სანამ მოსწავლეები და მათი ოჯახები ბოლოდროინდელ გამოწვევებს უმკლავდებიან, სასურველია, მასწავლებლებმა მხოლოდ ისეთი დავალებები მისცენ, რომლებიც მართლაც მნიშვნელოვანია.

როგორ შევცვალოთ საშინაო დავალება დისტანციური და ჰიბრიდული სწავლებისას? მოსწავლეები ისედაც ძალიან ბევრ დროს ატარებენ ეკრანებთან; რატომ დავუმატოთ საეკრანო დრო? რა არის დავალების მიზანი?

ზოგჯერ მასწავლებლებმა დანამდვილებით არც იციან, რამდენი და როგორი დავალება მისცენ მოსწავლეებს. მით უმეტეს – დისტანციური სწავლებისას, როცა ზოგიერთმა სკოლამ საერთოდ აკრძალა საშინაო დავალებები ან შეცვალა მათდამი მიდგომა. მაგრამ თუ ხართ მასწავლებელი, რომელსაც უწევს საშინაო დავალების მიცემა, ან სკოლის ადმინისტრაციის წარმომადგენელი, რომელმაც საშინაო დავალებების პოლიტიკა უნდა შეიმუშაოს, ქვემოთ მოყვანილი რჩევები შეიძლება გამოგადგეთ.

ხუთი რჩევა, რათა საშინაო დავალება უფრო შინაარსიანი გავხადოთ

1. ეკრანს მიღმა კითხვა. წიგნები, წიგნები, წიგნები. განურჩევლად იმისა, მოსწავლეები თვითონ აირჩევენ წიგნებს თუ მასწავლებელი შეურჩევს, კითხვა (ან აუდიოწიგნების მოსმენა) მისაღები დავალებაა. მოსწავლეებმა ნებისმიერი სახით (ონლაინ, წერილობით…) შეიძლება ჩააბარონ ანგარიში წაკითხულის შესახებ.

2. ნაკლები მეტია. სამწუხაროდ, მათემატიკის მასწავლებლებს სჩვევიათ დავალების ასეთი ფორმით მიცემა: “შეასრულეთ სავარჯიშოები 1-დან 45-მდე”. სჭირდებათ კი მოსწავლეებს ერთი და იმავე უნარის ისევ და ისევ გამეორება? ნაცვლად ამისა, შეგიძლიათ შეარჩიოთ ოთხი-ხუთი მრავალსაფეხურიანი ამოცანა უნარების გასავარჯიშებლად და გამოსაყენებლად. ან შესთავაზოთ არჩევანი: “ამ ათი ამოცანიდან შეარჩიეთ ხუთი”.

ჰუმანიტარულ და საბუნებისმეტყველო დისციპლინებში აჯობებს, მოსწავლემ ერთ ვრცელ შედარება-დაპირისპირების კითხვას გასცეს პასუხი, ვიდრე სახელმძღვანელოს მთელი თავი განიხილოს.

3. პერსონალიზებული საშინაო დავალება. ბევრ მოსწავლეს (ისევე როგორც ზრდასრულებს) საკუთარ თავზე საუბარი უყვარს. თუკი მოსწავლე მოირგებს დავალებას, მეტად მოტივირებულიც იქნება მის შესასრულებლად. მაგალითად, შესაძლოა მოეწონოს პერსონაჟის შედარება საკუთარ თავთან ვენის დიაგრამის მეშვეობით ან აღწეროს გამოგონილი სუპერგმირი უცხო ენის გაკვეთილზე შესწავლილი სიტყვების გამოყენებით.

4. ოჯახის ჩართულობა. ნუ უგულებელყოფთ ამ გზას, მაგრამ უფრო ფაქიზად მოეკიდეთ, განსაკუთრებით – ახლა, როცა ბევრი მშობელი და მზრუნველი ძალიან გადატვირთულია. სანამ მოსწავლეს საოჯახო დავალებას მისცემდეთ, გაარკვიეთ, რა ვითარებაა მის ოჯახში, ვინმე არახელსაყრელ მდგომარეობაში რომ არ ჩააყენოთ. მიეცით ოჯახებს საკმაო დრო ასეთი დავალების შესასრულებლად.

თუ შესაძლებელია, სთხოვეთ მოსწავლეებს, გადაიღონ ვიდეო იმის შესახებ, როგორ ასწავლიან ახალ ცნებას ოჯახის წევრებს. მაგალითად, წილადების შესწავლისას შეუძლიათ წარმოადგინონ საოჯახო რეცეპტი, რომელიც მორგებულია ნაკლებ ან მეტ ულუფას. დაავალეთ გამოცანის ან მათემატიკური თავსატეხის ოჯახთან ერთად განხილვა და ამ დროს მოსმენილი სხვადასხვა პასუხის ჩამოწერა.

რაც არ უნდა დაავალოთ, ეცადეთ, დავალება მსუბუქი იყოს. და არ მისცეთ მსგავსი დავალებები მეტისმეტად ხშირად.

5. შებრუნებული საშინაო დავალება. მოსწავლეებს ღლით სასწავლო ვიდეოების ყურება, მაგრამ შესაძლოა სასარგებლო აღმოჩნდეს რამდენიმე მოკლე, კარგად დაგეგმილი ვიდეოს ნახვა საკლასო დისკუსიის წინა საღამოს. შეგიძლიათ, ვიდეოს დაურთოთ მოკლე Google Form ვიდეოს შესახებ კითხვებით. გამოიყენეთ შებრუნებული სწავლება ზომიერად, რათა მას სიახლე და უნიკალურობა შეუნარჩუნოთ.

რაც შეეხება შეფასებას, უფროს მოსწავლეებს შეუძლიათ, თავიანთი ნამუშევრები თანატოლებს მისცენ შესაფასებლად. გამონახეთ დრო მოსწავლეებისთვის იმის ასახსნელად, როგორ შეაფასონ კონსტრუქციულად ერთმანეთის ნაშრომები. ოღონდ ეს მეთოდი არ უნდა გამოვიყენოთ შემაჯამებელი დავალებების დროს და აუცილებლად გავუწიოთ მეთვალყურეობა. შეიძლება დიფერენცირებისთვის მისი გამოყენებაც, მოსწავლეთა შესაძლებლობებისა და მზაობის მიხედვით.

თუ საშინაო დავალებებთან მიმართებით თქვენი სკოლის პოლიტიკა საშუალებას გაძლევთ, ეცადეთ, შემოქმედებითად მიუდგეთ დავალებების მოფიქრებას და გაითვალისწინოთ:

– რას ასწავლის ან შესძენს მოსწავლეს ეს სამუშაო?

– ღირს ამაზე დროის დახარჯვა?

– დაძაბულობას ხომ არ გამოიწვევს ეს დავალება მოასწავლის ოჯახში?

თუ საშინაო დავალებას შემომქდებითად მოვეკიდებით, მოსწავლეებს შესაძლოა მისი მიღება გაუხარდეთ კიდეც.

წყარო: https://www.edutopia.org/article/5-keys-successful-homework-assignments-during-remote-learning

ილია ჭავჭავაძეს სამუშაო კაბინეტში სხვა სურათებთან ერთად მდიდრულ ჩარჩოებში ჩასმული სამი პორტრეტი ეკიდა: შოთა რუსთაველისა, ერეკლე მეორისა და ჯუზეპე გარიბალდისა. პირველი ქართული  პოეზიის მშვენებად  მიაჩნდა, მეორესთან საქართველოს ტრაგიკულ ბედს აკავშირებდა, მესამე კი მისი საყვარელი და გამორჩეული გმირი იყო, იტალიის ეროვნული გაერთიანებისთვის თავდადებული მებრძოლი. ის მასში აღტაცებასა და პატივისცემას იწვევდა. იტალიიდან საქართველოშიც მძლავრად გაისმოდა „ხმები სიმართლისა“, ბოროტებას რომ თრგუნავდა. ილიას მეგობართა გადმოცემით, სულ ახალგაზრდა ჭავჭავაძეს მოხალისედაც კი უნდოდა თურმე წასვლა ჯუზეპე გარიბალდის რაზმში. ყმაწვილური ოცნება ერის თავისუფლებაზე ფიქრს გადაეჯაჭვა, მალე ილია თვითონ გახდა საქართველოში ფართოდ გაშლილი ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მეთაური. თავისი საზოგადოებრივი მოღვაწეობითა და შემოქმედებით მან გააღვიძა და აამოძრავა ხალხი და გულში მძლავრად ჩაუბეჭდა იდეა თავისუფლებისა. „ჩვენი თავი ჩვენადვე უნდა გვეყუდნოდესო“, – ამ სიტყვებმა გამოაფხიზლა ქართველები და ერმა დაიწყო ფიქრი და მოქმედება რუსეთის იმპერიისგან თავდასაღწევად. უძველესი კულტურის ქართველი ერი, ღირსებააყრილი და დაბეჩავებული, ილიამ ფეხზე წამოაყენა და თავისი მოწამეობრივი მსხვერპლით გამოისყიდა.

ჯუზეპე გარიბალდი ილიასთვის იქცა თავისუფლებისთვის მებრძოლის იდეალად და 1860 წელს სწორედ მას მიუძღვნა ლექსი „მესმის, მესმის“. ამ დროს გარიბალდი ისევ აქტიურად იბრძოდა მოხალისე რაზმებთან ერთად იტალიის გაერთიანებისთვის. იტალიაში ამტყდარი ბრძოლის ყიჟინა პოეტს იმედს აღუძრავდა და ანატრებინებდა: „ღმერთო, ღმერთო! ეს ხმა ტკბილი / გამაგონე ჩემს მამულში“.

ილიას სიყვარული ჯუზეპე გარიბალდის მიმართ გაგვახსენა თანამედროვე ავსტრიელი მწერლის, გლორია კაიზერის, რომანმა „ანიტა გარიბალდი“, რომელშიც წარმოჩენილია ჯუზეპე გარიბალდის ხიფათიანი ცხოვრების თანამგზავრის, მისი მეუღლისა და თანამებრძოლის ბედი. მწერალს მის შესახებ ძალიან მცირე დოკუმენტური მასალა ჰქონდა, თუმცა, როგორც თვითონვე აღნიშნავს ბოლოსიტყვაობაში: „დოკუმენტების  სიმცირე, ერთი მხრივ, მირთულებდა მისი ცხოვრების ზუსტ ასახვას, მეორე მხრივ კი მიმსუბუქებდა კიდეც, უფრო მეტი ფანტაზიისა და თავისუფლების საშუალებას მაძლევდა“.

რომანის მთავარი გმირი, რა თქმა უნდა, ანიტაა, მაგრამ მასთან ერთად ცოცხლდება ლეგენდარული ჯუზეპე გარიბალდის სახეც, მისი თავდაუზოგავი ბრძოლაც. მწერალი შთამბეჭდავად ხატავს ამ ჯიუტი,  თავზე ხელაღებული, უშიშარი, თავისუფლების იდეისთვის თავგანწირული ადამიანის ხასიათს ბრძოლის ველზე თუ ოჯახში, მებრძოლებსა და ახლობლებთან ურთიერთობაში. წიგნში ცოცხლდება XIX საუკუნის 40-60-იანი წლების ევროპის მშფოთვარე  ცხოვრება. მწერალი ახერხებს მოიხელთოს და ასახოს ეპოქის სული, რომელიც ცალკეულ გმირებში პოულობს გამოძახილს.

ანიტა თავის ლეგენდარულ მეუღლესთან ერთად იბრძოდა იტალიის თავისუფლებისა და გაერთიანებისთვის. უბრალო ბრაზილიელი გოგონა საქვეყნო იდეამ ისე გაიტაცა, რომ თავისი ხანმოკლე სიცოცხლე ამ ბრძოლას შესწირა. თავისი თავგანწირვით ჟანა დარკს და სხვა იმ ქალებს მიემსგავსა, დელაკრუას ნახატებზე თავისუფლების  დროშას რომ აფრიალებენ. ეს დროშა მათ დაუმორჩილებლობასა და თავისუფლებისკენ სწრაფვას გამოხატავს. საქართველოს ისტორიაშიც მრავლად იყვნენ ასეთი ქალები, მათ შორის, უპირველესად, მაია წყნეთელისა და თამარ ვაშლოვნელის სახელები წამოტივტივდება. ამიტომ ქართველი მკითხველისთვის საინტერესო იქნება ის ვნება, რომელსაც განიცდიდა ახალგაზრდა ანიტა გარიბალდი, მოულოდნელად აღმოჩენილი ბრძოლის შუაგულში, სისხლითა და ცხედრებით გარემოცული, მონასტრის მყუდრო გარემოდან ცხოვრების ქარიშხლიან შუაგულში მოხვედრილი.

გლორია კაიზერმა რომანის შესაქმნელად მოიპოვა  არა მხოლოდ ისეთი მნიშვნელოვანი დოკუმენტები, როგორებიცაა ანიტას დაბადების მოწმობა, ნათლობის რეგისტრაცია, ქორწინების ცნობა, არამედ მოიძია თვით ანიტას ხელით დაწერილი რამდენიმე წერილიც, რომლებიც ლაგუნაში ძვირფასი რელკვიებივით ინახება. მწერლის  წარმოსახვას ძალას მატებდა რამდენიმე მემორიალური დაფა და ის ადგილებიც, სადაც ბრძოლები გაიმართა. თითქმის ყველა მემორიალურ დაფაზე ჯუზეპე გარიბალდისთან ერთად ეწერა ანიტა გარიბალდის სახელიც. ლუიჯი როზეტი გაზეთში „El National“ ანიტას შესახებ წერდა: „ანიტა იყო თანამებრძოლი და პარტნიორი გარიბალდისა“. ვაქარიასთან გარიბალდის დამარცხების შემდეგ როზეტიმ გამოაქვეყნა სტატია სათაურით „Anita – Heroina de Amor“ („ანიტა – სიყვარულის გმირი“).

დოკუმენტების მიხედვით, ანა მარია დე იეზუ დაიბადა 1821 წლის 30 აგვისტოს,  სანტა კატარინაში (ბრაზილია),    1837 წელს   მისთხოვდა მანუელ დუარტე დე აგუიარს რიო-დე-ჟანიეიროში.  აქვე 1839 წელს გაიცნო ჯუზეპე გარიბალდი, მიატოვა ქმარი და გარიბალდისთან ერთად გაიქცა ლაგუნაში. 1839 წლის ნოემბერში გაემგზავრა რიო-დე-ჟანეიროში, ტვირთის გადასატანად. მალე ციხეში მოხვდა. 1839 წელის დეკემბერში  გენუაში ჩავიდა, საშობაოდ ესტუმრა გენუის ქალებს (1841 წელს ამ ადგილს მის პატივსაცემად დაერქვა  ანიტა გარიბალდი). ანიტას არ ჰქონდა დალხენილი ცხოვრება. იყო დრო, როდესაც  ცდილობდა, კერვით  ეშოვა  ფული, რათა ოჯახი შეენახა. 1842 წლის 26 მარტს მონტევიდეოში ანიტასა და გარიბალდის ქორწილი გაიმართა. 1848 წლის სექტემბერში იგი გარიბალდის რაზმთან შესახვედრად მაილანდში გაიქცა. 1849 წლის აპრილის ბოლოს ანიტამ ბავშვები ნიცაში დატოვა და რომში წავიდა. 1849 წლის 4 აგვისტოს იგი გარდაიცვალა სანტა-ალბერტოში. ამის შემდეგ გარიბალდიმ კიდევ კარგა ხანს იცოცხლა და 1882 წლის 2 ივნისს კუნძულ კაპრერაზე აღესრულა.

ამ მშრალი დოკუმენტების მიღმა მწერალმა მშფოთვარე სიცოცხლე დაინახა და დაგვიხატა. მან გააცოცხლა ანიტა როგორც უბრალო, მაგრამ ძლიერი ნებისყოფისა და სიყვარულისთვის თავგამეტებული ქალი, მდიდარი სულიერი სამყაროს პატრონი, გატაცებით რომ დააჭენებდა ცხენს, უნაზესი გრძნობებით გამსჭვალული დედაც რომ იყო, ვნებასა და ჟინს აყოლილი ჭირვეული ქალიც და მეოცნებეც. მწერალი რომანში წარმოაჩენს, რა თამამად გადიოდა ანიტა ზღვაში, დაღლილი, კვიპაროსების ჩრდილში ისვენებდა, მათი უცხო სურნელით თვრებოდა  და ფიქრობდა თავის უცნაურ ბედზე, დაეხეტებოდა კლდეებში, მთებზე, ეკალ-ბარდებში. გარეგნული უდარდელობისა და მხიარულების მიღმა იმალებოდა მისი მარტოსულობა და სულიერი ობლობა, ამიტომაც ოცნებობდა სულიერ მეგობარზე, წარმოიდგენდა მას როგორც იდეალურ თანამოაზრეს, როგორც მფარველ ანგელოზს, რომელიც ყოველთვის გაუგებდა, გაიზიარებდა მის ჭირსა და ლხინს. ანიტას მარტოობა აკრთობდა, თუმცა ხშირად განმარტოვდებოდა ხოლმე თავის ოცნებასთან. რომანის ქარგაში ძალიან ლამაზად არის ჩაწნული, თუ როგორ აგებს ანიტა თავისი ოცნების სახლს, სადაც სულიერ მეგობართან ერთად აპირებს მყუდროდ განმარტოებას: „ანიტამ ამ ოცნებისეული სახლის აგება იმ დღიდან დაიწყო, როცა დედამ, დონა ანტონიამ, ჯერ კიდევ პატარა გოგო მონასტერში მიაბარა. ამ ოცნებაში ჩაკარგვით ცდილობდა გაქცეოდა რისხვას, დამცირებას და სითბო იქ ეპოვა. ოცნებებსა და სიზმრებში ქვას ქვაზე ეზიდებოდა და გრავიტას მაღლობზე, ლაგუნას ზემოთ, მთაზე, საკუთარ სახლს, აუღებელ ციხესიმაგრეს აშენებდა. წლების მერეც ყველანაირ სიძნელეს, დაბრკოლებას ამ სახლზე ოცნებით უძლებდა. ჰო, მაშინაც კი, როცა  რიო-დე-ჟანეიროში ციხის წინ იდგა, როცა დაბორკილი ხელები თანდათან უსივდებოდა, როცა აქეთ-იქიდან ესმოდა: ეს ხომ ის ანიტაა, გარიბალდისთან ერთად რომ გაიქცაო. ის ამ შეძახილებსაც, ამ მძიმე წუთებს, საათებს, ქვებივით აგროვებდა და ისევ თავისი სახლის გარშემო გალავანს აგებდა. სურდა, სახლიც და ბაღიც ისეთი მყარი, განიერი სვეტებით გაემაგრებინა, რომ ყოველგვარი თავდასხმისგან დაცული ყოფილიყო“.

მწერალი ანიტას ფსიქოლოგიურ პორტრეტსაც ხატავს, იმგვარ ეპიზოდებს იგონებს მისი ბავშვობიდან, რომლებიც ნათლად წარმოაჩენს, როგორ ჩამოყალიბდა ანიტას ხასიათში შეურიგებლობა, დაუმორჩილებლობა. ანიტა მზად იყო პროტესტისთვის და არ უფრთხოდა არანაირ ძალმომრეობას. მას ბევრი რამ აკლდა ბავშვობაში, უპირველესად კი მშობლებისა და ახლობლების სიყვარული. თვითონ უზღვავი სიყვარული ჰქონდა და მისი გაცემის შესაძლებლობა სწორედ მაშინ მიეცა, როდესაც ჯუზეპე გარიბალდის რაზმელებთან მოხვდა. სრულიად ახალგაზრდა ანიტა ცხოვრებას პირისპირ შეეჯახა, გარიბალდისთან ერთად,  ხიფათიანი გზების კვალდაკვალ, მჟღავნდებოდა მისი ბუნების აქამდე დაფარული თვისებები. ის იყო ამაყი და თავდაჯერებული, მაგრამ, ამასთანავე, ნაზი და მოსიყვარულე. ბრაზილიის პატარა სოფელში  აღზრდილი, ინარჩუნებდა გულწრფელობასა და გულუბრყვილობას, ერთგვარ ინფანტილურობას, რაც მას ადამიანებთან დაახლოებაში ეხმარებოდა.

მწერალი აღწერს, რა მძაფრი შინაგანი ბრძოლების გადატანა უხდებოდა ანიტას, რა ხშირად იპყრობდა ეჭვი, როდესაც თავის ბედზე ფიქრობდა. მის თავისუფლებისმოყვარე სულს ბორკილებად ეჩვენებოდა გარკვეულ მოვალეობათა ყოველდღიური ერთფეროვნება, ამიტომაც გაექცა პირველ ქმარს და ჯუზეპე გარიბალდისთან ერთად ცხოვრების რომანტიკას დაეწაფა, თუმცა ეს რომანტიკა იყო ხიფათიანი და სისხლიანი, მაგრამ მას ეს ერჩივნა ერთფეროვნების ჭაობში დახრჩობას. სულს უხუთავდა უმოძრაო, დახავსებული გარემო, ამიტომაც მიმართა გზას, რომელმაც ცხოვრებაში ბევრი რამ ანახა და გამოაცდევინა – ღალატიც და ერთგულებაც, სიყვარულიც და სიძულვილიც, სიკეთეც და ბოროტებაც, ჭირიც და ლხინიც. მისი ცხოვრების უმთავრეს სიმბოლოდაც გზა იქცა. ეს გზა თანაბრად მიიმართებოდა მატერიალურსა და სულიერ სამყაროში. ჯარისკაცივით ჩაცმული, ცხენზე ამხედრებული, აქეთ-იქით დაეხეტებოდა, ხანაც სახლიდან სახლში მკერავად დადიოდა, გაერთიანებული იტალიის შესახებ დისკუსიებს ისმენდა, მერე ისევ გზას მიჰყვებოდა, ოღონდ ახლა ლუიჯი როსეტის პოეზიაში, ბრუნო გონსალესის მოგონებებში, ხანაც საკუთარ უსასრულო და ლამაზ ოცნებებში.

ამჯერად, გლორია კაიზერის წყალობით, „შორით მომავალი გაუბედურებული ქალის დაღლილი ნაბიჯების ნაკვალევი უდაბნოს ქვიშამ“ ვერ წაშალა. ანიტა გარიბალდიმ რომანის ფურცლებზე მოიპოვა ახალი  სიცოცხლე, ყოველი ახალი მკითხველი კი მას კვლავ და კვლავ გამოიხმობს დავიწყების ბურუსიდან და მასთან ერთად იხეტიალებს ცხოვრების ოღროჩოღროებზე, ააფრიალებს საკუთარი სისხლით შეფერილ  თავისუფლების დროშას, თანაბარი გატაცებით შესვამს სიცოცხლის ტკბილ-მწარე მათრობელა სასმისს და არ ინანებს არც ერთ წუთს, ცხოვრების ორომტრიალში დახარჯულს, ტკივილითა და სიხარულით თანაბრად გაჯერებულს.

მწერალი რომანში  საოცარი სითბოთი და სიყვარულით ხატავს მომაკვდავი ანიტას უკანასკნელ წუთებს: „ჯუზეპე კიდევ ერთხელ მოეხვია  მას, ანიტამ ისევ მოიშორა. იგი  ხშირად დაჰკვირვებია მძინარე ჯუზეპეს. ყოველთვის ისე მოკუნტულს ეძინა, როგორც ბავშვს დედის მუცელში. ანიტა ამ კაცზე  პასუხისმგებლად მიიჩნევდა თავს. სურდა, დაეცვა, მისგან ყოველი მტანჯველი ფიქრი განედევნა, ძილში საბანი გაესწორებინა, როგორც თავისი შვილებისთვის: მენოტისთვის, ტერეზიტასთვის, რიციოტისთვის.

– კომენდანტო გარიბალდი, – იყვირა უცბად უგო ბასიმ, – ავსტრიელები აქეთ მოდიან, უნდა გავიქცეთ! დონა ანიტა, ის…

უგომ რამდენიმე წუთით ქალის საწოლთან ჩაიმუხლა, ანიტა ხელზე მის სუნთქვას გრძნობდა, მაგრამ სიტყვის თქმის თავიც არ ჰქონდა. ის ვეღარაფერს ხედავდა, წყვდიადში ჩაძირული კვიპაროსების გარდა, ვეღარაფერს გრძნობდა,  სულიერი თანაზიარის ცივი ხელების გარდა“.

ანიტა ამ დროს მხოლოდ 28 წლის იყო, მაგრამ მოასწრო, ცხოვრების შუაგულში ეტრიალა, ჰყვარებოდა და, რაც მთავარია, კვალი დაეტოვებინა. მისი სიკვდილის შემდეგ გავიდა წლები და გლორია კაიზერმა  მისი სახელი ჩახუთული არქივის ჩაკეტილ უჯრებს გამოსტაცა, მისი სული გაყვითლებული მშრალი დოკუმენტების ტყვეობიდან იხსნა და რომანის ფურცლებზე კლავ გააცოცხლა მარადიული ცხოვრებისთვის.

თანამედროვე ავსტრიული და გერმანული ლიტერატურის შესანიშნავმა მთარგმნელმა მაია მირიანაშვილმა კი ამ თარგმანით ქართველ მკითხველს კიდევ ერთი საინტერესო რომანის გაცნობის საშუალება მისცა.

მართალია, National Geographic გეოგრაფებისათვის, და არა მხოლოდ მათთვის, ყოველთვის იყო და არის მათი საუკეთესო „მეგობარი“ და დამხმარე, მაგრამ ახლა, დისტანციური სწავლებისას მისი მნიშვნელობა კიდევ უფრო გაიზარდა და, შეიძლება ითქვას, რომ დღეს იგი ძალიან საჭირო და ღირებული რესურსია. National Geographic-ის საიტზე, მრავალფეროვან და საინტერესო გეოგრაფიულ ინფორმაციასთან ერთად, შეგიძლიათ გაეცნოთ გაკვეთილის გეგმებს, სასწავლო მასალებსა და რესურსებს, და რაც მთავარია, გეოგრაფიულ რუკებს. უფრო მეტიც პროგრამა https://mapmaker.nationalgeographic.org/-ის გამოყენებით თქვენ თავად შეგიძლიათ შექმნათ რუკები.

გთავაზობთ ამ ონლაინინსტრუმენტის გამოყენების ინსტრუქციას და ვიმედოვნებთ, რომ გაკვეთილზე ინტენსიურად და ეფექტიანდ გამოიყენებთ ამ პროგრამას.

რა არის National Geographic MapMaker Interactive?

MapMaker Interacive ონლაინრუკების ინსტრუმენტია, რომელიც მასწავლებლებსა და მოსწავლეებს საშუალებას აძლევს, შეისწავლონ მსოფლიო საიტზე მოცემული რუკების თემების, მონაცემებისა და ინსტრუმენტების გამოყენებით. ონლაინრუკების დახმარებით მოსწავლეებს უადვილდებათ ვიზუალური აღქმა და იმის დადგენა, როგორ ურთიერთქმედებენ ჩვენს პლანეტაზე ერთმანეთთან დაკავშირებული სოციალური და ფიზიკური სისტემები.

ინტერნეტგვერდზე მრავალფეროვანი საბაზისო რუკებიდან შეგიძლიათ აირჩიოთ სწორედ ის რუკა, რომელიც თქვენი ინფორმაციის რუკაზე გადასატანად გამოგადგებათ. National Geographic MapMaker Interactive საშუალებას გაძლევთ შეისწავლოთ სხვადასხვა სივრცული მოვლენა ან პროცესი, თუ თქვენს უკვე შერჩეულ საბაზისო რუკას წინასწარ მოძიებულ მონაცემებს დაამატებთ.

საბაზისო რუკებზე აღნიშნულია მსოფლიოს ქვეყნები, მათი ადმინისტრაციული საზღვრები, ქალაქები, დაცული ტერიტორიები, მაგისტრალები, გზები, რკინიგზები, წყლის ობიექტები, შენობები და სხვა ობიექტები.

როგორ გამოვიყენოთ National Geographic MapMaker Interactive?

მუშაობა დაიწყეთ მსოფლიოს „ცარიელი“, ე.წ. საბაზისო რუკით, რომლის გადიდება და პანორამირება შესაძლებელია. პროგრამის გვერდზე, მარჯვენა მხარეს მოცემულია საბაზისო რუკები, რომელთაგანაც ღილაკის „შრის დამატება” (Add & Remove Layers) საშუალებით შეგიძლიათ აირჩიოთ სასურველი რუკა, უფრო მეტიც, ერთდროულად შეგიძლიათ შეარჩიოთ რამდენიმე რუკა, დააწყოთ ეს რუკები ფენები და შეცვალოთ მათი გამჭვირვალობა სივრცითი ურთიერთობების შესასწავლად.

საბაზისო რუკების ფენების კატეგორია მოიცავს შემდეგ რუკებს: ამინდი და კლიმატი, წყალი, აშშ-ის ისტორია, კვების პროდუქტები, მოსახლეობა, გარემოს დაცვა, ენერგია, კულტურა, ცხოველების გავრცელების არეალები, ეკონომიკა და პოლიტიკური საზღვრები. თითოეული ჩამოთვლილი კატეგორია ასევე შედგება ჰიდროსფეროს, ლითოსფეროს, ატმოსფეროსა და ბიოსფეროსთან დაკავშირებული რუკების ფენებისგან. მაგალითად, კატეგორია გარემოს დაცვაში შედის რუკები CO₂ ემისია, ჰიდროელექტროენერგეტიკა, გეოთერმული ენერგია, ეკოლოგიური ნაკვალევი და სხვა რუკები.

ამ ინტერაქტიური რუკების დახმარებით, მაგალითად, შესაძლებელია შევადაროთ CO²-ის ემისია და ენერგიის გლობალური მოხმარება, რომ დავინახოთ არის თუ არა კავშირი მათ შორის. ასევე რუკების ფენების ერთმანეთზე დადებით შეგვიძლია, მაგალითად, ძლიერი მიწისძვრების ადგილები შევადაროთ ტექტონიკური ფილების განლაგებას და გამოვიტანოთ დასკვნა (იხ.ფოტო).

National Geographic MapMaker Interactive საშუალებას გაძლევთ თქვენ გეოგრაფიულ „მოთხრობას“ – ე.წ. „გეოტურს“ დაამატოთ ფურცლები ახალი რუკებით, ხოლო სანიშნეების საშუალებით ისინი შეინახოთ. შემდეგ კი შეგიძლიათ ისინი ან გაარედაქტიროთ ან უკვე მზა სახით ელექტრონულ ფოსტაზე გაუგზავნოთ ადრესატს (მაგ; მასწავლებელს ან თანაკლასელს) ან სოციალურ ქსელებში გამოაქვეყნოთ და სხვებს გაუზიაროთ.

MapMaker Interactive-ში ხატვის პანელის გამოყენებით, თქვენს რუკას შეგიძლიათ დაამატოთ ხაზები, მართკუთხედები, წრეები, მრავალკუთხედები და ეტიკეტები. გამოიყენეთ რედაქტირების პალიტრა თქვენი ობიექტის ან ტექსტის ფერის, სისქის ან ზომის შესაცვლელად, ანუ შეგიძლიათ დახატოთ ახალი რუკა.

National Geographic MapMaker Interactive საშუალებას გაძლევთ, გაავლოთ ხაზები თქვენს რუკაზე ნებისმიერ გეოგრაფიულ ობიექტს შორის, გაზომოთ ამ ხაზების სიგრძე და გაიგოთ რეალური მანძილი მათ შორის. ასევე შეგიძლიათ შეცვალოთ თქვენი ხაზი რედაქტირების პალიტრის გამოყენებით, შეცვალოთ მისი ფერი, სისქე, სტილი ან გაზომვის ერთეული. შეგიძლიათ მონიშნოთ ტერიტორიები, არეალები, საზღვრები, გამოყოთ თქვენ მიერ შერჩეული ფერით.

National Geographic MapMaker Interactive საშუალებას გაძლევთ განსაზღვროთ ნებისმიერი გეოგრაფიული ობიექტის გეოგრაფიული კოორდინატი – გრძედი და გრძედი. თქვენს რუკაზე არსებული გრადუსთა ბადის ხაზები – მერიდიანები და პარალელები დაგეხმარებათ გეოგრაფიულ სივრცეში თქვენი ადგილმდებარეობის განსაზღვრაში. ამისათვის კი საჭიროა მხოლოდ დააწკაპუნოთ უჯრაზე მენიუს მარცხენა ქვემოთა კუთხეში.

თქვენს რუკებზე, ე.წ. „სარჭებით“ ან მარკერით შეგიძლიათ მონიშნოთ თქვენთვის მნიშვნელოვანი ადგილები, დაამატოთ მათი ფოტოები, ვიდეოები და აღწერილობები, გამოიყენოთ მარკერები, ხაზები ან ფიგურები და მოჰყვეთ თქვენი გეოგრაფიული ისტორია – „გეოტური“ Map Maker-ში.

MapMaker Interactive -ით შეგიძლიათ მიიღოთ ინფორმაცია და გაეცნოთ მსოფლიოს ნებისმიერ ქვეყანას. ამისათვის საჭიროა ჩართოთ ფუნქცია „ქვეყნის დროშები და ფაქტები” (Country Flags & Facts), რომელიც ნახატის ხელსაწყოთა პანელშია განთავსებული და დააწკაპუნოთ თქვენთვის საინტერესო ქვეყანაზე.

როგორ შევინახოთ შექმნილი რუკა?

თქვენი შექმნილი რუკა შეგიძლიათ შეინახოთ National Geographic MapMaker Interactive – ში, ამისათვის გადადით ღილაკ „Save“-ზე და დააწკაპუნეთ. ამ ოპერაციის შემდეგ MapMaker გამოგიგზავნით თქვენი რუკის ორ ბმულს: ერთი საშუალებას გაძლევთ განაახლოთ და შეცვალოთ რუკა მოგვიანებით და მეორე, რომელიც ქმნის „მხოლოდ წაკითხვის” ვერსიას და რომლის გაზიარებაც შეგიძლიათ. ასევე შეგიძლიათ მონიშნოთ თქვენი რუკა GeoTour– ში მოგვიანებით გამოსაყენებლად.

როდის გამოვიყენოთ?

მასწავლებელს National Geographic Mapmaker შეუძლია გამოიყენოს მოსწავლეებთან ინფორმაციის გასაზიარებლად, დისტანციური სწავლების დროს, ინტერაქტიური გაკვეთილების ჩატარებისას, ციფრული და გეოგრაფიული უნარების განსავითარებლად, კომპლექსური დავალებების შესაქმნელად.

როგორი დავალებები შეიძლება მივცეთ მოსწავლეებს?

გთავაზობთ დავალების რამდენიმე ნიმუშს და ვიმედოვნებთ, რომ ისინი კიდევ უფრო საინტერესო და მრავალფეროვანი დავალებების შედგენაში დაგეხმარებათ:

დავალება N1. გამოიკვლიე როგორ უკავშირდები გლობალურ სამყაროს

მოსწავლეები სწავლობენ მათი ფეხსაცმელისა და ტანსაცმელის ეტიკეტებს და იკვლევენ, თუ სად მოხდა მათი წარმოება და როგორ მოხვდა ისინი მათთან. შემდეგ პროგრამა MapMaker Interactive-ში ირჩევენ საბაზისო რუკებიდან პოლიტიკურ რუკას და მასზე ამ პროდუქციის წარმოების ადგილებსა და მათ ქვეყანას აღნიშნავენ. მოსწავლეები მართავენ დისკუსიას ან წერენ სტატიას გლობალური სამყაროსა და ტანსაცმლისა თუ იმ სხვა პროდუქტების ურთიერთკავშირზე, რომელთაც ჩვენ ყოველდღიურად მოვიხმართ.

დავალება N2. უთვალთვალე სავაჭრო გზებს

შესთავაზეთ მოსწავლეებს, ჩაატარონ კვლევა, რომ მოიძიონ ინფორმაცია დედამიწაზე პროდუქტების გადაზიდვების გეოგრაფიაზე. პროდუქტები, რომლებიც მათ შეიძლება გამოიკვლიონ, შეიძლება იყოს საკვები პროდუქტები, ელექტრონიკა, მინერალური რესურსები, ნავთობი და სხვ. შემდეგ პროგრამა MapMaker Interactive-ში საბაზისო რუკებიდან ირჩევენ პოლიტიკურ რუკას და მასზე ამ პროდუქტების „მოგზაურობას“ აღნიშნავენ წარმოშობის ან წარმოების ქვეყნიდან დანიშნულების ქვეყნამდე. სთხოვეთ მოსწავლეებს, დაფიქრდნენ იმაზე, თუ რა გავლენას ახდენს ტრანსპორტის სხვადასხვა სახეები ვაჭრობასა და გარემოზე.

დავალება N3. დაესწარი ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატს

მოსწავლეები პროგრამა MapMaker Interactive-ში საბაზისო პოლიტიკურ რუკაზე იმ ქვეყნებს აღნიშნავენ, რომლებიც მონაწილეობას იღებენ ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატში და ერთ-ერთი რომელიმე ქვეყნის შესახებ ამზადებენ პრეზენტაციას. ამავე დროს ელექტრონულ რუკაზე ამ ქვეყანას ურთავენ მოკლე აღწერილობას, ფოტო ან ვიდეომასალას.

სცადეთ და დარწმუნდებით, რომ ამ პროგრამაში მუშაობა ერთდროულად სახალისოცაა და საინტერესოც.

პორტალის და პროგრამის ინტერნეგვერდის ბმულები:

https://www.nationalgeographic.org

https://www.nationalgeographic.org/education/

https://mapmaker.education.nationalgeographic.com

 განხილულ საკითხთან დაკავშირებით დამატებითი ინფორმაციის მისაღებად და პრაქტიკული საქმიანობის დასაწყებად იხილეთ ჩვენი ვებინარის ლინკი:

https://www.facebook.com/tpdc.gov.ge/videos/672095783354001/

https://www.facebook.com/tpdc.gov.ge/videos/608652300009156/

https://www.facebook.com/pg/tpdc.gov.ge/videos/

როცა ქვეყანაში ტრაგედია ხდება, მით უმეტეს, როცა ეს ტრაგედია სტიქიითაა გამოწვეული, ჩვენი სისუსტე და უმოქმედობა ფიქრის საფუძვლად იქცევა. ფიქრი კი ისეთი რამაა, აწმყოს არ სჯერდება და, რა თქმა უნდა, პირველ რიგში წარსულს გადასწვდება ხოლმე. რა შეცდომები დავუშვით, ან რა წვლილი მიუძღვის თითოეულ ჩვენგანს იმაში, რომ სტიქიამ უამრავი ადამიანისა თუ ცხოველის სიცოცხლე შეიწირა. იქნებ ის, რომ, როცა საჭირო იყო, დაგვეზარა და არ გავაპროტესტეთ ხეების უმოწყალო ჩეხა, ან ბეტონის სიმახინჯეების მშენებლობა, მთელი ქალაქის ჰაერს რომ ისრუტავენ და უკან მხოლოდ მხუთავ ოხშივარს უშვებენ, რომლითაც ძალაუნებურად ვსუნთქავთ ჩვენ და ჩვენი შვილები და ვიწამლებით? ვიწამლებით დაბინძურებული ჰაერით, წყლით, და არამხოლოდ: ვწამლებით დაბინძურებული აზროვნებით, ღირებულებებით, ფსევდოტკივილებით და ბოლოს თავს ვიმშვიდებთ: კიდევ კარგი, მე არ ვიყავი, კიდევ კარგი, ჩვენ გადავრჩით.

სოციალურ ქსელებში ვაზიარებთ და პროფილის ფოტოებად ვაყენებთ, ნიღბებად ვირგებთ შავ ბაფთებს, რომლებიც ზუსტად გამოხატავს ჩვენს ფარისევლურ პოზიციას – სხვის დასანახ სევდას, სინამდვილეში კი ერთ დიდ გულგრილობას, ერთ დიდ „სხვის ჭირს“. ეს კარნავალია, ერთი დიდი, შავი ბაფთებით გაფორმებული კარნავალი. აქ ადამიანები თამაშობენ მწუხარებას. ისე კარგად ირგებენ როლებს, თვითონვე იჯერებენ, რომ ერთი დიდი სამგლოვიარო პროცესიის ნაწილს შეადგენენ, რომლის სიყალბეც ხშირად ისე აყროლდება ხოლმე, როგორც ყარს ყვითელი პრესის შეთითხნილი ტრაგიკული ისტორიები, თითიდან გამოწოვილი სენსაცია მასკულტურაში, ანუ ის, რადაც იქცევა ტრაგედია სულ ცოტა ხანში. ეს უზარმაზარი უბედურება დაწვრილმანდა, ისე დანაწევრდა, რომ სიკვდილმა უცებ სახე იცვალა და გადაუჭრელ დილემად იქცა: ადამიანები უნდა ვიგლოვოთ თუ ცხოველები? ვინც ცხოველებს გლოვობს, მას უყვარს ადამიანები? როდესაც საქმე ადამიანებს ეხება, იქ ცხოველები რა მოსატანია? – და ა. შ. და ა. შ. სიკვდილიც კი გაფერმკრთალდა და უკანა პლანზე გადაინაცვლა. მთავარი გლოვა გახდა. რა თქმა უნდა, აქაც კარნავალის წესებია, წარმოდგენის ფორმა და შინაარსიც მნიშვნელოვანია: რა ფერის ნიღბები გავიკეთოთ? ან სოციალურ ქსელში პროფილისთვის შავი ბაფთა ავირჩიოთ თუ ვეფხვის ფოტო? ან იქნებ ბეჰემოთის? ან სამივე ერთად?..

რატომღაც ყველას დაავიწყდა, როგორი ემოციით კითხულობდნენ ბავშვობაში „შვლის ნუკრის ნაამბობს“, როგორ განიცდიდნენ შვლის მწუხარებას, როგორ შესტკიოდათ მასზე გული. რა მოხდა, როგორ დავშორდით წიგნებს? როგორ დავშორდით სიყვარულს?

წარმოუდგენელია, ადამიანს ცხოველი ეცოდებოდეს და ადამიანი – არა. შეიძლება ითქვას, რომ ადამიანურ სიყვარულს, ჰუმანიზმს, თანაგრძნობას ცხოველების სიყვარულით და მათ მიმართ გრძნობების გამოვლენით ვსწავლობთ. ეს ყველაფერი კი ბავშვობაში იწყება, იწყება ისტორიებით, ამბებით, მოთხრობებით, წიგნებით ცხოველებზე.

იმის თქმა მინდა, რომ ჩვენში ჭეშმარიტი სიყვარულის ჯაჭვი ცოცხალი სამყაროს უმნიშვნელო ბინადრის – ჭიამაიას სიყვარულით იწყება და ადამიანით სრულდება, მთლიანად სამყაროს სიყვარული კი მასზეა განაწილებული. ეს ერთი, შეკრული მთლიანობაა, მისი დაშლა შეუძლებელია. როგორც სამყაროს ჰარმონიული მთლიანობის დარღვევა იწვევს კატასტროფებს, სიყვარულის ჯაჭვის გაწყვეტასაც ამ სიყვარულის გადაგვარება და კვდომა მოჰყვება.

რაკი ბავშვის არსებაში ცხოველის სიყვარული ასეა გადაჯაჭვული ადამიანის სიყვარულთან, ძველად მეზღაპრეები ადამიანების ამბებს ცხოველებს მიაწერდნენ ხოლმე –მორალური დილემები ასე უფრო იოლი გასაგები ხდებოდა ბავშვისთვის. მათ ესმოდათ, რომ სამყაროს შეცნობა მისი უმცირესი წარმომადგენლით იწყება, მაგალითად, სასაცილო წრუწუნათი ან მახინჯი იხვის ჭუჭულით.

რა ხდება, რატომ ვივიწყებთ შვლის ნუკრებს, მშიერ ლეკვებს, ზამთრის ღამეებში გაყინულ ბეღურებს? მხოლოდ იმიტომ, რომ გავიზარდეთ. დიდებს კი მეტი სერიოზულობა მოეთხოვებათ, რაც საბოლოოდ შეუწყნარებლობით და ფარისევლობით სრულდება.

ჩემს ბავშვობაში მეზობლის ბავშვებს ასეთი ტრადიცია გვქონდა: თუ რომელიმეს ცხოველი ან ფრინველი მოუკვდებოდა, შესაფერისი პატივით ვასაფლავებდით: ყუთში ჩავასვენებდით, გარშემო ყვავილებს შემოვუწყობდით, „პორტრეტს“ დავუხატავდით… გულწრფელად დავტიროდით, გულწრფელად გვეცოდებოდა. გავიდა ხანი და ცხოველებზე ნასწავლი სიყვარული, თანაგანცდა თუ სიბრალული განვაზოგადეთ და ადამიანებზეც გადავიტანეთ.

ცხოველებიდან ადამიანებამდე – ეს ის გზაა, რომელსაც ყველა ჩვენგანი გადის. ეს გზა ბავშვობაში წაკითხული წიგნებით იწყება – წიგნებით, ცხოველებზე, ბუნებაზე, სამყაროზე.

ჰოდა მინდა ერთ ძალიან, ძალიან მაგარ წიგნზე მოგიყვეთ, რომელიც შეიძლება ბავშვებისთვის იმ სამყაროში მოსახვედრ ბილეთად იქცეს, სადაც ჰუმანიზმი და ემპათია სუფევს, სადაც ცხოველებიც უყვართ და ადამიანებიც, შინაგანი ჰარმონია კი ამ ყველაფერს აბრჭყვიალებს.

ეს წიგნი რადიარდ კიპლინგის „აი, ასეთი ამბებია“.

კიპლინგი ბევრს მოგზაურობდა: ინდოეთში (სადაც დაიბადა და სამშობლოდ მიიჩნევდა), აფრიკაში, იაპონიაში… ნანახს და გაგონილს ტექსტებად აქცევდა. მან შექმნა ახალი ტიპის, კეროლისა და უაილდისგან განსხვავებული ლიტერატურული ზღაპარი.

წიგნში „აი, ასეთი ამბები“ ცხოველთა სამყაროს ფანტასტიკური ისტორიების მოთხრობილი. ავტორი უშუალოდ მიმართავს პატარა მკითხველს და მასაც უფრო და უფრო იტაცებს, უფრო და უფრო უყვარდება „აი, ასეთი ამბები“.

რატომ არ ჭამს ვეშაპი ბიჭებს და გოგოებს, რატომ აქვს მას ასეთი ხახა, ვინ იმარჯვა და გადააჩვია ის ადამიანების ჭამას? რატომ აქვს სპილოს ამსიგრძე ხორთუმი, ლეოპარდს – ლაქები, აქლემს – კუზი? რატომ გაუჩნდა მარტორქას კანზე ნაოჭები? როგორ შეიქმნა პირველი ანბანი? რატომ სეირნოსბ კატა თავის ნებაზე?

ეს პატარ–პატარა ამბები პასუხებია კითხვებზე, რომლებიც ბავშვებს უჩნდებათ მას შემდეგ, რაც სამყაროს აღქმას და შეცნობას იწყებენ. ზღაპრული, ჯადოსნური პასუხები, რომლებიც თაობებს ერთმანეთთან აკავშირებს.

ჰო, მართლა – გაინტერესებთ, რატომ აქვს ხორთუმი სპილოს, რომელსაც წინათ ღილივით ცხვირი ჰქონია? სპილუკას ძალიან ჰყვარებია კითხვების დასმა. ჰოდა, ერთხელ თავად ნიანგს მიადგა. რა მოხდა მერე და მიიღო თუ არა კითხვაზე პასუხი პატარა სპილომ, ამის გასაგებად „აი, ასეთი ამბები“ უნდა წაიკითხოთ – წიგნი, რომელიც დიდსაც და პატარასაც ერთნაირად დააინტერესებს, წარმოუდგენლად საინტერესო სამყაროში ამოგზაურებს, ფანტაზიას განუვითარებს და, ბოლოს და ბოლოს, ცოცხალი სამყაროს სიყვარულს გაუღვივებს.

„აი, ასეთი ამბები“ განსაკუთრებით ძილის წინ საკითხავი წიგნია, რომლის წაკითხვის შემდეგაც ტკბილი, მშვიდი ძილი ლამაზი, ფერადი სიზმრებით – გარანტირებულია.

(ბუნების არსის, ღმერთის გაგებისათვის ვაჟა-ფშაველასა და გოეთეს შემოქმედებაში)

ლეილა თეთრუაშვილს თავის ნაშრომში ,,ვაჟა-ფშაველასა და გოეთეს იდეურ-მსოფლმხედველობრივი ურთიერთობისთვის” ახლებურად აქვს გააზრებული ვაჟას პანთეისტობის, ბუნებისა (ღმერთის) და ,,მიზეზისის” პრობლემები. იგი ემყარება შუა სუკუნეების ევროპელი ერეტიკოს-მისტიკოსების (ჯ. ბრუნო, ნ კუზნელი, ი. ბოემე და ა.შ.), სპინოზას, ანგელუს სილეზიუსის, ლესინგისა და გოეთეს განწყობილებებს და მიიჩნევს, რომ ცნებების: პანთეიზმი, ,,ერესი”, შემოქმედებითი გააზრება მეტ-ნაკლებად მსგავსად ორგანულია გოეთესა და ვაჟას შემოქმედებისათვის.

როგორც ვაჟას, ისე გოეთეს ნაწარმომებებში ბუნებისა თუ ღმერთის საკითხი ყველაზე მნიშვნელოვან პრობლემათაგანია.

,,ბუნება, ანუ ღმერთი” სპინოზას ცნობილი პანთეისტური დებულებაა, რომელიც გოეთეს პოეზიაში ორ ასპექტადაა გამჟღავნებული: 1. ბუნებისა და ღვთაების ტოლ-სწორობა; 2. ღვთაებისა და ადამიანის სწორფრობა.

სპინოზასთან პანთეისტური თეორიის ნაკლია ის, რომ ამ მოძღვრებაში ღვთაებასთან წილნაყარი ნებისმიერი ,,მოდუსის” (სულიერის თუ უსულოს, მათ შორის, ადამიანისაც) არსი გაუფასურებული და ინდივიდუალობადაკარგულია, ხოლო სუბსტანცია (ღმერთი-ბუნება) განყენებულადა და უემოციოდაა წარმოდგენილი. რაც შეეხება გოეთეს, ცნობილი ფილოსოფოსისგან განსხვავებით, მისი ერესი ბუნება-ღვთაების გაიგივებით არ შემოიფარგლება და აღიარებს ღვთაება-ადამიანის ტოლსწორობასაც, ხოლო ეს უკანასკნელი, სამყაროს კანონზომიერებათა ორგანიზატორ-განმასახიერებელი, გონიერიცაა და გრძნობიერიც.

საინტერესოა, რას ფიქრობენ ვაჟას პანთეიზმზე ქართველი მკვლევრები და ლიტერატრათმცოდნეები. ვაჟას პანთეიზმს კატეგორიულად უარყოფდნენ გ. კიკნაძე და ჯ. ჭუმბურიძე და ამ დებულების მომხრეთაგან სამი მთავარი საკითხის დასაბუთებას მოითხოვდნენ: 1. პიროვნული ღმერთის არარსებობა ვაჟასთან; 2. იქიდან გამომდინარე, რომ პანთეიზმისთვის უცნობია მორალური კატეგორიები (სიკეთისა და ბოროტების ცნებები), დასაბუთება იმისა, რომ მწერალი უარყოფს ეთიკურ პრობლემებს; 3. ,,პანთეიზმი გულისხმობს, რომ… ყოველი ცალკეული დაკარგულია ერთ მთლიანობაში, პანთეიზმისთვის საბედისწერო საკითხია, თუ როგორ არის შესაძლებელი საერთოდ ინდივიდუალური სახის არსებობსა” (ჯ. ჭუმბურიძე, ვაჟა რევოლუციამდელ კრიტიკაში, ვაჟას კრებული, თბ.,1970, გვ. 18). განა, ვაჟას გმირები გამორჩეული ინდივიდები არ არიან?!

ქალბატონი ლ. თეთრუაშვილის აზრით, პანთეიზმის ისეთი გაგება, როგორიც ჩვენს ლიტერატურულ კრიტიკაში გამოითქვა, მიამიტურია და ვაჟასთვის შეუსაბამოც. ესაა პანთეიზმის პოპულარული ხასიათის გაგება და არა შემოქმედებით-აკადემიური, აქედანაა გამომდინარე, ტონის კატეგორიულობაცო. ლ. თეთრუაშვილი ყურადღებას ამახვილებს პანთეიზმის ერეტიკულ თუ ფიზიონომისტურ გაგებაზე, რომელიც მე-18 საუკუნეში გამოვლინდა, ე.წ. ,,გოეთესებურ პანთეიზმად”, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს წარმართულ-ბერძნულსა და შუა საუკუნეების ერეტიკოს-მისტიკოსთა მსოფლგაგებასა და სპინოზა-ლაიბნიცის შეხედულებებს.

ლ. თეთრუაშვილის აზრით, ვაჟას წარმართობა პირველყოფილობას არ უნდა გულისხმობდეს, ერეტიკსობა – ღვთაების ყოველგვარი გაგების უარყოფას, პანთეიზმი – ზნეობრივი ,,მეს” ანდა ინდივიდუალობის უარყოფას, ხოლო მისტიკა – მისტიციზმს, ანდა მარტოოდენ სულის გამოცხადებას ღვთაებრივად, მატერიის საპირისპიროდ და მათ შორის ისეთ შეურიგებელ, მტრულ დამოკიდებულებას, როგორც ეს, გოეთეს გამოთქმით, ,,სიტყვით განსწავლულებს” ესახებათ.

აქვეა მოსახმობი ო. ჯინორიას შეფასება გოეთესთან მიმართებით: ,,გოეთე უბრწყინვალესი წარმომადგენელია, ე.წ. ფიზიონომისტური პანთეიზმისა, რომელიც   ღმერთში კი არ აქრობს სამყაროს თავისთავადობას, არამედ, პირიქით, ბუნებაში ,,ხსნის” ღმერთს; ღმერთად წოდებული ბუნების შემოქმედებით უნარსა და სასიცოცხლო ძალას აღიარებს, როგორც მისტიკურ, ისე სულიერ მოვლენათა ერთიან სუბსტანციად”. (ო. ჯინორიას კომენტარი ი. ვ. გოეთეს ფილოსოფიური ლირიკის თარგმანზე, ჟურნალი ,,ცისკარი”, 1974, N 9, გვ. 85).

ვაჟა-ფშაველა თავის ლირიკაში და მთელ შემოქმედებაშიც ერთმანეთის მონაცვლეობით იყენებს ,,ღვთიური წესის”, ,,ქვეყნის დამდგენის” და ,,ბუნების ზნის” ცნებებს, თუმცა ეს მისთვის განსხვავებული თავისთავადობებია (ლექსში ,,ერთი რამ მინდა სათქმელად” ვაჟა ღვთის, ,,ქვეყნის დამდგენის წყალობად” მიიჩნევს გაზაფხულის დადგომას ან თუნდაც ლექსში ,,ქებათა-ქება” პირდაპირ აღიარებს ბუნების ღვთაებისგან გაჩენას), რომლებსაც მწერალი არ აიგივებს მსგავს ფენომენებად, როგორც ამას ლ. თეთრუაშვილი განმარტავს.

ასე რომ, შეიძლება, ბუნების არსი ვაჟასთან, ისევე როგორც გოეთესთან, სხვადასხვა ტერმინსა და სახელში მოიაზრება (თუნდაც ,,მიწის კანონი” ან ,,წუთისოფლის თვისება”), მაგრამ არ შეიძლება დავასკვნათ, რომ როგორც გოეთეს ,,ფაუსტში” ღმერთისა და ბუნების არსი გაიგივებულია, ვაჟა-ფშაველასთანაც არ რჩება თითქოს ადგილი პიროვნული ღმერთისთვის (თუნდაც ,,ალუდა ქეთელაურში” ალუდას მიერ მოპოვებული ,,ახალი” ღმერთი, რომლის სამწყსოა რჯულიანიცა და ურჯულოც, სხვა არაფერია, თუ არა ქრისტიანული მსოფლაღქმა, ,,გიყვარდეს მტერი შენით”, ყველა რელიგიის ღმერთისგან გამორჩეული – იესო ქრისტე).

ბუნების ,,თავ-ბოლოს”, ,,წესს” სამყაროს უდიდეს საიდუმლოდ მიიჩნევს ვაჟა (,,შენი წესი და თავ-ბოლო საიდუმლობა მთელია”). ასევე შეუძლებლად მიაჩნია ბუნების საიდუმლოთა შეცნობა, ,,წაკითხვა” გოეთეს ლირიკულ გმირს (ლექსი ,,მგზავრი”).

ვაჟასთან, ისევე როგორც გოეთესთან, ღმერთი რელიგიურ-ფილოსოფიური კატეგორიაა, არა მარტო რელიგიური ხატი, არამედ მორალური, ეთიკური იდეაც. ასეთივე დამოკიდებულებას ამჟღავნებს გოეთეს ნათქვამი ეკერმანთან 1832 წლის 11 მარტს, რომელშიც იგრძნობა ,,მოწიწებული თაყვანისცემა” ქრისტესადმი და, ასევე, იგი მისთვის ,,ზნეობრიობის უმაღლესი პრინციპის ღვთაებრივი განცხადებაა”.

ვაჟა-ფშაველასთან სიკეთე და ბოროტება, როგორც გოეთესთან, ორი ურთიერთსაწინააღმდეგო საწყისია, პოლუსი, რომელთა ერთმანეთის თუ ერთიანობის გარეშე წარმოდგენა შეუძლებელია. სწორედ ეს დაპირისპირებულთა ერთობა ქმნის ღვთის მიერ დადგენილ ,,ბუნების ზნესაც”.

ეს მაიმპულსირებელი ურთიერთდაპირისპირებულობაა ლექსში ,,ვედრება” პოეტის (,,შეძრწუნებული-შეწუხებული”) მიზეზიც (,, ნუ დამასვენებ ნურასდროს,/მამყოფე შეძრწუნებული,/მხოლოდ მაშინ ვარ ბედნიერ,/როცა ვარ შეწუხებული;/როცა გულს ცეცხლი მედება,/გონება მსჯელობს საღადა,-/მაშინ ვარ თავისუფალი,/თავს მაშინა ვგრძნობ ლაღადა”). გოეთესთანაც ბუნება ,,უფსკრულს თხრის ყველა არსებას შორის და აი, ყველას სწადია, ერთურთს გადაეჭდოს, მან ყველა განაცალკევა, რათა ისევ ერთად შეეკრა”.

ვაჟას ლექსში ,,ღამე მთაში” ბუნება ,,საცა პირიმზეს ახარებს, იქავ მთხრელია ზვავისა”, ხოლო ახალგაზრდა გოეთეს მიაჩნია, რომ ,,სიკვდილი ფანდია ბუნებისა, რათა სიცოცხლე ამრავლოს”. ვაჟასთვისაც ნაცნობია სამყაროს, ბუნების ეს მუდმივი წინააღმდეგობრიობის პრინციპი და დაპირისპირებულ ძალთა არსებობის კანონზომიერი გარდუვალობა: ,,ღმერთმა გიშველოს, სიკვდილო, სიცოცხლე შვენობს შენითა და შენც, სიკვდილო, ფასი გძე, სიცოცხლის ნაწყენობითა”.

თუ პანთეიზმში ინდივიდს არ აღიარებენ, რადგან ის ბუნებაშია გათქვეფილი, ,,ერთია ყოველი”, სწორედაც ის გარემოება, რომ ვაჟა-ფშაველას ლირიკაში თუნდაც გმირი გამორჩეულად თავისთავადი, ინდივიდუალურია, (როგორც ჯ. ჭუმბურიძე ამბობს, ეს არის ,,ინდივიდუალური სახის”, ,,ცალკეულის”, ყოველი მოვლენის თავისთავადობა), ეწინააღმდეგება პოეტის მსოფლგაგების პანთეისტურად მიჩნევას.

გოეთეს პანტეიზმის თანამოაზრედ მისაჩნევად ძალიან სუსტია ის არგუმენტი, რომ ვაჟას პოეზიისათვის დამახასიათებელია გმირების ბუნებისმიერი სიმტკიცე-დაუქვემდებარებლობა, ,,თავისი ბუნების ყმობა” და, აქედან გამომდინარე, ნიცშესეული ზეადამიანობა – ,,მშვენიერი ადამიანის” გოეთესეული იდეალი თავისი არსით ვაჟს ,,დიდებული ადამიანის” ტოლფასია. ,,ვაჟა იმზომ ამაღლებული მისწრაფებებით ,,აღკაზმავს” სამყაროს მიმართ სიყვარულით გამსჭვალულ თავის ადამიანურ იდეალს – ,,კაი ყმას”, რომ გოეთეს ,,მშვენიერი ადამიანის” მსგავსად, კაი ყმასა და ბუნება-ღმერთს შორის ოდენობრივი განსხვავება თუღაა”. (ლეილა თეთრუაშვილი, ,,ვაჟა-ფშაველასა და გოეთეს იდეურ-მსოფლმხედველობრივი ურთიერთობისათვის”, 1982 წ., გვ. 19)

კაცთა გაღვთიურების, ადამიანისა და ღმერთის სწორფრობის დასტურად ლ. თეთრუაშვილი იშველიებს იმ არგუმენტს, რომ ვაჟას ლირიკულ გმირს ღმერთთან სიახლოვის, მასთან ლაპარაკის წინაპირობად, როგორც ჭეშმარიტ ერეტიკოსს და არა მართლმორწმუნე ორთოდოქს-ქრისტიანს, ღვთისადმი მონური მორჩილება კი არ ესახება, არამედ საკუთარი იდეალებისთვის ბრძოლა ქვეყნის საკეთილდღეოდ. მაგრამ ღვთისადმი მონური მორჩილება არცაა ქრისტიანობა, რადგან ქრისტე სწორედ თავისუფლებაა (ოღონდ ზნეობრივი, რასაკვირველია) და სიყვარული. სწორედ ამიტომაა, როგორც ავტორიც მიიჩნევს, სამყაროსადმი ტოტალური სიყვარული ვაჟას ფილოსოფიის საფუძველი, ხოლო მისი გმირების ზნეობრიობის უმთავრესი ნიშანი ზნეობრივი (აქედან გამომდინარე, რელიგიურიც) მრწამსისადმი ერთგულება. ,,ვაჟასთან, გოეთეს მსგავსად, დოგმატური რელიგიის საპირისპიროდ, ღვთაებისადმი შიშს ენაცვლება მის მიმართ სიყვარული, ნათესაური, მიმნდობლური განწყობილება (იხ. ლექსი ,,მთას ვიყავ”). ვაჟას ლირიკული გმირისთვისვე იმანენტურია ღვთაებასთან სიახლოვის შეგრძნება სულის სიმტკიცისა და ამაღლებული მისწრაფებათა წილ, როგორც ახალგაზრდა გოეთეს ლირიკული გმირისთვისაა იგი ორგანული”. (ლეილა თეთრუაშვილი, ,,ვაჟა-ფშაველასა და გოეთეს იდეურ-მსოფლმხედველობრივი ურთიერთობისათვის”, 1982 წ., გვ. 21) – სხვა არც არაფერია ქრისტიანობა…

ასე რომ, ვაჟასთან ჭირ-ვარამთან შეგუების ნაცვლად რწმენის სიმტკიცეა, ,,ტიალი წუთისოფლისადმი” პასიური განდგომის ნაცვლად მისი მიღება ისეთის, როგორიც ის არის, ორსაწყისიანი და ამით დაბალანსებული (,,არ ვუღალატებ სიცოცხლით/გზას, ჩემს ეკლიან სავალსა”). ვაჟას ქრისტიანობა სწორედ ისეთია, როგორიც ის იდეაშია: არა მონური მორჩილება დოგმატისადმი თუ საეკლესიო ავტორიტეტისადმი, არამედ ადამიანთა, სამყაროს სიყვარული და ამ უკანასკნელის მიღება თავისი ორსაწყისიანობით, სიკვდილ-სიცოცხლით. ესაა მისი ფილოსოფიის საფუძვლის და რწმენის სიმტკიცის წინაპირობაც. ქრისტეც სიყვარულით თავისუფლება არაა?…

პანდემიის პირობებში სწავლა-სწავლების დისტანციურმა პროცესმა არაერთგვაროვანი შეფასება დაიმსახურა. არსებული კვლევებიც  ნაირფერ სურათს აჩვენებს, თუმცა, განათლების სფეროში, ცალკეული წარმატებული შემთხვევის მიუხედავად, პანდემიამ არაერთგვაროვანი პრობლემები გამოავლინა როგორც დაწყებით და საშუალო, ასევე საბაზო საფეხურის მოსწავლეებში. გამოიკვეთა, რომ პრობლემები შეექმნათ უმაღლესი საფეხურის სტუდენტებსაც, რომელთა განათლებაში წყვეტა ცალსახა და გარდაუვალი აღმოჩნდა. შედეგად, განათლებაში ჩართულ პირებს ნათელი სურათი მოგვეცა იმისა, თუ რა და როგორ გვაქვს შესამუშავებელი თუ დასახვეწი.

on-line-სწავლის პროცესში მოტივაციის პრობლემამ განსაკუთრებული გავლენა იქონია  მოსწავლეთა სწავლის შედეგებზე. ამდენად, საკლასო ოთახსა თუ მის გარეთ, მასწავლებლები კვლავ დავდექით არც ისე მარტივი  ამოცანის წინაშე – ჩვენ გვევალება  ახალ  კონტინუუმში ახლებურად დავაინტერესოთ აღსაზრდელები თემებით, რომლებსაც ვთავაზობთ; კითხვებით, რომელთა დასმასაც ხშირად მათგანვე ვითხოვთ; და ტექნოლოგიებით, რომლებიც ხშირად ჩვენზე უკეთ და მარტივად თავად გაეგებათ ხოლმე.

დღეს აღარ დავობენ იმაზე, რომ მოტივაცია აზროვნების პროცესში უმნიშვნელოვანესი ინსტრუმენტია და რომ სწორედ იგი განაპირობებს მოწაფისა თუ სტუდენტის განწყობასა და დისპოზიციებს, რომლებსაც ისინი სწავლის გამოცდილებამდე მიჰყავს.

სურ.1

ჩვეულებრივ, მოტივაციის საუკეთესო მაგალითებად განიხილავენ შემთხვევებს, როცა გვაქვს მიდრეკილება,  დავეყრდნოთ მტკიცებულებებს დასკვნების გაკეთების დროს; როცა მზად ვართ, პატივი ვცეთ საკუთარი აზრისგან განსხვავებულ მოსაზრებას; როცა ვფიქრობთ მოქმედების დაწყებამდე და განვიხილავთ, არის თუ არა დასკვნები აზრიანი; როცა იოლად ველევით  წინა იდეებს, რწმენებსა და დაშვებებს,  და ახალი ცოდნის დაუფლებისთვის ბოლომდე ვიხარჯებით; გვაქვს კვლევის სურვილი და ყველა ის შინაგანი ინტერპრეტაცია, რომელიც ჩვენს „თვითგანსაზღვრასა“ და  „თვითაქტუალიზაციის მოთხოვნილებას“ უკავშირდება. სხვაგვარად, მოტივაცია არის ის, რაც წაგვაქეზებს და გვიბიძგებს, ვიყოთ უფრო აქტიური, მაძიებელი, კრიტიკული თუ შემოქმედებითი და პირველი, რაც ჩვენს მოსწავლეებს სწავლის გზაზე შეიძლება შევთავაზოთ, ეს ჩვენი მაგალითი შეიძლება იყოს.

ვინ იტყვის, რომ ეს ყველაფერი იოლი ამბავია იმ საზოგადოებაში, რომლის ბევრ წევრს აბრაამ მასლოუსეულ იერარქიათა დიაპაზონში „თვითაქტუალიზაციამდე“ ბევრი უკლია და, სულ ცოტა,  დაბალი (მაგ.: ფიზიოლოგიური ან უსაფრთხოება) რანგის მოთხოვნილებებიც კი არ აქვს დაკმაყოფილებული.  ამ თეორიაში ოქროს წესივითაა: სანამ მოთხოვნილებათა შემდეგ საფეხურზე გადავიდოდეთ, უნდა დაკმაყოფილდეს უფრო დაბალი რანგის – ფიზიოლოგიური, უსაფრთხოების, მიკუთვნებულობისა და თვითშეფასების მოთხოვნილებები.

დამეთანხმებით, შინაგანი მოტივაციისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტორების შეთავაზება არაა იოლი საქმე. მოწაფეთა ნაწილს სრულიად არ აქვს მზადყოფნა, რითაც ისინი  წინარე, ნაკლებად ღირებული იდეებისგან გათავისუფლდებიან. ასე რომ, მასწავლებლებს მოგვეთხოვება, დავხარჯოთ ძალისხმევა, რათა მოსწავლეებმა აითვისონ სასურველი განწყობები და მითითებები. იდეალურ შემთხვევაში, ჩვენ გვსურს ჩვენმა მოსწავლეებმა თავად მოიძიონ ისეთი მტკიცებები, რომლებიც ეწინააღმდეგება მათ რწმენებს და აგრეთვე, გამოიჩინონ აზრის ცვლილებისათვის მზადყოფნა, თუკი მტკიცებულებები ამ რწმენის საწინააღდეგოა. ჩვენ გვსურს, ჩვენმა მოსწავლეებმა სიამოვნება მიიღონ ალგებრული ამოცანების ამოხსნით ან რუსთაველის კითხვით და არ ინერვიულონ მოსალოდნელ გამოცდებზე. გვინდა, რომ ისინი მუდმივად ინტერესდებოდნენ კითხვებით, როგორებიცაა:  „რას უკავშირდება?“ „საიდან ვიცით?“ „როგორ გვგონია?“ და სხვა, რაც ასე უწყობს ხელს შინაგანი მოტივაციის ზრდას.

ამ საკითხებზე ჩვენმა უცხოელმა კოლეგებმა ჯერ კიდევ 2000 წლიდან დაიწყეს კვლევა და გარკვეული თეორიების შემოთავაზება. ისინი თვითგამორკვევის თეორიის (self-determination theory) და  შერეულ განათლებაში მოტივაციის მოლოდინებისა და ღირებულებების თეორიის სახელწოდებებით (Motivation in OBL: expectancy-value theory) არის ცნობილი.

მკვლევრები თანხმდებიან, რომ ონლაინსწავლებისას პრიმარული როლი კრიტიკული აზროვნებისთვის განწყობის შექმნას ეკისრება. მასწავლებლები, რომლებიც ქმნიან ასეთ განწყობებს, სარგებლობენ შემთხვევებით, რათა სასწავლო აქტივობის დროს ავარჯიშონ და დაამკვიდრონ ისეთი ემოციურ კლიმატი, რომელიც ხელს შეუწყობს კრიტიკულ აზროვნებას, ყოველთვის ახერხებენ მოწაფეებში შინაგანი მოტივატორების სტიმულირებას[1].

წარმატებას კი ხშირად აღწევენ ისინი, ვინც ბევრ დროს ატარებენ მოსწავლეთა მოტივაციაზე ფიქრსა და კითხვაზე იმ მარკერების გამოკვეთისთვის, რაც  შინაგანი მოტივაციის ზრდას განაპირობებს. მკვლევართა უმრავლესობამ დაადგინა ოთხი ძირითადი ფაქტორი, რომლებიც აუცილებელია მოსწავლის/სტუდენტის მოტივაციის განვითარებისთვის. ესენია:

• ავტონომია: მოწაფეს აქვს გარკვეული ხარისხის კონტროლი იმაზე, თუ რა უნდა მოხდეს და როგორ შეიძლება განხორციელდეს;
• კომპეტენცია: იმის შეგრძნება, რომ ადამიანს აქვს უნარი იყოს წარმატებული;
• დაკავშირებულობა: საქმიანობა მათ ეხმარება, უფრო მეტად შეიგრძნონ თანამშრომლობის არსი და იგრძნონ ზრუნვა იმ ადამიანების მიმართ, რომელთა პატივისცემა მართებთ;
• აქტუალობა: მოსწავლეებმა უნდა ნახონ მათთვის საინტერესო და ღირებული თანამედროვეობისათვის სასარგებლო ნამუშევრები, რომლებიც მომავლის იმედებითა და ოცნებებით აღავსებთ.

შემოთავაზებულია ვირტუალურ სასწავლო გარემოში თითოეული მოყვანილი ფაქტორის დანერგვის გზა-საშუალებებიც. ესენია:

ავტონომია

ავტონომიურობის მისანიჭებლად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება „არჩევნის” შეთავაზებას. რაც უფრო მეტია სტუდენტის არჩევანი, მით უფრო მეტია ავტონომიის გრძნობა. უცხოეთში ბევრი პედაგოგი ამ კონცეფციის სრულყოფისათვის ვირტუალურად იყენებს არჩევნის დაფებს. დაფაზე წარმოდგენილ თითოეულ უჯრაში თითო აქტივობა, ჩვენში უკვე ცნობილი „კომპლექსური დავალებაა“ მოცემული.

აქტივობების არჩევანის დაფა

შეარჩიე, ჩაერთე, დაამოწმე, ასახე + გააზიარე

ცხრილი 1.[2]

მითითებულ ბმულზევეა შესაძლებელი ცხრილში მითითებული აქტივობების/ დავალებების ცვლილება თუ სასურველი აქტივობების აღწერა.

მოწაფეებისთვის, რომელთაც არ სურს  ოფიციალური არჩევნის გაკეთება, შეუძლიათ გააკეთონ ის, რასაც თავად ვაკეთებთ — ვთხოვ ჩვენს ახალბედებს, დღეში მინიმუმ 15 წუთი გაატარონ სამ ვირტუალურ ადგილას, სადაც ჩვენ შეგვიძლია დავაკვირდეთ მათ პროგრესს, მაგალითად, Brainpop-ზე, Raz-Kids-ზე, English Central-სა თუ სხვა საიტზე.

კომპეტენცია

ვირტუალურ სწავლებაში შეიძლება გამოვიყენოთ შემდეგი წესი: ორი-სამი წინადადება და არაუმეტეს 15 ან 20-ზე მეტი წამისა სჭირდება იმას, რომ ნათლად ავხსნათ, რის გაკეთება გვსურს. შემდეგ ვივიწყებთ მითითებას და ვცვლით დავალებას. აღმოჩნდება, რომ სტუდენტებს ის ახსოვთ და ჯიუტად აგრძელებენ მასზე მუშაობას. ეს წესი მოქმედებს, როგორც ორმაგი შემოწმება და იმის გაზრდის ალბათობა, რომ მოსწავლეები შეძლებენ დავალების წარმატებით შესრულებას.

დაკავშირებულობა

მოწაფეებთან პოზიტიური ურთიერთობა ყველაფერია! განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ვირტუალურ სწავლებას ეხება, როდესაც მოწაფეებს  ვერაფრით შემოვიტყუებთ ონლაინგაკვეთილზე, თუ მათ ჩვენი მოსმენა არ სურთ! გვირჩვენ[3], ყველაფერი გავაკეთოთ, რათა გავითვალისწინოთ მოსწავლეები, რომლებსაც არ სურთ ჩვენთან კავშირი. ასეთ შემთხვევაში ონლაინშეხვედრები უნდა მიეძღვნას მოწაფესთან კლასგარეშე ურთიერთობას და იმის გაგებას, თუ როგორ ცხოვრობს, რას აკეთებს და რა ინტერესები აქვს მოწაფესა და მის ოჯახს. გვირჩევენ, ასეთ დროს  სიყვარულით  ვიხელმძღვანელოთ და არა გაკვეთილებით.

სტუდენტების კლასელებთან დაკავშირებაში დახმარება კიდევ ერთი გზაა, რაც შეგვიძლია გავამხნევოთ სტუდენტების შინაგანი მოტივაცია. დიახ, ზოგჯერ ჩატარებული ვიდეოკონფერენციის ზარი შეიძლება კარგი იყოს, მაგრამ უფრო სასარგებლოა მოწაფეებს/სტუდენტებს შევთავაზოთ პროექტების მომზადება მათ მიერვე შერჩეულ პარტნიორებთან. თანამშრომლობა კი მათ ყოველთვის უბიძგებს, იყვნენ კარგი პრეზენტატორები პროექტის წარდგენისას.

შესაბამისობა

მნიშვნელოვანია, ჩვენს აღსაზრდელებს იმ თემების გავლით ვასწავლოთ, რომლებიც აინტერესებთ. ამისათვის ვთხოვოთ მათ, მოგვიმზადონ ჩამონათვალი მათთვის მნიშვნელოვანი საკითხებისა. დაფასება და აღიარება, შესასწავლი საკითხების  მათ სურვილებთან შესაბამება ზრდის მოტივაციას. გარდა ამისა, მათ შეიძლება შევთავაზოთ ისეთ ვირტუალურ ჯგუფებში გაერთიანება, რომელიც მათი ინტერესების სფეროებს მოიცავს.

პროგრესის ჩვენება

ვთხოვოთ მოსწავლეებს, მათი მიღწევა გაგვიზიარონ არა მხოლოდ ვირტუალურ გაკვეთილზე, არამედ რომელიმე მათთვის სასურველი ქსელის გამოყენებით. წავახალისოთ და ვუბიძგოთ კრეატიულობიკენ, შთავაგონოთ საკუთარი თავის მნიშვნელოვნება, დავარწმუნოთ, რომ მათ მიერ მომზადებულმა მასალამ შესაძლოა, სხვას დახმარება აღმოუჩინოს.

სურ. 2

სწავლის სტილი

ყოველთვის გავითვალისწინოთ ჩვენი მოწაფეების სწავლის სტილი, ის, თუ როგორ ურჩევნია სწავლა – მოსმენით, ვიზუალური მასალის აღქმით, მოძრაობით, შეხებით და ა. შ. გვახსოვდეს, ეს ძალიან, ძალიან მნიშვნელოვანია!

დისტანციური სწავლება ჩვენგან ახალ უნარებს ითხოვს, ამ უნარების კარგად განვითარებისთვის ისიც ძალიან მნიშვნელოვანია, არც საკუთარი არსებობა მივივიწყოთ, ხშირად შევისვენოთ, კარგად ვიკვებოთ და ვიძინოთ, ლამაზად ჩავიცვათ და  ზოგჯერ სარკეში  საკუთარ მოტივაციასაც კი გავეპრანჭოთ, როგორც საჭირო პარტნიორსა და ცხოვრების განუშორებელ მეგზურს.

[1] https://larryferlazzo.edublogs.org/2020/02/05/free-resources-from-all-my-books-20/

[2] https://docs.google.com/document/d/1lDpBVM8kllDvQU7rMIaTx2FHhpowdiw8qX-QFxa2swg/edit

[3] https://larryferlazzo.edublogs.org/2011/03/08/the-best-resources-on-the-importance-of-building-positive-relationships-with-students/

„ნიშანი გამოხატავს საგანს, საგანი (ფარული ან ოკულტური) არის ნიშნის თვისება. სიტყვის წარმოთქმა ნიშნავს, გამოიხმო აზრი და გახადო იგი არსებული. ოკულტურ სამყაროში ადამიანის მეტყველების პოტენციური მაგნეტიზმი არის ყოველგვარი გამოვლინების საწყისი. საგანი ჩვენთვის არის ის, რადაც სიტყვა ქმნის მას, როდესაც ასახელებს.

სიტყვა (ზმნა) ან თითოეული ადამიანის მეტყველება, მათთვის სრულიად გაუცნობიერებლად, წარმოადგენს განდიდებას ან შეჩვენებას. დიახ, სიტყვები ან კეთილშემოქმედნი არიან, ან – ბოროტეულნი, ან – მომწამლავი, ან – ჯანმრთელობის მომტანნი.“

ელენე ბლავატსკაია, „საიდუმლო დოქტრინა“ 

ელენე ბლავატსკაიას ეს აზრი განსაკუთრებით აქტუალური ხდება დღეს, როდესაც სამყარო „გაჩერდა“ და „გადატვირთვის“ რეჟიმშია. ამბობენ, რომ ცნობიერების ევოლუცია გამოიწვევს „დროის შეკუმშვას“, რაც ადამიანის შემოქმედებით ბუნებას გაააქტიურებს. ღმერთმა რომ ადამიანი „თავის სახედ და ხატად“ შექმნა, ახალ დროში სულ უფრო მეტად გახდება ცხადი!

დუალისტური სამყარო, დაფუძნებული კეთილზე და ბოროტზე, შავზე და თეთრზე, ცუდზე და კარგზე – ძალას კარგავს! ახლა ადამიანებმა არ იციან, „ხვალ რა მოხდება“ და როგორ შეიცვლება სამყარო. მოქმედების ცენტრმა შიგნით გადაინაცვლა, პირადი პასუხისმგებლობებიც გაიზარდა. „გარეთ რა მოხდება“ კი არა, რა ხდება შინაგან ადამიანში და როგორი ცხოვრება სურს მას თავისთვის და პლანეტისთვის. უკვე ნაცნობ და დაპროგრამებულ გზებზე კი არა, ახალ გზებზე უნდა ვიაროთ და ეს ახალი გზებიც თავად უნდა გავჭრათ და გავკაფოთ – ჯერ საკუთარ ცნობიერებაში და შემდეგ – გარეთ! შემოქმედი ადამიანი არასდროს არავის ეკითხება, რა ჰქნას? ის იკვლევს საკუთარ თავს და იცის, რა სურს და რა უნდა გააკეთოს ამისთვის!

როდესაც ადამიანები ამბობენ, რომ არ ვიცი, რა ხდება, ვერ გამოვიცანი, როგორი იქნება ხვალიდნელი დღე!

ჯო დისპენზა პასუხობს: მომავლის გამოცნობას სჯობს, რომ თავად შექმნა მომავალი! ადამიანს აფრთხობს ცვლილებები, გაურკვევლობა, განუსაზღვრელობა…. არა და, სწორედ აქ არის მეტი შემოქმედების საშუალება – როცა აღარაფერი აღარ არის, როცა შეუცნობელია, როცა არაფერია… ამ არაფრიდან იწყებ გამოძერწვას ისეთი მომავლისას, როგორიც თავად გსურს საკუთარი თავისთვის და პლანეტისთვის! ეს არის ცნობიერების კვანტური განზომილება, საიდანაც ყველაფერი შესაძლებელია!

ამ შესავლიდან გადავიდეთ ახლა სიტყვებზე, სიტყვებით რეალობის ქმნადობაზე და იმ ენერგიაზე, რომელსაც სიტყვები ატარებენ.

როდესაც ვინმეს ვუსმენთ, ხშირად გვითქვამს, რომ მის სიტყვებს პოზიტიური ენერგია მოჰყვება ან პირიქით, თითქოს ისეთს არაფერს არ ამბობს, მაგრამ რაღაც ისეთი ენერგია მოდის, რომ…

ეს ნიშნავს, რომ თავისთავად სიტყვებს არა აქვთ არანაირი ენერგია, ისინი ლექსიკონებში მშვიდად შეყუჟულან, აქვთ მხოლოდ შეფერილობა: დადებითი, უარყოფითი და ნეიტრალური… ამიტომ სემიოლოგები ლექსიკონებს „სიტყვათა სასაფლაოს“ სწორად უწოდებენ.

სიტყვა ცოცხლება მაშინ, როდესაც მას ვინმე წარმოთქვამს. ერთი და იგივე სიტყვა სრულიად განსხვავებულად ზემოქმედებს იმის მიხედვით, ვინ ამბობს და როგორ ამბობს მას.

თანამედროვე სამყაროში რომ სიტყვებმა არა მხოლოდ ენერგია, არამედ მნიშვნელობები და აზრიც კი დაკარგა, ეს განხილვის სხვა თემაა (განსაკუთრებით პოლიტიკოსები და ჟურნალისტები მტრობენ ენას).

ენა (მეტყველება)  – ზოგისთვის თავშესაფარია და ზოგისთვის – სახლი! ჰაიდეგერი მას „ყოფიერების სახლად“ მოიხსენიებს. წესით, ჩვენს სიტყვებს და შინაგან სათქმელს შორის განსხვავება არ უნდა იყოს, მაგრამ რა ხდება…? თუ იმთავითვე ენა გაჩნდა, როგორც აზრის გამოხატვის საშუალება, დღეს ის აზრის შენიღბვის, გადამალვის და მოტყუების საშუალებაა, ის იქცა ნამდვილ სიმულაკრად. სიტყვამ დაკარგა აზრთან და არსთან კავშირი. ენობრივი ადამიანი დაშორდა შინაგან ადამიანს და ცალ-ცალკე დაეხეტებიან ყოფიერების მინდორში.

წარმოიდგინეთ,  როცა ადამიანი სახელს საგნისგან არ მიჯნავდა, ცნობიერება იყო სინკრეტული,  ანუ ნიშანი (სიტყვა) იყო უპირობო და საგნი იყო ნიშნის თვისება. ნიშნის ამგვარ გაგებასთან არის დაკავშირებული ენის მაგიური ფუნქცია.

ახლა ნიშანი პირობითია და მხოლოდ „მიმნიშნებელია“. როცა სახელი და საგანი ერთიანი იყო ცნობიერებაში, საგნის სახელის ხსენება ნიშნავდა თავად ამ საგანს (იყავნ ნათელი და იქმნა ნათელი!). ფრაზეოლოგიზმებიდან კი ალბათ გაგახსენდებათ: „ძაღლი ახსენე და ჯოხი ხელში დაიჭირეო“. ამავე მიზეზით ჩვენი ბებია-ბაბუები ტაბუს ადებდნენ ზოგიერთი სიტყვის ხსენებას. მაგალითად ბებია „უხსენებლად“ მოიხსენიებდა გველს, რადგან მას სჯეროდა, რომ თუ სახელს წარმოთქვამდა, ამით მოიზიდავდა მას. სინამდვილეში, ეს ცრურწმენა კი არა, სიტყვისადმი განუსაზღვრელი რწმენა იყო. საგნისა და სახელის გაიგივება (ვამბობ, ესე იგი, არის… ესე იგი, ვიწვევ!).

მართალია, დღეს სიტყვას დაკარგული აქვს ეს თვისება და ის ქმნის ცალკე „ვერბალურ სახელმწიფოს“, „ენობრივ ადამიანს“, რომელიც დაშორებულია არსს, მაგრამ სიღრმისეულად ეს კავშირი მაინც არსებობს; ეს ნიშნავს, რომ თუ ჩვენ ჩავალთ სიტყვათა სიღრმეში, აუცილებლად დავინახავთ უპირობო კავშირებს საგანსა და სახელებს შორის, ანუ აღმნიშვნელსა და აღსანიშნს შორის…

„საგნის სახელის ცოდნა მის არსთან წვდომის საშუალებაა, რაც ურთიერთობის, აზრთა ურთიერთგაზიარების საფუძველს ქმნის. სახელი სიტყვიერად გამოხატავს საგნის არსს, ბგერებით ხორცშესხმული სახელის, მისი სულიერი არსის წვდომა შესაძლებელია მისი ბგერითი სამოსლის შეგრძნების საშუალებით“ (ლოსევი, საგანი და სახელი).

აი, სწორედ ამაში მდგომარეობს სიტყვათა მაგია. და როდესაც მე წარმოვთქვამ სიტყვას იმ სიღრმით, რომელიც არ იზომება, არამედ შიეგრძნობა, მაშინ ჩემს სიტყვებს მეტი ენერგია და მეტი ზეგავლენის ძალა აქვს და ამას მსმენელი ძალიან ადვილად აღიქვამს.

ირანული წარმოშობის გერმანელმა მეცნიერმა Peseschkian Nossrat-იმ გამოიკვლია  პოზიტიური სიტყვების გავლენა ადამიანზე და რეალობაზე და შექმნა პოზიტიური თერაპიის მიმართულება ფსიქოთერაპიაში, რომელსაც დღეს ასე აქტიურად გამოიყენებენ. მეცნიერის თქმით, ჩვენი უარყოფითი რწმუნებულებები ქმნიან არაცნობიერში პროგრამებს, რომელებიც მომავალში ჩვენგან დაუკითახავდ იწყებენ მოქმედებას და რომელსაც ადამიანი დაარქმევს „ბედისწერას“. არა და, ამ ფრაზებს ყველა ვიყენებთ და არასდროს ვანიჭებთ დიდ მნიშვნელობას. ასეთი ფრაზებია:

ყელში ამომივიდა ცხოვრება

გული შემიწუხდა

ჟანგბადი გადამიკეტეს

გულში დანა ჩამარტყა

გული ყელში ამომივიდა

გული მერევა მის საქციელზე

არაფერი არ გამოვა

ამდენი აღარ შემიძლია

მოხდეს,  რაც მოსახდენია

მხრებზე დამაწვა

წელში გამწყვიტა

სისხლი გამიშრო და უამრავი სხვა…

ემოციით წარმოთქმული ეს ფრაზები არის ბრძანებები სხეულისათვის და სხეულსაც მეტი რა დარჩენია, მიჰყვება ჩვენს ბრძანებებს! არა აქვს მნიშვნელობა, ნეგატიურ სიტყვებს სხვებს ვეუბნებით თუ საკუთარ თავზე ვამბობთ, თუ ასეთი სიტყვები შეადგენენ ჩვენს აქტიურ ლექსიკას, მაშინ ისინი ზემოქმედებენ კიდეც ჩვენს სხეულზე და იწვევენ დაავადებებს.

Peseschkian Nossrat-ის ეს მეთოდი ადასტურებს სტატიის დასაწყისში მოტანილ ელენე ბლავატსკაიას აზრს: „..დიახ, სიტყვები ან კეთილშემოქმედნი არიან, ან – ბოროტეულნი, ან – მომწამლავი, ან – ჯანმრთელობის მომტანნი.“

ამ მეთოდზე აგებდა მკურნალობის მეთოდს ფრანგი ფარმაცევტი ემილ კუე და ბევრი სხვა ცნობილი მკურნალი თუ თერაპევტი.

სტატიის მთავარი იდეაა: გააანალიზოთ საკუთარი და სხვების მეტყველება, გაიაზროთ სიტყვების ზემოქმედება და და ნეგატიური სიტყვები და ფრაზები შეცვალოთ პოზიტიურით და როცა ამას ინტენსიურად გააკეთებთ, ის იქცევა ახალ პროგრამად, რომელიც შეცვლის თქვენს ცხოვრებას! აღარ არის საჭირო, სხვები ჩარიოთ თქვენს ცხოვრებაში, ეს შეგიძლიათ თავად გააკეთოთ!

ზოგად განათლებაში ხარისხის უზრუნველყოფისა და მართვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ნაწილს გარე შეფასება წარმოადგენს. ამ კუთხით ბევრ ქვეყანაში არსებობს სკოლების გარე შეფასების, ე.წ. ინპექტირების პრაქტიკა. არსებობს ინსპექტირების სხვადასხვა ფორმა. მაგალითად, სკოლების შემოწმება მათი მოწყვლადობის მიხედვით. ბევრ ქვეყანაში რისკის შემცველი სკოლები უფრო ხშირად მოწმდებიან სახელმწიფოს მიერ, ვიდრე დანარჩენები. რისკზე დაფუძნებულ ინსპექტირებას იყენებენ დანიაში, შვედეთში, ჰოლანდიაში, ინგლისში, ირლანდიასა და ჩრდილოეთ ირლანდიაში (ანდღულაძე, 2017). ზოგადად, გარე შეფასების პროცესის კონცეფცია მჭიდროდაა დაკავშირებული ამ ქვეყნებში მიმდინარე საგანმანათლებლო პოლიტიკასთან. მაგ: ცენტრალიზებულ საგანმანათლებლო პოლიტიკის მქონე ქვეყნებში გარე შეფასების მიზნებიც განსხვავებულია, დეცენტრალიზებულ და ნახევრად დეცენტრალიზებულ საგანმანათლებლო ქვეყნებში კი უფრო განვითარებაზე ორიენტირებული.

გარე შეფასება წარმოადგენს სკოლაში მიმდინარე სწავლა-სწავლების პროცესის შეფასებას იმ ადამიანების მიერ, ვინც არ განეკუთვნება აღნიშნულ ორგანიზაციას. ხშირ შემთხვევაში ესაა ექსპერტთა ჯგუფი, რომელიც კონკრეტული მახასიათებლების მიხედვით აფასებს სკოლაში მიმდინარე პროცესებს და ადგენს შესაბამის დასკვნას. შეფასების პერიოდულობა, დასკვნის შედეგები და სკოლების შემდგომი განვითარება დამოკიდებულია კონკრეტულ ქვეყნებში არსებულ რეგულაციებზე.

სკოლების გარე შეფასების პროცესის საწყისებთან უდავოდ დგას ინგლისი, ინსპექტირების დიდი გამოცდილება აქვს ინგლისს, სადაც ჯერ კიდევ მეოცე საუკუნის დასაწყისში შეიქმნა სკოლების მაკონტროლებელი ორგანო და მონიტორინგის სისტემა. მას შემდეგ, რაც 1980-იანი წლებიდან სკოლებმა მეტი თავისუფლება მიიღეს, გარე შეფასების სისტემა ამ თავისუფლების საპირწონე ინსტრუმენტად გადაიქცა. 21-ე საუკუნის დასაწყისში გარე შეფასებასთან დაკავშირებული მიდგომები შეიცვალა და იგი გადაიქცა სკოლის მხარდამჭერ და განმავითარებელ მექანიზმად. სკოლების ინსპექტირების საშუალო ვადად განისაზღვრა 3 წელი და მათ მიეცათ საშუალება, თვითშეფასების ანგარიშებში აესახათ საკუთარი პროგრესი. ამასთანავე გაიზარდა სკოლის მიწერ წარმოდგენილი ანგარიშის წონა და მნიშვნელობა შედეგების შეჯამებისას. რეფორმირებული ინსპექტირების სისტემის მთავარი პრინციპი იყო, ნდობა გამოეცხადებინა სკოლის მასწავლებლებისა და მათი პროფესიონალიზმისათვის. ამგვარად, სკოლები იღებენ ინდივიდუალურ კონსულტაციას თვითშეფასების გაძლიერებისა და ხარისხის უზრუნველყოფის სისტემის გამართვის თვალსაზრისით. ბოლო ცვლილებებით (2013 წ.) განისაზღვრა შეფასების ოთხი დონე. ამ შედეგებზე დაყრდნობით სამიდან ხუთ წლამდე პერიოდში ხდება სკოლების გადამოწმება და რისკზე დაფუძნებული ინსპქტირების განხორციელება.

ჰოლანდიაში, ერთ-ერთ ყველაზე დეცენტრალიზებული საგანმანათლებლო პოლიტიკის ქვეყანაში რისკზე დაფუძნებული ინსპექტირების მეთოდს მიმართავენ. სკოლას ინსპექტირების სამსახური ორი მიმართულებით აფასებს – ნორმატიული მონიტორინგი და ხარისხის ინსპექცია. ნორმატიული მონიტორინგი გულისხმობს სკოლის შემოწმებას კანონმდებლობასთან შესაბამისობის თვალსაზრისით; ხარისხის ინსპექცია – რისკის შემცველი სკოლების (მოსწავლეთა დაბალი მიღწევები) გადამოწმებას. სკოლის კატეგორიზება, როგორც რისკის შემცველი, დამოკიდებულია საერთო, ეროვნული შეფასების შედეგებზე და/ან მშობლების საჩივარზე (ანდღულაძე, 2017).

ინსპექტირების საინტერესო მაგალითებია ფერედალური მოწყობის ქვეყნებში. აქ სკოლის ხარისხის უზრუნველყოფასა და გარე შეფასებასთან დაკავშირებული მიდგომები ტერიტორიების მიხედვით განსხვავებულია. მაგალითად, გერმანიაში ინსპექტორები სკოლებს რეკომენდაციას აძლევენ ხარისხის უზრუნველყოფის სისტემის გამართვის თვალსაზრისით. უნდა აღინიშნოს, ბავარიის პრაქტიკა. ამ ტერიტორიაზე შიდასასკოლო შეფასების წარმართვა სკოლის ვალდებულებაა და გარე შეფასების მიზანი არამხოლოდ ზოგადად ორგანიზაციის შედეგების, არამედ გაკვეთილის ხარისხის გაუმჯობებაა. სკოლები ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ ფასდებიან ექსპერტთა ჯგუფის მიერ, რომლებიც ახორციელებენ ვიზიტს დაწესებულებაში. ექსპერტთა ჯგუფი შედგება 4 პირისაგან, აქედან 3 მათგანი ზოგადსაგანმანათლებლო სივრციდან, ხოლო 1 ბიზნესიდანაა. ანგარიშის განხილვა ხდება სკოლის წარმომადგენლებთან და სამეურვეო საბჭოსთან ერთად, შემდგომი  მუშაობის გაუმჯობესების მიზნით.

საინტერესოა ასევე ჰესენის (მიწა გერმანიაში) პრაქტიკა, სადაც სკოლები ვალდებული არიან, ყოველწლიურად შეაფასონ საკუთარი მუშაობა, თუმცა ყველა სკოლა არ გადის ინსპექტირებას. სკოლების ნაწილი, რომელთაც მეტი დამოუკიდებლობა აქვთ მინიჭებული, კანონმდებლობის დონეზე განსაზღვრული პროცედურებით წარმართავს თვითშეფასების პროცესს, დარჩენილი სკოლები კი ასევე კანონით განსაზღვრული სასკოლო პროგრამისა და გარემოს შეფასებას ახორციელებს. შეფასების სფეროებში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება მასწავლებელთა პროფესიულ განვითარებას. სკოლა აყალიბებს, ე.წ. თავის პროფილსა და პრიორიტეტულ მიმართულებას, რომელიც თემის საჭიროებებზე უნდა იყოს მორგებული. ისინი აღნიშნულ პროგრამას წარადგენენ პარტნიორ სკოლებთან და სახელმწიფო უწყებებთან, იღებენ მათგან თანხმობას და მუდმივ რეჟიმში აკეთებენ საკუთარი პროგრამის შიდა შეფასებას.

შვედეთში ხარისხის უზრუნველყოფასა და ზოგადად მის განვითარებაში დიდ როლს თამაშობს თემი/რეგიონი. სკოლები ვალდებული არიან, გაიარონ ყოველწლიური მიღწევების შემოწმება. ამ პროცედურას უზრუნველყოფს სახელმწიფო, რომელიც ასევე განსაზღვრავს მიზნებსა და ზოგად ჩარჩოებს ზოგადი განათლების პოლიტიკაში.

პოლონეთი ფართოდ ხედავს რეგიონის პასუხისმგებლობას სკოლის განვითარებაში. ინსპექტირებისა და შედეგების შემოწმების დროს ითვალისწინებენ ადგილობრივ კონტექსტსა და იმ გარემოს, სადაც სკოლას უწევს ფუნქციონირება. ინსპექტორები სკოლის შეფასებისას ეყრდნობიან ეროვნული და საერთაშორისო შეფასების შედეგებს. მიუხედავად მხარდამჭერი ღონისძიებებისა, ინსპექტირების შედეგებს შეიძლება მოჰყვეს სკოლის ხელმძღვანელობის განთავისუფლება ან სხვა ტიპის სანქციები.

საერთაშორისო დონეზე გარე შეფასების შედეგების მიმოხილვა გვიჩვენებს, რომ ეფექტურად მხოლოდ ის სისტემები მუშაობენ, რომლებიც დიფერენცირებულ მიდგომებს იყენებენ როგორც პროცესების, ასევე პრაქტიკისა და შედეგების თვალსაზრისით. გარდა ამისა, ეფექტურ სისტემებში დიდ როლს ასრულებს სკოლებში ჩაშენებული შიდა შეფასების სისტემები, როდესაც გარე შეფასებას მხოლოდ რეკომენდატორის ფუნქცია აქვს. ამ შემთხვევაში სისტემა ოფიციალურად უცხადებს ნდობას სკოლას და სასკოლო საზოგადოებას, რაც დადებით გავლენას ახდენს ზოგად კლიმატსა და მოსწავლეთა შედეგებზე.

ახალი კორონა ვირუსის პანდემიის გავრცელების პარალელურად მსოფლიოში „შეთქმულების თეორიების“ ბუმი დაიწყო. რას აღარ ასახელებენ პანდემიის გამო გამკაცრებული წესების დამკვიდრების მიზეზად. ბევრს მიაჩნია, რომ Covid 19-ის გავრცლებით ყველაზე მეტად ბილ გეიტსი იხეირებს, რომელიც მიკროჩიპის შემცველ ვაქციანას დაამზადებს და მასობრივი ვაქცინაციის შედეგად ხუთი მილიარდი ადამიანის ბიოლოგიური თუ კოგნიტური მონაცემების შესახებ არსებულ სრულ ინფორმაციას ჩაიგდებს ხელში. ზოგიერთი ფიქრობს, რომ სიკვდილიანობის ზრდა ყველაზე მეტად ელიტაში მყოფ ვამპირებს აწყობთ, რომლებიც პლაზმით და ბავშვების ტანჯვის შედეგად გამოყოფილი ნივთიერებებით იხანგრძლივებენ სიცოცხლეს. არიან ისეთებიც, ვინც ვირუსს მასონთა იარაღად აღიქვამს. მათი მსჯელობების მიხედვით, მასონები, ებრაელები და ლიბერალები ახალ მსოფლიო წესრიგს ქმნიან, სადაც მათი პროვილეგიები საბოლოოდ განმტკიცდება და მთელი დანარჩენი პლანეტა მონობის ბორკილებს მოირგებს. აღნიშნული, ნაკლებად სარწმუნო მოსაზრებების ავტორებიც კი აღიარებენ, რომ ვირუსი არსებობს, ის საშიშია და საფრთხეს უქმნის ადამიანების ჯანმრთელობას. თუმცა, ჩვენ გვერდით ცხოვრობენ ადამიანები, რომლებიც თავზეხელაღებულობით, თავხედობითა და შემაძრწუნებელი სიშლეგით ყველაზე ექსცენტრიკულ „შეთქმულების თეორეტიკოსებსაც“ აჭარბებენ. მათ საერთაშორისო პრესა „კოვიდიოტებს“ უწოდებს.

ვინ არიან „კოვიდიოტები“?

„კოვიდიოტები“ არიან ადამიანები, რომელთაც არ სჯერათ Covid 19-ის არსებობის ან ამტკიცებენ, რომ ვირუსი სრულიად უვნებელია. საზოგადოების ამ ჯგუფის ყველაზე გონიერი წარმომადგენლები დანარჩენებისგან იმით განსხვავდებიან, რომ ახალ კორონა ვირუსს უბრალო გრიპთან და გაციებასთან აიგივებენ. ასობით ადამიანის გარდაცვალება, ათასობით ადამიანის ტანჯვა მათთვის საკმარისი არ არის განგაშის ზარის ასახმაურებლად.

ამგვარად განწყობილი ადამიანების ლანძღვა-გინება არაფერს მოგვცემს. მათი „ბნელეთის მოციქულებად“ მონათვლა, მხოლოდ საკუთარი თავით ტკობასა და პერსონალური უპირატესობის აღქმაში დაგვეხმარება. აუცილებელია ვიმსჯელოთ ურწმუნოების მიზეზებზე. მხოლოდ ამ მიზეზების გაცნობიერება და მათზე ზემოქმედება მოგვცემს საშულებას ადამიანების შემობრუნებისა და შედარებით უსაფრთხო საერთო სივრცის შექმნისათვის.

რატომ არ სჯერათ Covid 19-ის არსებობის?

ქართული საზოგადოება ხანდახან შესაშურ პრიმიტივიზმს ავლენს. ჩვენ მხოლოდ იმის გვეშინია, რასაც ჩვენი თვალით ვხედავთ, ხელით ვეხებით. რაც არ ჩანს, ის მეორეხარისხოვან პრობლემად გვესახება. მაგალითად, ყველამ ვიცით, რომ დედაქალაქში უმძიმესი ეკოლოგიური მდგომარეობაა შექმნილი. თითქოს ვაცნობიერებთ, რომ დაბინძურებული ჰაერი და ხმაური ჩვენს სიცოცხლეს განადგურებით ემუქრება. ვამბობთ, რომ მეზობლებს, ახლობლებს შორის მოიმატა სხვადასხვა დაავადებების რაოდენობამ. მიუხედავად ყველაფრისა, ეკოლოგიის საკითხი მთავარ და სერიოზულ თემად მაინც ვერ იქცა. ეკოლოგიური საქმიანობა, გარემოსდაცვითი აქტივიზმი დასუფთავების აქციებსა და პრესტიჟული პარკების გადარჩენისთვის ბრძოლებში მონაწილეობით გამოიხატება. დაბინძურებული ჰაერი მოქნეული ნაჯახივით არ ზემოქმედებს ჩვენზე, მისი მავნებლობა წამიერად არ ვლინდება, პირიქით, ხანგრძლივი მოქმედების ეფექტი აქვს და ნელ-ნელა გვიღებს ბოლოს. შესაბამისად, მასზე პასიურად ვრეაგირებთ, მის შედეგებს ყველაზე უკეთ უკვე დამდგარი შედეგის ფაზაში ვამჩნევთ. ალბათ, ამგავრი დამოკიდებულება გვაქვს Covid 19-თან მიმართებითაც. ბევრს დაუპოსტავს სოციალურ ქსელებში ბოქსირებული პალატიდან – „ხალხო, არც მე მჯეროდა, თურმე რა საშინელება ყოფილა, ფრთხილათ იყავით!“.

ახალი კორონა ვირუსის მიმართ სკეპტიციზმს აღვივებს ისიც, რომ მედიკოსებს ინფექციასთან დაკავშირებით მწყობრი პასუხები არ აქვთ. პირიქით, სხვადასხვა ქვეყნის, ხანდახან კი ერთ ქალაქში მდებარე სხვადასხვა სამედიცინო დაწესებულების ექიმებისა თუ მეცნიერების პასუხები არათუ ურთიერთსაწინააღმდეგო შინაარსისაა, არამედ  ურთიერთგამომრიცხავი ხასიათისაც კი არის. ადამიანებს უკვირთ, როგორ შეიძლება, რომ უმაღლეს დონეზე განვითარებულ, უხვად დაფინანსებულ, ბაქიაობითა და პატივმოყვარეობით სახელგანთქმულ ინსტიტუტებს ამდენი ხნის განმავლობაში პანდემიისგან თავის დახსნის თანმიმდევრული გეგმა არ ჰქონდეთ. პოზიციების სიმრავლე და ურთიერთგანსხვავებულობა მძიმე სოციალური ყოფაში მცხოვრები ადამიანებისთვის სიტუაციას კიდევ უფრო ბუნდოვანსა და გაუგებარს ხდის. ხალხმა აღარ იცის ვის ენდოს, რატომ ენდოს, ამიტომ ჰგონიათ, რომ ყველა იტყუება და ვიღაც მათი ცხოვრებით მანიპულირებას ცდილობს.

1868 წელს იაკობ გოგებაშვილმა „ბუნების კარი“ გამოსცა. „ბუნების კარი“ დაწყებითი საფეხურის მოსწავლეებისათვის განკუთვნილი წიგნი იყო, რომლის მიზანს ბავშვისთვის ბუნებისა და საზოგადოების შესახებ უნივერსალური ცოდნის მიწოდება წარმოადგენდა. „ბუნების კარს“ „საგანძურის“ გამოცემაც მოჰყვა. ორივე წიგნში მოსწავლისთვის გასაგებ ენაზე ადამიანის ჯანმრთელობის, პირველადი სამედიცინო დახმარების საკითხებიც არის განხილული. რამდენიმე თავში ავტორი ინფეციურ დაავადებებსა და მათ ხასიათზე, პრევენციაზეც კი საუბრობს. საუკუნენახევრის წინ ქართველი განმანათლებლები აცნობიერებდნენ მოქალაქისათვის ელემენტარული სამედიცინო განათლების მიცემის მნიშვნელობას. ცხადია, ჩემთვისაც ცნობილია, რომ თანამედროვე სკოლებშიც ასწავლიან ბუნებისმეტყველების დარგებს, მაგრამ ფაქტია – ქვეყანაში მედიცინასთან დაკავშირებული უმარტივესი ამოცანების გააზრების პრობლემა გვაქვს. ადამიანებმა არაფერი იციან საკუთარი ჯანმრთელობის, საყოველთაოდ გავრცელებული დაავადებების, მათგან თავდაცვის ეფექტიანი საშუალებების შესახებ. ბუნებრივია, ასეთი სიბეცეც ხელს უწყობს „შეთქმულების თეორიებისა“ და ვირუსის არარსებობის თაობაზე შექმნილი მითების წინააღმდეგობის გარეშე გავრცელებას.

მიუხედავად ყველაფრისა, თვალები უნდა გავახილოთ, რადგან საშიშროება რეალურია. პანდემიის დაძლევის შემდეგ კი უნდა ვიზრუნოთ იმისთვის, რომ ჩვენი განათლების სისტემაც მზად იყოს ოცდამეერთე საუკუნის სხვა სამედიცინო გამოწვევებისათვის.