგან…

აირჩიეთ ქვემოთ მოცემული ერთი ან რამდენიმე ვარიანტი და დაასრულეთ წინადადება და/ან დაამატეთ საკუთარი მოსაზრებები.

სიტუაციაში ჩართულ სხვა ადამიანებს ეტყობოდათ: გაოცება / აღელვება / სიამოვნება / არავითარი განსაკუთრებული ემოცია…

თეორია – განსხვავებულის პატივისცემა

ამას მათი ქცევის / ნათქვამის / გამოხედვის გამო აღვნიშნავ, მაგალითად, მათ… (დაწერეთ, რა შეამჩნიეთ)

არა ვარ დარწმუნებული, რადგან ისინი საკუთარი გრძნობების დამალვას ცდილობდნენ…

5. მსგავსი და განსხვავებული

დაფიქრდით, რა მსგავსება და განსხვავება იყო იმ სიტუაციაში თქვენს ფიქრებსა და განცდებს და მათ ფიქრებსა და განცდებს შორის…

შეამჩნიეთ თუ არა იმ მომენტში რაიმე მსგავსება? კერძოდ, რა?

თეორია – ემპათია

შეამჩნიეთ თუ არა იმ მომენტში რაიმე განსხვავება? კერძოდ, რა?

მიუბრუნდით სიტუაციას.

ამჟამად შეგიძლიათ თუ არა რომელიმე მსგავსების დასახელება? კერძოდ, რომლის?

ამჟამად შეგიძლიათ თუ არა რომელიმე განსხვავების დასახელება? კერძოდ, რომლის?

ამჟამად როგორ დაახასიათებდით საკუთარ ფიქრებს, გრძნობებსა და ქმედებებს?

პირველი ფიქრები

აირჩიეთ ქვემოთ მოცემული ერთი ან რამდენიმე ვარიანტი და დაასრულეთ წინადადება და/ ან დაამატეთ საკუთარი მოსაზრებები.

* იმ სიტუაციაში ჩემი მოქმედება შესატყვისი იყო, რადგან რაც მე გავაკეთე…

* ვფიქრობ, სხვაგვარად უნდა მოვქცეულიყავი…

* ჩემი აზრით, საუკეთესო იქნებოდა ჩემი რეაქცია, თუ…

* ჩემი რეაქცია ნორმალური იყო, რადგან…

* მე ასე დავმალე საკუთარი ემოციები…

6. საუბარი

გაიხსენეთ, სხვა ადამიანებთან საუბრისას ან წერილის მიწერისას გიწევდათ თუ არა ადაპტირება (სიტყვების შერჩევა/მორგება).

პირველი ფიქრები

თეორია – კომუნიკაციური ცნობიერება

შემდგომი ფიქრები – მაგალითი:

* მათ ჩემს ენაზე ვესაუბრებოდი და შევამჩნიე, რომ განსაზღვრული ცვლილებები იყო საჭირო, უკეთ რომ გაეგოთ ჩემი ნათქვამი, მაგალითად…

* მათ ჩემს ენაზე არ ვესაუბრებოდი და განსაზღვრული ცვლილებები დამჭირდა, რათა უკეთ გაეგოთ ნათქვამი (გამარტივება / ჟესტებით ახსნა, სიტყვის ახსნა…)

* შევამჩნიე, როგორ საუბრობდნენ – ამარტივებდნენ, იყენებდნენ ჟესტებს, ნელა საუბრობდნენ…

* გქონდათ თუ არა რაიმე ცოდნა ან გამოცდილება, რომელიც უკეთ კომუნიკაციაში დაგეხმარათ?

პირველი ფიქრები

თეორია – ცოდნა

შემდგომი ფიქრები – მაგალითი:

* ვიცოდი, როგორ ურთიერთობენ და იქცევიან ადამიანები სხვა ჯგუფებში და ეს დამეხმარა მოცემული გამოცდილების გაცნობიერებასა და კომუნიკაციის გაუმჯობესებაში. მაგალითად, ვიცოდი, რომ…

* ვიცოდი, რომ სიტუაციის მონაწილე სხვა ადამიანები განსხვავებულად ფიქრობდნენ და მოქმედებდნენ ბავშვობაში ნასწავლის მიხედვით, მაგალითად…

7. მეტის გაგება

შესაძლოა, იმ სიტუაციაში იყო ისეთი რამ, რამაც თავსატეხი გაგიჩინათ და ეცადეთ, მეტი გაგეგოთ ამის შესახებ.

თუ ასე იყო, როგორ მოიქეცით?

თუ პასუხი იპოვეთ, როგორ მოახერხეთ ეს?

მაგალითად:

* იყო ისეთი რამ, რაც ვერ გავიგე, ამიტომ ვცადე პასუხის პოვნა კითხვების დასმით / წაკითხვით / ინტერნეტში მოძიებით…

* ინფორმაციის მოსაძიებლად გამოვიყენე შემდეგი წყაროები…

* ინფორმაციის ძიებისას შევამჩნიე შემდეგი მსგავსება და განსხვავება იმასთან, რაც ვიცოდი საკუთარ საზოგადოებაში ცხოვრების გამოცდილებიდან…

* დღემდე თავსატეხს მიჩენს შემდეგი…

თეორია – ცოდნის აღმოჩენა (შემეცნებითი საქმიანობა)

8. შემეცნება შედარების საშუალებით

ადამიანები ხშირად ადარებენ საკუთარ და სხვა ჯგუფსა თუ კულტურას.

თქვენც ასე მოიქეცით? დაგეხმარათ ეს მომხდარის გაგებაში?

თეორია – ინტერპრეტაცია და დაკავშირება

მაგალითად,

* ამ გამოცდილებაში იყო რაღაც იმის მსგავსი, რაც ვიცოდი ჩემი საკუთარი ჯგუფის გამოცდილებიდან, კერძოდ…

* ამ გამოცდილებაში იყო რაღაც ჩემი ჯგუფის გამოცდილებისაგან განსხვავებული, კერძოდ…

9. გახსენება და მომავლის ფიქრები

თეორია – კრიტიკული კულტურული ცნობიერება

წარსულის გახსენებისას რა დასკვნებს გამოიტანდით?

დაასრულეთ შეძლებისდაგვარად მეტი წინადადება:

მომეწონა გამოცდილება, რადგან…

არ მომეწონა გამოცდილება, რადგან…

იყო ცალკეული მომენტები, რომლებიც მისაღები იყო, რადგან…

იყო ცალკეული მომენტები, რომლებიც მიუღებელი იყო, რადგან…

წარმოიდგინეთ, რომ ამის შესახებ კარგად ნაცნობ ადამიანს უყვებით (მაგალითად, დას ან ძმას).

თქვენი აზრით, მათაც იგივე შეხედულება ექნებათ, როგორიც თქვენ გაქვთ? მათთვისაც იგივე მომენტები იქნება მისაღები ან მიუღებელი?

ეცადეთ მოიფიქროთ, რატომ შეიძლება ჰქონდეთ თქვენთვის კარგად ნაცნობ ადამიანებს, რომლებიც თქვენივე ჯგუფს მიეკუთვნებიან (იგივე ოჯახი, რელიგია, ქვეყანა, რეგიონი და სხვ.), თქვენი მსგავსი რეაქცია და დაწერეთ თქვენეული ახსნა:

შეგცვალათ თუ არა გამოცდილებამ? როგორ?

თეორია – ქმედებაზე ორიენტაცია

გადაწყვიტეთ თუ არა განსაზღვრული მოქმედება ამ გამოცდილების შედეგად?

რა მოიმოქმედეთ?

გადაწყვეტთ თუ არა მიმართოთ გარკვეულ მოქმედებას ამ ავტობიოგრაფიის შედეგად?

თუ გადაწყვეტთ, რა იქნება ეს მოქმედება?

მომდევნო სტატიაში შემოგთავაზებთ ავტობიოგრაფიის სანიმუშო ნაწილის თარგმანს.

თარგმნა ნინო ჭიაბრიშვილმა

საყრდენი კონსპექტის როგორც ინფორმაციის კონტეინერის გამოყენება გაკვეთილზე

მიერ

admin

28 იანვარი, 2015 - 01:00

თანამედროვე საგანმანათლებლო სივრცე აქტიურად მოითხოვს სწავლის აქტივიზაციის მეთოდების გამოყენებას. ეს არცაა გასაკვირი, რადგან ეროვნული სასწავლო გეგმის მიხედვით მოსწავლემ უნდა შეძლოს საკუთარი ცოდნის დამოუკიდებლად კონსტრუირება სხვადასხვა პრობლემების გადასაჭრელად, ცოდნის სხვადასხვა ელემენტების სინთეზი და მიღებული გამოცდილების საფუძველზე ახალი ცოდნის აგება. შესაბამისად ამისა სწავლის აქტივიზაციის მეთოდების სწორად შერჩევა და გამოყენება სასურველიცაა და აუცილებელიც. ამ მხრივ ერთობ პროდუქტიულია ბავშვებისათვის ძირითადი საყრდენი კონსპექტების წარმოების შესწავლა, რომელზე დაყრდნობითაც მოსწავლეები ადვილად შეძლებენ დიდი ზომის მასალის ათვისებას.

ძირითადი საყრდენი კონსპექტი – ეს განსაკუთრებული ფორმაა იდეების ვიზუალური ფორმით – სქემით, ნახატებით, ძირითადი ცნებების მეშვეობით გადმოცემისთვის, ანუ ესაა სასწავლო მასალის კონსპექტირება ლოგიკურ – მხატვრული გზით. ამ მხრივ ისინი ნამდვილ კონტეინერს მოგვაგონებენ, რომელიც სავსეა ყველა საჭირო ინფორმაციით.

როგორც პედაგოგიკის მკვლევარები მიუთითებენ, მოსწავლეებს უჭირთ ძირითადი საყრდენი კონსპექტის წარმოება. ისინი უბრალოდ მთლიანად, სრულად იწერენ ინფორმაციას. საჭიროა, მოსწავლეებმა ისწავლონ სასწავლო მასალის კონსპექტირება, წიგნთან და სტატიასთან ურთიერთობა, რაც აამაღლებს მოსწავლეთა წარმატებას გაკვეთილზე და ზოგადად, გაზრდის მოსწავლის თვითგანათლებას.

საყრდენი კონსპექტი ეხმარება მოსწავლეს:

vგადაამუშაოს დიდი ზომის მასალა, მისცეს მას განსხვავებული სახე, ტიპი, ფორმა;

vზეპირ ანდა წერილობით ტექსტში გამოყოს ყველაზე აუცილებელი და საჭირო (სასწავლო ანდა სამეცნიერო) ამოცანა;

vშექმნას პრობლემის მოდელი (კონცეპტუალური და სტრუქტურული);

v მარტივად დაიმახსოვროს ტექსტი, ადვილად დაეუფლოს სპეციალურ ტერმინებს;

vდააგროვოს ინფორმაცია უფრო რთული ტექსტების – რეფერატის, მოხსენების და სტატიის დაწერისთვის.

მასწავლებელს შეუძლია თავადაც შეადგინოს საყრდენი კონსპექტი და მისცეს მოსწავლეებს თეზისების სახით, ანდა უკარნახოს თემაზე მუშაობის პროცესში. რადგან კონსპექტი ყველა იმ ძირითად ტერმინებსა და ცნებებს შეიცავს, რომელიც შეისწავლება, ამიტომ მოსწავლე პროდუქტიულად გამოიყენებს მასწავლებლის შემოქმედებითი შრომის ნაყოფს.

თუმცა აქვე ისიც უნდა გავითვალისწინოთ, რომ აქტიური აღქმის უნარების განვითარება გაცილებით უმჯობესდება მაშინ, როდესაც მოსწავლეები დამოუკიდებლად შეადგენენ საყრდენ კონსპექტებს გაკვეთილზე ათვისებული სასწავლო მასალის საფუძველზე, ბევრი მოსწავლის აზრითაც ხომ საერთოდ შეუძლებელია საყრდენი კონსპექტის გარეშე სასწავლო მასალის ათვისება. როგორც წესი, ამგვარი კონსპექტების წარმოება შემოქმედებითი, ანალიტიკური ხასიათისაა, რადგან ადგილი აქვს მასალის გადამუშავებას, შეფასებას, ანუ ამ დროს მოსწავლე ნამდვილ სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობაშია ჩართული.

კონსპექტირებისას უმნიშვნელოვანეს ნაბიჯს წარმოადგენს ძირითადი ნაწილის, მთავარი აზრის გამოყოფა. „მთავარი აზრის” (იდეის, თეზისის) შერჩევა დამოკიდებულია კონსპექტის დანიშნულებაზე, მიზანზე, ამოცანაზე. ეს შეიძლება იყოს შინაარსის ნებისმიერი კომპონენტი: ცნება ანდა კატეგორია და მათი განსაზღვრება, კანონი და მისი ფორმულირება, ფაქტები და მოვლენები და მათი ჭეშმარიტების მტკიცებულებები და ა.შ. კონსპექტის წარმოებისას გამოიყენება სხვადასხვა პირობითი ნიშნებიც, ისრები, ხაზგასმა, მარკირება, კითხვითი და ბრძანებითი ნიშნები, PS -ნიშანი (ანუ „ბოლოთქმა”) და ა.შ.

ყველას შეუძლია შეიმუშაოს საკუთარი პირობითი ნიშნები, რომლის დახმარებითაც შეძლებს ინფორმაციის გადმოცემას. ამგვარი ნიშნების შემუშავების დროს განსაკუთრებულ ადგილს იკავებს „მე-გადაწყვეტილება” – ანუ საკუთარი შეფასების, დამოკიდებულების, თანხმობის თუ უარყოფის გადმოცემა სიტყვებით, ანდა – ნიშნებით.

ზოგადად, საყრდენი კონსპექტის გამოყენება გაკვეთილის ყველა ეტაპზეა შესაძლებელი. მაგალითად განვიხილოთ ტრადიციული კომბინირებული გაკვეთილი, რომლის დროსაც საყრდენი კონსპექტი აქტუალურია:

1.ცოდნის აქტუალიზაცისას – მოსწავლე საყრდენ კონსპექტზე დაყრდნობით აგებს ლოგიკურ პასუხებს, გადმოცემს თემის ანდა მისი რომელიმე ნაწილის ძირეულ შინაარსს;

2. ახალი მასალის შესწავლისას – ახალი თემის შესწავლისთვის ტექსტთან, კომპიუტერთან, ცხრილებთან, დამატებით ლიტერატურასთან და ა.შ. მუშაობისას მოსწავლეები მასწავლებლის ხელმძღვანელობით (ანდა დამოუკიდებლად) აფიქსირებენ ძირითად ცნებებს, აზრებს, იდეებს, ლოგიკურ კავშირებს, ქმნიან სქემებს, ნახატებს და ამ გზით მიიღებენ ერთიან, მთლიან კონსპექტს.

3.ცოდნის გამტკიცებისას, როდესაც ხდება რეპროდუქციული ცოდნის გამოყენება და მიღებული ცოდნის ცვლილება.

კონსპექტის დასრულების შემდეგ მოსწავლეს შეუძლია მისი წარდგენა კლასისთვის.

საყრდენი კონსპექტი მრავალი სახის არსებობს. მათ შორის განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა თემატური საყრდენი კონსპექტები, რომლითაც ხდება:

vმასალის გადაცემის სისტემატიზაცია;

vმთავარი აზრის, შინაარსის გადმოცემა;

vთემის შესწავლა ვიზაულიზაციის: სქემების, ცხრილის, ლოგიკური ჯაჭვის და ა.შ. მეშვეობით.

თემატური საყრდენი კონსპექტის გამოყენება საშუალებას იძლევა ყველა მოსწავლე ჩაერთოს სასწავლო პროცესში. ამ დროს კონსპექტი ერთგვარი „რეპეტიტორის” როლს ასრულებს, რომელსაც ცოდნის ხარისხის გაუმჯობესებისთვის ნებისმიერ დროს შეიძლება მიმართოს მოსწავლემ. თემატური საყრდენი კონსპექტები მოსწავლეთა შემოქმედებითი უნარების განვითარების ერთ-ერთი საუკეთესო საშუალებაა.

თანამედროვე პირობების შესაბამისად პედაგოგიურ ტექნოლოგიებში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს მოსწავლეებისათვის ელექტრონული საინფორმაციო საშუალებების გამოყენების და მათ შორის – ელექტრონული კონსპექტების წარმოების შესწავლას. ელექტრონული ტექსტი ბეჭდურისგან განსხვავებით ეკრანზეა განთავსებული. მოსწავლეები სიამოვნებით ქმნიან პრეზენტაციებს, მათ შორის ისეთებსაც, რომელსაც მრავალჯერადად გამოიყენებენ. ისინი ეფექტურად გამოიყენებიან თემატური თემატური საყრდენი კონსპექტის წარმოებისთვისაც.

ელექტრონული ვერსია ინფორმაციის შერჩევის ფართო საშუალებას იძლევა, კომპიუტერის მეშვეობით კი კონსპექტი ერთგვარ „ღრუბლადაც” გადაიქცევა, რომელსაც ნებისმიერი დოკუმენტის გადატანა, გადახარშვა, გადამუშავება შეუძლია, თანაც ისე, რომ ფართოდ წარმოადგინოს თემის ყოველი დეტალი, ასპექტი. და ეს ყოველივე ხელს შეუწყობს დასწავლის პროცესს.

ელექტრონული კონსპექტის წარმოებისას შესაძლებელია, რომ მოსწავლეებმა:

vგაცვალონ საყრდენი ელექტრონული კონსპექტები და ჯგუფელის კონსპექტის მიხედვით ისწავლონ, ანდა თავად შეადგინონ საავტორო ტექსტს ადრე ნასწავლი თემის მიხედვით;

vშექმნან „მონაცემების უნივერსალური ბანკიც”მოცემული თემის შესახებ;

vკონსპექტის შედგენა შესაძლებელია ჯგუფურადაც, მათ შორის პოსტერის მეშვეობითაც, რომლის დროსაც მათი შემოქმედებითი თვისებები კიდევ უფრო გამოვლინდება. ასეთი პოსტერები შესაძლებელია გაკეთდეს როგორც მიმდინარე გაკვეთილის, ასევე განვლილი თემის მიხედვითაც.

საყრდენ კონსპექტზე მუშაობა არ მთავრდება გაკვეთილზე. მოსწავლეები ამ კონსპექტით ისარგებლებენ სახლში დამოუკიდებელი მუშაობის დროსაც, რითაც კიდევ ერთხელ გაიმეორებენ განვლილ მასალასაც.

მიღებული ცოდნის გამტკიცებას უზრუნველოფს საყრდენი კონსპექტის მრავალჯერადი გამოყენებაც სწავლების მთელი დროის განმავლობაში. ავტომატიცაზიისთვის ეფექტურია მინი-გამოკითხვების წარმოება, ანდა მოკლე სემინარების, რეფერატების და საკონტროლო სამუშაობის შესრულება.

ყველა ასეთი შემთხვევის დროს კონსპექტის პირველადი ფუნქცია – იყოს ინფორმაციის ნამდვილი კონტეინერი – არამარტო შენარჩუნებულია, არამედ, არსებითად, გაფართოებულიცაა.

და მაინც, რაში მდგომარეობს სასწავლო პროცესში საყრდენი კონსპექტის როგორც ინფორმაციის კონტეინერის გამოყენების უპირატესობა?

1.საყრდენი კონსპექტის მეშვეობით მოსწავლე ამტკიცებს მიღებულ ცოდნას და ამავე დროს უკვე მიღებული ცოდნის საფუძველზე ეუფლება ახალ ცოდნასაც. ასეთ დროს მოსწავლე სასწავლო საგანს აღიქვამს როგორც ცოდნის მთლიან სისტემას, როგორი დამოკიდებულებაც პრინციპულად აუცილებელია წარმატების მიღწევისთვის;

2.სიმარტივე და მასალის სიმცირე შესაძლებელს ხდის განსაკუთრებული ძალისხმევის გარეშე დაეუფლონ ცოდნას;

3. კონსპექტის წარმოება შესაძლებელია უბრალოდ კონკრეტული საკითხით დაინტერესების შემთხვევაშიც – გამოცდების ჩაბარებისთვის, მომავალი პროფესიული საქმიანობის არჩევისთვის, სამეცნიერო ანგარიშის თუ რეფერატის დაწერისთვის

4.და ა.შ.

საყრდენი კონსპექტების როგორც ინფორმაციის კონტეინერის გამოყენება არამარტო ზრდის სასწავლო პროცესის ეფექტურობას, არამედ დადებითად მოქმედებს შემოქმედებითი, აქტიური ცხვორებისეული პოზიციების ჩამოყალიბებაზე და ეფექტურად შეგვიძლია გამოვიყენოთ სწავლების ყველა საფეხურზე.

სიყვარულის ახსნა

მიერ

admin

27 იანვარი, 2015 - 01:00

ეს ამბავი ათი წლის გოგონებისთვის იწერება. და მხოლოდ ათი წლის ასაკში ხდება. მაშინ, ფართოდ გახელილ თვალებს შეუძლიათ, ხეების კენწეროებზე ჩიტის ბუდეები დაინახონ და მერე მუხლების სიმრთელე შესწირონ დაუძლეველ ცნობისმოყვარეობას: “აუ, ნეტა, იქ ჩვეულებრივი ბეღურას ბარტყები ცხოვრობენ?! ვაითუ, კოლიბრს დაედო ბინა ?!”– ბეღურები ათი წლის გოგოებს მერე უყვარდებათ. კოლიბრის ბარტყებს კი ქართულ ბუდეებში ვერ პოულობენ. ხიდან იმედგაცრუებულები ჩამოცოცდებიან და გზას გააგრძელებენ მეგობრის კორპუსამდე. იმ მეგობარს პასტელები აქვს, ათი წლის სალომე კი გიჟდება ხატვაზე და პასტელები არ აქვს. ის დღე ხატვის დღე იყო. ყველაფერი ხატვიდან და თამაშიდან დაიწყო. და ახალი ნაცნობებიდან.

ახალი სკოლა და ახალი ადამიანები ისე საშიშად გვეჩვენებიან, თითქოს სკოლა თელების ქუჩაზე მდებარეობდეს და სულ არ გაგვიკვირდება, ყოველი მეორე ადამიანი ფრედი კრიუგერი რომ აღმოჩნდეს. კლასის კარს კრძალვითა და ცახცახით ვაღებთ და მათემატიკის გაკვეთილზე ჩვენ, ხუთოსანი გოგონები სამიანს ვიღებთ. დაფა ჩვეულებრივი დაფა კი არა, უზარმაზარი გემია, რომელიც, შტორმში მოხვედრილი საშიშად ირწევა. გემზე ციფრებს ნალევი ცარცით ვერ დაწერ. ამიტომაც იღებ სამიანს. დამრიგებელს კი ვერასდროს გაუმხელ რომ შენი მუხლები გემზე მეტად ცახცახებდნენ. როგორ გაუმხელ, რომ დაფა შტორმში მოხვედრილ გემზე საშიშია. არასდროს. ეს ის სამიანი იყო, რომელსაც შეეძლო, ფეხი ფეხზე გადაედო, ჩემს დღიურში ბედნიერად მოკალათებულიყო, ცინიკურად გაეღიმა დედაჩემისთვის და ეთქვა, რომ ასეთი ქარაფშუტა შვილის ყოლა ნამდვილი ტრაგედიაა. არამც და არამც. ვერ მოგართვით. მათემატიკას ფიზკულტურა მოჰყვა, რომელიც არახმაურიანი და ჩუმი იყო. მე სპორტს სიჩუმეს ვერ ვაპატიებდი და ფიზკულტურის მასწავლებელს– ბოროტი ჯოხის ქონას. დამბლდორის ჯადოსნური ჯოხი მაინც ყოფილიყო. არა. ამ ჯოხს შეეძლო დაესაჯა ბავშვები, რომლებმაც არასპორტული ტანსაცმლით გადაწყვიტეს მოსვლა. ასე გავიცანი მარი– პასტელებიანი გოგო მარი. ზუსტად ჩემნაირად გამხდარი და მაღალი ზუსტად ჩემნაირად ვერ იტანდა ფიზკულტურის გაკვეთილს და ზუსტად ჩემნაირად არ აფარებდა ხელს სხეულის ძვირფას, რბილ მონაკვეთს, რომელსაც აჭრელება ელოდებოდა. ჩვენ თვალებში უტიფრად ვუყურებდით ლელა მასწავლებელს და იობის მოთმინებით ვიტანდით ტკივილს. ჩვენ არ გვიყვარდა დისციპლინა და ამაში ტრაგიკული არაფერია. ყველაზე მაგარი გოგოები უდისციპლინო გოგოები არიან.

ამ უდისციპლინო გოგოსთან ყოფნა ჩემთვის დიდი დღესასწაულია. იმისითვისაც. თან უკვე გაცნობიერებული გვაქვს, რომ მაგარი გოგოები ვართ. ჩვენთვის ხატვაც არ არის ჩუმად ყოფნა. როგორ შეიძლება, ათი წლის ბავშვების თვისება სიჩუმე იყოს. “გოგო, მგონი, გიოს მოწონხარ”,– სხვათაშორის მეუბნება და პეპის წინდის ბოლო ზოლს აფერადებს. გიო ის ბიჭია, რომელსაც სამიანი არასდროს მიუღია. სულ თეთრი პერანგი და ველვეტის მოყვითალო შარვალი აცვია. ხატვის გაკვეთილზე კი ტრადიციულად, მე მხატავს. მე მიკვირს და არ ვესალმები, რადგან მოსაწყენია, სულ ერთ ვინმეს ხატავდე. ვფიქრობ, რომ გიო მოსაწყენი ბიჭია. “გიო დებილია”– ვამბობ და ფოთლებს ისე ძლიერად ვაფერადებ, მწვანე პასტელს წვერი ტყდება. “გიო ჩემი მეგობარია, სხვათაშორის, მეზობელიც”,– აღნიშნავს მარი და კარის გასაღებად მიდის. გიოა.

ათი წლის უსქესო გოგოები ფიქრობენ რომ უხერხულია, ინტერესთა სფერო ისეთი ვინმეებით გაამდიდრონ, როგორებიც ბიჭები არიან. მათ შეუძლიათ გაკოცონ მაშინ, როცა წრეში დგახარ და გადამწყვეტი ბურთის აცილებას ცდილობ. ან თმებზე მოგქაჩონ, რომლებიც დილით სიმწრით ჩაგიწნა დედამ და შესაბამისად, წმინდაა. ერთი სიტყვით, ბევრი სისულელის ჩადენის ნიჭი აქვთ. და ახლა, მარის ოთახში, ყოვლად სულელური “წითელი, ყვითელი, შავის” თამაშისას მე მტკიცედ ველოდები, როდის ახდება ჩემი წინათგრძნობა. ყველაფერი ამაზე მეტყველებს, გიომ ხომ კოლექტიური ხატვა არ ინება, ე.ი. ავი განზრახვა აქვს. წითელი. ბახ. მკოცნის. და სიმწრისგან მოკვნეტილ ტუჩზე თავად მადებს ხელსახოცს. სიყვარულის ახსნა მას შემდეგ არასდროს ყოფილა ასეთი სისხლიანი. და არც ასე მძაფრად დამიმახსოვრებია რომელიმე მორიგი ბიჭი რომელიმე ბანალური ისტორიით.

მერე სხვა სკოლაში გადავედი და ისე გავიზარდე, რომ დაფამ გემად ყოფნის სურვილი აღარცერთხელ გამოთქვა და ჩემი ხუთიანებიც თამამად ცხოვრობდნენ დღიურებში. არაირონიული, სტანდარტული ხუთიანები გაუნძრევლად ისხდნენ ფურცლებზე და ერთი ძარღვი არ შეუტოკდებოდათ. ის კდემამოსილი, სასაცილო ხუთიანები: ნამდვილი მანდილოსნებივით შეურყვნელი სახეებით, უმწიკვლო რეპუტაციითა და დიდი ამბიციებით ოქროს მედალს ელოდნენ.

და მაშინ, როცა მედლებმა ძალა დაკარგა და ისე გავიზარდე, რომ ლექციების გაცდენა დავიწყე, კიდევ ერთხელ გამახსენდა გიო, რომელმაც დიდობისას ავარიაში მოხვედრა და მოძრაობის შეწყვეტა შეძლო. დავჯექი და ბავშვობა ვინანე. ვინანე ჩემი მოკვნეტილი ტუჩი, ჩემი მოსაწყენი შეხედულებები ბიჭებზე, გადამწყვეტი ბურთების აცილებაზე უმნიშვნელო კოცნები და გადავწყვიტე, რომ ღირსი ვიყავი ყველა იმედგაცრუების. დიახ, ბავშვობაში კოლიბრის კვერცხებიც ზუსტად ამიტომ ვერასდროს ვიპოვე.

სახელები შეცვლილია. გიო კი ძალიან მაგარი ბიჭია, რომელმაც ინვალიდის ეტლიდან წამოდგომა შეძლო.

„წავიდეთ მღვიმეში და შევქმნათ მკვდარი პოეტების საზოგადობა!“

მიერ

admin

27 იანვარი, 2015 - 01:00

სათაურად გამოყენებული ფრაზა ფილმიდანაა, რომელსაც უცნაური და , ცოტა არ იყოს, რომანტიკული სათაური აქვს – „მკვდარი პოეტების საზოგადოება”. იგი მოგვითხრობს ლიტერატურის მასწავლებელზე, რომლის ღირებულებათა შკალაზე უპირველესი ადგილი უკავია ცნება თავისუფლებას. სწორედ თავისუფლების გემოსა და სურნელს შეაგრძნობინებს ის თავის მოსწავლეებს – ერთ-ერთი პრესტიჟული ამერიკული სკოლის რუტინით, გაუთავებელი ტესტირებებითა და მაღალი ქულების დევნით გადაღლილ, დათრგუნულ, ბედნიერების განცდას მოკლებულ, თავისუფლებაწართმეულ მოზარდებს. მათ ყოველი სემესტრის დასაწყისში უსვამენ კითხვას: რომელია ის ოთხი სვეტი, რომელზეც დგას ჩვენი კოლეჯი? მოსწავლეების პასუხი ყოველი სემესტრის დასაწყისში არის ურყევი და შეუცდომელი: ეს ოთხი სვეტია „ტრადიცია”, „ღირსება”, „დისციპლინა” და „ოსტატობა”. მათ ყოველი სასწავლო წლის დასაწყისში შეახსენებენ, რომ იმ სასწავლებელს, რომელშიც სწავლობენ, ტრადიციულად, საუკეთესო შედეგები აქვს მთელ ამერიკაში. ქვეტექსტი გულისხმობს შემდეგს: თქვენ არ გაქვთ უფლება, უღალატოთ ამ ტრადიციას! თქვენ არ გაქვთ უფლება, წლის ბოლოს არ გქონდეთ საუკეთესო შედეგი! თქვენ არ გაქვთ უფლება, არ იყოთ სრულყოფილნი! და ეს ქვეტექსტი იმასაც გულისხმობს, რომ მათ არ აქვთ თავისუფალი არჩევანის უფლება, მათ არ აქვთ სტერეოტიპებისგან თავის დაღწევის უფლება და, საერთოდ, მათ არ აქვთ არაფრის უფლება, გარდა სწავლისა და საუკეთესო შედეგების მიღწევისა.

„მკვდარი პოეტების საზოგადოება” შემთხვევით არ მიხსენებია. ჩვენთან, სამწუხაროდ, ასეთ ფილმებს არ იღებენ, მაგრამ ეს სულაც არ ნიშნავს, რომ მსგავსი პრობლემები არ გვაქვს და ჩვენი მოსწავლეებისთვის სწავლა იძულებითი კი არა, სიამოვნების განცდის მომგვრელი პროცესია. ვერავინ დამაჯერებს, რომ მაგალითად, ქართველ მეათეკლასელებს სიამოვნების ან ბედნიერების განცდა ეუფლებათ, როცა ჰაგიოგრაფიულ ტექსტებს ან „ვეფხისტყაოსანს” სწავლობენ. მიზეზი მარტივია: არ შეიძლება, ხალისით ისწავლო ის, რაც არ გესმის, სრულიად თუ არა, ნაწილობრივ მაინც ბუნდოვანია და რის სიღრმეებსაც ვერ სწვდები. ასეთ შემთხვევაში კი ვერაფრით ვერ იგებ, რატომ გიმეორებს მასწავლებელი გაუთავებლად, რომ ქართული ჰაგიოგრაფიული ტექსტების შესწავლა აუცილებელია, „ვეფხისტყაოსანი” კი შედევრია. ამას კი ვეუბნებით მოსწავლეებს, მაგრამ რატომ ვერ ვახერხებთ, რომ მათაც დაიჯერონ „ვეფხისტყაოსნის” სიდიადე ან დარწმუნდნენ ჰაგიოგრაფიული ტექსტების შესწავლის გარდაუვალ აუცილებლობაში?

მხოლოდ საქმეში ჩაუხედავნი და გულუბრყვილოები დაიწყებენ იმის მტკიცებას, რომ მეათე კლასში დასახელებული ტექსტების სწავლება დროული და მიზანშეწონილია, რადგან მოსწავლეები, 15 წლის მოზარდები, შეუძლებელია, ერკვეოდნენ იმ საკითხებში, რომლებიც აუცილებელია ამ ნაწარმოებების სრულყოფილად შესწავლისათვის. ვგულისხმობ თეოლოგიის, საღვთისმეტყველო ლიტერატურის, ფილოსოფიის ამა თუ იმ საკითხის ცოდნას. ეჭვი მეპარება, ჩვენს მოსწავლეებს, მაგალითად, კარგად ესმოდეთ, რომ თინათინის სიტყვებს – „ბოროტიმცა რად შეექმნა კეთილისა შემოქმედსა” – საფუძვლად უდევს ეთიკური მონიზმის პრინციპი ან ამ პრინციპის არსი ჰქონდეთ გააზრებული. არც ის მგონია, რომ 15 წლის მოსწავლეები პლატონის იდეებსა და ნეოპლატონიკოსების სკოლის წარმომადგენელთა შემოქმედებას იცნობენ, არადა, ამ ცოდნის გარეშე „ვეფხისტყაოსნის” შესწავლას მხოლოდ პირობითად შეიძლება ვუწოდოთ შესწავლა.

ძნელი დასაჯერებელია ისიც, რომ მეათე კლასის მოსწავლეები იგებდნენ, მაგალითად, იმას, თუ რატომ არის დაწყლულებული, წყლულებში ჩირქჩამდგარი და მატლებდახვეული შუშანიკი ბედნიერი და რატომ ამბობს, რომ ურჩევნია, აქ, ამქვეყნიურ ცხოვრებაში, ამ მატლებმა შეჭამონ, ვიდრე იქ, იმქვეყნად, უფრო დიდმა მატლმა. რასაკვირველია, მასწავლებელი შეეცდება აუხსნას მოსწავლეს, რას ნიშნავს ეს ყველაფერი, მაგრამ ამის გაგებას მასწავლებლის კომენტარი რომ არ ეყოფა და თეოლოგიის საკითხების, ქრისტიანული რელიგიის პრინციპების, ასკეტიზმის არსის და კიდევ უამრავი რამის საფუძვლიანი ცოდნა სჭირდება, ამაში, ალბათ, ყველა დამეთანხმება.

მაგალითების დასახლება კიდევ შეიძლება: დავით გურამიშვილის შემოქმედების დიდი ნაწილის სწავლებაც აბსოლუტურად შეუძლებელია ქრისტიანული რელიგიის პრინციპებისა და ბიბლიის კარგად ცოდნის გარეშე. სწორედ ეს ცოდნაა საჭირო გურამიშვილის ტექსტებში გამოყენებული სახე-სიმბოლოების გასაგებად.

თუ შევთანხმდებით იმაზე, რომ შეუძლებელია მეათეკლასელებმა იცოდნენ ფილოსოფია, თეოლოგია, საღვთისმეტყველო ლიტერატურა, მაშინ უნდა შევთანხმდეთ იმაზეც, რომ ჩვენ მათ სრულიად არარეალისტურ მიზნებს ვუსახავთ, რასაც მივყავართ იქამდე, რომ:

· მათ სწავლა ტანჯვის მომგვრელ პროცესად მიაჩნიათ;

· მათ არ იცან ან ზერელედ, მხოლოდ შინაარსის დონეზე, იცინ ის, რასაც დაჟინებით ვასწავლით;

· მათ, რბილად რომ ვთქვათ, არ უყვართ ძველი ქართული ლიტერატურა, რადგან ყოველთვის განგიზიდავს ის, რაც არ გესმის.

არადა, ქართული ლიტერატურული ტექსტების ქრონოლოგიური პრინციპით დალაგების მიზანი მხოლოდ და მხოლოდ ის არის, რომ მოსწავლეებს ვუჩვენოთ, როგორ ვითარდებოდა ქართული ლიტერატურა დასაბამიდან დღემდე, რის შემდეგაც მათ, წესით, უნდა დაეუფლოთ სიამაყის განცდა იმის გამო, რომ ჩვენი ეროვნული ლიტერატურა ასეთი მრავალსაუკონოვანია. არ მგონია, რომ მიზანი მიღწეულია, რადგან მოსწავლეებს ძველი ქართული ლიტერატურის ძეგლების გაცნობის დაწყებისთანავე ეკარგებათ ლიტერატურის შესწავლის ყოველგვარი მოტივაცია, სიამაყის ნაცვლად კი, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ტანჯვის განცდა ეუფლებათ.

გამოდის, რომ ჩვენთვის არ არის მნიშვნელოვანი, როგორია რელობა, მთავარია, ქაღალდზე გვეწეროს, რომ ვასწავლით, მაგრამ სინამდვილეში რომ მოსწავლეებისთვის მეათე კლასში ძველი ქართული ლიტერატურის შესწავლა დაუძლეველი ტვირთია, ამას ჯიუტად არ ვიმჩნევთ.

არც მოსწავლეთა განცდები და დამოკიდებულებებია, როგორც ჩანს, ჩვენთვის მნიშვნელოვანი, არაფრად მიგვაჩნია, რომ სწავლისგან სიამოვნებას კი არ იღებენ, იტანჯებიან. მათ, მართალია, ყოველი სემესტრის დასაწყისში არ უსვამენ შეკითხვას, თუ რომელია ის ოთხი სვეტი, რომელზეც მათი სასწავლებელი დგას, მაგრამ ამ კითხვის გარეშეც ნათელია, რომ ეს ოთხი სვეტი მტკიცედ აღმართულა ჩვენს ცნობიერებაში და ჩვენს მოსწავლეებს არ აძლევს უფლებას, სწავლის პროცესში იყვნენ ბედნიერნი და თავისუფალნი. სწორედ ამ ოთხ სვეტს გამოდევნებულნი, ვერ ვახერხებთ უარი ვთქვათ ლიტერატურის სწავლების ტრადიციულ, ქრონოლოგიურ, პრინციპზე და ფსევდოპატრიოტული აღტკინებით ვაიძულებთ მოსწავლეებს, ისწავლონ ისეთი რამ, რისი გაგებაც მეათე კლასში შეუძლებელია.

„წავიდეთ მღვიმეში და შევქმნათ მკვდარი პოეტების საზოგადოება”, – ამ სიტყვებს ზემოთ ნახსენები ფილმის მთავარი გმირი, ინგლისური ლიტერატურის მასწავლებელი ჯონ კითინგი, ამბობს და ეს ნიშნავს: უარი ვთქვათ დახავსებულ ტრადიციებზე, სტერეოტიპებად ქცეულ შეხედულებებზე, მივიღოთ სიამოვნება ლიტერატურისგან, ნუ ვაქცევთ მის სწავლებას რუტინად.

აშკარაა, რომ ქართული სინამდვილე არ იძლევა „მღვიმეში წასვლის” საშუალებას. ჩვენთვის უფრო მნიშვნელოვანი, როგორც ჩანს, ლიტერატურის ქრონოლოგიური პრინციპით სწავლებაა (ანუ იმის ხაზგასმა, რომ ჩვენი ლიტერატურის ისტორია მეხუთე საუკუნიდან იწყება) და არა მოსწავლეთა თავისუფლება, რომელიც სწორედაც რომ, შეზღუდულია, რადგან მათ ასაკისთვის შეუფერებელ, ურთულეს ტექსტებს ვთავაზობთ შესასწავლად. ჩვენ რომ მათი გათავისუფლების სურვილი გვქონდეს, აქამდე ვიპოვიდით გამოსავალს და ამ ტექსტებს მეთორმეტე კლასში შევთავაზებდით; უარს ვიტყოდით ლიტერატურის სისტემური კურსის ქრონოლოგიური პრინციპით დალაგებაზე და მხარს დავუჭერდით თემატურ ან ჟანრობრივ პრინციპს, როგორც ეს არაერთ ქვეყანაშია მიღებული.

მაგრამ, როგორც ჩანს, შორია მღვიმემდე.

სიმღერა, როგორც სასწავლო რესურსი რუსული ენის გაკვეთილზეპირველი ნაწილი

მიერ

admin

27 იანვარი, 2015 - 01:00

რუსული ენის გაკვეთილზე სიმღერების გამოყენების იდეა ახალი არ არის.

ბევრი სახელმძღვანელოს ავტორი გაკვეთილის ბოლო სტადიაზე გვთავაზობს სიმღერას, როგორც დამატებით გასახალისებელ-შემეცნებითი ხასიათის რესურსს. თუმცა სიმღერის საგანმანათლებლო პოტენციალი ბევრად უფრო ღრმა, მნიშვნელოვანი და მრავალფეროვანია. სიმღერები და ვიდეოკლიპები ავთენტური მასალაა და კარგად შეიძლება გამოვიყენოთ ფონეტიკური და ლექსიკური მასალის დამუშავებისთვის, მოსმენისა და ლაპარაკის უნარების გასავითარებლად.

რუსულის, როგორც უცხოური ენის, სწავლების პროცესში წამყვანი პოზიცია უკავია ლინგვოკულტუროლოგიას, რომელიც ლინგვისტიკისა და კულტუროლოგიის ერთობლიობას წარმოადგენს და მიმართულია სწავლების პროცესში კულტურული მემკვიდრეობის ჩართვაზე. ზუსტად სიმღერაა ლინგვოკულტურული შინაარსის მატარებელი, ამიტომ მისი გამოყენება საუკეთესო საშუალებაა იმისათვის, რომ მოსწავლეებმა არა მხოლოდ რუსული მენტალობის პრიზმაში დაინახონ რეალობა და მოვლენები, არამედ გაეცნონ რუსული ცხოვრების ასპექტებს როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე გარეთ. სიმღერებში საკმაოდ ფართოდ არის გადმოცემული კულტურულ-ისტორიული თემები.

უცხოური ენის გაკვეთილებში სიმღერების ჩართვას აქვს ექსტრალინგვისტური და ლინგვისტური საფუძვლები.

ექსტრალინგვისტური საფუძვლები განპირობებულია შემდეგი ფაქტორებით:

1.სიმღერა ჩვენი ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილია, ამიტომ მისი საგაკვეთილო პროცესში გამოყენება სრულიად ბუნებრივია.

2.სიმღერების მოძიება დღეს რთული არ არის. თანამედროვე ტექნოლოგიების საშუალებით გვაქვს სიმღერების ფორმატის არჩევის სხვადასხვა საშუალებები, ესენია: დისკები, ვიდეო, ინტერნეტრესურსები და სხვ.

3.სიმღერის თემა და ტექსტი ხშირად ასახავს მსმენელების პირად გამოცდილებას, ემოციას, განცდებს.

4.სიმღერების საშუალებით შესაძლებელია დელიკატური თემების წამოწევა. ეს არის კარგი ინსტრუმენტი დისკუსიითვის, განსაკუთრებით იმ საკითხებზე, რომლებიც არ შედის სასწავლო ტექსტებში. მაგალითად: რელიგია, განქორწინება, პირადი ურთიერთობები და სხვ.

5.სიმღერების საშუალებით გაკვეთილზე მრავალფეროვნება შეგვაქვს. მათი გამოყენება საშუალებას გვაძლევს, მოვწყდეთ მოსაწყენი რუტინული დავალებების შესრულებას.

6.სიმღერა გვეხმარება, გაკვეთილში შევიტანოთ დინამიკა.

ლინგვისტური საფუძვლები განპირობებულია შემდეგი ფაქტორებით:

1.სიმღერა ავთენტური მასალაა, საიდანაც ჩანს ენის რეალური ფუნქციონირება, რაც ხელს უწყობს გრამატიკაზე და ლექსიკაზე მუშაობას.

2.სიმღერა წარმოადგენს სამყაროს, ე.წ. სმენით სურათს, რომელიც გვიჩვენებს რუსული ენის ტონალური, ფონეტიკური, ინტონაციური თავისებურებების მაგალითებს.

3.სიმღერები წარმოადგენს პოეტურ ნიმუშებს. ამ ნიმუშების საშუალებით მოსწავლე ხედავს ლექსში ლექსიკის ფუნქციონირებას.

4.სიმღერის მოსმენის პარალელურად შესაძლებელია სხვა სავარჯიშოების შესრულება. მაგალითად, საჭირო ინფორმაციის ამოცნობა ან ამოკრეფა და სხვ.

5.სიმღერის დამახსოვრება ადვილია. ის ეხმარება მოსწავლეს, ისწავლოს ახალი სიტყვები და ფრაზები, ნაწყვეტები ტექსტიდან.

6.სიმღერა არის გამეორების ბუნებრივი საშუალება. სიმღერებში მისამღერები გამეორებისა და ლექსიკის დამახსოვრების საშუალებას იძლევა.

აუდიო და აუდიო-ვიზუალური მასალის შერჩევისას გასათვალისწინებელია:

მოსწავლის/ჯგუფის საკომუნიკაციო-სამეტყველო გამოცდილება, მოსასმენი ტექსტების ფუნქციონალური მნიშვნელობა უცხოური ენის სწავლების კონკრეტული ვარიანტისთვის, და აგრეთვე მისი დიდაქტიკური მიზანშეწონილობა. სიმღერის ტექსტის სირთულიდან, მისი ავთენტურობიდან გამომდინარე, შესაძლებელია სიმღერების ჩართვა საგაკვეთილო პროცესში ელემენტარული დონიდან.

სიმღერის გამოყენებისას საგაკვეთილო პროცესში რეკომენდებულია სხვადასხვა ტიპის ვიდეოების, ილუსტრაციებისა და სხვა ვიზუალური მასალის გამოყენება. ეს ხელს შეუწყობს სიმღერის შინაარსის ემოციურ აღქმას და ზოგიერთ შემთხვევაში მის გაგება-გააზრებას. ინტერნეტიდან სიმღერის ტექსტის ჩამოტვირთვის დროს ყურადღება უნდა მიექცეს ორთოგრაფიასა და პუნქტუაციას (ხშირად ვხვდებით შეცდომებს), ასევე უნდა გადამოწმდეს ნაბეჭდი ტექსტი აუდიომასალასთან, რადგანაც ზოგჯერ ტექსტის რამდენიმე ვარიანტი არსებობს. სიუჟეტიანი სიმღერები უფრო საინტერესო გამოსაყენებელია საგაკვეთილო პროცესისთვის, დავალებების შექმნისთვის. გაკვეთილებზე სიმღერების ხშირი გამოყენებისას რეკომენდებულია დავალებების ტიპების ცვლა, რათა ის მოსწავლეებისთვის მოსაწყენი არ იყოს.

სიმღერების გამოყენება გაკვეთილზე სამი ეტაპისგან შედგება:

ეტაპი მოსმენამდე:

ამ ეტაპის მიზანია მოსწავლის სიმღერის მოსმენისთვის მომზადება ენობრივი, კულტუროლოგიური, საგანმანათლებლო, თემატური და ფსიქოლოგიური კუთხით. აქ შესაძლებელია წარმოდგენილი იყოს თემაც და ლექსიკაც, ნებისმიერი დამატებითი მასალა, რომელიც დაეხმარება მოსწავლეს შემდეგი ეტაპის დაძლევაში. ამ ეტაპის მთავარი ელემენტი მოსასმენი მასალისადმი ინტერესის გაღვივებაა. ჩვეულებრივ, აქ გამოიყენება კითხვები, რომლებიც კავშირშია სიმღერის თემასთან.

მოსმენის ეტაპი:

ამ ეტაპის დროს მოსწავლეები მუშაობენ უშუალოდ სიმღერაზე. ტექსტს უსმენენ ორჯერ. პირველი მოსმენის ამოცანები უფრო ფართო სპექტრისაა. მაგ. სიმღერის თემის ამოცნობა. მეორედ მოსმენის დროს ეძლევათ უფრო დეტალური კითხვები და დავალებები. მაგ. „სწორია-არასწორიას” ტიპის დავალებები. ამ ეტაპზე მოსწავლეს მოეთხოვება რამდენიმე ამოცანის შესრულება. მაგ. სიმღერის მოსმენა და ამავე დროს ტექსტში წარსული დროის ზმნების მონიშვნა ან რაიმე სხვა ტიპის კონკრეტული დავალება. ამის შემდეგ მნიშვნელოვანია, მოსწავლეს საშუალება მივცეთ, წარმოადგინოს თავისი ნამუშევარი მეგობრების წინაშე ან შეადაროს სხვისას. ტექსტის დეტალური გადამუშავების შემდეგ შესაძლებელია შინაარსის დაკონკრეტება. ეს აქტივობები ლაპარაკის უნარსაც გააუმჯობესებს.

მოსმენის შემდგომი ეტაპი:

ეს ეტაპი მიმართულია უკვე წერისა და ლაპარაკის უნარების განვითარებაზე. მოსწავლეები წინა ეტაპებზეც წერდნენ და ლაპარაკობდნენ კიდეც, თუმცა პირველი ეტაპის მიზანი თუ მოტივაციის ამაღლებაა, ამ ეტაპზე მიზნად გვაქვს ლაპარაკისა და წერის უნარების განვითარება. ამ ეტაპის დავალებებში ერთმანეთში გაერთიანებულია ადრე ნასწავლი და ახალი მასალა. ბოლოს შეგვიძლია შევთავაზოთ სიმღერის შესრულებაც.

ამა თუ იმ ეტაპის მიზნებით განსაზღვრულია თითოეული ეტაპისთვის შესათავაზებელი დავალებების დიაპაზონი.

მოსმენამდე ეტაპისთვის შეგვიძლია შევთავაზოთ შემდეგი ტიპის დავალებები:

1.წაიკითხეთ სიმღერის სათაური. თქვენი აზრით, რაზეა ეს სიმღერა?

2.წაიკითხეთ სიმღერის სათაური. შეეცადეთ გამოიცნოთ, რა სიტყვები შეიძლება შეგხვდეთ ტექსტში?

3.გონებრივი იერიში (სიმღერის იდეა, ლექსიკა და სხვა).

4.მასწავლებელი სთავაზობს მოსწავლეებს სურათებს. სურათების დახმარებით მათ უნდა ამოიცნონ სიტყვები, რომლებიც ტექსტში შეხვდებათ.

5.აღწერეთ სურათები, რომლებიც, თქვენი აზრით, სიმღერის შინაარსთან კავშირშია.

6.გაეცანით სიტყვებსა და ფრაზებს, რომლებიც სიმღერის შინაარსის გარკვევაში დაგეხმარებათ (დაჭრილი და არეული ფრაზები/სიტყვები/წინადადებები სიმღერის ტექსტიდან).

7.წაიკითხეთ ფრაზები და წინადადებები სიმღერის ტექსტიდან და დაალაგეთ სწორი თანმიმდევრობით.

მოსმენის ეტაპის დროს შეგვიძლია შევთავაზოთ შემდეგი ტიპის დავალებები:

1. რამდენად გამართლდა თქვენი ვარაუდები თემასთან დაკავშირებით;

2.მოისმინეთ და სიმღერიდან ამოკრიფეთ საჭირო ინფორმაცია თხზულების დასაწერად;

3.მოისმინეთ სიმღერა და დასვით მახვილები;

4.მოისმინეთ სიმღერა და სწორი თანმიმდევრობით განათავსეთ სურათები;

5.შეამოწმეთ, რამდენად სწორად არის დაცული თანმიმდევრობა;

6.კარნახი. მოისმინეთ და ჩაწერეთ/შეავსეთ გამოტოვებული ადგილი;

7.მოისმინეთ სიმღერა. იპოვეთ და შეასწორეთ შეცდომები ტექსტში (ფაქტობრივი, გრამატიკული, ლექსიკური, სინტაქსური და სხვა);

8.გონებრივი იერიშის დროს ჩაწერილი რომელი სიტყვები შეგხვდათ სიმღერაში?

9.მოისმინეთ და დათვალეთ, რამდენჯერ გვხვდება სიმღერაში სიტყვა X (მაგალითად, წარსული დროის ზმნები ან რაიმე სხვა სიტყვა);

10.მოიგონეთ სათაური თითოეული სტროფისთვის. მოიფიქრეთ სიმღერის სათაური;

11.შეადგინეთ სქემა და შეავსეთ ცხრილი;

12.თითოეული კითხვისთვის ამოარჩიეთ ერთი სწორი პასუხი ჩამოთვლილებიდან;

13.განსაზღვრეთ გამუქებული სიტყვებისა და ფრაზების მნიშვნელობა;

14.შეავსეთ გამოტოვებული ადგილები.

მოსმენის შემდგომი ეტაპის დროს შეგვიძლია შევთავაზოთ შემდეგი ტიპის დავალებები:

1.თქვენი აზრით, რა მოხდება შემდეგ;

2.დააკვირდით სურათს და სიმღერას, ჩამოაყალიბეთ განსხვავებები;

3.დისკუსია სიმღერის გარშემო (ნებისმიერ თემაზე);

4.მოიფიქრეთ დიალოგი, რომელიც შეიძლება წარიმართოს სიმღერის გმირებს შორის;

5.მიწერეთ წერილი სიმღერის გმირს;

6.რა კითხვებს დასვამდით სიმღერის გარშემო შინაარსის ამოწურვის მიზნით?

7.გადაწერეთ ტექსტი სხვა პერსონაჟის პოზიციის გათვალისწინებით;

8.მოიფიქრეთ კითხვები ინტერვიუსთვის სიმღერის პერსონაჟთან;

9.როლური თამაში სიმღერაში წარმოდგენილი სიტუაციის გათვალისწინებით;

10.დახატეთ/შექმენით სიმღერის პოსტერი;

11.იმღერეთ (შესაძლებელია ჩაწერა, შემდეგ ინტონაციაზე მუშაობა).

დაბოლოს, უნდა აღინიშნოს, რომ ენის სწავლების დროს სოციოკულტურული კომპეტენციების განვითარება ძალიან მნიშვნელოვანი პროცესია. კავშირი რუსულ ენასა და რუსულ კულტურას შორის თვლანათლივ ჩანს სიმღერების მაგალითზე, რაც საშუალებას გვაძლევს, სიმღერა განვიხილოთ არა მხოლოდ როგორც სასწავლო რესურსი, არამედ როგორც კულტურათაშორის ურთიერთობის ინსტრუმენტი. ამას გარდა, ვიდეო-კლიპებისა და სიმღერების გამოყენება საგაკვეთილო პროცესს უფრო საინტერესოს ხდის.

მოამზადა ნინო ფეტვიაშვილმა

გამოყენებული ლიტერატურა:

1.Лотман Ю.М. Текст в тексте // Лотман Ю.М. Избранные статьи. 1992

2.Сафонова В.В. Современный русский аудио- и видеотекст в контексте межкультурного языкового образования. 2012.

3.DavanellosA.Song//English Teaching professional.1999

ასო-ბგერა „რ“

მიერ

admin

27 იანვარი, 2015 - 01:00

დეკემბერში NIMD-ის (ნიდერლანდების მრავალპარტიული დემოკრატიის ინსტიტუტი) მიერ ორგანიზებულ დემოკრატიისა და თანასწორობის ფორუმზე გამოვედი სიტყვით. ქალებსა და ლიტერატურაზე ვილაპარაკე. ჩემი აზრით, მნიშვნელოვან საკითხებს შევეხე, ქართულ სინამდვილეში პოეტი და მწერალი ქალების მდგომარეობა მიმოვიხილე, პარალელები გავავლე და ბევრიც ვინერვიულე. მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად მიწევს აუდიტორიის წინაშე გამოსვლა, ვერა და ვერ ვახერხებ, გულგრილი ორატორი ვიყო. თუმცა ამაზე სხვა დროს მოვყვები.

ფორუმის შემდეგ ბევრი ქება და კომპლიმენტი მივიღე, სოციალურ ქსელშიც კარგი კომენტარები წავიკითხე, მაგრამ ყველაზე მეტად ერთი დამამახსოვრდა – იუთუბზე, ვიდეოს ქვეშ მიწერილი „რ”, ასე, უბრალოდ, „რ” და მეტი არაფერი.

„რ”-ს ადრეულზე ადრეული ბავშვობიდან რბილად წარმოვთქვამ. რაც თავი მახსოვს, მე და ჩემი „რ” სიხარულსა და მწუხარებაში ერთად ვართ, ამიტომ ზოგჯერ მავიწყდება კიდეც, სრულყოფილი და დიდად კეთილხმოვანი რომ არ არის. არ გეგონოთ, ასეთ იდილიას იოლად მივაღწიეთ – ჩემი ცხოვრების ადრეულმა წლებმა მის გამო მოცემულ შენიშვნებში გაიარა. არა მარტო მე, დედაჩემიც ხშირად იტუქსებოდა: „რაღაც „რ”-ს არბილებს ეს ბავშვი, მიაქციე ყურადღება”, – ეუბნებოდნენ მზრუნველად, მერე კი მე მომიბრუნდებოდნენ და დაჟინებით მთხოვდნენ: „სალომე, აბა, თქვი „რ”, აბა, კარგად თქვი „რრრრრრ”, აი, ასე უნდა ივარჯიშო!”

მე კი არ მინდოდა, სახალხოდ ვმდგარიყავი და არამკითხე უფროსების გულის გასახარად ენა დამეღალა. სიმართლე რომ ითქვას, არც დედაჩემს სჭირდებოდა მათი შეგონებები – როგორც პერფექციონისტ და მომთხოვნ დედას შეეფერება, ძალიან დარდობდა ჩემი მეტყველების დეფექტის გამო და რამდენიმეჯერ სცადა ლოგოპედთან ჩემი მიყვანა. მხოლოდ ერთხელ მივედი და მორჩა. დიდად არც ადამიანებთან ურთიერთობა მხიბლავდა, შენიშვნები და ნაკლის ხმამაღლა ხაზგასმა ხომ ჭირის დღესავით მძულდა. მოკლედ, დედაჩემი დაუმსახურებელ მითითებებს შეწუხებული ისმენდა, მე კი, წარმოუდგენლად შეურაცხყოფილი, ძილის წინ არია სტარკივით ვიხსენებდი ყველა იმ ადამიანს, ვისაც ერთხელ მაინც უთქვამს ჩემთვის: „სალომე, აბა, თქვი „რ”!”

მოგვიანებით, როცა ჟურნალისტის პროფესია ავირჩიე, იმედი მქონდა, რომ უნივერსიტეტში სერიოზული ყურადღება დაეთმობოდა ჩვენს მეტყველებაზე ზრუნვას. მაგრამ ჩვენ ხომ გაცრუებული იმედების თაობა ვართ – მეტყველების გაკვეთილებისთვის მხოლოდ ერთი სემესტრის განმავლობაში გამოყვეს კვირაში ორი საათი. ზუსტად ვერ ვიხსენებ, იმ დროს უკვე ვხვდებოდით თუ არა, რომ ქართული ტელევიზიის მოქმედი ვარსკვლავები ჩვენთვის ადგილის დასათმობად დამსახურებულ პენსიაზე არ გავიდოდნენ. ასე იყო თუ ისე, მეტყველების პედაგოგთან შეხვედრა მრავალი ჩვენგანისთვის დამატებითი დარტყმა აღმოჩნდა. ასაკოვანი, კოხტა, მოვლილი ქალი იყო. არც ისე რიგიანად გამთბარ აუდიტორიაში მუდამ პალტომოხურული იჯდა, მაგიდის ქვეშ კი მისი გამხდარი ფეხები და დახვეწილი ფეხსაცმელი მოჩანდა. პირველივე ლექციაზე ილია ჭავჭავაძის „რა გითხრათ? რით გაგახაროთ?” დაგვიდო წინ და დიქცია და მეტყველება შეგვიმოწმა. ვფიქრობ, ისედაც არ მიეკუთვნებოდა კეთილგანწყობილ ადამიანთა რიცხვს, მაგრამ ჩვენ აშკარად განსაკუთრებულად გავუცრუეთ იმედი. დაუფარავად გამოგვიცხადა, მე რომ ვყოფილიყავი კომისიაში მისაღებ გამოცდებზე, უმრავლესობა ვერ ჩააბარებდითო. მერე სათითაოდ მოგვდგა, ზოგს „შეკრული კრიჭა” დაუწუნა, ზოგს – სისინა და შიშინა ბგერები, ზოგს – კბილების წყობა, მე, რასაკვირველია, „რ”. მთელი სემესტრის განმავლობაში დაუზარლად მახსენებდა, რომ ტელევიზიაში არაფერი მესაქმებოდა. ის, ჩემი პედაგოგი, რომლისთვისაც ჩემი იმედებისა და თავდაჯერებულობის ფეხქვეშ გათელვა არავის დაუვალებია, არაფერს აკეთებდა ჩემს დასახმარებლად, უფრო პირიქით. მთელი სემესტრი „რა გითხრათ? რით გაგახაროთ?” გვაკითხა, ჩათვლები დაგვიწერა და ისე გაქრა ჩვენი ცხოვრებიდან, თითქოს არც ყოფილა.

დრო გავიდა. მე გავიზარდე და მივხვდი, რომ საკუთარი თავი სულ სხვაგან უნდა მეძებნა და არა ტელევიზიაში. მეტყველების ლექტორის აზრი არ გამითვალისწინებია – თავად გადავწყვიტე ასე. ცოტა მერე საერთოდ დავივიწყე ბავშვობისდროინდელი კეთილმოსურნეებიც და ჩემი პრეტენზიული პედაგოგის შენიშვნებიც. დავივიწყე იქამდე, სანამ ამ რამდენიმე დღის წინ უადგილო ადგილას დაგდებულ ქვასავით არ წამომედო ფეხქვეშ ვიღაცის კომენტარი: „რ”.

სამწუხაროდ, ჩემს თაობაშიც მოიძებნებიან ადამიანები – მშობლები, ნათესავები, ახლობლები, რომლებსაც არასოდეს ეზარებათ ბავშვის ნაკლზე ყურადღების გამახვილება. ხან მეტყველება არ მოსწონთ, ხან თმის ფერი, ხან ცხვირის ფორმა, ხან წონა და ხანაც თავის მოყვანილობა. თითქოს ვიღაცას ყალიბი ჩამოესხას და ყველანი ვალდებულები ვიყოთ, ამ ყალიბში მოვთავსდეთ, ოდნავი გადაცდომის გამო კი ვისჯებით, ვისჯებით მაშინაც, როცა ხანგრძლივი მცდელობის შემდეგ ჩვენს ნაკლთან ერთად მშვიდობიან თანაცხოვრებას ვსწავლობთ. ჩვენ, ყველანი, დაკომპლექსებულ თაობებს ვშობთ, ვზრდით და ვაყალიბებთ, რადგან ისე არაფერი გვიყვარს, როგორც სხვის ნაკლზე ლაპარაკი.

სკოლის დამთავრების შემდეგ რამდენიმე უნივერსიტეტში ვსწავლობდი, შესაბამისად, არც ისე ცოტა ლექტორი მყავდა. დარწმუნებით შემიძლია ვთქვა, რომ ზოგიერთ მათგანს არ უყვარდა თავისი საქმე ან იმდენად დიდი წარმოდგენა ჰქონდა საგანზე, რომელსაც ასწავლიდა, რომ საკუთარი სტუდენტები მისი სწავლის ღირსად არ მიაჩნდა. ყოველთვის მაინტერესებდა, რატომ იხდიან ასეთი ადამიანები სწავლებას ცხოვრების მთავარ საქმიანობად. ალბათ იმიტომ, რომ საკუთარი კომპლექსები სტუდენტებთან უპირატეს მდგომარეობაში ყოფნით დათრგუნონ. მერე კი წრეზე მივდივართ, წრეზე, რომელიც არსად მთავრდება.

ზემოთ მრავალგზის ხსენებულმა კომენტარმა, ცოტა არ იყოს, გული დამწყვიტა და უახლოეს მეგობრებთან დავიჩივლე. ერთმა მათგანმა გაკვირვებით მკითხა: „შენ რა, „რ”-ს მართლა არბილებ? არასოდეს შემიმჩნევია”.

ხედავთ? ყველაფერი მართლაც იმაზეა დამოკიდებული, როგორ შევხედავთ საგნებს და მოვლენებს.

მე და ჩემი „რ” მშვიდობიან თანაცხოვრებას ვაგრძელებთ.

როგორ დავძლიოთ ტყუილი

მიერ

admin

27 იანვარი, 2015 - 01:00

ტყუილის თქმა – ეს არის ქცევის ფორმა, რომლის დროსაც ხდება რეალობის განზრახ დამახინჯება სასურველი მიზნის მისაღწევად თუ უსიამოვნო შედეგის თავიდან ასაცილებლად. არსებობს განსხვავებული ფენომენიც – მითომანია, პათოლოგიური სწრაფვა ტყუილისა და რეალობის დამახინჯებისკენ, რასაც განაპირობებს პიროვნების ისტერიული მდგომარეობა, ყურადღების ცენტრში ყოფნისა და საკუთარი განსხვავებულობის წარმოჩენისკენ სწრაფვა.

იმის გასარკვევად, როგორ დავძლიოთ ტყუილი, უპირველესად, უნდა ვუპასუხოთ კითხვებს, რა ასაკიდან ცრუობენ ბავშვები და რისი ბრალია ეს.

სკოლამდელი ასაკის ბავშვებთან აუცილებლად უნდა განვასხვაოთ ერთმანეთისგან ფანტაზია და ტყუილი. ხშირად ბავშვები რეალობას წარმოაჩენენ არა იმგვარად, როგორიც ის სინამდვილეშია, არამედ ისე, როგორც სურდათ მომხდარიყო, აიგივებენ თავს რომელიმე ნაწარმოების პერსონაჟთან და მის თავგადასავალს როგორც საკუთარს ისე მოგვითხრობენ. ბავშვის ამგვარ ქცევას „ცრუ ტყუილსაც” უწოდებენ. მიიჩნევა, რომ ის განსაკუთრებით ხშირად ვლინდება 4-5 წლის ასაკში და შემდეგ თანდათან იკლებს.

ამისდა მიუხედავად, საზოგადოება ნეგატიურად რეაგირებს ტყუილზე და პატარა ფანტაზიორი შესაძლოა თანაკლასელების დაცინვის ობიექტადაც იქცეს.

იმის გასარკვევად, როგორ დავძლიოთ ტყუილების პრობლემა, უპირველესად, უნდა ვაღიაროთ, რომ ტყუილების გარეშე ბავშვის განვითარება წარმოუდგენელია, მაგრამ განმტკიცდება თუ არა ეს საქციელი, ჩვენზე, უფროსებზეა დამოკიდებული. ამიტომ, უწინარეს ყოვლისა, დავფიქრდეთ და განვიხილოთ ის მიზეზები, რომელთა გამოც ცრუობენ ბავშვები.

ზოგიერთი მეცნიერის აზრით, ბავშვები სკოლამდელ ასაკში საერთოდ არ იტყუებიან, ვინაიდან ტყუილსაც და ფანტაზიასაც წარმოსახვისა და მეტყველების განვითარების განსაზღვრული დონე სჭირდება. თანაც პატარები საკუთარი ეგოცენტრიზმის გამო შესაძლოა მიიჩნევდნენ, რომ, მაგალითად, დედა ოთახში არყოფნის დროსაც ხედავს, რა ხდება იქ, ამიტომ ვერ ბედავდნენ მის მოტყუებას. რაც შეეხება ბავშვის წარმოსახვას, ის მისთვის იმდენად ნათელი და შთამბეჭდავია, რომ უჭირს კიდეც ფანტაზიისა და რეალობის ერთმანეთისგან გამიჯვნა. შესაძლოა, მოსმენილი ამბავი, ნანახი ფილმი ან სიზმარი რეალობაში აერიოს, ამიტომ სკოლამდელ ასაკში ბავშვის მიერ მოყოლილი ისტორიები მისი აღქმის თავისებურებისა და ფანტაზიის ნაყოფია და არა განზრახ მოტყუების მცდელობა. მაგ., პატარა, რომელიც პარკში გავასეირნეთ, შესაძლოა სხვებს მოუყვეს, რომ უღრან ტყეში ისეირნა და ეს იმას კი არ ნიშნავს, რომ მან იცრუა, არამედ იმას, რომ ხეებით დაბურული პარკი უღრან ტყედ აღიქვა.

თუმცა არსებობს ექსპერიმენტები, რომლებიც სიმართლის შეცვლის/არგამხელის ფაქტის უფრო ადრეულ გამოვლენასაც აფიქსირებს. გაგაცნობთ ერთ-ერთ მათგანს.

3-4 წლის ბავშვები ექსპერიმენტატორს დედასთან ერთად შეჰყავდა ოთახში. პატარას მაგიდასთან ზურგშექცევით სვამდნენ და ეუბნებოდნენ, რომ მაგიდაზე იდო სიურპრიზი – სათამაშო. უცებ ექსპერიმენტატორი ამბობდა, რომ ოთახიდან უნდა გასულიყო და სთხოვდა პატარას, მის დაბრუნებამდე არ მიბრუნებულიყო სათამაშოსკენ, მერე კი ერთად ითამაშებდნენ. ოთახში ბავშვთან ერთად რჩებოდა დედა, რომელიც აღნუსხავდა, მიბრუნდა თუ არა ბავშვი სათამაშოსკენ. შედეგი ასეთი აღმოჩნდა: ზოგი პატარა აღიარებდა, რომ მიბრუნდა, ზოგი კი უარობდა ან საერთოდ არიდებდა თავს პასუხს. ამრიგად, კვლევამ გამოავლინა, რომ 3-4 წლის ბავშვებსაც შეუძლიათ სიმართლის დამალვა.

მაგრამ აქ საინტერესოა ისიც, რა ასაკიდან ესმით პატარებს, რა არის ტყული.

ფსიქოლოგ პოლ ეკმანს (ავტორს წიგნებისა „ტყუილის ფსიქოლოგია”, „რატომ ცრუობენ ბავშვები”) მოჰყავს ამგვარი მაგალითი: კეიტის მშობლები გაცილებულები იყვნენ. კეიტს მამა დაჰპირდა, რომ შაბათს კალათბურთის მატჩზე წაიყვანდა, მაგრამ აღმოჩნდა, რომ კეიტს იმ დროს ჩოგბურთის გაკვეთილი ჰქონია, რის გამოც მამამ დანაპირები ვეღარ შეუსრულა. კეიტს ძალიან დასწყდა გული და, ატირებულმა, მამას დაურეკა იმის საკითხავად, რატომ მოატყუა. მართალია, მამამ აუხსნა მიზეზი, მაგრამ ბავშვისთვის ის უფრო მნიშვნელოვანი იყო, რომ დანაპირები არ შეუსრულეს. მაშასადამე, ამ ასაკის ბავშვები უკვე ხვდებიან, რა არის ტყუილი, მაგრამ აქცენტს სვამენ მხოლოდ შედეგზე და არა მიზეზსა თუ საფუძველზე. პიაჟე ამას იმით ახსნიდა, რომ პატარებს ჯერ არ შეუძლიათ მორალური მსჯელობის აგება, მათთვის საქციელით მიღებული შედეგი უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე განზრახვა, რამაც ამგვარი ქცევა აღძრა. ეს ფენომენი 8 წლამდე გრძელდება.

ძალზე საინტერესო ექსპერიმენტი ჩაატარეს ვიმერმა, გრუბერმა და პერნერმა (Wimmer H., Gruber S., Perner J. Young Children’s Conception of Lying: Lexical Realism — Moral Subjectivism Journal of Experimental Child Psychology. 1984. Vol. 37. P. 1 — 30.). მათ გაარკვიეს, რომ, მართალია, ბავშვებს უჭირთ საქციელის შეფასებისას განზრახვის ფაქტორის გათვალისწინება, მაგრამ თავად განზრახვის შეფასება შეუძლიათ.

ექსპერიმენტის დროს ბავშვები ისმენდნენ და თოჯინებით გაითამაშებდნენ ამგვარ სიტუაციას:

„დედა მაღაზიიდან დაბრუნდა. მან კექსის გამოსაცხობად შოკოლადი შეიძინა. მაქსი დედას სურსათის დაბინავებაში დაეხმარა. შოკოლადი მათ ლურჯ კოლოფში ჩადეს. მაქსმა დაიხსომა, სად შეინახა დედამ შოკოლადი, რათა ეზოდან ამოსვლის შემდეგ პირი ჩაეტკბარუნებინა. დედამ ნამცხვარი გამოაცხო და შოკოლადის ფილის ნარჩენი ლურჯის ნაცვლად მწვანე ყუთში ჩადო. მაქსი ეზოდან ამოვიდა თუ არა, დაიკომ ჰკითხა, სად ინახავდა დედა შოკოლადს”.

ამ ამბავს ბავშვებს სთავაზობდნენ ოთხ სხვადასხვა ვერსიად, განსხვავებული დასასრულითა და მიმდინარეობით. პირველ ორ შემთხვევაში მაქსი სიმართლეს ამბობდა, ოღონდ პირველ ვერსიაში – იმას, რაც იცოდა – რომ შოკოლადი იდო ლურჯ ყუთში, მაგრამ ეს მცდარი ინფორმაციის მიწოდება გამოდიოდა (ვინაიდან შოკოლადი სინამდვილეში სხვაგან იდო); მეორე ვერსიაში დედა შოკოლადს ადგილს არ უცვლიდა, ამიტომ მაქსი ამბობდა, რომ შოკოლადი იდო ლურჯ ყუთში და ეს სიმართლე იყო. მესამე და მეოთხე ვერსიებში მაქსს განზრახული ჰქონდა დის მოტყუება. ის ფიქრობდა: „და შემიჭამს შოკოლადს, არადა მეც მინდა მისი ჭამა, ამიტომ არ გავუმხელ მის ადგილსამყოფელს”. მესამე ვერსიაში მაქსი, თავისი ჭკუით, ატყუებდა დას და ეუბნებოდა, რომ შოკოლადი იდო მწვანე ყუთში (ოღონდ თავისდა უნებურად სიმართლე გამოსდიოდა), მეოთხე ვერსიაში კი ამბობდა, რომ შოკოლადი სრულიად სხვაგან იდო.

4-დან 6 წლამდე ასაკის ბავშვების უმრავლესობა მიიჩნევდა, რომ მაქსმა იცრუა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც განიზრახა დის მოტყუება და მოატყუა კიდეც (მე-4 ვერსია), არამედ მაშინაც, როდესაც ეგონა, რომ სიმართლეს ამბობდა და უნებურად ტყუილი გამოუვიდა (1-ლი ვერსია). ამ შემთხვევაში ბავშვები მაქსის განზრახვას არ ითვალისწინებდნენ. მაგრამ როდესაც პატარებს ეკითხებოდნენ, რას იმსახურებდა მაქსი დისადმი დამოკიდებულებისთვის – ქებას თუ გაკიცხვას, ისინი ამას მაქსის განზრახვის მიხედვით წყვეტდნენ. აქედან გამომდინარეობს, რომ პატარები ქცევის შეფასებისას ითვალისწინებენ განზრახვას, მაგრამ ცუდად ესმით თავად ცნება „ტყუილის” მნიშვნელობა. თუმცა აშკარაა – 4 წლის ბავშვები უკვე ხვდებიან, რომ ვიღაცის მოტყუების სურვილი ცუდია.

მიუხედავად ამისა, პატარები მაინც ცრუობენ. საინტერესოა, რა უბიძგებს მათ ამისკენ.

ზოგიერთი ფსიქოლოგი მიიჩნევს, რომ ეს შესაძლოა იყოს ოჯახური გარემოს გავლენა, სადაც ბავშვი ბევრ ისეთ აკრძალვას ან მოთხოვნას აწყდება, რომელთა შესრულებაც ჯერ არ შეუძლია, წესის დარღვევასა და მოთხოვნის შეუსრულებლობას კი მკაცრი სასჯელი მოსდევს. ამ შემთხვევაში ბავშვი ტყუილს თავის დასაცავად მიმართავს.

ტყუილის თქმის პროვოცირება უფროსს მაშინაც შეუძლია, როდესაც ბავშვს მისი კეთილგანწყობის მოსაპოვებლად ნებას რთავს, განახორციელოს აკრძალული აქტივობა, იმ პირობით, რომ „ამკრძალავი” ოჯახის წევრი ამას ვერ შეიტყობს.

გასათვალისწინებელია ისიც, რომ ზოგჯერ სიმართლის არგამხელა სოციალიზაციის მექანიზმიც არის. მაგ., პატარა ბიჭუნას აჩუქეს სათამაშო, რომელიც არ მოეწონა. როგორ მოიქცევა იგი? მან შესაძლოა გულწფელად თქვას, რომ ეს ცუდი სათამაშოა, ან უკვე აქვს ასეთი. მაგრამ ამ შემთხვევაში შეიძლება ვკითხოთ პატარას, რა უფრო მნიშვნელოვანია მისთვის: ის, რომ სხვებმა იზრუნეს მასზე და მოვიდნენ მის სანახავად/მასთან სათამაშოდ თუ თავად საჩუქარი? ამით ბავშვს დავეხმარებით ერთი და იმავე მოვლენის სხვადასხვა რაკურსით აღქმაში და სოციუმში დამკვიდრებული თავაზიანობის ნორმებსაც ვასწავლით.

სკოლაში შესვლასა და ახალ მოთხოვნებთან ერთად იცვლება და ფართოვდება ბავშვის საქმიანობის არეალი. ბავშვს შინ თუ სკოლაში უხდება მასწავლებლის მიერ დაკისრებული დავალებების შესრულება. ამ დროს მშობლისა თუ პედაგოგის არასწორმა მიდგომამ ტყუილების თქმის არეალი შესაძლოა გააფართოოს.

მიიჩნევა, რომ ამ მოქმედების პროვოცირება შეიძლება მოხდეს მაშინაც, როდესაც პატარა მოსწავლეს მასზე წარმატებულ თანაკლასელს ან სხვა ადამიანს ვადარებთ. მაგ., „შეხედე მაშოს, რა კარგად სწავლობს, როგორი მოწესრიგებულია!” ამ დროს ბავშვს შესაძლოა გაუჩნდეს თვითრეაბილიტაციის სურვილი, მაგრამ არა ამ საქმიანობათა უკეთ შესრულების ხარჯზე (ვინაიდან იმიტომ ვერ ასრულებს მათ, რომ მეტი დახმარება სჭირდება), არამედ ფანტაზიით ან „სანიმუშო” მოსწავლის მიმართ აგრესიის გამოხატვით. ამ შემთხვევაში ბავშვი იწყებს საკუთარ ღირსებათა „გამოგონებას”. აქ დიდი სიფრთხილე გვმართებს, რომ ბავშვი სასკოლო წარუმატებლობის გამო წარმოსახულ სამყაროში არ გადაეშვას. აქედან გამომდინარე, ნებისმიერი წარუმატებლობა მიზეზის კვლევას და ადეკვატურ დახმარებას მოითხოვს.

არის იმგვარი შემთხვევებიც, როდესაც ბავშვები სახალისო ამბებს იგონებენ – ამ დროს მათ გარშემო მყოფთა გართობა სურთ. ხშირად ასეთი ბავშვები შემოქმედებითი უნარებითაც გამოირჩევიან, ამიტომ უპრიანი ხომ არ იქნება, ყურადღება არ მივაქციოთ მათ შეთხზულ ისტორიებს, სამაგიეროდ, ჩავრთოთ სასკოლო თუ კლასგარეშე აქტივობებში და იქ წავახალისოთ მათი შემოქმედებითი უნარები?

მაშ ასე, პატარები შესაძლოა ცრუობდნენ იმიტომ, რომ სასჯელისა ეშინიათ, სურთ კეთილგანწყობის მოპოვება, თვითშეფასების ამაღლება, მეგობრის ან პირადი სივრცის დაცვა? ტყუილს ხშირად ის მოსწავლეები ამბობენ, რომელთაც ყურადღება აკლიათ და მათი ფანტაზია შესაძლოა სწორედ ყურადღების მიპყრობას ემსახურებოდეს. ამიტომ მიზეზის იდენტიფიცირების შემდეგ, ნაცვლად ბავშვის მიმართ მკაცრი სანქციებისა, აჭიროა ადეკვატური რეაგირება მიზეზის აღმოსაფხვრელად.

ძალზე მნიშვნელოვანია ბავშვთან იმაზე შეთანხმება, რომ კეთილსინდისიერება ის თვისებაა, რომელსაც შინ თუ გარეთ დიდად აფასებენ, ამიტომ თუ ბავშვი გაგვანდობს, რომ თავისდა უნებურად რამე დააშავა, აუცილებლად აღნიშნეთ, რომ მისი მადლიერი ხართ, ვინაიდან, რაკი სიმართლე იცით, უკეთ დაეხმარებით.

ტყუილზე საუბრისას სასურველია, ყურადღება გავამახვილოთ შემდეგ ფაქტორებზე: ეკისრება თუ არა ბავშვს მომხდარზე პასუხისმგებლობა? საქციელი გაცნობიერებული გადაწყვეტილებით იყო ნაკარნახები? რა მოჰყვა ტყუილს? ვინ ან რა დაზარალდა? ტყუილმა გაამწვავა სიტუაცია? აუცილებელია ბავშვთან ქცევის ეთიკურობაზე საუბარიც – აქ შეგვიძლია გამოვიყენოთ რომელიმე მოთხრობა, იგავი თუ ზღაპარი. შეგვიძლია ვისაუბროთ იმის შესახებაც, რა მოხდებოდა, ერთ მშვენიერ დღეს ყველას ტყუილების თქმა რომ დაეწყო. შეეცადეთ დაანახვოთ ბავშვს ტყუილის შედეგი – აუხსენით, რომ თუ ხშირად იცრუებს, მას აღარავინ ენდობა და მართლა რომ დასჭირდეს რჩევა ან დახმარება, შესაძლოა ვეღარც კი მიიღოს. დაეხმარეთ, განასხვაოს რეალობა გამონაგონისგან – რეალური ხომ ის არის, რაც მოხდა, გამონაგონი კი ის, რაც უნდოდა მომხდარიყო.

თუ ტყუილები გაგრძელდა, შეიძლება სანქციების შემოღებაც, მაგრამ სანქცია არ უნდა იყოს მეტისმეტად მკაცრი და დამამცირებელი. თანაც თავდაპირველად ბავშვს აუცილებლად უნდა ვესაუბროთ იმაზე, რატომ არის ტყუილი მიუღებელი და რა შეიძლება მოჰყვეს მას. სასურველია, სანქცია იყოს იმგვარი, რომ პატარა საკუთარი საქციელის უმართებულობაზე დააფიქროს. ეს შეიძლება იყოს წერილის მიწერა ან დახატვა იმისთვის, ვინც ამ ტყუილმა დააზარალა (ოღონდ დარწმუნებული უნდა ვიყოთ, რომ ბავშვი მზად არის ამისთვის), დახატვა/დაწერა ორიდან ხუთამდე ვარიანტისა, რა შეიძლება მოჰყვეს ტყუილს და როგორ მოიქცევა ბავშვი სხვა დროს ასეთივე სიტუაციაში.

გარდა ამისა, ჩვენს ქცევასაც უნდა გადავავლოთ თვალი – ხომ არ მიგვიცია შინ თუ სკოლაში ბავშვისთვის ამის მაგალითი? მაგალითად, დავპირებივართ, რომ თუ დავლებას შეასრულებდა, ანიმაციურ ფილმს ვაჩვენებდით და დაგვვიწყებია, ან დავალების შეუსრულებლობისას ხელი დაგვიფარებია იმ მიზეზით, თითქოს გუშინ სიცხე ჰქონდა? ამ შემთხვევაში დიდია ალბათობა, ბავშვმა მოგვბაძოს.

სტატიის დასასრულს შემოგთავაზებთ ამერიკელი ფსიქოლოგის პოლ ეკმანის მოსაზრებას: აუცილებელია, ბავშვს თავიდანვე შევუთანხმდეთ იმაზე, რომ ნდობა ძალიან მნიშვნელოვანია; ბავშვმა წინასწარ უნდა იცოდეს, რომ რაც უნდა ჩაიდინოს, უმჯობესია, არ დაუმალოს უფროსს და არ შეალამაზოს თავისი ქცევა, მაგრამ თუ უფროსი მაინც გაუწყრა, შეახსენოს შეთანხმება, რომ საამაყოა, როდესაც ადამიანი ახერხებს, იპოვოს სიმართლის თქმის ძალა. თუ ბავშვის საქციელმა ძალიან გაგვაბრაზა, ჯობს საუბარი გადავდოთ, სანამ არ შევძლებთ საკუთარი ემოციების მართვას, ვინაიდან აგრესია ბავშვს გაუჩენს მოტივაციას, მომავალში უფრო დახვეწილად დაგვიმალოს ჩადენილი „დანაშაული”. ისიც სათქმელია, რომ როდესაც ბავშვი დარწმუნებულია ჩვენს კეთილგანწყობასა და სიყვარულში, იგი ნაკლებად ცდილობს ჩვენს მოტყუებას.

როგორ ვასწავლოთ წარსული დრო მარტივად

მიერ

admin

26 იანვარი, 2015 - 01:00

კლასში ფრანგული ენის სწავლებისას ყველა მასწავლებელი, დამწყები თუ გამოცდილების მქონე, იცნობს იმ თავისებურებებს და სირთულეებს, რომლებსაც ვაწყდებით წარსული დროის, კერძოდ le passé composé-ს (რთული ნამყო წყვეტილი) ახსნის ეტაპზე.

თავისი მნიშვნელობიდან და გამოყენების სიხშირიდან გამომდინარე, მასწავლებელი ენის სწავლების დაწყებიდან საკმაოდ მალე აღმოჩნდება le passé composé-ს ახსნის აუცილებლობის წინაშე. ვინაიდან ეს არის პირველი გრამატიკული დრო, რომელშიც დამხმარე ზმნები avoir და être დამწყები მოსწავლეებისთვის სრულიად ახალ კონსტრუქციაში გამოიყენება. Le passé composé-ს ახსნა საკმაოდ დიდ საზრუნავს უჩენს პედაგოგს, რომელიც ცდილობს, რომ ეს ახალი დრო, რაც შეიძლება იოლად გასაგები გახადოს მოსწავლეებისთვის. შემდგომში სწავლისას, ისინი ნახავენ, რომ ბევრი გრამატიკული დრო გაიმეორებს იმავე სტრუქტურას, მაგრამ მათთვის ეს უკვე აღარ იქნება დამაბრკოლებელი ფაქტორი იმ შემთხვევაში, თუ le passé composé-ს წარმოება და ყველა ის ნიუანსი, რომლებიც მასთან არის დაკავშირებული, კარგად ექნებათ ათვისებული.

ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, ფრანგული ენის მასწავლებელთა უმრავლესობა დამეთანხმება, რომ კლასში le passé composé-ს კარგად ახსნა მომავალში ბევრი სირთულის თავიდან აცილების წინაპირობაა. ამასთანავე, უნდა გავითვალისწინოთ ენის შემსწავლელთა ასაკი, აგრეთვე აუცილებელია ეს პროცესი მოსწავლეებისთვის სახალისოდ წარიმართოს, რათა მათ სირთულეების დაძლევა გაუადვილდეთ. ის ფაქტი, რომ ისინი მოკლებულნი არიან ყოველდღიურ ცხოვრებაში ფრანგული მეტყველების მოსმენასა და ამ ენაზე მეტყველებას, დამატებით სირთულეებს აჩენს.

ჩვენ დღეს არ შევეხებით le passé composé-ს წარმოებას მისი სიმარტივის გამო, არც le participe passé-ს (ნამყოს მიმღეობა) პირდაპირ დამატებასთან, ზოგ შემთხვევაში მოქმედ პირთან სქესსა და რიცხვში შეთანხმების წესებს, რადგან ამ საკითხებს, რომლებიც საკმაოდ დიდ სირთულეებს უქმნის ენის შემსწავლელებს, მოგვიანებით სხვა სტატიებში დავუბრუნდებით.

კოლეგების უმრავლესობას საქართველოშიც და უცხოეთშიც ამ საკითხთან დაკავშირებით საკუთარი აზრი და მიდგომა აქვს, ბევრი მათგანი კოლეგებსაც მუდმივად უზიარებს საკმაოდ სასარგებლო ინოვაციასა და მიგნებას le passé composé-ს ახსნის გასაადვილებლად. ამ ამოცანის გამარტივების ერთ-ერთი ეფექტური გზა შეიძლება აღმოჩნდეს ამ პროცესის რამდენიმე ეტაპად დაყოფა. ამ პოზიციას იზიარებს საქართველოში ფრანგული ენის ბევრი მასწავლებელი.

პირველ ეტაპზე მნიშვნელოვანია მოსწავლეებს ავუხსნათ le passé composé-ს წარმოება დამხმარე ზმნა avoir-ით და პირველი ჯგუფის რეგულარული -er-ზე დაბოლოებული ზმნების გამოყენებით, რომელთა ნამყოს მიმღეობის (le participe passé)-ს წარმოება მათთვის არანაირ სირთულეს არ ქმნის. ერთი ან ორი მაგალითის დაფაზე ჩვენება, ძირითადად, საკმარისია ხოლმე;

ზმნის საწყისი ფორმა -er – ნამყოს მომღეობა -é.

მაგ.(Infinitif) danser- (Le participe passé)dansé.

(Le passé composé) -Nous avons dansé.

მოსწავლეები აღმოაჩენენ, რომ ეს იოლია და საკმაოდ სწრაფად დაიწყებენ ამ ტიპის ზმნების გამოყენებას le participe passé-ში როგორც წერით, ისე ზეპირმეტყველებაში. აქვე მათი წახალისებისა და შექების პარალელურად მოსწავლეები აუცილებლად უნდა შევამზადოთ იმისთვის, რომ ზოგიერთი ზმნა სხვაგვარად აწარმოებს აღნიშნულ დროს.

მას შემდეგ, რაც დამხმარე ზმნა avoir-ით ნაწარმოები ზმნების le passé composé მოსწავლეებს კარგად ეცოდინებათ, სასურველია მასწავლებელმა ახსნას -ir/-re-ზე დაბოლოებული რეგულარული მე-2 და მე-3 ჯგუფის ზმნების le participe passé-ს და, ამავდროულად, წარსული დროის წარმოება.

Infinitif en -ir – Participe en –i

(Infinitif)finir – (Le participe passé)fini

Infinitif en -re – Participe en -u

(Infinitif) vendre – (Le participe passé) vendu

რაც შეეხება არარეგულარული ზმნების ნამყოს მიმღეობებს (les participes passés), აქ მათი ფორმების ზეპირად სწავლას გვერდს ვერ ავუვლით. მიუხედავად იმისა, რომ მათისია (რომელიც თითქმის ყველა FLE-ს სახელმძღვანელოს აქვს დართული) მოსწავლეებს ვერ აღმოაჩენინებს დაბოლოებების სრულ სპექტრს-(i, it, u,é,û), მას მაინც შეუძლია ფასეული დახმარება გაუწიოს. აღნიშნული ზმნების ნამყო მიმღეობების (les participes passés) კარგად გათავისება ხშირად დიდ დროს მოითხოვს. სწორედ ამიტომ ყველაზე აუცილებელი და ხშირად გამოსაყენებელი ზმნების ნამყოს მიმღეობები მეორე ეტაპის დასაწყისშივე უნდა მივცეთ მოსწავლეებს, რათა მათ რაც შეიძლება სწრაფად შეძლონ შესაბამისი ზმნების წარსულ დროში გამოყენება.

ბოლო ეტაპზე ვუხსნით დამხმარე ზმნა être-ით ნაწარმოები ზმნების le passé composé-ს. მათი ნამყოს მიმღეობების (les participes passés) სქესსა და რიცხვში შეთანხმება მოქმედ პირთან მოსწავლეებისათვის კიდევ ერთი დამატებითი გამოწვევაა და აქაც მასწავლებელს ხშირად უწევს მათთან ერთად გაიაროს ყველა ის სირთულე და დაარწმუნოს ისინი თავიანთ ძალებში.

ამ გრამატიკული დროის გამოყენებისას ენის შემსწავლელთათვის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ სირთულეს ორი დამხმარე ზმნიდან საჭიროს არჩევა წარმოადგენს, როდესაც le passé composé-ს გამოყენებას იწყებენ. მხოლოდ იმ ზმნების ჩამონათვალის წარდგენა, რომლებიც დამხმარე ზმნა être-ს იყენებენ le passé composé-ს საწარმოებლად ყოველთვის ვერ იძლევა სასურველ შედეგს. სწორედ ამიტომ მსოფლიოს ყველა კუთხეში ფრანგული ენის მასწავლებლები ეძებენ აღნიშნული ზმნების ჩამონათვალის დამახსოვრების საკუთარ ვერსიებს და დადებითი შედეგის შემთხვევაში დიდი სიამოვნებით უზიარებენ მას თავიანთ კოლეგებს. დარწმუნებული ვარ, რომ საქართველოშიც ბევრი ისეთი პედაგოგია, რომელმაც ამ ზმნების ჩამონათვალის დამახსოვრების განსხვავებული მეთოდი შეიმუშავა და შესანიშნავად მუშაობს. აქვე გვინდა ჩვენი რამდენიმე უცხოელი კოლეგის ვარიანტიც შემოგთავაზოთ, რომლებიც მოწონების შემთხვევაში შეგიძლიათ თქვენს საქმიანობაში აქტიურად გამოიყენოთ.

პირველი ნახატი მოგვითხრობს პერსონაჟის ისტორიას, რომელიც კლასში რამდენიმე დღის განმავლობაში თვალსაჩინო ადგილას შეგვიძლია გამოვფინოთ, შემდეგ კი დავმალოთ ის და შევეცადოთ, მოსწავლეებთან ერთად აღვადგინოთ ამბავი. ეს სავარჯიშო საკმაოდ ახალისებს მოსწავლეებს, ზოგჯერ ბავშვებს უჩნდებათ ამ ნახატის გადახატვის, პერსონაჟისთვის სახელის დარქმევის და შემდგომ მისი ისტორიის მოყოლის სურვილი, რაც ძალაუნებურად განაპირობებს ზმნების დამახსოვრებას(აქვე მათ შეიძლება განემარტოთ, რომ ზმნების თანამიმდევრობას ჩამონათვალში არანაირი გადამწყვეტი მნიშვნელობა არ აქვს)

აქვე უნდა აღვნიშნოთ, რომ მსგავსი ნახატები და მასში მოთხრობილი ისტორიები ინტერნეტში საკმაოდ მრავლად მოიპოვება, თითოეულ მასწავლებელს შეუძლია მათ შორის რომელიმე აირჩიოს ან თავისი საკუთარი შექმნას (უმჯობესია, თუ ამ აქტივობაში მოსწავლეები იქნებიან ჩართულნი). აღნიშნული ვიზუალური მასალა უდავოდ დიდ დახმარებას გაგვიწევს კლასში. სამწუხაროდ, ვერც ერთი ვერ უყრის თავს ერთადერთ ნახატში დამხმარე ზმნა être-ით ნაუღლებ ყველა ზმნას და პედაგოგს მაინც უწევს დამატებითი კომენტარების გაკეთება.

ამ მხრივ, საკმაოდ კარგი ვარიანტი შემოგვთავაზა ჩვენმა ფრანგმა კოლეგამ, რომელიც შეეცადა ერთ ნახატში გაეერთიანებინა დამხმარე ზმნა être-ით ნაუღლები ყველა ზმნა, მათ შორის – ნაცვალსახელოვანი (უკუქცევითი) ზმნები, ასევე ზმნები, რომლებიც ორივე დამხმარე ზმნას იყენებენ, და ის, თუ რა მოქმედებას გამოხატავს le passé composé.

ეს ვარიანტი საკმაოდ სრულყოფილი, მაგრამ, ამავე დროს, ვიზუალურად გადატვირთულია. ამიტომ ის შეიძლება უფრო სამუშაოს შემაჯამებელ ფაზაში ვიზუალურ მასალად გამოვიყენოთ, ვიდრე ზმნების ჩამონათვალის დამახსოვრების გასაადვილებელ საშუალებად.

ზემოთ წარმოდგენილი ხედვა, შესაძლოა, არ არის საუკეთესო ვარიანტი, თუმცა უკვე აპრობირებულია და საკმაოდ კარგადაც მუშაობს. შესაძლებელია მისი დამხმარე მასალად გამოყენება.

1...910911912...1,129 გვერდი 911 of 1,129

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე

21 იანვარი, 2025 - 10:39

ჟურნალ „მასწავლებლის“ თითოეული ნომრის მომზადებისას, ცხადია, ვფიქრობთ მასწავლებელზე და იმ საჭიროებებზე,რომელთა წინაშეც ის ახლა დგას. ვფიქრობთ მასწავლებელზე, რომელიც ჩვენგან დამოუკიდებლადაც ფიქრობს, როგორ მოემზადოს გაკვეთილისთვის, რა...

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

მოყინული მანდარინები

მარინა უშვერიძე – სამოქალაქო განათლებისადმი ინტერესი იმატებს

ინტერკულტურული ურთიერთობების ავტობიოგრაფია

საყრდენი კონსპექტის როგორც ინფორმაციის კონტეინერის გამოყენება გაკვეთილზე

სიყვარულის ახსნა

„წავიდეთ მღვიმეში და შევქმნათ მკვდარი პოეტების საზოგადობა!“

სიმღერა, როგორც სასწავლო რესურსი რუსული ენის გაკვეთილზეპირველი ნაწილი

ასო-ბგერა „რ“

როგორ დავძლიოთ ტყუილი

როგორ ვასწავლოთ წარსული დრო მარტივად

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე