ინტერესი რისამე გაგების, გაცნობის, შესწავლის სურვილი, მიზანი, მისწრაფება და მოთხოვნილებაა, რომელიც უზრუნველყოფს პიროვნების ჩართულობას შემეცნების პროცესში. ეს ინსტინქტია, რომელიც გარკვეულ მომენტში აღძრავს კონკრეტული საქმიანობის სურვილს, რომლის დაკმაყოფილებისას ინტერესი კიდევ უფრო ღრმავდება და ახალი ინტერესებს წარმოშობს, ამიტომ რაც უფრო მძაფრია ინტერესი, მით უფრო მეტად ინტენსიურად ცდილობს ადამიანი მის დაკმაყოფილებას, მით მეტად აქტიურადაა ჩართული ინტერესის დაკმაყოფილებისა და საინტერესოს შემეცნების პროცესში.
ზოგადად ინტერესი რამდენიმე სახისაა:
- უშუალო, პირდაპირი ინტერესი, რომელიც გამოწვეულია ობიექტის გარეგნული იერ-სახით;
- და არაპირდაპირი ინტერესი, რომლის დაკმაყოფილებისთვის გარკვეული საქმიანობის გაწევაა საჭირო.
უშუალო და არაპირდაპირი ინტერესი შეიძლება დაიყოს:
უშუალო – როდესაც ინტერესი მიმართულია თავად საქმიანობის პროცესზე, შემოქმედებაზე, რომლის მიზანია რაიმე მოთხოვნილების დაკმაყოფილება;
არაპირდაპირი – როდესაც ინტერესს იწვევს საქმიანობის შედეგები: განათლების ცენზი, პროფესიის შეძენა, საზოგადოებრივი მდგომარეობა, ანუ ერთგვარად ცხოვრებისეული მოთხოვნილებები.
ინტერესში შეიძლება გამოიყოს:
- პასიური, ანუ განსჯის, დაფიქრების პერიოდი;
- აქტიური – ქმედების პერიოდი.
მასშტაბის მიხედვით ის შეიძლება იყოს:
- ფართო – როდესაც ბევრია დაინტერესებული ღრმად გაიაზრონ რაიმე;
- ვიწრო – რომლის საფუძველია უბრალო ცნობისმოყვარეობა.
სიღრმის მიხედვით:
ღრმა – როდესაც ადამიანი მიისწრაფვის ღრმად „შეიჭრას“ საგნის შიგნით მის შესამეცნებლად;
ზედაპირული – როდესაც ინტერესი ზერელეა;
სამყაროს, სიმტკიცის მიხედვით ინტერესი შეიძლება იყოს:
მდგრადი – როდესაც ხდება საკუთარი როლის გაცნობიერება და აღიარება, რომ ამის გაკეთება (ინტერესის დაკმაყოფილება) აუცილებელი და საჭიროა;
არამდგრადი – ის, რაც მდგრადის საწინააღმდეგოა (ის დამახასიათებელია მოზრდილებისა და ბავშვებისთვის).
გამომდინარე იქედან, რომ ინტერესი მრავალგვარია, თავის მხრივ, წარმოიშობა ინტერესის კატეგორიის პრობლემის გადაჭრის მოთხოვნილება. ასეთ შემთხვევაში ადვილია ინტერესთან დაკავშირებული ყველა სფეროს საქმიანობა, მათ შორის საგანმანათლებლო სისტემის, რადგან განათლება უპირველეს ყოვლისა მიმართულია პიროვნების განვითარებისკენ, მისი შემოქმედებითი შესაძლებლობების გააქტიურებისკენ, დამოუკიდებელი მუშაობის მეთოდების ათვისებისკენ, თვითკონტროლისკენ, სწავლის აქტიური ფორმების და მეთოდების გამოყენებისკენ, რომელიც შესაბამისი ინტერესების გარეშე ვერაფრით მიიღწევა.
მოსწავლეთა ინტერესი ძალიან მრავალგვარია, რომელთა ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგი პრინციპის მიხედვით ხდება. მათ აინტერესებთ:
- შინაარსი (რისკენაა მიმართული);
- მატერიალური სარგებლიანობა;
- საზოგადოებრივი და პოლიტიკური ხასიათი;
- პროფესიული და შრომითი საქმიანობა;
- შემეცნებითი ფორმა – სასწავლო, სპეციალური, სამეცნიერო;
- ესთეტიკა;
- მკითხველი;
- სპორტი და
- ა.შ.
ინტერესის ეს ნიშნები იჭრება ერთმანეთში და ერთ მთლიან სისტემას ქმნის, რომლის საერთო მიზანი შემეცნებითი პროცესის – ინტერესის დაკმაყოფილებას – ემსახურება. მაგრამ თუ გარემომცველი სამყაროდან ადამიანი ირჩევს არა ყველა ობიექტს, არამედ მხოლოდ მას, რომელიც მისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანია, მაშინ უნდა დავფიქრდეთ იმაზე, რომ „მნიშვნელოვანი“ და „საჭირო“ მხოლოდ ინტერესის ფორმაა მოსწავლისთვის, რადგან შემეცნებითი ინტერესი გაცილებით ღრმაა და ის პიროვნების შინაგანი მდგომარეობის გამოვლინებაა. მისი ფასი ის გახლავთ, რომ პიროვნება ინტელექტუალურ მოთხოვნილებას იკმაყოფილებს, ის ელოდება ახალს, ინტელექტუალურ სიხარულს, წარმატებას. შეუძლებელია ადამიანის შემეცნებითი ინტერესის გარეშე პიროვნული განვითარება.
შემეცნებითი ინტერესის გაღვივება მოსწავლეებში სხვადასხვა კუთხით შეიძლება გამომჟღავნდეს. პედაგოგიკის თეორიაში ძირითადად მითითებულია, რომ ის წარმოადგენს მოსწავლის შინაგან სტიმულს, რამდენადაც მასზეა დამოკიდებული მისი აქტიურობა, მასწავლებელს მისი დახმარებით ადვილად შეუძლია მოსწავლის მოტივირება, სწავლის შედეგების ამაღლება, სწავლებაში იმ ასპექტების გამოყოფა, რომელსაც შეუძლია მოსწავლის ყურადღების მიპყრობა და აზროვნების გააქტიურება.
მეტწილად მოსწავლეთა ინტერესის ფორმირება ორ საკითხს უკავშირდება:
- მოსწავლის შემეცნებით სამყაროზე მეცნიერების მიღწევათა ასახვას, მის მიმართ ინტერესის გამოხატვას;
- ცოდნის შეძენის პროცესში მხარდაჭერას, სწავლისა და ცოდნის შეძენის მიმართ დამოკიდებულების განმტკიცებას, რომელიც აღუძრავს მოსწავლეს ცოდნის დაუფლების სურვილს.
ძირითადად მოსწავლის შემეცნებითი ინტერესის დაკმაყოფილება ხდება:
- სახელმძღვანელოების შინაარსით;
- სასწავლო პროცესის ორგანიზებით;
- მოსწავლეებს, მასწავლებლებსა და მოსწავლეებს შორის კომუნიკაციური პროცესით.
ეს დეტალები სტიმულების ფართო სპექტრს წარმოშობენ, ავითარებენ ინტერესს და ხელს უწყობენ მის დაკმაყოფილებას. მაგრამ არის ინტერესის გაზრდის კიდევ ერთი საინტერესო გზა, როგორიცაა ისეთი გაკვეთილზე სიტუაციების შექმნა, რომელიც მოსწავლეს საშუალებას მისცემს:
- გამოხატოს საკუთარი აზრი;
- დარჩეს საკუთარ აზრზე;
- მონაწილეობა მიიღოს დისკუსიებსა და განხილვებში;
- დაუსვას შეკითხვები თანაკლასელებს და მასწავლებელს;
- გააკეთოს რეცენზია თანაკლასელის ნაშრომზე, მიიღოს მონაწილეობა მათ სწავლა/სწავლებაში;
- აუხსნას შედარებით სუსტ მოსწავლეებს მათთვის გაუგებარი ადგილები სახელმძღვანელოს ტექსტიდან;
- მოიძიოს დავალების შესრულების ალტერნატიული გზა;
- შეასრულოს შემეცნებითი ხასიათის დავალება და გადაჭრას პრობლემა;
- შეაფასოს საკუთარი თავიც და სხვებიც;
- გამოიყენოს სწავლის პროცესში თანამედროვე ტექნიკური საშუალებები.
ინტერესის გამოხატვის სხვადასხვა დონე არსებობს, რომლის მიხედვით მასწავლებელს შეეძლება თვალი ადევნოს მოსწავლის განვითარებას, რამდენადაც დაინტერესება სწავლის შედეგის პირდაპირპროპორციულია.
ინტერესის გამოხატვის I დონეა, როდესაც მოსწავლე ცდილობს დაიმახსოვროს, გაიგოს და გამოიყენოს ცოდნა, დაეუფლოს მისი გამოყენების გზებს. ამ ეტაპს შეესაბამება ინტერესის „არამდგრადობა“, როდესაც მოსწავლე არ ინტერესდება ცოდნის სიღრმით და არ იყენებს შეკითხვის ტიპს: „რატომ?“
ინტერესის გამოხატვის II დონეა, როდესაც მოსწავლე მიისწრაფვის შესწავლილი მასალის გამოვლენისკენ, როდესაც გამოხატავს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების დამყარების სურვილს, აკეთებს შედეგების ინტერპრეტაციას. ამ ეტაპს შეესაბამება ინტერესის მკვეთრად გამოხატული „მდგრადობა“, როდესაც მოსწავლე ცდილობს, მიიყვანოს დაწყებული საქმე ბოლომდე, არ უშინდება სიძნელეს და ეძებს პრობლემის გადაწყვეტის გზას.
III დონეა – შემოქმედებითი ეტაპი, როდესაც მოსწავლის ინტერესი არამარტო უბრალოდ იჭრება მოვლენათა „სიღრმეში“, არამედ ის ცდილობს ამ მიზნით ახალი საშუალებების მოპოვებას. ამ ეტაპზე ინტერესის ყველა თვისება ჯაჭვური რეაქციის სახით გამოვლინდება და მოსწავლის წინარე ცოდნის, გამოცდილებისა და ახალი ცოდნის სინთეზის ეტაპად გარდაიქმნება.
მაგრამ ერთია მოსწავლის ინტერესის გამოწვევა გაკვეთილზე და მეორეა მისი განვითარება, რომლისთვისაც მასწავლებელმა სწავლების მრავალფეროვანი მეთოდები და ფორმები უნდა გამოიყენოს. ამ დროს, ცხადია, გათვალისწინებულია სწავლების შინაარსი, თემის შინაარსი, აქტუალურობა და ასაკობრივი თავისებურებები.
ამ საკითხთან დაკავშირებით ჩემს შემოქმედებით საქმიანობაში გამოვყოფდი შემდეგ მიმართულებებს:
- სახელმძღვანელოსთან მუშაობას (ესაა პროცესი ტექსტის კითხვიდან და ელემენტარულ კითხვებზე პასუხების ძიებიდან გაკვეთილის დიდი ნაწილის დამოუკიდებლად შესწავლამდე);
- სამუშაო რვეულების წარმოებას (საშინაო დავალებების აუცილებლად შემოწმება);
- წყაროებზე მუშაობას (პროცესი ისტორიულ წყაროების ანალიზიდან პროდუქტიული, შემოქმედებითი დავალებების დამოუკიდებლად შესრულებამდე);
- დავალებების შესაბამისი მოსწავლეთა ორგანიზაციის ფორმას (ინდივიდუალური და ჯგუფური);
- ისტორიის შესწავლის სხვადასხვა ხერხების და გზების გამოყენებას (წყაროზე მუშაობის სხვადასხვა მეთოდები) და ა.შ.
მოსწავლეთა ინტერესის შენარჩუნება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხდება დაწყებითი საფეხურის V-VI კლასებში და მომდევნო საფეხურის – საბაზო – საწყის ეტაპზე. პრაქტიკული გამოცდილებიდან გამომდინარე, თუ ამ პერიოდებში მოსწავლეებს შეუნარჩუნდებათ ისტორიის მიმართ ინტერესი, ის გაჰყვებათ მომდევნო საფეხურზეც.
პრაქტიკული გამოცდილებიდან გამომდინარე V-VI-VII კლასებში ინტერესის განვითარებისკენ მიმართული პრაქტიკული საგაკვეთილო საქმიანობა და ინტერესის მართვის სტრატეგიები ასეთი სურათს გვაძლევს:
| V კლასი | VI კლასი | VII კლასი |
| – გაკვეთილის ტექსტის უმეტესი ნაწილის წაკითხვა და შემეცნებითი ხასიათის კითხვებზე პასუხის გაცემა;
– სავარჯიშოების შესრულება, როგორიცაა: სურათის აღწერა, კროსვორდების შევსება, ჩანახატების წარმოდგენა და სხვ. – სხვადასხვა სახის პრეზენტაციის მომზადება, მაგალითად, „ჩემი მშობლიური მხარე“, „ჩემი საყვარელი დასვენების ადგილი“ და ა.შ. – ფიზიკურ და სხვ. სახის რუკებზე მუშაობა და დასახელებული ობიექტების მოძებნა; – თამაშის გამოყენება გაკვეთილზე; – წერილობითი და ნივთიერი წყაროების გაანალიზება და საკუთარი დამოკიდებულების გამოხატვა; – გაკვეთილის ტექსტზე მუშაობა და ტექსტის ბოლოში დასმულ შეკითხვებზე პასუხი; – მოთხრობების შედგენა სახელმძღვანელოს სურათების მიხედვით; – და ა.შ. |
– გაკვეთილის თითქმის ½ -ის დამოუკიდებლად სწავლა;
– მოვლენათა მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების დამყარება და სინქრონიზება; – დრო რომ არ დაიკარგოს, თანაკლასელების პასუხის დროს დანარჩენებს შეუძლიათ სამუშაო რვეულებში მუშაობა; – შედარებების გაკეთება (ცხრილები), გეგმების მომზადება – ჯერ მარტივი გეგმების, შემდეგ, წლის ბოლოს – რთულზე მუშაობა; – მუშაობა ისტორიულ პერსონალიებზე; – მოთხრობების შედგენა სხვადასხვა თემაზე, ისტორიული მოვლენების მოდელირება; – გენეალოგიური ცხრილების მომზადება; – ყველაზე მნიშვნელოვანი ცნებებისა და თარიღების ამოწერა; – მასწავლებლის მონათხრობის მიხედვით მოთხრობის შედგენა.
|
– გაკვეთილის დიდი ნაწილის დამოუკიდებლად სწავლა;
– სამუშაო რვეულების დამოუკიდებლად წარმოება; – სხვადასხვა გეგმისა და ცხრილის შედგენა; – დავალებების დამოუკიდებლად არჩევა; – ისტორიული რუკებისა და წყაროების ერთმანეთთან და ისტორისკოსთა შეხედულებებთან შედარება; – შემოქმედებითი დავალებების შესრულება, ჯგუფური მუშაობის ფორმების მოძიება; – ზეპირი პრეზენტაციის მომზადება წინასწარ შემუშავებული გეგმის მიხედვით.
|
სწორად წარმართული სასწავლო პროცესი, სათანადო მეთოდური მიდგომები და მოთხოვნილების დაკმაყოფილებაზე და მოტივაციაზე ორიენტირებული სწავლება თანამედროვე საგანმანათლებლო მოთხოვნების ადეკვატური და წარმატებული შედეგების მანიშნებელია.
