2008 წელს, საქართველოს ცაზე – რუსული თვითმფრინავები, მიწაზე კი ტანკები რომ გამოჩნდა, ჩემი ელექტრონული ფოსტის ინბოქსი მეგობრების წერილებით გაივსო – ჩემი უცხოელი მეგობრებისა, რომლებიც წუხდნენ, შფოთავდნენ, დახმარების სურვილს გამოთქვამდნენ, მათ ქალაქებში გამართული მხარდამჭერი აქციების ფოტოებს მიგზავნიდნენ, მაიმედებდნენ. იმ დღეებში მიღებული უამრავი წერილიდან ერთი განსაკუთრებით დამამახსოვრდა: „მინდა იცოდე, რომ თუ საჭირო გახდა, ჩემი სახლის კარი მუდამ ღიაა შენთვის და შენი ოჯახის წევრებისთვის. ევა”. ტექსტი რომ გადავიკითხე, გონება დავძაბე. ევა… ძლივს გამახსენდა. მშვიდი, ჩუმი პოლონელი გოგო, წელამდე ნაწნავით. ერთმანეთს უმეტესად საერთო საცხოვრებლის სამზარეულოში ვხვდებოდით. ხაზგასმით ზრდილობიანი მოკითხვის გარდა – პასუხს რომ არც ელოდები, ისეთი მოკითხვის – ერთმანეთისთვის სიტყვა არ გაგვიცვლია. გამუდმებით თავის უახლოეს მეგობარს, გაცილებით აქტიურ და ხმაურიან სილვიას დაჰყვებოდა, ოღონდ ყოველთვის ერთი ნაბიჯით უკან. სხვა პოლონელები, ისინი, ვისთანაც მე დიდი და ახლო მეგობრობა მაკავშირებდა, გამუდმებით ქირქილებდნენ მათზე, დედოფალსა და სეფექალს ეძახდნენ. როგორც კი მეხსიერებაში ევას თვალები აღვიდგინე, სინდისმა შემაწუხა – ჩემს მეგობარ პოლონელებთან ერთად მეც მიქირქილია მასზე, გოგოზე, რომელიც არავინ იყო ჩემი და, მიუხედავად ამისა, ომის დროს საკუთარი ჭერი შემომთავაზა.

იმ დღეს, როცა პარიზში უამრავი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა ტერორისტული აქტების სერიამ, სტეფანი გამახსენდა, ჩემი ფრანგი ჯგუფელი, რომელსაც კომუნიკაბელურობას ვერაფრით დავაბრალებდი, მაგრამ ისე მოხდა, რომ ფეისბუქმეგობრებში შემომრჩა. გამოვტყდები, ცოტა ვიყოყმანე, იქნებ არც ვახსოვდე-მეთქი, გავიფიქრე, მაგრამ მერე ევას წერილი გამახსენდა და მივწერე, მივწერე, როგორ შევწუხდი, როგორ განიცადეს მომხდარი ტრაგედია საქართველოში და როგორ მინდოდა, რომ მის სამშობლოში ყველაფერი კარგად ყოფილიყო. მგონი, მე და სტეფანიმ პირველად ვისაუბრეთ გულითადად, პირველად გავცდით სტანდარტული მოკითხვის ფრაზებს და ზრდილობიან ღიმილს, პირველად დავდექით ერთმანეთის პირისპირ, მე – გულწრფელი თანაგრძნობით, ის – ასეთივე მადლიერებით.

ბოლო დღეებში ბევრი დაიწერა შერჩევითი სოლიდარობის შესახებ, ბევრმა დასცინა სოციალურ ქსელში პროფილის ფოტოდ დაყენებულ საფრანგეთის დროშებს, ბევრმა ბეირუთის, ნიგერიისა და უახლოეს წარსულში მომხდარი სხვა ტრაგედიები შეგვახსენა, ზოგიერთმა, ჩემდა გასაოცრად, დედამიწის სხვადასხვა კუთხეში დაბადებული ადამიანების სიცოცხლის ფასის შედარებაც კი მოინდომა. სხვისი ტრაგედიის ფონზე ჩვენ კიდევ ერთხელ გამოვაჩინეთ, რომ ერთსულოვნება ნამდვილად არ არის ჩვენი ყველაზე ძლიერი მხარე და უფრო მეტიც – ზოგჯერ სხვის მიერ გამოხატული თანაგრძნობა უფრო მეტად გვაღიზიანებს და გვიშლის ნერვებს, ვიდრე ცხვირწინ მომხდარი საზარელი დანაშაული.

თუმცა პირადად ჩემთვის ყველაფერი გაცილებით მარტივია. მე მგონია, რომ სოლიდარობა ისწავლება. მე მგონია, რომ დღეს თუ პარიზზე შეგვტკივა გული, ხვალ კიდევ ერთ ნაბიჯს გადავდგამთ და ისეთ ქვეყნებზეც ვიდარდებთ, რომლებსაც აქამდე რუკაზეც ვერ ვპოულობდით. მე მგონია, რომ დიდი მნიშვნელობა არა აქვს, ეიფელის კოშკთან გადაღებული ფოტოს პროფილზე დაყენება გულწრფელი გლოვის ნიშანია თუ უბრალოდ ფეხის ხმის აყოლა. მთავარი ისაა, რომ დღეს, ბუნებრივად თუ ხელოვნურად, მივეჩვევით სხვისი ჭირის გულთან მიტანას, ხვალ კი გვეცოდინება, როგორია თანაგრძნობა, როგორ იქცევიან ადამიანები, როცა სხვას უჭირს.

მე კი, მიუხედავად იმისა, რომ ფოტოსთვის საფრანგეთის დროშა არ გადამიკრავს, მზად ვარ, მეილი გავხსნა და კარგ გოგოს, აგვისტოს ომის დროს საკუთარი სახლი რომ შემომთავაზა, მივწერო:

იმ ვარდისფერ, პატარა, გოგოურ საბავშვო ჩანთას ავიკიდებდი ხოლმე და ვითომვითომ მივდიოდი. ვითომვითომ დიიდ ზურგჩანთას მივათრევდი, მაგალითად, სამხრეთ ამერიკაში, ან, რა ვიცი, ჩრდილო კორეაში. დიდი მაწანწალა ვიზრდებოდი. პარალელურად, ასევე ხშირად, მშენებლობითაც ვკავდებოდი. სახლში სახლს, ოთახში ოთახს ვაშენებდი. ყველა ბავშვი ხო გიჟდება საკუთრებაზე, როგორც პატარა საიდუმლოზე, ან ხელშეუხებელ სიწმინდეზე. ვინ შემირყვნიდა იმ სიწმინდეებს: დედაჩემს ჩემი დღიურების კითხვა აზრად არ მოუვიდოდა და მაინც სარდაფში ვმალავდი, ოთახი მქონდა და სკამებს ერთმანეთს მივადგამდი, ზედ პლედს გადავაფარებდი, შევძვრებოდი შიგნით, მაგიდის ლამპას შევიყოლებდი და რამე წიგნს, მაგალითად, „კალეს”, ან, რა ვიცი, „მუმინებს”, თუნდაც კიპლინგს, მოვკალათდებოდი ოდნავ მოხრილი, მაგრამ მაინც ბედნიერი: დაცული ვიყავი. თავზე ჭერი მქონდა, თანაც- ჩემი ხელით აშენებული.

რო გავდიდდი, მივხვდი, როგორი მნიშვნელოვანია ეს პრივატული სივრცეები. თითქოს ბავშვები იმთავითვე დიდობას იმზადებენ, ცხვირს რო ვერავინ ჩაყოფს, ისეთს. მგონი, მაგ სახლების, შტაბების და ათასი ოინის მოწყობისას ვისწავლე საუკეთესო რამეები, რომლებიც დამეხმარა, დიდობისას უფრო კეთილი ვყოფილიყავი. მაგალითად, გაზრდილი და დიდი მე საზღვრებს არასდროს არღვევს, ის პატივს სცემს სხვების ცხოვრებას ზუსტად ისევე, როგორც საკუთარს. ისე, ცოტათი ცნობისმოყვარე კია, მაგრამ ნუ გაკიცხავთ, დაჟინებით თუ მისჩერებია თქვენს ფანჯარას, არაფერი განუზრახავს ცუდი, მაქსიმუმ მისი მოთხრობის გმირი გახდეთ.

ეგრეა, ბავშვობაშივე ვგრძნობთ, რომ, მართალია, ჩვენი თავი ჩვენ უნდა გვეკუთვნოდეს, მაგრამ ის რატომღაც მაინც სახალხოა, თითქოს ჩვენი საკუთრებაა და თან ბოლომდე ჩვენი არ არის. მაგ სახალხოობას მასე ვებრძვით, ჩვენებურად, ნივთიერად. სკამების ოთახებს ვიშენებთ.

ასე დაიწყო ჩემი თავის პრივატიზაცია.

ასე დაიწყო ბევრი თქვენგანიც- საკუთრების უფლების შეგრძნებების დონეზე გაცნობიერებით.

მერე მეგობრებიც შევიძინეთ. ბაღელები თუ სკოლელები. „ჩემი ოთახი და ჩემი მეგობრები”,- ეს უკვე საკუთარი ცხოვრებაა, ნამდვილად. ახალი წიგნის სათაურივით კი ჟღერს, რომელიც აუცილებლად ბავშვობაზე იქნება, რომელშიც დედა ამ შენს ნამდვილ ცხოვრებაში არ ჩაერევა, ნუ, შესაძლოა, ხანდახან ოინებისთვის დაგსაჯოს, მაგრამ მეგობრებს კი არაფრისდიდებით გაგიკრიტიკებს, არც შენს წერილებს წაკითხავს, რადგან ის ნამდვილი დედაა, დედობანას კი არ თამაშობს შენსავით, არა, დედაა და თან მეგობარი.

რატო გამახსენდა ეგ ძველი სახლები. გერმანულის ლექციაზე ვზივარ და თემაა ეგეთი, „ბედნიერება”. ამ ჩვენს ბედნიერებებზე გერმანულად უნდა ვილაპარაკოთ. იმან ჩემი მეგობრები არიან ჩემი ბედნიერებებიო, ამან- ჩემი შვილიო, იმან- შოპინგიო, ამან- მუსიკაო, იმან კიდე, საერთოდაც, ხელოვნებაო, მე- დარიჩინის ჩაი- მეთქი, რძით და საღამოობით, ერთმა კიდე- ჩემი სახლიო.

1.თუ გსურთ, მოსწავლეები დაფიქრდნენ იმაზე, რატომ არის სწავლა მნიშვნელოვანი, შეგიძლიათ ეს კონკრეტული ნიმუში გააცოცხლოთ – https://www.biggerplate.com/mindmaps/154gjPXE/why-study-drama;

2.სამომავლო გეგმების, პროფესიებისა და მოწოდებების დასაფიქსირებლად შემდეგი ნიმუში დაგეხმარებათ – https://www.biggerplate.com/mindmaps/5uKptIAG/when-i-grow-up-i-want-2-b-a;

3.შეგიძლიათ, რუკაზე გადაიტანოთ ის ლექსიკური ერთეულები, რაც ენის სწავლების საწყის ეტაპზე ამა თუ იმ თემასთან დაკავშირებით ასწავლეთ თქვენს მოსწავლეებს. ასე ის გაცილებით უფრო მხიარულად გამოიყურება, ვიდრე რვეულში ტრადიციულად ჩამოწერილი უცხო სიტყვები ქართული განმარტებით. ნიმუშს ამ შემთხვევისთვისაც გთავაზობთ – https://www.biggerplate.com/mindmaps/gnaoChXv/animals-los-animales;

4.ჯანსაღი კვების პროპაგანდას თუ გადაწყვეტთ, კვების პირამიდა გამოიყენეთ. აქ პრიორიტეტულობის მიხედვითაა განაწილებული სხვადასხვა ტიპის საკვები, რაც უფრო მარტივად აჩვენებს ბოსტნეულის უპირატესობას, მაგალითად, ფუნთუშეულთან და სხვა ტკბილეულთან შედარებით. კვების პირამიდის გადმოწერა ამ ბმულიდანაა შესაძლებელი – https://www.biggerplate.com/mindmaps/TU4urKU3/philippe-packu-the-food-pyramid-revisited-with-a-mind-map

5.იმისათვის, რომ წარმოდგენა გონებრივი რუკების შესახებ სრულყოფილი იყოს, შეგიძლიათ Mind Map Art -ს გაეცნოთ. ეს ხელით შესრულებული მეფინგების ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი კოლექციაა;

6.კიდევ ერთი კოლექცია, ამჯერად უკვე ციფრული ფორმატის რუკების შემდეგ ბმულზეა განთავსებული – https://imindmap.com/gallery/;

7. თუ მზა ნიმუშების გამოყენება არ გსურთ და ხელით ხატვაც თქვენთვის დროის კარგვას ნიშნავს, შეგიძლიათ გამოიყენოთ ონლაინპლატფორმა, რომელიც საშუალებას მოგცემთ, თქვენთვის სასურველი თემისა და მასშტაბების მიხედვით შეადგინოთ ვიზუალი – Minder Mister.

დავიწყოთ ელემენტარულით. ალბათ, ყველას გსმენიათ, ე.წ. „ყვითელი პროფკავშირების” შესახებ. რა არის „ყვითელი პროფკავშირი”? ეს დასაქმებულთა იმგვარი პროფესიული გაერთიანებაა, რომლის შექმნის ინიციატივა თავად აღნიშნული კავშირის წევრებისგან არ მოდის. ამგვარ ერთობებს ძალაუფლების მქონე პირები ქმნიან. ამგვარი ერთობების ჩამოყალიბების შესახებ გადაწყვეტილებას იერარქიის სათავეში მყოფი ის პირები იღებენ, რომლებიც ბედნიერნი არიან, მოსწონთ შექმნილი მდგომარეობა და ცვლილებაში საკუთარი კეთილდღეობის შელახვის საფრთხეს ხედავენ. რას საქმიანობს ხოლმე „ყვითელი პროფკავშირი”? მისი მიზანია, რომ პრობლემა შენარჩუნდეს, ადამიანებმა მოლაპარაკება ვერ მოახერხონ, სიტუაცია არ გაუმჯობესდეს, „სტატუს კვო” უცვლელი დარჩეს. ბუნებრივია, ისინი საკუთარი ამოცანების თაობაზე ხმამაღლა არასოდეს საუბრობენ. ისინი ყოველთვის გულისტკივილით ამახვილებენ ყურადღებას მუშათა შორის არსებულ სირთულეებზე, მაგრამ არაფერს აკეთებენ მათ გადასაწყვეტად. მაშასადამე, მათ აწყობთ პრობლემის მუდმივი არსებობა. თუ პრობლემა იარსებებს, მათი საქმიანობაც აქტუალური ხდება მმართველი ძალებისათვის, რათა რეალური პროტესტი დაშალონ, ჩაახშონ და გააუფასურონ.

განვიხილოთ კიდევ ერთი, ოდნავ განსხვავებული შემთხვევა. საქართველოშიც და მთელ მსოფლიოშიც მრავლად არსებობენ ჩაგრულ, მოწყვლად ჯგუფთა წარმომადგენლობითი ორგანიზაციები. მაგალითად, ჩვენს ქვეყანაში ფუნქციონირებს უამრავი გაერთიანება, რომელიც ვთქვათ ეროვნული უმცირესობების ინტეგრაციის საკითხებზე მუშაობს. ისინი წლების განმავლობაში იღებენ კოლოსალურ შემოსავლებს, მათი ლიდერები სპეციალური სამთავრობო კომისიების, სახელისუფლებო უწყებებისა და საკანონმდებლო ორგანოს წევრები ხდებიან, თუმცა შედეგი მაინც არ ჩანს. მაშასადამე, რა გამოდის? დარაზმული, მობილიზებული და მუხლჩაუხრელად მშრომელი ჯგუფები მხოლოდ იმიტომ საქმიანობენ, რომ რომელიმე მათმა თანამებრძოლმა, რომელიმე მათმა წარმომადგენელმა პრივილეგია მოიპოვოს და შემდეგ მთელი ენერგია პრობლემის გადაწყვეტის ნაცვლად საკუთარი პრივილეგიის შენარჩუნებას მოახმაროს. “ყვითელი პროფკავშირებისგან” განსხვავებით, დასახელებული ტიპის წარმომადგენლობითი გაერთიანებები თვითორგანიზებულნი არიან. ისინი ასპარეზობას გულწრფელად და პირუთვნელად იწყებენ. პრობლემათა მოუგვარებლობა მათი მიზანი მხოლოდ ლიდერთა დაწინაურებულ ფენებში აღმოჩენის შემდეგ ხდება ხოლმე.

მივხვდი, რომ ამ მიზნის შესრულება შეუძლებელი იქნება, თუკი მათთან ემოციური კავშირი არ დავამყარე. მივხვდი, რომ ვერ ავუხსნი რისი თქმაც მსურს, თუკი მაგალითებით არ ველაპარაკე.

ერთ შეხვედრაზე, როცა მათთან მაგიური რეალიზმის ირიბ ელემენტებსა და მოთხრობის უბადლო დასასრულებზე მინდოდა საუბარი, ვთხოვე წაეკითხათ გაბრიელ გარსია მარკესის ჩემთვის ყველაზე საყვარელი ტექსტი „პოლკოვნიკს არავინ სწერს”, რომელიც გაბომ თერთმეტჯერ გადაწერა, რათა სათქმელის სნაიპერული სიზუსტისთვის მიეღწია. თავად მარკესი ამბობდა, რომ „მარტოობის 100 წელიწადი” მხოლოდ იმიტომ დაწერა, რომ ხალხს წაეკითხა „პოლკოვნიკს არავინ სწერს”.

მომდევნო შეხვედრაზე, როცა მოსწავლეების აპლოდისმენტებსა და ემოციათა ზღვას ველოდი, სრულიად საპირისპირო ვითარება დამხვდა. მათი უკმაყოფილება თითქოს დერეფანშივე ვიგრძენი, სანამ საკლასო ოთახში შევიდოდი.

-აბა? – მოუთმენელი ინტონაციით ვიკითხე.

-არ მომეწონა – მომახალა ლიზამ.

მოულოდნელმა პასუხმა ყბა ჩამომიგდო, მაგრამ შევეცადე გაკვირვება არ დამტყობოდა და ყალბი ღიმილით ჩავეკითხე:

-როგორ, საერთოდ არაფერი მოგეწონა?

-ვერ ვიტყვი რომ საერთოდ არაფერი, უბრალოდ, დასასრული ისე დაგვიხატეთ, მეტს ველოდი და არც მაგიური რეალიზმი ყოფილა საჩემო საქმე.

სწორედ მაშინ, როცა შეკამათებას ვაპირებდი, მივხვდი, რომ სინამდვილეში ძალიან დროული და სწორი რამ მოხდა. გამახსენდა, რომ ხელოვნებასა და მათ შორის ლიტერატურას, ადამიანი სუბიექტურად აღიქვამს. როცა მკითხველს, განსაკუთრებით კი მოზარდს, ვაქცევთ ლიტერატურული დოგმების ჩარჩოებში, რომ ესა თუ ის წიგნი აუცილებლად კარგი ან აუცილებლად ცუდია, მას შანსს ვართმევთ ლიტერატურისგან მიიღოს მთავარი – იმუნიტეტი. შანსს ვუკარგავთ არ დარჩეს მარტო იმ პერსონაჟებთან ერთად, რომლებშიც საკუთარ თავს ხედავს ან უნდა, რომ დაინახოს. ვპარავთ სიამოვნებას შეიქმნას თავისი სამყარო, სადაც საკუთარი კონტურებით მოხაზული მაკონდო ან საიდუმლო კუნძული ექნება და არა ისეთი, როგორიც მას ავტორებმა შესთავაზეს.

ქართული სკოლების უმეტესობაში, ლიტერატურის გაკვეთილებზე, სამწუხაროდ, აზრების ნაძალადევად დაკანონება ხდება. მასწავლებლების დიდი ნაწილი, ყოველ მომდევნო ავტორზე გადასვლისას, მასზე საუბარს მსგავსი სიტყვებით იწყებს: უდიდესი ან გენიალური ქართველი მწერალი/პოეტი.

რა თქმა უნდა, ეს მთლად სწორი არ არის. ყველა ის ავტორი, რომელიც ქართული ლიტერატურის პროგრამაშია შეტანილი, გენიოსი არ გახლავთ. ბოლო-ბოლო, განა შეიძლება ერთნაირად წარვუდგინოთ ბავშვებს ნიკოლოზ ბარათაშვილი და მირზა გელოვანი? ამ უკანასკნელისადმი უდიდესი პატივისცემის მიუხედავად, ტატო მაინც სხვა კალიბრის პოეტია, მაგრამ მოსწავლეს უფლება აქვს მირზა უფრო მოსწონდეს, ვიდრე ტატო.

ზუსტად არ მახსოვს, მგონი მარკ ტვენს აქ ნათქვამი (ან ჰემინგუეის): „კლასიკურად ითვლება წიგნი, რომელსაც ყველა აქებს და არავინ კითხულობს”. დოგმების შექმნით, რომელიმე ნაწარმოების კლასიკად ან პირიქით, მაკულატურად შერაცხვით, ჩვენ ვდგებით რისკის წინაშე, რომ წაუკითხავად განვადიდოთ ან დავაკნინოთ ტექსტი. ვთქვათ, რომ „მახვილგონიერი იდალგო დონ კიხოტ ლამანჩელი” შედევრია და ამავდროულად წარმოდგენაც კი არ გვქონდეს რა ხდება ამ წიგნში. ვიყვიროთ, რომ „სატანური სტროფები” ცუდი ტექსტია და არ ვიცოდეთ რა უწერია სალმან რუშდის.

სინამდვილეში, მასწავლებლები თავადაც ვერ აცნობიერებენ, რომ მათ აქვთ უდიდესი მიწიერი ძალაუფლება, კომიქსების ენაზე რომ ვთქვა – სუპერ ძალა, რომლის დახმარებითაც შეუძლიათ მოზარდს შეაყვარონ ან პირიქით, შეაძულონ ლიტერატურა. ამისთვის საჭიროა, რომ კითხვაზე გადასვლამდე, მათ გაიარონ ოქროს ხაზზე, მოერიდონ მაღალფარდოვან სიტყვებს, დატოვონ ადგილი შეკითხვებისთვის, არ გამოააშკარაონ ყველა საიდუმლო, მიუთითონ კარებზე, მაგრამ თავად არ შეაღონ ისინი.

და, თუკი მოსწავლე გამოთქვამს აზრს, რომ არ მოეწონა, მაგალითად, „ნატვრის ხე”, აუცილებელი არ არის, რომ ანათემას გადავცეთ ის, შეშფოთებული სახით, აწეული წარბითა და მაღალი ტონით ვუმტკიცოთ, რომ ცდება, გამოვიყვანოთ ქართული საგანძურის მტრად, ქართველობის პოტენციურ ქურდად. არა. წამით მაინც დაუშვით, რომ ბავშვს, უბრალოდ არ მოეწონა.