თებერვლის ამინდია – გამოხრულ კბილში წყალნარევი ჭაჭა თუ ჩაგსვლიათ – ეგეთი გემოს და განწყობის.  ქუჩაში შეგხვდება ზაზუნა. ზაზუნა ადამიანია. მეტიც – ზაზუნა დენის კაცია. ჩვენ – ძროხა დავკარგეთ. ზაზუნამ – თავი. მოდის ქორეოგრაფიული ბარბაცით.  აცვია ფრთხილადყავისფერი ბუშლატა და ახურავს თამამადტალახისფერი ქუდი. ასდის პომიდვრის მჟავის სუნი. ყიჟინით ასდის – სამასი მეტრიდან გაგაგონებს. ეს სუნი დარვინული ბუნებრივი გადარჩევის ამბავში მარადიული გამარჯვებულია, რადგან ზაზუნა ასე ორმოც ოჯახში მაინც იყო, ორმოცივეში რაღაც აჭამეს და მაინც პომიდვრის სიმჟავე გცემს. ზაზუნა დენის კაცია. დენი კიდევ ის კაცია, თვეში ორჯერ რომ მოდის. ზაზუნა მოდის თვეში სამჯერ. ჩვენი ძროხა საერთოდ არ მოვიდა. არ მახსოვს რომელი – წაბლია, ფაცუნა და თუ კასანდრა. სტადიონზე დარჩებოდა – ამბობს მამა და მე და მამა სტადიონისკენ მივდივართ. საღამოს ექვსი საათია. ცოტაც და შეღამდება. შურასთან ლამფა ცოტა ადრე აინთო. მაგას ჩვილი ბაღანა ჰყავს და ალბათ ტანს ბანს. ამას ან მამაჩემი ამბობს ან არ ამბობს, მაგრამ ისე ხშირად უთქვამს აქამდე, რომ იქ ჩავლისას მაინც ყურში ჩამესმის. ზაზუნამაც ჩაგვიარა. ბარბაცის ილეთმა ვერ გადაგვკვეთა და დიდად არც ჩვენ გამოგვიდია ჩახუტებით თავი. ზაზუნა რაფერ ხარ? – მიაძახა მამაჩემმა. ზაზუნამ თქვა – რავლრვრაბდბჰნცნჰასჰბდცურ თუ რაღაც მსგავსი და გზა გააგრძელა. ძროხა იწვა კუთხურის ალმის ადგილას. ჩვენ გაგვიხარდა და გამოვდენეთ. ჭიშკარი ბებიამ გაგვიღო. დაღამდა.

სცენის დასასრული.

თქვენ შეიძლება რამე სასაცილო ამბავს ელოდით ან ბუხარში ცეცხლის ტკაცუნს და  ჭიქა წითელ ღვინოს და კრიმანჭულს და ჭყინტ ყველს და თვალის ჩაპაჭუნებას.

მაგრამ აი, ეს არის სოფელი. ეს არის მისი ჩვეულებრივი დღე. ამბავი არაფერზე. სოფელი გაძლების ხელოვნებაა.  გამეორებული სცენების გაძლების ხელოვნება.  ამ ხელოვნებით ბედნიერება ცოტას შეუძლია. ძალიან ცოტას. ამ გაძლებაში სხვა ადამიანად იძერწები. რომ გაიგო, ასე ასჯერ მაინც უნდა ჩაუარო ზაზუნას გვერდით.

თხილი მათი არსობისა
ხანდახან შენი თავიც გავიწყდება. აი, ის – ოციოდ წლის წინ მამას რომ მისდევდი. მამა მიდიოდა ,,კაჭკით’’. თხილის ჩამბარებლებთან. კაჭკაზე ფქვილის ტომრებში ჩაყრილი თხილით. და დედა გაბარებდა: არ ამოიღო, არ გატეხო, კბილს აფუჭებსო. შეიძლება იმიტომ, რომ მართლა კბილს აფუჭებდა, შეიძლება სხვა რამის გამოც. რადგან ჭირდა და სჯობდა პური გვეჭამა, ვიდრე თხილი. და თხილი პურს ყიდულობდა. ფქვილის ტომრებში გამოკრული თხილი.
ბოლო სამი დღეა ჩვენი სამუშაო დილა მეთხილეების უცნაურ ოთახებში იწყება. მე და ლევან კოღუაშვილი ფილმისთვის მასალას ვეძებთ. ამბებს, ადამიანებს. ჯერ მარტო ოთახებია დიდი კინო, ათასწვრილმანიანი, ფერადი უიმედობით. ეს ხალხიც მსგავსია მათი, ვინც აბარებს. იმნაირივე. მეზობელი. ნათესავი. ერთნაირი დარდი აქვთ და დარცხვენა. შემოწმების სცენაც ტკივილიანია, ფაროსანით დასეტყვილი თხილიდან გაფუჭებულის ამორჩევა 20 ნიმუშის დატეხვა და ფასის პროცენტის გამოყვანა. ამ დროს მართლა გრძნობ, რომ მიწა იწვის, დამტეხავის, თხილის პატრონისაც და შენიც. ,,ა, დავთვალე ნაირა და 12 გაფუჭებულია ოცში. მოი ვითომ ათია გლახა, ისე დაგითლი და გეკუთნის 10 ლარი 35 თეთრი’’. ,,რას იზამ’’ – ამბობს ნაირა, შეიძლება სკოლის მასწავლებელი ან ექთანი, ძალიან ლამაზი ქალი და ფულს ფრთხილად იღებს. და რა იმალება ამ ერთი ცელოფნის პარკში ჩაყრილი თხილის უკან, ათ ლარ და ორმოცდათხუთმეტ თეთრს უკან? კარაქი და მაკარონი? წამლები? ბავშვის რვეული? გვინდა გავყვეთ მათ დილებს და საღამოებს, მათ ოცნებებს, სადღაც წლების წინ რომ ფეხი წამოიკრეს, წაიბორძიკეს და ალბათ ძილის წინ წამით იღვიძებენ.
წლებია, მათი ყოფა ამ თხილის ირგვლივ იძერწება. სამყაროს ცენტრია სათხილე, რადგან მომავალი წელი მოსავლის მიხედვითაა უკეთესი და უარესი.
ეს ხალხი სულ გვავიწყდება, არ ვიმჩნევთ. რაღაც თითქოს დიდზე და მნიშვნელოვანზე ვმსჯელობთ, ერთმანეთს ვემოყვრებით და ვემტერებით ამ მნიშვნელოვნის გამო და მხოლოდ ეს მნიშვნელოვანი გვგონია მნიშვნელოვანი. არადა, უმნიშვნელოა. არადა, დამვიწყებლები დავიწყებულებზე ცოტა ვართ და სიცოტავე რა მოსატანია, უფრო არამთავრი ხალხი. მერე რა, რომ საინფორმაციო საიტების ტოპამბებში მხოლოდ ჩვენ ვჩანვართ. ისინი კი ფარდულებში სხედან თხილის ტომრებთან. თქვენ კი არ გაქილიკებთ, ხომ გითხარით, სხვა კი არა, ხანდახან ჩემი თავიც მავიწყდება-მეთქი. მაცდურია ეს ყოფა, ხიდს გადმოღმა. აქაც თხილია, ,,სხვა თხილი’’ და შექცევა იცის. არადა, ,,კბილს’’ აფუჭებს. ძალიან, ძალიან აფუჭებს. ხომ ამბობდა დედაჩემი.

მოხსენებაში “სწავლის მრუდის კვლევა”, რომელიც დაფუძნებულია კოგნიტური უნარებისა და განათლებაში მიღწევების გლობალურ ინდექსზე (Global Index of Cognitive Skills and Education Attainment), ნათქვამია:

“კოგნიტური უნარებისა და განათლებაში მიღწევების გლობალური ინდექსი განათლების ორ კატეგორიაში ერთმანეთს ადარებს 39 ქვეყნისა და ერთი რეგიონის (ჰონკონგი) მონაცემებს: კოგნიტურ უნარებსა და განათლებაში მიღწევებში. ინდექსი წარმოგვიდგენს ქვეყნების შედარებას მათში განათლების შედეგებზე დაყრდნობით”.

მოკლედ, აღნიშნული კვლევა შეგვიძლია დავიყვანოთ 6 გაკვეთილსა და 8 უნარზე, რომელთაც ქვემოთ ჩამოვთვლით:

“გაკვეთილი 1

OECD (ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია – ეთგო) აფასებს, რომ განვითარებული ქვეყნების ეკონომიკური ზრდის ნახევარზე მეტი ბოლო ათწლეულის განმავლობაში გაუმჯობესებული უნარების დამსახურებაა.

გაკვეთილი 2

ბოლო წლებში უფრო ნათელი გახდა, რომ საბაზო კითხვა, წერა და არითმეტიკა საკმარისი არ არის. საუბარია 21-ე საუკუნის არაკოგნიტური უნარების – სოციალური ინტერაქციისათვის მნიშვნელოვანი უნარ-ჩვევების  საჭიროებაზე.

გაკვეთილი 3

სწორი უნარების სწავლა ადრეულ ბავშვობაში გაცილებით ეფექტურია, ვიდრე იმ ზრდასრულების უნარების გამოსწორების მცდელობა, რომლებზეც სასკოლო სისტემამ თავის დროზე არ იზრუნა. მაგრამ მაშინაც კი, როცა დაწყებითი  განათლება მაღალი დონისაა, ზრდასრულობაში უნარები ქვეითდება, თუ მათ რეგულარულად არ იყენებენ.

გაკვეთილი 4

მთელი ცხოვრების მანძილზე სწავლა, თუნდაც უბრალოდ სახლში კითხვა და მათემატიკური გამოთვლები სამსახურში, ამცირებს უნარების ასაკობრივ დაქვეითებას, მაგრამ უმეტესწილად მათთვის, ვისაც უკვე აქვს მაღალგანვითარებული უნარები. ზრდასრულთა სწავლება დიდად ვერ მოახდენს ცუდი სასკოლო სისტემის კომპენსირებას.

გაკვეთილი 5

ტექნოლოგიებმა შეიძლება ახალი ბილიკები გაკვალოს ზრდასრულთა განათლებაში, კერძოდ – განვითარებად ქვეყნებში, მაგრამ ეს პანაცეა არ არის. ცოტაა იმის მტკიცებულება, რომ მხოლოდ ტექნოლოგიას შეუძლია დაეხმაროს ინდივიდებს ახალი უნარების განვითარებაში.

გაკვეთილი 6

განვითარებად ქვეყნებში უფრო ეფექტურად უნდა ისწავლებოდეს საბაზო უნარები, სანამ ისინი უნარების არეალის გაზრდაზე დაიწყებენ ზრუნვას. 21-ე საუკუნის უნარების ხელშესაწყობად პედაგოგიკასა და ტექნოლოგიებში ინვესტირება ბევრს ვერაფერს მოგვცემს, თუ საბაზისო წიგნიერება და რაოდენობრივი წიგნიერება არ გვაქვს“.

მომავალი მოსწავლის 8 უნარი 

ქვემოთ მოყვანილია თანამედროვე მოსწავლის 8 თანამედროვე უნარი:

1. ლიდერობა;
2. ციფრული წიგნიერება;
3. კომუნიკაცია;
4. 4. ემოციური ინტელექტი;
5. მეწარმეობა;
6. გლობალური მოქალაქეობა;
7. პრობლემების გადაწყვეტა;
8. გუნდური მუშაობა.

წყარო: https://www.teachthought.com/the-future-of-learning/8-critical-skills-modern-education/

აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული უნარები თითქმის სრულად არის მოცემული ახალ (2018 წლის) ეროვნულ სასწავლო გეგმაში, კერძოდ მე-7 მუხლის პირველ ნაწილში, სადაც მოსწავლისათვის განსავითარებელ გამჭოლ კომპეტენციებსა და ღირებულებებზეა საუბარი:

https://ncp.ge/files/ESG/NC%202018-2024/%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%92%20-%202018%20%E1%83%AC%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1%207%20%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%9B%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9C.pdf

არსებობს უამრავი თამაში, რომლებიც შეგვიძლია გამოვიყენოთ გაკვეთილზე. თამაშები გამოიყენება ლექსიკის შესამოწმებლად, კონკრეტული თემის შესწავლისას, დროის სწორად განაწილების სასწავლად… თამაშები შეიძლება გამოყენებული იქნას როგორც გაკვეთილის დასაწყისში მოტივაციის ამაღლების მიზნით, ასევე გაკვეთილის განმავლობაში, როდესაც რთულ თემას განვიხილავთ, აგრეთვე გაკვეთილის დასასრულს, როცა რამდენიმე წუთი რჩება.

გთავაზობთ რამდენიმე თამაშს, რომელიც თქვენს გაკვეთილებს გახდის სასიამოვნოსა და მხიარულს და თუ მუშაობა კონტროლს აღარ ექვემდებარება,  თქვენ შეძლებთ კლასის ყურადღების გადატანას.

მინდა შემოგთავაზოთ ის თამაშები, რომლებიც ჩემს მოსწავლეებს ძალიან უყვართ. მათ გეოგრაფიის გაკვეთილებს მხიარული გაკვეთილები დაარქვეს.

1. სამაგიდო რბოლა

არ არსებობს მასწავლებელი, რომელიც არ იყენებს ამ თამაშს საკლასო ოთახში. სამაგიდო რბოლა – არის სახალისო თამაში, რომელიც გამოიყენება ლექსიკის გადასინჯვისთვის, დაიმახსოვრეს თუ არა სიტყვები გაკვეთილიდან, რომელიც ისწავლეს გასულ კვირას ან თუნდაც წინა გაკვეთილზე. იგი ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას დაწყებით კლასებში მოსწავლეთა გააქტიურებისათვის. ეს არის გზა შემოწმებისა, თუ რა იციან თქვენმა მოსწავლეებმა ახალი თემის შესახებ. იგი გამოიყენება ყველა დონეზე და ყველა ასაკის მოსწავლეებთან.

როგორ ვითამაშოთ:

სამაგიდო რბოლა რამდენიმე ეტაპისგან შედგება:

კლასი გაყავით ორ გუნდად და მიეცით თითოეულ გუნდს ფერადი მარკერები.

თუ ძალიან დიდი კლასია, შეიძლება უკეთესი იყოს მოსწავლეთა დაყოფა 3 ან 4 გუნდად.

დაფა გაყავით შუაზე და დაწერეთ თემის სათაური.

მოსწავლეებმა უნდა დაწერონ თემასთან დაკავშირებული სიტყვები (ტერმინები).

თითოეული გუნდი იღებს ერთ ქულას თითოეული სწორი ტერმინისთვის. ნებისმიერი სიტყვა, რომელიც თემას არ ეხება, ან შეცდომით არის დაწერილი, არ ითვლება.

2. აღმოაჩინეთ ჩემი „ბლეფი“ / ორი ჭეშმარიტება და ტყუილი

„აღმოაჩინე ჩემი „ბლეფი“ – არის სახალისო თამაში. ის არის ბრწყინვალე „ყინულის გალღობისათვის“ მოსწავლეებს შორის, თუ ასწავლით კლასებს, სადაც კომუნიკაციის პრობლემაა; განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, თუ ასწავლით მცირერიცხოვან კლასს.

თამაში შესანიშნავია პრაქტიკული უნარ-ჩვევების გამომუშავებისთვის, თუმცა აუცილებელია გამოყოთ დრო თამაშის შემდეგ, რათა მოსწავლეებს დაშვებულ შეცდომებთან დაკავშირებული რეკომენდაციები მისცეთ.

უფროსკლასელების ჯგუფებთან თამაშისას ნამდვილად გაერთობით და შეიძლება გაგიკვირვებულიც დარჩეთ თქვენი მოსწავლეების შესახებ სიახლეების აღმოჩენებით.

როგორ ვითამაშოთ?

დაწერე 3 წინადადება თქვენ შესახებ დაფაზე, რომელთაგან ორი უნდა იყოს სიცრუე და ერთი – ჭეშმარიტი.

ნება მიეცით თქვენს მოსწავლეებს თითოეული წინადადების შესახებ დაგისვან კითხვები, რათა გამოიცნონ, რომელია სიმართლე.

თუ სწორად მიხვდებიან, გამარჯვებენ.

მოსწავლეებს მიეცით დრო, რომ დაწერონ ორი სიმართლე და ერთი ტყუილი.

დააწყვილეთ ისინი და კვლავ ითამაშონ. თუ გინდათ, რომ გააგრძელოთ თამაში და მოსწავლეები კიდევ უფრო მეტად ჩაერთონ, პარტნიორები შეცვალეთ ყოველი ხუთი წუთის განმავლობაში.

ბოლოს სთხოვეთ მოსწავლეებს, გამოაცხადონ ერთი სიახლე, რომელიც მათ შეიტყვეს სხვა მოსწავლეზე ან თემაზე, რომელიც განიხილეს.

3. „საიმონი“ ამბობს

ეს არის შესანიშნავი თამაში მოსწავლეებისთვის. ერთადერთი საფრთხე, რომელსაც ეს თამაში შეიცავს, ის არის, რომ მოსწავლეებს არ სურთ თამაშის დასრულება.

როგორ ვითამაშოთ:

დადექით კლასის წინ (თქვენ ხართ საიმონი ამ თამაშში).

გააკეთეთ მოძრაობა და თქვით მთავარი ფრაზა – „საიმონი ამბობს“. რის შემდეგაც მოსწავლეებმა უნდა გაიმეორონ თქვენი ქმედება. თუ არ იტყვით ამ ფრაზას მოსწავლეები მოძრაობას არ იმეორებენ.

გაიმეორეთ ეს პროცესი, აირჩიეთ სხვადასხვა ქმედება – თქვენ შეიძლება იყოთ იმდენად თავისუფალი, რამდენადაც მოგწონთ. რაც მეტად გახდებით თავისუფალი ქცევაში მით მეტად შეგიყვარებენ.

შემდეგ გააკეთეთ მოძრაობა, მაგრამ ამჯერად მხოლოდ მოქმედება და გამოტოვეთ ფრაზა “საიმონი ამბობს”. ვინც ამ მოქმედებას გააკეთებს, ის ჯდება.

გამარჯვებული არის ბოლო მოსწავლე.

იმისათვის, რომ ეს უფრო გაართულოთ, მოძრაობები ააჩქარეთ. მოსწავლეები წაახალისეთ კარგი საქციელისთვის და მიეცით ნება, შეასრულონ „საიმონის“ როლი.

4. სიტყვათა გადაადგილების შეჯიბრი

ეს არის საუკეთესო თამაში, რომელიც ხელს შეუწყობს გუნდური მუშაობის განვითარებას და საკლასო ოთახში კონკურენციის გაზრდას. ასაკს არ აქვს მნიშვნელობა, ჩვენ ყველას გვიყვარს კონკურენცია და ეს თამაში ყველა ასაკობრივ ჯგუფთან კარგად მუშაობს. ეს არის იდეალური დროის მართვის, სიტყვების თანმიმდევრობით დალაგების,  წერისა და კითხვის  უნარების განვითარებისთვის.

როგორ ვითამაშოთ:

ეს თამაში მოითხოვს გარკვეულ დაგეგმვას გაკვეთილის წინ.

დაწერეთ რამდენიმე წინადადება, გამოიყენეთ სხვადასხვა ფერის ფურცლები თითოეული წინადადებისთვის. სავარაუდოდ, თითოეულ გუნდს 3-5 წინადადება შეხვდება.

დაჭერით წინადადებები ისე, რომ დარჩეს რამდენიმე სიტყვა.

განათავსეთ თითოეული წინადადება სხვადასხვა ქუდში ან ნებისმიერ ნივთში.

დაყავით კლასი  გუნდებად. გახსოვდეთ, რომ საჭიროა საკმარისი წინადადებები.

გუნდებმა უნდა ააწყონ წინადადებები და დაალაგონ სწორი თანმიმდევრობით.

გამარჯვებული გუნდი არის პირველი გუნდი, რომელსაც ყველა წინადადება სწორად აქვს აწყობილი.

5. ჩამოხრჩობნა.

ეს კლასიკური თამაში ყველა მოსწავლისთვის საყვარელია, მაგრამ შეიძლება მოსაწყენი გახდეს საკმაოდ სწრაფად. ეს თამაში საუკეთესოდ გამოიყენება 5 წუთის განმავლობაში გაკვეთილის დაწყებისას ან დასასრულს, თუ თქვენ გარკვეული დრო დაგრჩათ. არ აქვს მნიშვნელობა რამდენი მოსწავლეა კლასში.

როგორ ვითამაშოთ:

მოიფიქრეთ სიტყვა და დაწერეთ რამდენიმე ასო დაფაზე. გამოიყენეთ ტირეები გამოტოვებული ასოებისთვის, რათა დაინახონ რამდენი ასოსგან შედგება სიტყვა.

სთხოვეთ მოსწავლეებს, დაასახელონ სავარაუდო ასო, თუ არის სიტყვაში ჩაწერეთ, თუ არ არის ჩაიწერეთ გვერდით. დაიწყეთ ჩამოკიდებული ადამიანის გამოსახულების ხატვა.

განაგრძეთ თამაში ვიდრე მოსწავლეები გამოიცნობენ სიტყვას სწორად.

6. პიქსიკონი (Pictionary)

ეს არის კიდევ ერთი თამაში, რომელიც კარგად მუშაობს ნებისმიერ ასაკობრივ ჯგუფთან. ბავშვებს უყვართ, რადგან მათ შეუძლიათ გამოავლინონ კრეატიულობა და შემოქმედებითობა საკლასო ოთახში. პიქსიკონი ეხმარება მოსწავლეებს სწავლებაში თამაშით.

პიქსიკონს შეუძლია, დაეხმაროს მოსწავლეებს, შეამოწმოს, ახსოვთ თუ არა ტერმინები, რომლებსაც სწავლობენ.

როგორ ვითამაშოთ:

გაკვეთილის დაწყებამდე მოამზადეთ რამდენიმე ტერმინი და ყუთში მოათავსეთ.

დაყავით კლასი 2 გუნდად; დაფის შუაში ჩამოუსვით ხაზი.

გუნდებიდან თითო წევრს მიეცით კალამი და თხოვეთ აირჩიონ სიტყვა ყუთიდან.

უთხარით მოსწავლეებს, რომ დაფაზე დახატონ მათი ტერმინის შესაბამისი სურათი, რათა გუნდებმა გამოიცნონ.

სწორი პასუხის შემთხვევაში გუნდი იღებს ქულას.

მოსწავლე, რომელმაც დაასრულა ხატვა, უნდა დაასახელოს ვინმე საკუთარი გუნდიდან, რომელიც გააგრძელებს თამაშს.

გაიმეორეთ ეს ყველაფერი, სანამ არ ამოიწურება ტერმინები – სასურველია, რომ საკმარისი ტერმინები (სიტყვები) გვქონდეს, რომ თითოეული მოსწავლე ერთხელ მაინც გამოვიდეს.

7. მიმი

მიმი არის შესანიშნავი თამაში  მოსწავლეებისთვის, რათა სისტემაში მოიყვანონ ცოდნა. ასევე პედაგოგებისთვის, რადგან მისი ჩატარება შესაძლებელია მინიმალური რესურსებით დროის მოკლე პერიოდში; აგრეთვე მასწავლებლებისთვის, რომელთაც სურთ რთული გაკვეთილის დასრულება ინტერაქტიული აქტივობით. მისი ადაპტაცია შესაძლებელია თითქმის ნებისმიერი თემისათვის.

ეს თამაში მუშაობს ნებისმიერ ასაკობრივ ჯგუფში, თუმცა თქვენ ნახავთ, რომ მოზრდილები ბევრად უფრო სწრაფად იღლებიან, ვიდრე მცირე ასაკის ბავშვები. მოსწავლეთა ინტერესის შენარჩუნებისთვის გაითვალისწინეთ, რომ ისინი მაქსიმალურად საუკეთესოდ ასრულებენ საკუთარი ინტერესების იმიტაციას.

როგორ ვითამაშოთ:

გაკვეთილის დაწყებამდე დაწერეთ ფურცლებზე გარკვეული ქმედებები – მაგალითად კლასის დალაგება – და ჩადეთ ყუთში.

გაყავით კლასი ორ გუნდად.

თითოეული გუნდიდან გამოყავით ერთი მოსწავლე. ერთი მათგანი ყუთიდან ამოიღებს ქაღალდს.

ორივე მოსწავლე თავიანთ გუნდს უჩვენებს მოქმედებას, რომელიც ყუთიდან ამოღებულ ფურცელზე წერია.

გაიმარჯვებულია ის გუნდი, რომელიც პირველი გამოიცნობს სწორ პასუხს.

გაიმეორეთ, სანამ ყველა მოსწავლე არ შეასრულებს მინიმუმ ერთ მოქმედებას.

8. ცხელი სკამი

მოსწავლეების კიდევ ერთი საყვარელი და სახალისო თამაში.

ცხელი სკამი მოსწავლეებს საკუთარი ლექსიკის გამდიდრების საშუალებას აძლევს; აგრეთვე ხდება ჯანსაღი კონკურენციის წახალისება. ის შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ნებისმიერი დონის მოსწავლეებისთვის.

როგორ ვითამაშოთ:

დაყავით კლასი 2 გუნდად.

აირჩიეთ თითოეული გუნდიდან ერთი წევრი, რომელიც ჯდება ცხელ სკამზე კლასის პირისპირ და ზურგით დაფისკენ.

დაწერეთ ტერმინი დაფაზე.  გუნდიდან ერთი მოსწავლე უნდა დაეხმაროს მინიშნებებით (მიმიკებით) ცხელ სკამზე მჯდომს. მოსწავლეებმა ტერმინის აღწერისას უნდა გაითვალისწინონ, რომ  მათ აქვთ შეზღუდული დრო და არ აქვთ არც ხატვის და არც სიტყვის თქმის უფლება.

თამაში გაგრძელდება, ვიდრე თითოეული მოსწავლე არ დაჯდება „ცხელ სკამზე“.

9. საით წავიდე?

ეს თამაში ძალიან სახალისოა. ერთი მოსწავლე უნდა იყოს თვალახვეული, მეორე კი -გზამკვლევი ლაბირინთში გასავლელად.

როგორ ვითამაშოთ:

მოსწავლეების მოსვლამდე მოაწყვეთ საკლასო ოთახში ლაბირინთი. გადააადგილეთ მერხები და სკამები, რათა შეიქმნას ლაბირინთი.

როდესაც მოსწავლეები მოვლენ, ისინი წყვილებად შედიან საკლასო ოთახში. თვალახვეული მოსწავლე გაივლის ლაბირინთში დამხმარესთან ერთად.

წყვილები ერთდროულად შეგყავთ საკლასო ოთახში; მოსწავლეებმა უნდა გამოიყენონ ისეთი მიმართულებები, როგორიცაა ნაბიჯი ჩრდილოეთით, წავიდეთ დასავლეთით და ა.შ. ისინი ცდილობენ მათმა პარტნიორმა ბოლომდე უსაფრთხოდ გაიაროს ლაბირინთი.

10. რა არის ჩემი პრობლემა?

ეს არის ბრწყინვალე თამაში, რადგან ხდება რჩევების მიცემა. ეს არის საშუალება მოსწავლეებისთვის, გააცნობიერონ, რა ისწავლეს და რა საჭიროებს გადახედვას. ეს თამაში კარგად მუშაობს ნებისმიერ ასაკობრივ ჯგუფთან.

როგორ ვითამაშოთ:

ჩამოწერეთ დავალებები ან პრობლემები, რომლებიც დაკავშირებულია თქვენს უახლეს გაკვეთილთან და მოსწავლეებს მიაკარით  ზურგზე.

მოსწავლეებმა მათი თანატოლებისგან მიღებული რჩევების საფუძველზე უნდა შეძლონ თავიანთი პრობლემის გამოვლენა და მისი გადაჭრის გზების მოძებნა.

გამოიყენეთ უფრო რთული ან გაურკვეველი პრობლემები, რათა თამაში უფრო საინტერესო გახდეს. დაწყებით კლასებში შესაძლებელია გამოაცხადოთ თემა, მაგალითად, “ჯანმრთელობა”, რათა დაეხმაროთ თამაშში.

ეს თამაშები დაეხმარება თქვენს მოსწავლეებს სწავლაში. მათ უყვართ თამაშები გაკვეთილზე, რომელიც უნდა იყოს მხიარული, აქტიური და რთული. ეს თამაშები დარწმუნებული ვარ, შეიძლება ნებისმიერ საგანში ნებისმიერ თემას  მოვარგოთ და სწორი მიმართულება მივცეთ.

გამოყენებული ინტერნეტგვერდი: https://www.gooverseas.com/blog/10-best-games-esl-teachers

წლების შემდეგ, როცა ეთნიკური უმცირესობებით დასახლებული რეგიონებიდან დავბრუნდით, მეგობარი მიყვებოდა, რომ ღამე შეეშინდა და რაც ახსოვდა, ყველა ლოცვა თქვა. წარმოიდგინე, ჯერ ათამდე წმინდანს იხსენებ, მერე მათთვის განკუთვნილ ლოცვებს, რამდენიმე ფსალმუნს და ა.შ. და ა.შ. და უკვირდა, ნუთუ საკმარისი არ იქნებოდა, ერთი მათგანი მეთქვა და გადამეწია საბანი, – მენახა, რომ ოთახში არავინ იყო, ვისიც ან რისიც შემეშინდებოდაო.
სასკოლო სახელმძღვანელოები ძალიან ჰგავს ამ ამბავს. გადაშლი სახელმძღვანელოს – და „მეგობრობა“, „სიყვარული“, „პატრიოტიზმი“, – სათაურების ქვეშ ისეა ჩაყრილი ავტორები და ტექსტები, თითქოს გადაუმოწმებელი საიტებიდან იყოს ამოკოპირებული და პირდაპირ გადმოტანილი, თითქოს ბოლო წუთზე შესრულებული საშინაო დავალება იყოს.

ერთ თავში შეიძლება პაოლო იაშვილი და ბესიკი, ან იოანე მინჩხი და ანა კალანდაძე იყვნენ. იმას არ ვამბობ, რომ ნებისმიერ ეპოქაში დაწერილ ტექსტებს შორის არ შეიძლება მოინახოს რაიმე კავშირი, იქნება ეს სტილისტური თუ თუნდაც იდეური და ა.შ. არა, პირიქით, კარგიცაა კავშირები, მით უფრო თუ ისინი ძალიან დიდი ისტორიული ნარატივის მანძილიდან უკავშირდებიან ერთმანეთს. ცუდი ის არის, რომ სახელმძღვანელოში მოსწავლისთვის (ხშირად მასწავლებლებისთვისაც) არ ჩანს არანაირი კავშირი ამ ტექსტებს, ავტორებს, ტექსტებში წამოჭრილ პრობლემებს, საკითხებს, სამეტყველო ენას, წერის სტილსა თუ ევფონიას შორის. არანაირი კავშირი, გარდა იმისა, რომ თავებს, რომლებიც მათ აერთიანებენ, უგემოვნო სადღეგრძელოებივით სახელები ჰქვია.

ცალკე საკითხია, ამ სახელმძღვანელოების მიხედვით, როგორ ისწავლება გრამატიკა. დავუშვათ, რიცხვითი სახელი. იქნებ ცოტა უტრირება გამომდის, მაგრამ, რიცხვითი სახელი თავისუფლად შეიძლება ისწავლოს მოსწავლემ ერთ კონკრეტულ, თუნდაც მეხუთე კლასში და არა ისე, რომ რიგობითს სწავლობდეს ერთ წელს, რაოდენობითს მეორე წელს, წილობითს კიდევ სხვა დროს.

მერე გვიკვირს, რომ მოსწავლეები ემოციურად მუდმივად დაშორებული არიან ტექსტებს, ავტორებს. მერე ხვეწნით და მუდარით, მუქარით, თხოვნით, უკეთეს ნიშანზე შეთანხმებით ვაზეპირებინებთ ლექსებს, მონაკვეთებს ჰაგიოგრაფიიიდან, ჰიმნოგრაფიიდან, პუბლიცისტური წერილებიდან. ბოლოს ის ხდება, რომ ბავშვებს არ უყვართ ის, რაც არც იციან.

სწავლის ძირი არ უნდა იყოს მწარე. სწავლას არც აქვს ძირი იმ გაგებით, როგორც ამას იაზრებენ მოსწავლეები და ჩვენც ვუღიმით თანხმობის ნიშნად. ეს უწყვეტი პროცესი არც სკოლაში მისვლისას იწყება და არც ბოლო ზარის დღეს სრულდება. ეს ოთხასგვერდიანი წიგნები კი, რომლებიც თითქოს ცდილობენ მოასწრონ და ათასი აზრით, ტექსტით, ფაქტით ამოუვსონ თავი მოსწავლეებს, ცდებიან. ცდებიან, იმიტომ, რომ ტოვებენ შთაბეჭდილებას, რომ არც მათ შემდგენლებს, არც მასწავლებლებს, არც მშობლებს, არავის გვაქვს იმედი, რომ სკოლის დასრულების შემდეგ, ისინი, ვინც ახლა სკოლაში სწავლობენ, ოდესმე რამეს ისევ წაიკითხავენ. ცდებიან იმიტომ, რომ ისე ჩანს, თითქოს ვცდილობთ მოვასწროთ რაღაც, რაც შეიძლება მეტი ტექსტი, მეტი ავტორი, მეტი ფაქტი, ვიდრე გატკბილდება. თორემ მერე ვინ დაუბრუნდება ლიტერატურას? რაღა საჭიროა? გამოცდები ჩაბარებულია, ატესტატი სახლში დევს, წინ კი ცხოვრებაა.

იცოდით, რომ ჩრდილოამერიკულ მგელს ადამიანზე 1000-ჯერ მახვილი ყნოსვა აქვს? ის მსხვერპლს 2,5 კმ-ზე გრძნობს. ამის მიზეზი კი ის არის, რომ მგელს ცხვირში 50-ჯერ მეტი ყნოსვითი რეცეპტორი აქვს, ვიდრე ადამიანს და თუ მგლის ცხვირის ლორწოვან გარსს წარმოსახვით სიბრტყეზე წარმოვიდგენთ, ის დიდი მისალოცი ბარათის ზომისა აღმოჩნდება. ქათმისოდენა ახალზელანდიურ კივის ფრენა არ შეუძლია და საკვების პოვნას მხოლოდ მახვილი ყნოსვით ახერხებს. ის ღამით ტყის ნიადაგში 3 სმ სიღრმეზე გრძნობს ჭიაყელას სუნს და ადვილად პოულობს მას. აქაც ფიზიკასთან გვქონია საქმე. შევეცადოთ, ავხსნათ ეს მოვლენები ნივთიერების აღნაგობის გათვალისწინებით.

მოლეკულებისა და ატომების გაცნობის შემდეგ მოსწავლეები აუცილებლად დაინტერესდებიან, როგორ იქცევიან ეს ნაწილაკები აირებში, სითხეებში, მყარ სხეულებში, ხომ არ განაპირობებენ სხვადასხვა პირობებში (მაგალითად, სხვადასხვა ტემპერატურაზე) მოთავსებული სხეულის განსხვავებულ თვისებებს; დაუკავშირებენ ფიზიკურ მოვლენებს ნივთიერების დისკრეტულ აღნაგობას და შეეცდებიან, ახსნან ესა თუ ის მოვლენა ატომებისა და მოლეკულების განლაგებითა და მოძრაობით.

თუ გავიხსენებთ, რომ ნივთიერების მოლეკულები განუწყვეტლივ მოძრაობენ და მათ შორის შუალედებია, ადვილი მისახვედრი გახდება, რომ ჰაერში გაფრქვეული სუნამოს მოლეკულები მოძრაობის დროს ეჯახებიან ჰაერის შემადგენელი აირების მოლეკულებს, მრავალჯერ იცვლიან მოძრაობის მიმართულებას და ამიტომ მთელ ოთახში იფანტებიან.

პირველ სურათზე წარმოდგენილია ბალონებში ჟანგბადისა და წყალბადის მოლეკულების ურთიერთშერევა ონკანის მოშვებამდე, მოშვებისას და მოშვებიდან რამდენიმე წუთის შემდეგ.

სურ. 1. დიფუზია აირებში

იმავე მოვლენასთან გვაქვს საქმე ჩაის ფერისა და შაბიამნის წყალხსნარის წყლში შერევისას.

შემხები ნივთიერებების ურთიერთშეღწევას, რომელიც ნივთიერების ნაწილაკების ქაოსური მოძრაობის შედეგია, დიფუზია ეწოდება (ლათინური სიტყვიდან „განღვრა“, „გავრცელება“). დიფუზია მიმდინარეობს მყარი და თხევადი ნივთიერებების შერევის დროსაც. მაგალითად, წყლიან ჭიქაში კალიუმის პერმანგანატის ან შაბიამნის ნამცეცის მოთავსებისას დავინახავთб როგორ შეიღებება წყალი (სურ. 2).

სურ. 2. შაბიამნის კრისტალის დიფუზია წყალში

მყარი და თხევადი ნივთიერებების დიფუზიაა ასევე წყალში შაქრის ან მარილის გახსნა (სურ. 3).

სურ. 3. დიფუზია მყარ და თხევად სხეულებში

ცდებით დგინდება, რომ დიფუზია აირებში უფრო სწრაფად მიმდინარეობს, ვიდრე სითხეებში. რით შეიძლება აიხსნას ეს? თუ გავიხსენებთ, რომ აირის მოლეკულებს შორის მანძილი გაცილებით მეტია, ვიდრე სითხეებში, ყველაფერი გასაგები გახდება. აირებში, ნაწილაკებს შორის არსებული მეტი სივრცის გამო, ნივთიერებათა მოლეკულების შერევის მეტი შესაძლებლობაა, ვიდრე სითხეებში. რეალურად, დიფუზიის დროს ერთი ნივთიერების ნაწილაკები აღწევენ მეორე ნივთიერების ნაწილაკებს შორის არსებულ სივრცეში.

კიდევ უფრო ნელა მიმდინარეობს დიფუზია მყარ სხეულებს შორის. ცნობილია ასეთი ცდა: კარგად გაპრიალებული (გლუვი) ზედაპირების მქონე ტყვიისა და ოქროს ფირფიტები ერთმანეთზე დააწყვეს და ზემოდან მძიმე ტვირთი დაადეს. ხუთი წლის განმავლობაში ფირფიტებს შორის წარმოიქმნა ტყვიისა და ოქროს ნარევის 1 მმ სისქის ფენა (სურ. 4).

სურ. 4. დიფუზია მყარ სხეულებში

როგორ გავზარდოთ დიფუზიის სიჩქარე? გავიხსენოთ, რომ შაქარი ან მარილი ცხელ წყალში უფრო სწრაფად იხსნება, ვიდრე ცივში და ამის ახსნა ვცადოთ, ტემპერატურის მატება მოლეკულების მოძრაობის სიჩქარეს დავუკავშიროთ. მართლაც ასეა. ნივთიერების ტემპერატურის მატება ხომ ნაწილაკების ენერგიის ზრდას უნდა ნიშნავდეს, ანუ ნაწილაკი მეტად „ენერგიული“ უნდა გახდეს და მეტი სიჩქარით იმოძრაოს. შესაბამისად, ტემპერატურის მომატებით ნივთიერებათა შერევის მეტი შესაძლებლობა ჩნდება.

ნივთიერებათა თავისთავადი შერევის პროცესს, როდესაც დიფუზია მხოლოდ ერთი მიმართულებით მიმდინარეობს, ოსმოსი ეწოდება.

განვიხილოთ ცდა: წყალში ჩავუშვათ შაქრით სავსე პერგამენტის პარკი. რამდენიმე წუთში პარკი წყლით აივსება და შაქარი წყალში გაიხსნება (ნახ. 4).

ნახ. 4. ოსმოსის მოვლენის მექანიზმი

ავხსნათ ეს მოვლენა. სურათზე ჩანს, რომ პერგამენტის (მას შეიძლება მემბრანა ვუწოდოთ) ვიწრო ფორებში წყლის მოლეკულები გადის, შაქრის მოლეკულები კი ვერა. ხომ არ არის ეს განპირობებული წყლისა და შაქრის მოლეკულების განსხვავებული ზომით? დიახ, ნამდვილად ასეა. წყლის მოლეკულა შეიცავს ერთ ატომ ჟანგბადს და ორ ატომ წყალბადს, შაქრის მოლეკულა კი გაცილებით დიდია: იგი შეიცავს ნახშირბადის თორმეტ, წყალბადის ოცდაორ და ჟანგბადის თერთმეტ ატომს. წყლის მოლეკულა შედარებით პატარაა, ის გაივლის პერგამენტის კედლის ფორებს და შეაღწევს შაქრიან პარკში. მას უკან, საპირისპირო მიმართულებითაც შეუძლია მოძრაობა. შაქრის მოლეკულა კი დიდია და პერგამენტის პარკიდან გარეთ, წყალში ვერ გამოდის. სწორედ ამით აიხსნება დიფუზიის ერთი მიმართულებით (წყალი  შაქარი) მიმდინარეობა. ნახაზზე სწორედ ოსმოსის შემთხვევაა წარმოდგენილი.

განსაკუთრებული როლი აკისრია ოსმოსს ცოცხალ ბუნებაში – ჟანგბადი ადამიანის ორგანიზმში ოსმოსურად – კანის გავლით აღწევს. ოსმოსის გზით მიმდინარეობს საკვები ნივთიერებების გადასვლა ცოცხალი ორგანიზმის სისხლში (სურ.5), საკვები ნივთიერებების შეღწევა ნიადაგიდან მცენარის ფესვებში.

სურ. 5. ოსმოსი უჯრედში

ასევე მნიშვნელოვანია დიფუზია წარმოებაში. ლითონების შეერთებას, შედუღებას, ქრომირებას, მონიკელებას სწორედ დიფუზია უზრუნველყოფს. დიფუზია ხელს უწყობს აგრეთვე ატმოსფერული ჰაერის შემადგენლობის ერთგვაროვნებას დედამიწის ზედაპირთან, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სასიცოცხლო პროცესებისთვის.

ახლა უკვე გასაგებია, რომ იმ ნივთიერების მოლეკულებმა, რომლებიც ჩრდილოამერიკული მგლის ან ახალზელანდიური კივის მსხვერპლის კანიდან აორთქლდა, ჰაერში დიფუზიის საშუალებით მიაღწია მტაცებლის მახვილ ყნოსვის ორგანომდე და ოსმოსის საშუალებით აღაგზნო მისი რეცეპტორები.

ამრიგად, დიფუზიის მოვლენის შესწავლით, ყოფა-ცხოვრებიდან მოყვანილ მაგალითებზე დაკვირვებით, მოვლენების მიზეზშედეგობრივი ანალიზით და გამოტანილი დასკვნებით მოსწავლეები სიღრმისეულად გაიზრებენ ორ უმნიშვნელოვანეს ფაქტს: ნივთიერება ნამდვილად შედგება უმცირესი ნაწილაკებისგან (მოლეკულებისა და ატომებისგან) და ეს ნაწილაკები მუდმივად მოძრაობენ (XI კლასი, მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიის  I და II დებებულებები).

გამოყენებული რესურსები:

1. ილუსტრაციები დიფუზიის და ოსმოსის შესახებ

https://www.askwillonline.com/2017/07/osmosis-biology.html

2. ა. პერიშკინი, ნ. როდინა. ფიზიკა, VII კლასი. 1989 წ.
3. ელენე სურგულაძე, მანანა კასრაძე. ფიზიკა, VII კლასი, 2003 წ.
4. გიორგი გედენიძე, ეთერ ლაზარაშვილი. ფიზიკა, VII კლასი. 2001 წ.

საგანმანათლებლო სივრცეში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება მოსწავლეთა ინტერესებისა და უნარების მიხედვით საგაკვეთილო პროცესის დაგეგმვა-წარმართვას, როცა გარემო მოსწავლეებისთვის ნაკლებად დაძაბულია. სასწავლო სივრცის მოწყობა უკავშირდება შიდა დიფერენცირებულ მიდგომებს პედაგოგიკაში. გაკვეთილი, რომელიც დაკომპლექტებულია განსხვავებული უნარებისა და დონის აღსაზრდელებით, მაგრამ ერთი ასაკობრივი საფეხურის ფარგლებში და სასწავლო პროცესი მიმდინარეობს ჰომოგენურ თუ ჰეტეროგენურ სამუშაო ჯგუფებში, წყვილებში, ინდივიდუალიზებული თუ დამოუკიდებელი მუშაობის პირობებში, განსხვავებული სასწავლო დროით, დავალებებით, სასწავლო მასალებითა და მეთოდებით, სახეზეა გაკვეთილის შიდა დიფერენცირება. როცა აღნიშნული სამუშაო ფორმების ვარირება ხდება, ვიღებთ გაკვეთილის დიფერენცირებას, რომელიც, თავის მხრივ, ითვალისწინებს დიფერენცირებულ მიდგომებს.

ამდენად, შიდა დიფერენცირებული გაკვეთილის თავისებურებათა კვლევა-განხილვის პროცესში გამოიკვეთა შიდა დიფერენცირებული გაკვეთილის მოდელები:

• ერთ-ერთი მოდელის მიხედვით, შიდა დიფერენცირებაში ძირითადი საგაკვეთილო კონცეფციები ემყარება რეფორმატორული პედაგოგიკის იდეებს, როგორებიცაა გაჩერებებით სწავლება, თავისუფალი დავალება და მუშაობა დალტონ გეგმით.
• სასწავლო–თეორიული კონცეფციები, რომელებიც შიდა დიფერენცირებული გაკვეთილის კიდევ ერთ მოდელს ქმნის, არის სასწავლო ავტონომია და კოოპერატიული სწავლება. ისინი ეფუძნება გაკვეთილის პროდუქტიულობისა და უცხო ენის გაკვეთილზე ენობრივი კომპეტენციების გამომუშავების თვალსაზრისით კომპლექსურ ხედვას, რასაც შიდა დიფერენცირებაში არსებითი როლი ენიჭება საჭირო საგაკვეთილო შინაარსობრივი ცვლილებებისა და ეფექტური მეთოდური მიდგომების გამოყენების მიზნით.
• ჯგუფური სწავლება დიფერენცირებულ მიდგომებში კიდევ ერთ მოდელს ქმნის. ის გულისხმობს ისეთ შემთხვევას, როცა ორი პედაგოგი საგაკვეთილო პროცესში სხვადასხვა მოსწავლის ინდივიდუალურ საჭიროებებს ითვალისწინებს და ამგვარად წარმართავს სასწავლო პროცესს.
• წყვილებსა და ჯგუფებში მუშაობა შიდა დიფერენცირების მოდელებს შორის ყველაზე გავრცელებულ ფორმებს განეკუთვნება, განსაკუთრებით – სასკოლო სისტემაში. თეორიული მასალის გაცნობა ხშირად პრაქტიკული ქმედების სახელდებას ახდენს. ამ შემთხვევაშიც მსგავს მოვლენასთან გვაქვს საქმე.

რაც უფრო მჭიდროა ძირითადი საგაკვეთილო კონცეფციებისა დიფერენცირებული გაკვეთილის თავისებურებათა კავშირი, მით უფრო მყარია გაკვეთილის სტრუქტურული ერთეულების, კერძოდ, მეთოდების, შესრულების ფორმების, დავალებებისა და გაკვეთილის შემადგენელი კომპონენტების მიზეზშედეგობრივი კავშირი.

კოოპერაციული, მოსწავლეზე ორიენტირებული გაკვეთილის შიდა დიფერენცირების ფორმა ზემოთხსენებულთა შორის საუკეთესოდ მიიჩნევა. ამ შემთხვევაში იგულისხმება საერთო ჯგუფური მუშაობის პირობებში ისეთი გაკვეთლის ატარება, რომელშიც მოსწავლეთა განსხვავებული თავისებურებები მაქსიმალურადაა ითვალისწინებული. აქ, უპირველეს ყოვლისა, მოიაზრება მაქსიმალური ავტონომია და მოსწავლეთა ურთიერთმხარდაჭერა, განურჩევლად მათი განმასხვავებელი თავისებურებებისა. გაკვეთლის ჩატარება შესაძლებელი და უფრო მეტიც – პროდუქტიულია იმდენად, რამდენადაც სწორედ განსხვავებულობაა ამოსავალი წერტილი. ეს განსხვავებული თავისებურებები ქმნის ჯგუფური მუშაობის შესაძლებლობას. მადიფერენცირებელი საშუალებებისა და სოლიდარული ურთიერთობების პირობებში ჯგუფის მიღმა შესაძლოა შევხვდეთ ჰეტეროგენურობის ექსტრემალურ ფორმებსაც.

დიდაქტიკური დიფერენცირება უცხოურ პედაგოგიკურ ლიტერატურაში წარმოდგენილია როგოგორც ქცევა და პედაგოგიური პრინციპი, რომელიც საერთო საგაკვეთილო პროცესშია ინტეგრირებული და მოიცავს საკითხებს გაკვეთილის მიზნის, პრინციპების, შინაარსის, ასევე საგაკვეთილო სტილის ერთიანობის შესახებ, რომელიც განაპირობებს კლასში ან ჯგუფებში მოსწავლეთა სოციალურ ინტეგრაციას. მას საფუძვლად უდევს პიაჟეს თეორია და პედაგოგიური შეხედულებები მოსწავლის დამოუკიდებელი მუშაობის შესახებ. დიდაქტიკური დიფერენცირება აღიქმება როგორც თემათა ინტეგრაციასა და გაერთიანებაზე აგებული ინტერაქცია. მისი ფილოსოფიურ-ეთიკური საფუძველი, ფსიქოთერაპევტ რუთ კონის მიხედვით, არის ჰუმანისტური ფსიქოლოგია როგორც შემავსებელი კომპონენტი. ცნობილია, რომ თვითაქტივაცია და საკუთარი პასუხისმგებლობის გაცნობიერებით ქცევა-საქმიანობა ადამიანის ცხოვრების თანამდევია. ცოცხალი სასწავლო პროცესის შექმნისა და განვითარების მიზნით თერაპიულ და სოციალურ სივრცეში იქმნება მეთოდი TZI (თემათა ცენტრალიზებაზე აგებული ინტერაქცია). მისი მიზანია, მოიძებნოს ბალანსი ცალკეულ, ჯგუფურ და თემატურ დონეზე, რათა კოგნიტიური და ემოციური სწავლება გახდეს შესაძლებელი. ყველაფერი ტრიალებს სამკუთხედზე თემა, მე და ჩვენ. თემათა ცენტრალიზებაზე აგებულ ინტერაქციაში ცენტრალური ფიგურა მოსწავლეა, მასთან ერთად მუშაობა, სასწავლო მიზნები და თემები. მხოლოდ ამ სამი ფაქტორის ბალანსითაა შესაძლებელი კარგი გაკვეთილის აგება. თემათა ცენტრალიზებაზე აგებული ინტერაქცია ხასიათდება როგორც ინდივიდუალური სწავლის მხარდაჭერით, ისე, მახასიათებელი მსჯელობის გამო, სოციალური უნარებითაც. შიდა დიფერენცირებული გაკვეთილის საერთო კონცეფციები და მისი სქემა მოიცავს მადიფერენცირებელ ღონისძიებებს. ამის საფუძველზე ჩნდება კითხვები, რომლებიც უმთავრესია თემათა ცენტრალიზებაზე აგებული ჯანსაღი ინტერაქციისთვის:

• შეესაბამება თუ არა საგაკვეთილო ფორმები საგაკვეთლო მიზნებს?
• იძლევა თუ არა დიდაქტიკური მახასიათებლები ყველა მოსწავლის სწავლის საშუალებას? არის კი შესაძლებელი ეფექტური მუშაობა?
• მოსწავლეებს მოეთხოვებათ თუ არა დამოუკიდებელი აქტივობები?
• რამდენად თანაბარწონიანია დამოუკიდებელი სწავლისა და სოციალური სწავლის წონა?
• იძლევა თუ არა დიდაქტიკური დიფერენცირება კრეატიულობისა და დამოუკიდებლობის საშუალებას?
• სწორად მიმდინარეობს თუ არა წინაპირობების დაცვით საგაკვეთილო ფორმების ცვლილება?
• რამდენად ადაპტირებადია დიდაქტიკური დიფერენცირება, რათა მოსწავლეთა განსხვავებული შესაძლებლობები, სასწავლო შინაარსი და სწავლისა და სწავლების პროცესის საფეხურები მაქსიმალურად იქნეს გათვალისწინებული?
• რამდენადაა შესაძლებელი სასწავლო შინაარსისა და გამოყენებული მეთოდების ოპტიმიზაცია?

ამრიგად, დიფერენცირებული სწავლების მიდგომების აქტიური დაგეგმვა სასწავლო პროცესში შესაძლებელია წარმატებულად წარიმართოს საგაკვეთილო ნორმებისა და სასწავლო შინაარსის მუდმივი მონაცვლეობის ფონზე, სადაც ცვილილების აუცილებლობას განაპირობებს აღსაზრდელთა განსხვავებული შესაძლებლობები და ინტერესები.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1. Bönsch, Manfred. Differenzierung in Schule und Unterricht. Ansprüche Formen, Strategien. München, Ehrenwirt, 1995
2. Conen, Elizabeth G. Implementation und Organisation des kooperativen Lernens. in: Günter L. Huber (Hrsg.) Neue Perspektiven der Kooperation. Hohengehren, Schneider Verlag, 1993
3. Drevs, Ursula (u.a.). Einführung in die Grundschulpädagogik. Weinheim/Basel, Beltz Verlag, 2000

სიტყვები, რომლებიც წერილის მკითხველისთვის ვთარგმნე, ფრანსუა ტრიუფოს იმ ინტერვიუდანაა, 1976 წელს გამოსულ მის შესანიშნავ ფილმს, „ჯიბის ფულს“ რომ ეხება: „ჩემს ფილმებს ხშირად აქვს რაღაც ისეთი, რასაც დიდაქტიკური ასპექტი შეიძლება დაერქვას. მე თვითონ არეულ-დარეულად ვსწავლობდი, ძალიან ადრე შევწყვიტე სწავლა… და, ალბათ, ცოტა არ იყოს, საკრალიზებას ვახდენ სკოლის ფუნქციის – პედაგოგიური ფუნქციის. ამის გამოა, გაკვეთილებს რომ არ ვატარებ. მირჩევნია, სადღაც, ჩემთვის, ფილმები გადავიღო და მერე ვაჩვენო“. ბავშვებს ფრანსუა ტრიუფოზე დიდი მეგობარი და გულშემატკივარი, ალბათ, არც ჰყოლიათ. გაუსაძლისად მძიმე ბავშვობა სხვებსაც ჰქონიათ და ეს გამოცდილება მათ ნამუშევრებშიც ოსტატურად ასახულა, მაგრამ აქ სხვა შემთხვევაა – ავტორი შემართებით იბრძვის ყველაზე უუფლებოების დასაცავად და ფილმებს იმ იმედით იღებს, რომ ეკრანზე ნანახი რაღაცას შეცვლის სხვების ცნობიერებაში – ვის ხელშიც ბავშვის დღევანდელი დღე და მომავალია.

„ჯიბის ფულის“ ნახვის შემდეგ ისღა დამრჩენოდა, ამ ფილმზე დამეწერა – სწორედ მათი ყურადღების მისაპყრობად, ვისაც ბავშვებთან ურთიერთობა ყოველდღიურად უხდებათ. მერე რა, რომ მისი გადაღებიდან ათწლეულებია გასული. უყურეთ და დარწმუნდებით, რომ ბევრი არაფერი შეცვლილა მშობლების, მასწავლებლების, უფროსების დამოკიდებულებაში. დღესაც ისევე არ ესმით ბავშვების, როგორც 70-იან წლებში. დღესაც ისევე იოლად შეიძლება იქცნენ ისინი უსამართლობის მსხვერპლად.

და თუ მისაბაძ მაგალითს ეძებთ, ისიც აქვეა: მესიე რიშე – ფრანსუა ტრიუფოს მთავარი აზრების გამხმოვანებელი, მასწავლებელი, რომელიც თითქმის ყოველთვის პოულობს სწორ სიტყვებს, სწორ გამოსავალს.

მეორე მასწავლებელი – მადმუაზელ პეტი უფრო ახლოსაა მათთან, ვისი სახეებიც სკოლის წლებიდან მახსოვს. უფროსები, რომლებიც უფრო მექანიკურად ასრულებენ თავიანთ მოვალეობებს, ვიდრე მოცემული სიტუაციისა და საკუთარი ამოცანის ბოლომდე გაცნობიერებით.

ბავშვობა კი ყველგან ბავშვობაა. ამ ფილმში ბევრი სიხარულიცაა, მხიარული თავგადასავლები, გადარჩენის დაუჯერებელი ისტორია, ცნობისმოყვარეობით გადაგმული ნაბიჯები, სიყვარული, სიახლოვის სურვილის პირველი ნიშნები, პირველი კოცნა… ეს არ არის სტერილური გარემო, რომელსაც ბავშვებზე გადაღებული ფილმისგან შეიძლება ველოდეთ. აქ მასწავლებელიც კი შეყვარებულთან ერთადაა მოსწავლეებითა და მშობლებით გადავსებულ კინოდარბაზში.

ყველა ამბავი თითქმის თანაბრად გტაცებს თვალს – ყოველი პატარა გმირის გამოჩენა გიხარია. თუმცა ორი ბიჭი მაინც გამოირჩევა: პატრიკი და ჟიულიენი. პატრიკი გაფართოებული თვალებით შესცქერის ქალებსა და გოგოებს, ნამდვილსა თუ დახატულს. ცნობისწადილით სავსე მზერა აქვს – საიდუმლოს ამოსახნელად მზადმყოფის. ჟიულიენი კი შემზარავ პირობებში ცხოვრობს: სახლი სახლს არ ჰგავს, ყოველდღე სცემენ, თავის გასატანად ქურდობისა და მაწანწალობის გზაზე დადგომას აიძულებენ. კლასში არაფერს იმჩნევს, არც სილაღე დაუკარგავს ბოლომდე. კარგი ბიჭია, გადასარჩენი. და, ალბათ, მადმუაზელ პეტივით დაბრმავებული უნდა იყო, რომ მისი გასაჭირი ვერ შეამჩნიო.

„ყველა იმ უსამართლობას შორის, რაც კი ამქვეყნად არსებობს, ყველაზე საშინელი და საზიზღარი ბავშვის მიმართ გამოვლენილი უსამართლობაა“, – ამას მესიე რიშე ამბობს ფილმის დასასრულს, როცა მთელ კლასს ესაუბრება ჟიულიენის შემთხვევაზე, საკუთარ ბავშვობაზე და ბევრ სხვა რამეზე. ამ დროს, არც მეტი, არ ნაკლები, მასწავლებლის მაგიდაზე ზის, მოსწავლეები კი სმენად არიან ქცეული. „მეც მძიმე ბავშვობა მქონდა, – ეუბნება მათ. – მართალია, ნაკლებად ტრაგიკული, ვიდრე ჟიულიენის, მაგრამ მაინც. მახსოვს, ერთი სული მქონდა, როდის გავიზრდებოდი, რადგან ვგრძნობდი, რომ უფროსებს ყველაფრის უფლება ჰქონდათ. შეეძლოთ ისე ემართათ საკუთარი ცხოვრება, როგორც სურდათ. თუ უფროსი უბედურია, შეუძლია ცხოვრება თავიდან დაიწყოს, უბედური ბავშვი კი ასე ვერ მოიქცევა“. გრძელი მონოლოგია – ისეთი სიმართლით, რომლის მსგავსსაც მშობლისა თუ მასწავლებლის პირიდან იშვიათად გაიგონებ. სწორედ იმიტომ, რომ ცუდი მოგონებები დამრჩა ბავშვობიდან და კიდევ იმიტომ, რომ არ მომწონს, როგორ ექცევიან ბავშვებს, გადავწყვიტე, იმ საქმისთვის მომეკიდა ხელი, რასაც ახლა ვაკეთებ – მასწავლებელი გავმხდარიყავიო. მესიე რიშე მოსწავლეებს არც იმას უმალავს, რომ ცხოვრება ადვილი არ არის – მძიმეა, მაგრამ ლამაზი – და რომ ბრძოლა მოუწევთ სამართლიანობისთვის, ხმის უფლების მოპოვებისთვის. საუბარს კი ასე ამთავრებს: „დრო სწრაფად გადის და ის დღეც მოვა, როცა თქვენც გეყოლებათ შვილები. თუ გეყვარებათ, მათაც ეყვარებით. თუ ვერ იგრძნობენ, რომ გიყვართ, მაშინ სიყვარულს, სითბოსა და სინაზეს სხვა ადამიანების მიმართ გამოავლენენ. ან რაღაც სხვის მიმართ… ასეთია ცხოვრება! ყველას, ყოველ ჩვენგანს გვჭირდება, რომ ვუყვარდეთ“.

ასეთია ცხოვრება. მძიმე, მაგრამ ლამაზი.