ჯანსაღი პიროვნების ჩამოყალიბებაში, სკოლასა და ოჯახს დიდი  წვლილი მიუძღვის. აუცილებელია, ეს ორი რგოლი შეთანხმებულად მოქმედებდეს და ერთიანად ცდილობდეს ბავშვის  სულიერ, ფიზიკურ,  გონებრივ თუ მორალურ განვითარებას.  განვითარების პროცესში იგულისხმება არა მარტო საგნობრივი ცოდნა, არამედ ადამიანური ურთიერთობებისთვის აუცილებელი უნარ-ჩვევების შეძენაც. დღეს კი,  მსოფლიო პანდემიის ფონზე, როცა ონლაინ სწავლება გახდა სასწავლო პროცესის ერთადერთი გზა, მოსწავლეები  ეკრანს მიღმა, ყველასგან და ყველაფრისგან დისტანცირებულნი დარჩნენ.   სოციალურ განვითარებას ბავშვი გარემოსთან ურთიერთობით, ოჯახში- მშობლისა და  სკოლაში- მასწავლებლის დახმარებით აღწევს. დისტანციური სწავლების დროს  რთულია მონაწილეობა მივიღო მათი პიროვნული თვისებების ჩამოყალიბებასა  და  ღირსეულ  მოქალაქედ აღზრდის პროცესში.  როგორ მოვახერხო ეს, როგორ მივცე მაგალითი სიკეთის კეთებისა?    გადავწყვიტე ონლაინ   ,,სიკეთის გაკვეთილები“    ჩამეტარებინა.

ზოგადი განათლების ეროვნული მიზნებიდან გამომდინარე, ეროვნული სასწავლო გეგმა ეფუძნება  პიროვნების განვითარებაზე  ორიენტირებულ, კონსტრუქტივისტულ,   საგანმანათლებლო მიდგომას.   სასწავლო პროცესში გამოყენებულია ისეთი აქტივობები, რომლებიც ხელს უწყობს მოსწავლეს გახდეს დამოუკიდებელი, მოაზროვნე, შემოქმედი. მასწავლებელი კი  თავისი ჰუმანურობით  ასწავლის კაცთმოყვარეობას, სიკეთეს, პატივისცემას , მეგობრობას, დახმარებას. აქედან გამომდინარე სწავლის პროცესს თან ახლავს ყველაზე მნიშვნელოვანი −  აღზრდის პროცესიც.

ისეთი ადამიანური თვისებები როგორიცაა: სიყვარული,  ურთიერთპატივისცემა, მეგობრობა,  სიკეთე  დაწყებით საფეხურზე უყალიბდება მოსწავლეს.  მინდა ჩემი მოსწავლეების ფიქრები, სიკეთისკენ, კეთილი საქმის კეთებისკენ მივმართო.  სწორედ ამ მიზნით დავგეგმე   ,, სიკეთის გაკვეთილები“ და  მიზნის მიღწევა კომპლექსურად შექმნილი დავალებებით გადავწყვიტე.

კომპლექსური დავალება, ახალი ეროვნული სასწავლო გეგმის მნიშვნელოვანი ნაწილია, რომელიც სასწავლო  მასალის სიღრმისეულ გააზრებასა და შემოქმედებით პროცესს  გულისხმობს.   მოსწავლე  წინარე ცოდნის გამოყენებით,   ახდენს ახალი ცოდნის კონსტრუირებას. შემოგთავაზებთ კომპლექსური დავალების ბარათს

ჩემი  მიზანი იყო,  გაეგოთ:

• რა არის სიკეთე?
• რატომ უნდა ვაკეთოთ კეთილი საქმე?
• რა განსხვავებაა კეთილ და ანგარებიან ადამიანს შორის?
• რა არის ალტრუიზმი?
• რა არის ემპათიის უნარი?

კომპლექსური დავალების შესაქმნელად გავიარეთ შემდეგი ეტაპები:

• კომენტირებული კითხვის მეთოდით ტექსტის გაგება და კითხვებზე პასუხის გაცემა.
• მუშაობა უცხო ლექსიკურ ერთეულებზე ,,სიტყვის პირამიდის“ გამოყენებით.
• პერსონაჟების დახასიათება ,,პერსონაჟის რუკის“ გამოყენებით.
• ანიმაციური ფილმის ,,ბავშვები ჩვენი ქუჩიდან“

და  ვიდეო-რგოლის ,,სიკეთე გადამდებია“

ჩვენება და განხილვა.

• კომიქსის შექმნა ონლაინ გვერდის https://writecomics.com/ -ის დახმარებით.

სტატიაში  შემოგთავაზებთ კომპლექსური დავალების შექმნამდე მოსწავლეების მიერ გავლილ ეტაპებს:

დავალება 1. კომენტირებული  კითხვა და მუშაობა ლექსიკურ ერთეულებზე. გაკვეთილის მსვლელობისას მოსწავლეებს ეკრანზე გავუზიარე სულხან-საბა ორბელიანის ორი იგავი ,, ორნი ძმანი“ და ,,ორმოში  ჩაგდებული მეფე“. ვკითხულობდით და თან უცხო ლექსიკურ ერთეულებსაც განვიხილავდით  (უცხო ლექსიკური ერთეულები პრეზენტაციაში მქონდა  განმარტებული).  ტექსტების განხილვის შემდეგ, მოსწავლეებს წარმოდგენა შეექმნათ, თუ რა იყო ალტრუიზმი, ემპათიის უნარი და ანგარებიანი ქმედება.

დავალება 2. იგავების   ანალიზი. რას გასწავლით იგავი და რას გააკეთებდით სიკეთის საერთაშორისო დღეს?   ნაშრომებში მოსწავლეები გამოთქვამდნენ აზრს,  რომ   ადამიანმა სიკეთე უნდა აკეთოს გულით და არა ანგარებით, რაღაცის მიღების მიზნით.    გაუჩნდათ სურვილი, მათაც ჩაედინათ კეთილი საქმე, დახმარებოდნენ მოხუცებს, ღარიბებს, თავშესაფარში  სწვეოდნენ  ბავშვებს, გაეცნოთ ისინი და მიეტანათ მათთან  სათამაშოები და ტკბილეული.

დავალება 3. პერსონაჟების დახასიათება „პერსონაჟის რუკის“ დახმარებით.   მოსწავლეებმა დაახასიათეს ძმა და მეფის დასახმარებლად მისული უცხო კაცი. ძმა, კეთილ და მოსიყვარულე ადამიანად ჩათვალეს, ხოლო მეფის დასახმარებლად მისული უცხო ადამიანი, ანგარებიან და თვალთმაქც პიროვნებად.  დავალებებიდან ჩანს, რომ მოსწავლეები კარგად არჩევენ   ანგარებიან  და გულწრფელ ქმედებას ერთმანეთისგან.

 
დავალება 5.    ონლაინ კლასში ეკრანზე გავაზიარე ვიდეორგოლი  ,,სიკეთე გადამდებია“

პატარა გოგონას, რომელსაც არა აქვს საკმარისი თანხა  ბაბუასთვის ნამცხვრის საყიდლად, დაეხმარება რიგში მდგომი მამაკაცი და ნამცხვარს უყიდის, თან გადასცემს პატარა ფურცელს წარწერით:   „მცირედი მზრუნველობა უსასრულო ტალღას ქმნის   და აუცილებლად დაგიბრუნდება უკან“. გახარებული გოგონა ბაბუას მიულოცავს იუბილეს და თან   უცხო ადამიანის მიერ მიცემულ ფურცელს გადასცემს, წაიკითხავს ბაბუა და გაახსენდება, რომ  ადრე ისიც დახმარებია სხვას. ვიდეორგოლის   ნახვის  შემდეგ ვთხოვე,  დაესათაურებინათ  მოყოლილი ამბავი. ,,სიკეთე გადამდებია“ − ასე დაასათაურეს. რატომ?   იმიტომ, რომ ოდესღაც ბაბუ დახმარებია ბიჭს,  ბიჭი კი უკვე დიდია, მაგრამ  არ დავიწყებია სიკეთე,  ახლა თვითონ ეხმარება სხვებს, რადგან სიკეთის ჯაჭვი უწყვეტია.   ასეთი იყო ბავშვების პასუხი ჩემს შეკითხვაზე.

,, ბავშვები ჩვენი ქუჩიდან“  საგანმანათლებლო- შემეცნებითი ხასიათის  ანიმაციური ფილმია, რომელიც მიზნად ისახავს განუვითაროს ბავშვებს  ერთმანეთზე მზრუნველობისა და სიკეთის კეთების  უნარი.

,,სიკეთის გაკვეთილების“ ფარგლებში განვიხილეთ   ვიდეორგოლი, რომელშიც  საუბარი იყო სიკეთის  საერთაშორისო დღეზე,   როგორ  და რა მიზნით აღინიშნება.

https://www.palitravideo.ge/yvela-video/akhali-ambebi/124509-dghes-sikethis-saerthashoriso-dghea-ra-aris-sikethe-da-rogori-adamianebi-schadian-kethil-saqmeebs.html

დავალება 4.  საბოლოო პროდუქტის შექმნა  კომიქსის სახით.  მოსწავლეებმა  პერსონაჟების მეტყველებაში კარგად წარმოაჩინეს კეთილი და ანგარებიანი ადამიანის  სახეები.

ანიმაციური ფილმის, ვიდეორგოლებისა და კომიქსების  ანალიზმა დამარწმუნა, რომ ჩემს  მოსწავლეებს კარგად ესმით სიკეთის მნიშვნელობა. სჯერათ, რომ კეთილი საქმით,  მზრუნველობით  მათ შეუძლიათ სხვისი დახმარება, სიხარულის მინიჭება.

,,სიკეთის გაკვეთილების“ ფარგლებში ასევე შეგიძლიათ  გამოიყენოთ შემდეგი ვიდეორგოლები.

1. https://www.myvideo.ge/?video_id=2306390
2. https://www.youtube.com/watch?v=gx2gmeEv3Ag&feature=youtu.be&fbclid=IwAR17B4RcyzEyTtyvB4_aseeBxGEgCXon-vcOddNuPvpmhMHd0W7pr7ZMYRE
3. https://www.facebook.com/996424730375074/posts/4221652701185578/
4. https://www.facebook.com/watch/?v=736162130568796
5. https://www.youtube.com/watch?v=aufkGPMJXb0
6. https://www.youtube.com/watch?v=gx2gmeEv3Ag
7. https://www.youtube.com/watch?v=OHTBpBPkgPs&t=19s
8. https://www.youtube.com/watch?v=IcIardBIG_o
9. https://www.youtube.com/watch?v=MiyozUQk5Mk
10. https://www.youtube.com/watch?v=Icx7hBWeULM

ამ ასაკში ბავშვები მიბაძვით  სწავლობენ, ამიტომ  დიდი მნიშვნელობა აქვს, როგორ მოვიქცევით ზრდასრული ადამიანები,  მასწავლებლები და  მშობლები. ვფიქრობ, რაც  მეტ დროს დავუთმობთ ,,სიკეთის გაკვეთილებს“,  მით უფრო ჰუმანურ  საზოგადოებას მივიღებთ.

რადგან პანდემიის პირობებში ჩვენი და სხვათა უსაფრთხოებისთვის უნდა  დავრჩეთ სახლში, ნაკლები შესაძლებლობა გვაქვს, დავეხმაროთ უცხო ადამიანებს. როცა გადავლახავთ ამ პრობლემას და დავბრუნდებით საკლასო ოთახში, მშობლებთან და ბავშვებთან ერთად, დავგეგმავ ვიზიტს მოხუცთა თავშესაფარში.  ვეცდები ბავშვებს ავუსრულო სურვილი, შესაძლებლობა მივცე, დაეხმარონ  სხვებს. ამავე დროს,  მივცე მაგალითი მზრუნველობისა და სიკეთის კეთებისა.

როცა  სკოლა, მასწავლებელი და მშობელი  შეგონების გარდა მისაბაძ ობიექტსაც წარმოადგენენ,  ეს  ბავშვებში ზრდის სიკეთის კეთების მოტივაციას.

ნოემბერი მარტო შემოდგომის კი არა, მთელი წლის დუღილს აგვირგვინებს ხოლმე, ამიტომ მას ყოველთვის ახლავს რაღაც საიდუმლო, ჯადოსნური ბაკმი. ეს ბაკმი ავარაყებს ადამიანთა გულებს და რა გასაკვირია, რომ ამ გულთა შორის ყველაზე ატკიებულთ და ყველაზე აღელვებულთ ახალი თავგადასავლებისკენ უბიძგებს.

ნოემბრის ეს ოდა გამუდმებით ჩამესმის აქ, მაჩაბლის 13-ში, მწერალთა სახლში. სახლში, რომელიც საუკუნეზე მეტია მასპინძლობს ცნობილ თუ უცნობ, ჩინიან თუ უჩინო, ქართველ თუ უცხოელ სტუმრებს; რომლისთვისაც, ადამიანის არ იყოს, არაფერი უცხო ყოფილა ამ გრძელ ისტორიაში; რომლის კედლებმაც ნახეს სიმდიდრეც, სიყვარულიც, სიკვდილიც, ღალატიც და დიდებაც!..

რამდენიმე თვის წინ „მწერალთა სახლმა“ სარეზიდენციო პროგრამა გამოაცხადა და ქართველ მწერლებსა და მთარგმნელებს მისცა შესაძლებლობა, ორი კვირის განმავლობაში ეცხოვრათ მწერალთა სახლის რეზიდენციაში – სხვენში, რომელიც რამდენიმე სახელობითი ოთახისგან შედგება. ვისაც ეს ოთახები თუნდაც ფოტოებზე უნახავს, ალბათ მაშინვე გასჩენია მათში მოხვედრის სურვილი. ალექსანდრე დიუმას, ნიზამი განჯელის, ბორის პასტერნაკის, უორდროპების და სტეინბეკის პიროვნულ-შემოქმედებითი შთაბეჭდილებით შექმნილი ეს ოთახები უკვე რამდენიმე წელია მასპინძლობს არამხოლოდ სახელოვნებო სფეროს წარმომადგენლებს, უცხოელ ავტორებს და გამომცემლებს, არამედ ყველას, ვისთვისაც მსგავსი გარემო მოგზაურობის მთავარი ხიბლი და შთაბეჭდილებაა.

სწორედ ამ პროგრამის ფარგლებში მივიღე ორკვირიანი „საგზური“ მწერალთა სახლის სხვენში, სადაც ჩემს ახალ რომანზე უნდა მემუშავა. საბედნიეროდ, რომანის დიდი ნაწილი უკვე დაწერილი მქონდა. ასე რომ, შეკითხვას, რაში  მეყოფოდა ორი კვირა,  ლეგიტიმურად ვპასუხობდი – ზუსტად ორი კვირა მჭირდება იმისთვის, რომ უკვე დაწერილი გადავამუშავო, ფინალი გავმართო და ტექსტს გული ჩავუდგა.

ორი კვირა მწერალთა სახლის სიმყუდროვეში, ნოემბრის მზით გამთბარ ბაღში, რუტინული ხმაურისგან დაცულ სიჩუმეში…  პანდემიის გამო მობეზრებული ჩაკეტილობის მიუხედავად, მაინც მთელი გულით გამოცხადებული თვითიზოლაციის ქრონიკა, რომელმაც მწერლებისა და ტექსტების თავგადასავალი უნდა აღბეჭდოს…

და, მიუხედავად იმისა, რომ ეს ისტორიული სახლი ქალაქის შუაგულშია – ყველანაირი ხმაურისა და ქაოსის ეპიცენტრში – მის სხვენამდე ეს ხმები მხოლოდ მისტიკურ ექოებად აღწევს, ან შესაძლოა ჩვენ ვგრძნობთ ასე, რადგან მწერალთა სახლის მასპინძლები ყველანაირ პირობას ქმნიან იმისთვის, რომ ავტორებს შესაძლებლობა მიეცეთ, მოწყდნენ ყოველგვარ ქაოსსა და რუტინას და თუნდაც ორი კვირით მხოლოდ საკუთარ საქმეზე კონცენტრირდნენ.

ასეთი პროგრამები ევროპაში უამრავია. ალბათ ძალიან ნაყოფიერიც, რადგან დროის, სივრცისა და გარემო პირობების ერთ კონკრეტულ მიზანზე ფოკუსირება ბუნებრივად ნიშნავს კეთილ შედეგს. მწერალთა სახლის სარეზიდენციო პროგრამა პირველად ხორციელდება და უკვე მჯერა, რომ ის ხანგრძლივი, კიდევ უფრო მრავალფეროვანი და წარმატებული იქნება. თუმცა, არავის დაავიწყდება ეს პირველი წელიწადი, რომელიც პანდემიას დაემთხვა და მისი ყველა სიმბოლო აირეკლა – იზოლაცია, პირბადე, დისტანცია, დეზინფექცია…

პირველ დღეებში მხოლოდ მე და დათია ბადალაშვილი ვართ – თონეთელი მწყემსი და ბიბლიოთეკარი, როგორც უყვართ ხოლმე მისი მოხსენიება. თვითონ კი საკუთარ თავს იქიდან იხსენებს, როცა ერთ დღესაც, ძველ ბიბლიოთეკაში აღმოჩენილი ყდებშემოგლეჯილი წიგნების კითხვით გულმოცემულმა თავადაც მოინდომა, წერა დაეწყო და მალევე მიხვდა, რომ ეს იყო მის ცხოვრებაში ყველაზე ჯადოსნური თავგადასავალი. დათია პროზაიკოსია, მინიატურის ჟანრში ისე გრძნობს თავს, როგორც თევზი წყალში, ახლაც – რომანს წერს, მაგრამ მინიატურების მოზაიკით, ძველ და ძნელ ამბებს იხსენებს და დროდადრო წერისას ოხრავს, მერე ამ ნაწერს გვიკითხავს ჩვენ და ვარჩევთ, ვმსჯელობთ, ჩუმ-ჩუმად კი ყველანი სათითაოდ იმაზეც ვფიქრობთ, თუ როგორ შეიძლება ამ ტკივილებით, ამ დარდით და გაუხედნავი სიყვარულით იცხოვროს კაცმა, იცხოვროს და ერთ დღეს ვიღაცის წიგნში აღმოჩნდეს…

ორ-სამ დღეში კატო ჯავახიშვილი გვიერთდება, პოეტი, რომელიც ამჯერად პიესაზე სამუშაოდ განმარტოვდა მწერალთა სახლის სხვენში. კატო 1918-1921 წლების ეპოპეაზე პასტერნაკის სახელობის ოთახში წერს, ამბობს, რომ ოთახის ეპოქალური ფაქტურა და ღამღამობით ყურმოკრული ძველი კიბის ჭრიალი პიესის ატმოსფეროს შეგრძნებაში ეხმარება და იმ დროში გადაჰყავს, რომელიც, პრინციპში, აგერ უკვე საუკუნეა ერთსა და იმავე წრეზე გვატრიალებს ჩვენი საწყალი სამშობლოიანად – თავისუფლება და მონობა, გამარჯვება და მარცხი, ღალატი და თავგანწირვა…

როცა კრემისფერ აივანზე ვსხედვართ და ბაღს ჩავყურებთ, იმაზეც გვეფიქრება, რომ ჩვენ ყველანი ახლა, პირველ რიგში, ამ სახლის უმთავრესი მასპინძლის – დავით სარაჯიშვილის სტუმრები ვართ. ჩვენც და ყველა, ვინც აქამდე იყო და ამის მერე შემოდგამს ფეხს მაჩაბლის 13-ში. დავით სარაჯიშვილის მარმარილოს ბიუსტი დგას ბაღში, ასწლოვანი ნაძვის გასწვრივ, დგას როგორც დროში გამუდმივებული სიმბოლო ღირსებისა და სიკეთისა. სასიამოვნო და საგულისხმო ამბავია ისიც, რომ ჩვენი აქ ყოფნის დღეები დავით სარაჯიშვილის მემორიალური მუზეუმის გახსნასაც ემთხვევა, ამიტომ ყოველდღიური მაყურებლები ვართ იმ დიდი შრომისა, სიყვარულისა და ზრუნვისა, რითაც მწერალთა სახლის ხელმძღვანელი – ნატა ლომოური, შემოქმედებით ჯგუფთან ერთად ამ მუზეუმზე მუშაობს.

ამიერიდან, მაჩაბლის 13-ის სტუმრები დავით სარაჯიშვილის მუზეუმსაც დაათვალიერებენ, თითოეული ფოტო, ნივთი, ესკიზი თუ დეკორაცია იმ ეპოქაში გადაახედებთ, როცა ცხოვრობდა, იღვწოდა, წუხდა და უყვარდა ამ დიდებულ კაცს, საქართველოს გამორჩეულ შვილს, მეწარმეს და მეცენატს, დავით სარაჯიშვილს.

ეს სახლი მან 1903-1905 წლებში ააგო, გერმანელი არქიტექტორის, კარლ ცაარის პროექტის მიხედვით. მისი გახსნა კი მეუღლესთან – ეკატერინე ფორაქიშვილთან ქორწინების 25-ე წლისთავს დაამთხვია. ასე აღნიშნეს მან და მისმა მშვენიერმა მეუღლემ ვერცხლის ქორწილი, ამ თეთრი და ლამაზი სახლის კარის შეღებით.

ისე მოხდა, რომ ამ მადლიანმა ხალხმა ეს კარი პირდაპირ ისტორიაში შეაღო.

მწერალთა სახლში ჩვენს ყოფნას მძიმე დღეები ემთხვევა – მიტინგები, აქციები, ხმაური, აგრესია, სამოქალაქო დაპირისპირების ზღვარზე მყოფი ქვეყანა დუღს და მძვინვარებს… ზუსტად ამ დღეებში კიდევ უფრო მკაფიოვდება დავით სარაჯიშვილის ნაღვაწის და ნამოქმედარის მნიშვნელობა, კიდევ უფრო სევდიანია იმაზე ფიქრი, რომ ასეთი დიდბუნებოვანი მოღვაწეები, ასეთი უანგარო, ხალასი და გონიერი სიკეთის მატარებელი პიროვნებები გვჭირდება ახლა. სად არიან, რატომ აღარ ჩანან, როგორ გააქრო დრომ ასეთ სულთა შესაძლებლობა?.. ან იქნებ არიან კიდეც, მაგრამ ეს ზედაპირზე ქაფმოდგმული დროება, ეს რაღაცნაირად შინაარსამოგლეჯილი ეპოქა ყველაფერს თავდაყირა აყენებს, აცამტვერებს და ჩქმალავს?.. იქნებ უკეთესიცაა, სიჯანსაღემ დროებით თავი შეინახოს, საფარველი დაიდოს ჭეშმარიტებამ, რათა ერთ უახლოეს დღეს ყველაფერი თავისი ნამდვილი სახით გაცხადდეს!..

მწერალთა სახლში როცა ხარ, ამ წაბლისფერ, ჩუქურთმებიან კედლებს რომ უსმენ, ამ ძველისძველ, ჭრაჭუნა კიბეებზე ადი-ჩადიხარ, უნებლიეთ გეფიქრება იმაზე, რომ ვიღაცის თუ რაღაცის წინაშე გამუდმებით ვალდებული ხარ. აქ, ამ კედლებში ჩარჩა პაოლო იაშვილის თოფის ხმა, ის შემზარავი გასროლის ექო, ამ კედლებმა შთანთქა რამდენი ტკივილი და რამდენი სინაზე, რამდენი სიყალბეც შეიზილა და რა აღმაფრენაც არ დაიტია, და ყველა სიტყვა, ყველა საქციელი – იყო წუხილი უკეთეს დროებაზე, უკეთეს საქართველოზე, უკეთეს ადამიანზე!.. დღეს ეს წუხილიც გავალდებულებს, ამ წუხილით უშინაურდები აქაურობას, მაჩაბლის ცამეტის უცხო სტუმარო!..

ჩემი ორკვირიანი იზოლაციის მიწურულს მთარგმნელი ქეთი ქანთარიაც გვიერთდება. ქეთი კლასიკური ღამურაა – მთელი ღამე თავაუღებლად მუშაობს, ერთმანეთს ნაშუადღევის მერე ვხვდებით, როცა ჩვენთვის უკვე საქმემოლეული დღე ქეთის ახალი „შრომადღის“ ნაპირს ემიჯნება, თავს ყველანი ცოტაოდენი მოსვენების უფლებას ვაძლევთ, ისევ ქეთის იდეით – მოვაწყოთ ერთობლივი კინოჩვენება – „სხვენის კინოთეატრი“,  „TWIN PEAKS“-ის ახალი სერიები უნდა ვნახოთ, კიდევ – ფონ ტრიერი და ბუნუელიცაა „აფიშაზე“…

ჩემს რომანს, რომელსაც ახლა ვწერ, „დაბადების დღე“ ჰქვია და მოზარდი ტყუპი ძმების თავგადასავალზეა. ფინალურ ეპიზოდში ერთ ფრაზას დავეძებ, რამდენიმე დღეა დაყურსული ვარ, მჭირდება უზუსტესი სიტყვები, რომლითაც ზღვის სანაპიროს შუქურაზე, და-ძმა უნდა შეხვდეს ერთმანეთს…

და სანამ ამ სიტყვებს ვიპოვი, კიდევ ერთხელ შევალ მწერალთა სახლის ბაღში, ნოემბრის ფოთლებში, საფოსა და გალაკტიონის ბარელიეფებს შორის ჩამკვდარ სიჩუმეში,

შევალ სავსე მადლიერებით.

ხანდახან არც გამოითქმის უზუსტესი სიტყვები. ისინი უბრალოდ უნდა იგრძნო.

დასრულდა ესეების ქვე-კონკურსი, რომელიც საბავშვო ლიტერატურული კონკურსის „ოქროს ბუმბულის“ პარალელურად მიმდინარეობდა. ქვე-კონკურსის გამარჯვებულ ექვს ფინალისტს – ლევან არდოტელს, ანი ბექაურს, ნანა გელიტაშვილს, მარიამ რიკაძეს, ლევან ჭანტურიას და ანა თვარაძეს ფინალური დავალება მიეცათ.

ფინალისტებს უნდა დაეწერათ თავიანთი საყვარელი საბავშვო წიგნის სრული, დაწვრილებითი, მაქსიმალურად ამომწურავი მიმოხილვა (რევიუ). გამარჯვებული ესეს ავტორი ანი ბექაური, თბილისის 64-ე საჯარო სკოლის X კლასის მოსწავლე გახდა.

გთავაზობთ გამარჯვებულ ნაშრომს:

პატარა პრინცი

ანტუან დე სენტ-ეგზიუპერის წიგნი, „პატარა პრინცი“, „დიდი“ ადამიანებისთვის, სავარაუდოდ, შეუცნობელია. რას ნიშნავს საკუთარ პიროვნებასთან თუ გარემოსთან ჰარმონიის დამყარება და რა ფასად გვიჯდება ის? რა არის ცხოვრების მთავარი მამოძრავებელი მიზანი? – ეს არის ის საკითხები, რომელთა განხილვასაც ნაწარმოების მთავარი იდეა ემყარება.

ტექსტის მთავარი გმირი პატარა პრინცია, რომელიც თითოეული თავისი ქმედებითა და სახასიათო დამოკიდებულებებით სიცოცხლეს სულ სხვაგვარად წარმოგვიჩენს. პატარა პრინცისთვის მშობლიური პლანეტა, სამი ვულკანითა და მის ქვეშ არსებული თესლით, უმთავრესი საზრუნავია, მიუხედავად იმისა, რომ მან არ იცის, თუ რა აღმოცენდება თესლისგან: ბაობაბი თუ ვარდი, რადგან ერთმა ბაობაბმა, ბოროტების უყურადღებოდ დარჩენილმა ნაპერწკალმა, შესაძლოა, მთელი პლანეტა მოიცვას და გაანადგუროს. პრინცი თავისი ბავშვური, წმინდა ბუნების წყალობით ბოროტების სიმბოლოს, ბაობაბის ნაცვლად, თესლიდან აღმოცენებულ ვარდს იღებს.

ჩემი აზრით, პატარა პრინცის მშობლიური პლანეტა მისი სულიერი სამყაროსა და ნაწარმოებში გაშლილი მოვლენების მიმართ დამოკიდებულების გამოხატვაა. შესაძლოა, საზოგადოების დოგმატურმა წარმოდგენებმა, რომლებიც ნაწარმოებში პრინცის უმანკოების დასტურის – ვარდისა და ბატკნის დაპირისპირებით იხატება, ბავშვური თავისუფალებაც დათრგუნოს. „თუ ბატკანმა ყვავილი შეჭამა, შენთვის ყველა ვარსკვლავი ერთდროულად ჩაქრება“.

პრინცის მთავარი მიზანი სამყაროს უკეთ შეცნობაა. ამისთვის ის მის გარშემო მოგზაურობას იწყებს. მარტოდ მოსიარულე პატარა პრინცი, თითქოს გამიზნულად, დაკარგულ მფრინავს გადაეყრება. მათი დიალოგის ფონზე კარგად იხატება პრინცის პიროვნული მახასიათებლები და შესაბამისად, მისი სულიერი მდგომარეობა. მისი ბავშვური სისპეტაკე, სიმსუბუქე და ჰარმონიულობა ერთი იდეის წარმოჩენას ემსახურება – საგნებისა თუ მოვლენების სხვა რაკურსით დანახვა მხოლოდ და მხოლოდ თავისუფალ მზერას შეუძლია.

მოგზაურობისას და „ზრდასრულ“ პერსონაჟებთან შეხვედრისას, პატარა პრინცი მხოლოდ მათ გაურკვეველ მიზნებსა და შეუსაბამო ქმედებებს აწყდება. აქ ავტორი ალეგორიულად წარმოაჩენს „ზრდასრულ“ ადამიანებს, რომლებსაც დაკარგული აქვთ საკუთარი, პირადი შეხედულებები, დათრგუნული აქვთ სულიერი სამყარო და საერთო აზრის გავლენის ქვეშ არიან მოქცეულნი.

ნაწარმოების ამ ნაწილის მთავარი სათქმელი შემდეგ კითხვაზე პასუხია – რა განასხვავებს „ზრდასრულებს“ პატარა პრინცისაგან? პასუხი კი ასეთია – საგანთა მიმართ მათი დამოკიდებულება, რადგან ზოგჯერ, რაიმეს რეალური არსის შესაცნობად საკუთარ სულში ჩახედვა და მისთვის ფრთების ჩუქებაა საჭირო. ვფიქრობ, რომ ნაწარმოებში პატარა პრინცი ყველაზე „დიდი“ პერსონაჟია, რადგან ბავშვური ბუნების უკვდავყოფა მხოლოდ ძლიერებს შეუძლიათ.

მოგვიანებით, დედამიწაზე მოგზაურობისას პრინცი მელიას ხვდება. მელიის თხოვნით იგი მას მოიშინაურებს, რაც ერთ-ერთ უმთავრეს ცხოვრებისეულ გაკვეთილს გვასწავლის: რაღაც სწორედ მაშინ იძენს გამორჩეულ მნიშვნელობას, როდესაც მას გულის კარს ვუღებთ და სიყვარულით სავსე ენერგიას ვუძღვნით. ჩემი აზრით, ვისიმეს „მოშინაურება“, რაც შესაძლოა, ცრემლის ფასადაც კი დაჯდეს, ცხოვრებას ორივე მხარისთვის განსაკუთრებულ ელფერს სძენს. „მაშინ ეს ოქროსფერი ყანა შენს თავს მომაგონებს და მეყვარება ყანის შრიალი ქარში…“

შემდეგში მოგზაური პატარა პრინცი უამრავ, საკუთარი ვარდის იდენტურ ვარდს აღმოაჩენს, რაც მის გამორჩეულობაში ეჭვს შეატანინებს, თუმცა უმალვე პოულობს მიზეზს, რაც მის ვარდს ერთადერთს ხდის – ეს მათი ურთიერთობაა, რომელიც წმინდა, ამაღლებულ სიყვარულს ეფუძნება.

საბოლოოდ, მწარე გაკვეთილების, იმედგაცრუებისა და მოგზაურობის შთაბეჭდილებების შედეგად პრინცი ყველაზე მთავარს, საკუთარ თავს შეიცნობს. პატარა პრინცმა აღმოაჩინა ის უმთავრესი რამ, რაც დიდი, „მოუცლელი“ ადამიანებისთვის მიუღებელი აღმოჩნდა.

პრინცმა მფრინავი კი ამაღლებული გრძნობების სიდიადესა და მთავარი ღირებულებების არსში ჩაახედა. „უდაბნოს ის ალამაზებს, რომ მის ქვეშ ჭა იმალება“, რადგან ცხოვრება უდაბნოდ იქცევა იმ შემთხვევაში, თუ რეალობას სუფთა, ბავშვური სილაღითა და წმინდა გულით არ შევიცნობთ. ნაწარმოების დასასრულიც ამ აზრის წარმოჩენას ემსახურება.

მაშასადამე, ნაწარმოების მთავარი იდეა სწორედ, იმ ბავშვური სილაღის შენახვა და მოფრთხილებაა, რომელიც დიდის სულში, შესაძლოა, სიღრმეებში იყოს დამალული, რადგან ეს ერთადერთი საშუალებაა, იმისთვის, რომ დავინახოთ ის, რაც თვალისთვის მიუწვდომელია და მხოლოდ გულით შეიცნობა.

ვფიქრობ, პატარა პრინცი მფრინავის სულში სწორედ ასეთი გამობრწყინებაა, რამაც მას მისცა ძალა, თავიდან ეგრძნო ის ამაღლებული უბრალოება და სილაღე, რაც დოგმების გავლენით თითქმის, აღარც ახსოვდა. მფრინავს ხატვაც კი მიევიწყებინა.

დახუჭავ თვალებს და საკუთარ სულს სიღრმისეულად შეიგრძნობ, თუ მხოლოდ დაწესებულ დოგმებს დაემორჩილები – არჩევანი შენს ცხოვრებას განსაზღვრავს. ამ არჩევანმა ავტორის ცხოვრება საბოლოოდ შეცვალა და მარტოსული პატარა პრინცი მის სულიერ პროტოტიპად აქცია.

პროექტის ორგანიზატორი:

ქარჩხაძის გამომცემლობა

პროექტის ხელშემწყობები:

თბილისის მერია

საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო

საინფორმაციო მხარდამჭერი:

ტელეკომპანია ფორმულა

საქართველოში საბუნებისმეტყველო დისციპლინების სწავლებაში პრობლემები რომ არსებობს, ამას სახელმწიფო და საერთაშორისო კვლევებიც ადასტურებს. მოსწავლეები ერთმანეთს ვერ უკავშირებენ საკითხებს, ვერ ახდენენ ტრანსფერს. მაგალითად, ვერ ხსნიან, რატომ განსხვავდება ერთმანეთისგან მთისა და ქალაქის ველოსიპედის ბორბლების რადიუსი, თუმცა ფიზიკიდან კარგად იციან, როგორ გამოითვლება ბრუნვის სიხშირე, ცენტრისკენული აჩქარება. ქიმიის გაკვეთილზე შეუძლიათ, გამოთვალონ ნივთიერებაში ელემენტის ჟანგვის რიცხვი, მაგრამ ბიოლოგიის გაკვეთილზე ვერ ხსნიან წყლის ფოტოლიზის განტოლებას. ჩემი აზრით, საინტერესო იქნება ერთი საკითხის განხილვა სხვადასხვა  კუთხით. მაგალითად, თუ მოსწავლე გაეცნობა ენერგიის მუდმივობის კანონს ქიმიაში, ფიზიკასა და ბიოლოგიაში, მის გონებაში საკითხი გამთლიანდება და ტრანსფერული უნარების განვითარებაც გაადვილდება.

პანდემიამ აშკარა გახადა, რომ მეცნიერების განვითარება ნებისმიერი ქვეყნისთვის აუცილებელია. ახალი სკოლის მოდელის ფარგლებში შესასრულებელი კომპლექსური დავალებები მოსწავლეებს მაღალი სააზროვნო უნარების განვითარებაში და მიღებული გამოცდილების პრაქტიკაში გამოყენებაში დაეხმარება.

გთავაზობთ კომპლექსურ დავალებას, რომელიც სასიცოცხლოდ აუცილებელ პროცესს, სუნთქვას, ფიზიკის ჭრილში დაანახებს მოსწავლეს. ის მიხვდება, რომ „უბრალო“ ჩასუნთქვა და ამოსუნთქვაც კი არ ხდება ფიზიკის კანონებისგან დამოუკიდებლად.

სამიზნე ცნება: მატერია, კვლევა

შედეგები: ფიზიკა საბ: 1; 2; 3; 5; 6; 7

საკითხი: თერმოდინამიკა

კომპლექსური დავალების პირობა:

1. Cache-nez ფრანგული სიტყვაა და სიტყვასიტყვით ცხვირის დამალვას ნიშნავს. კაშნეს სიცივეში ვიხვევთ, თუმცა მას ყველა არ ხმარობს. ბევრიც პირით სუნთქავს, რასაც ხშირად ყელში უსიამოვნო შეგრძნების გაჩენა მოსდევს. ბიოლოგიის სახელმძღვანელოდან და დამატებითი საკითხავი მასალიდან გაიხსენე სუნთქვის ორგანოთა სისტემის აგებულება და ფუნქცია, ფიზიკაში გაეცანი იდეალურ აირს და შესაბამის კანონებს. წარმოადგინე ნამუშევარი, რომელშიც პასუხს გასცემ შემდეგ კითხვებს:

* რატომ გვტკივა ყელი პირით სუნთქვის დროს?

* რა მნიშვნელობა აქვს ცხვირით სუნთქვას?

* რა კავშირია იდეალური აირის კანონებსა და სუნთქვით მოძრაობებს შორის?

ნაშრომში წარმოადგინე შემდეგი ამოცანების ამოხსნის გზებიც:

1. გარემოში ჰაერის ტემპერატურა 10⁰C-ია, ფილტვებში არსებული ჰაერის ტემპერატურა კი 37⁰C-ს უტოლდება. რა წნევას ავითარებს ამოსუნთქული ჰაერი, თუ ჩავთვლით, რომ პროცესი იზოქორულია?
2. ფილტვში საშუალოდ 2400 მლ ჰაერი ეტევა. გამოთვალე საბოლოო წნევა, თუ ადამიანი ჩაისუნთქავს 500 მლ ჰაერს (პროცესი ჩათვალე იზოთერმულად).

კომპლექსური დავალების შესასრულებლად გასავლელი ეტაპები:

I ეტაპი: გააცანით მოსწავლეებს კომპლექსური დავალების პირობა; რას მოითხოვთ მისგან; რა ევალება მის მოსამზადებლად; როგორ შეფასდება.

გთავაზობთ იმ აქტივობების სავარაუდო თანმიმდევრობას, რომლებიც მოსწავლემ უნდა შეასრულოს:

აქტივობა 1. გააცანით მოსწავლეებს ნივთიერების აგრეგატული მდგომარეობა და დიფუზია. დიფუზიის ასახსნელად შეიძლება გამოიყენოთ სიმულაცია, რომელსაც ნახავთ ქვემოთ მოცემულ ბმულზე:

https://phet.colorado.edu/en/simulation/diffusion

არსებობს ამ სიმულაციის ქართული ვერსიაც, რომელზეც შეგიძლიათ გადახვიდეთ Translation ღილაკზე დაწკაპებით და ქართული ენის არჩევით.

მარჯვენა მხარეს მოცემულია ველი, რომელშიც იწერება მოლეკულების რაოდენობა. მოსწავლეები იმსჯელებენ, როგორ მოქმედებს დიფუზიის სიჩქარეზე ტემპერატურა, მოლეკულების მასა, რადიუსი და რაოდენობა.

ამისთვის შესთავაზეთ ოთხი ექსპერიმენტის ჩატარება განსხვავებული პირობებით. პირველ შემთხვევაში უნდა შეცვალონ ტემპერატურა, მეორეში – მოლეკულების რაოდენობა, მესამეში – მასა, მეოთხეში – რადიუსი. მოსწავლეები დააკვირდებიან პროცესს და გამოიტანენ დასკვნას.

აქტივობა 2: მოსწავლეებს გააცანით იდეალური აირის არსი და თვისებები; აუხსენით, რა შემთხვევაში ჩაითვლება აირი იდეალურად. ამ დროს შეიძლება გამოიყენოთ სიმულაცია, რომელსაც ნახავთ შემდეგ ბმულზე:

https://phet.colorado.edu/sims/html/gases-intro/latest/gases-intro_en.html

(დეტალური ინსტრუქცია მოცემულია ბმულზე https://drive.google.com/file/d/1ODQA6CpOkgL-wzZDR-Pzd49opFGF0eQx/view?usp=sharing )

აქტივობა 3: კლაპერონ-მენდელეევის კანონის გასაცნობად მოსწავლეებს შესთავაზეთ GeoGebra-ში დამზადებულია სიმულაცია, რომელსაც ნახავთ შემდეგ ბმულზე:

https://www.geogebra.org/m/YzwWBYP3

(დეტალურ ინსტრუქციას იპოვით ბმულზე https://drive.google.com/file/d/12piyLPw2Qv8UBsE-UJ-3DpkxgAalE-7C/view?usp=sharing)

მონაცემების შეგროვება და წარმოდგენა მოსწავლეს შეუძლია ცხრილის ფორმით. შეუძლია, უბრალოდ დაადგინოს კანონზომიერება სიდიდეებს შორის. ასევე შეიძლება, მოსწავლემ გრაფიკი ააგოს ფურცელზე და საკუთარი შედეგი სიმულაციაზე მოცემულს შეადაროს.

აქტივობა 4: ბოილ მარიოტის, გეი – ლუსაკის და შარლის კანონების გასამეორებლად შეიძლება მოსწავლეებს შევთავაზოთ სხვადასხვა ანიმაცია.

ამ აქტივობათა გავლის შემდეგ მოსწავლეს უკვე აქვს წარმოდგენა იდეალურ აირზე და შეუძლია, გაარჩიოს ამოცანა.

დამატებითი საკითხავი ფიზიკაში: როგორ ხდება ჩასუნთქვა და ამოსუნთქვა? რა აკავშირებს ამ პროცესს იდეალურ აირთან?

ვინაიდან ჰაერის შემადგენელი მოლეკულები არ ურთიერთქმედებს ერთანეთთანდა, ამავე დროს, მათი ზომა ძალიან მცირეა, ჰაერი შეიძლება განვიხილოთ როგორც იდეალური აირი.

პლევრის ღრუ წარმოადგენს ჰერმეტულად დახურულ სივრცეს, რომელშიც მცირე რაოდენობით სითხეა. ის ფილტვებს მექანიკური დაზიანებისგან იცავს.

დალტონის კანონი: აირების ნარევის ჯამური წნევა თითოეული აირის მიერ განვითარებულ წნევათა ჯამის ტოლია. ჰაერი სხვადასხვა აირის ნარევია, რომელთა კონცენტრაციაც განსხვავებულია.

P _{ჯამური} = P ₁ + P ₂ + P ₃ + . . . P _n

P _ატმ = P (N ₂ ) + P (O ₂ ) + P (CO ₂ ) + P (წყლის ორთქლი) + P (ინერტული აირები)

ჰენრის კანონი: ალვეოლებიდან სისხლში გადასული ჟანგბადის კონცენტრაცია პროპორციულია ალვეოლებში არსებული პარციალური წნევისა_. რატომ ხდება გაზთა ცვლა ფილტვებსა და ქსოვილებში? აქ ჰენრის კანონი მოქმედებს. ჟანგბადის პარციალური წნევა ალვეოლებში უფრო მეტია, ვიდრე ვენურ სისხლში, ამიტომ ჟანგბადი „ცდილობს“, გადავიდეს ვენურ სისხლში. ნახშირორჟანგის შემთხვევაში პირიქითაა: მისი პარციალური წნევა უფრო მეტია ვენურ სისხლში და ნაკლებია ალვეოლებში, ამიტომ ის „ცდილობს“,ალვეოლებში გადავიდეს. სისხლის პლაზმაში ნახშირორჟანგის ხსნადობა 22-ჯერ მეტია, ვიდრე ჟანგბადისა. სითხეში აირის ხსნადობა მოცემულ ტემპერატურაზე მოცემული აირის პარციალური წნევის პროპორციულია.

ლა პლასის კანონი: ΔP = 2T/R, სადაც T აირის აბსოლუტური ტემპერატურაა, R – რადიუსი, ΔP – წნევათა სხვაობა (პლევრის ღრუში არსებულ წნევასა და ალვეოლებში არსებულ წნევას შორის).

დამატებითი ინფორმაცია ბიოლოგიაში:

სურათზე გამოსახულია ადამიანის გულმკერდის ღრუ, მისი შემადგენელი სტრუქტურები. როგორც ხედავთ, ფილტვის შიგნით, ალვეოლებში, ჰაერის მიერ განვითარებული წნევა 760 მმ ვწყ სვ-ის ტოლია, პლევრის ღრუში კი – 756 მმ ვწყ სვ-ისა. ფილტვის შიდა და ატმოსფერულ წნევას შორის სხვაობა 0 მმ ვწყ სვ-ია, პლევრის ღრუსა და ატმოსფერულ წნევას შორის სხვაობა კი უარყოფითია და -4 მმ ვწყ სვ-ს უდრის. პლევრის ღრუში უარყოფითი წნევა იწვევს ალვეოლებში წნევის შემცირებას, რასაც გულმკერდის ღრუს გაფართოება მოსდევს და ხდება ჩასუნთქვა.

სურათზე მოცემულია ტერმინი „ტრანსპულმონური წნევა“. ტრანსპულმონური წნევა ფილტვის შიდა და პლევრის ღრუში არსებულ წნევებს შორის სხვაობის ტოლია. წნევებს შორის სხვაობა რამდენიმე (საშუალოდ 4) წამის განმავლობაში ნარჩუნდება, თუმცა ეს დრო საკმარისია ნეკნთაშუა კუნთებისა და დიაფრაგმის ასამუშავებლად.

ამოცანა 1: -ამოხსნა                          

P ₁ = 1 ატმ                            P ₁ / T ₁ = P ₂ / T ₂

T ₁ = 10 + 273 = 283 K                      P ₂ = 1.09 ატმ

T ₂ = 37 + 273 = 310 K

V ₁ = V ₂

P ₂ = ?

საბოლოო წნევა აღემატება საწყისს, ამიტომ როცა ადამიანი პირით ჩაისუნთქავს დაბალი ტემპერატურის ჰაერს, ეს უკანასკნელი ვერ ასწრებს გათბობას და ყელის ტკივილს იწვევს.

ამოცანა 2: -ამოხსნა                          

P ₁ = 760 მმ ვწყ.სვ                           P ₁ X V ₁ = P ₂ X V₂

V ₁ = 2400 მლ = 2,4 ლ                     P ₂ = 629 მმ. ვწყ.სვ

V ₂ = 2900 მლ = 2,9 ლ

T ₁ = T ₂

P ₂ = ?

წნევებს შორის სხვაობა უარყოფითია და -131 მმ ვწყ სვ-ის ტოლია.

სავარაუდო შეფასების რუბრიკა:

სასურველია, მასწავლებელმა შეამოწმოს მოსწავლეების პრეზენტაციის უნარი. თუ სამუშაოს ჯგუფებში შეასრულებენ, პრეზენტაციაში ყველა მოსწავლემ უნდა შეიტანოს წვლილი.

გამოყენებული ლიტერატურა:

https://bit.ly/3jajj7J

https://bit.ly/32obkOc

https://bit.ly/30jKwfm

https://bit.ly/38YuITm

https://bit.ly/32mLDgV

https://bit.ly/3fzdcHz

წუხელ მკითხეს, შენი ღმერთი როგორიაო. რწმენა ხმამაღალი საქმე არ მგონია, ამიტომაც ვლაპარაკობ ცოტას, ან საერთოდაც არ ვლაპარაკობ. მაგრამ კითხვა ისეთი გამოდგა ან ღამე გამოდგა ისეთი, მაინც გადამძალა ფიქრმა და საბოლოოდ ასე ვიფიქრე, რომ მე ჩემი ღმერთი იმ ოთახში გავიცანი, სადაც ბებიაჩემი ლოცულობდა. ხოლო ბებიაჩემი ლოცულობდა ღამით, ოდნავ ჩაწეულ ლამფასთან ახლოს მიტანილი, შუქისკენ გადახრილი ლოცვანით. იმ ოთახში მე და მას გვეძინა. და ლამფიდან წამოცდენილ ნავთის სუნში, სიტყვებში, ხან რომ სულაც ჩურჩულად იქცეოდა და ნაწყვეტებად ვიჭერდი – ,,ზესთა” ,,დიდითა წყალობითა შენითა” ,,ასპიტსა და ვასილისკოსა ზედა ხვიდოდი” – ვიჭერდი და მაზეპირდებოდა, მოხუცის მოცახცახე ჩრდილის ჩრდილში – დავინახე ჩემი ღმერთი. როგორია? რომც გითხრათ, ვერ გაიგებთ. ისევე, როგორც მე თქვენსას. ის შეიძლება ერთია, მაგრამ ყველასთვის სხვანაირი. როცა ბებია იძინებდა, სახეზე ოდნავ, სულ ოდნავ ღიმილს ვატყობდი. ბებია დღისით ვერასდროს იცინოდა. და ასე მგონია, რომ ღმერთი იქვე, ხის დაღლილ სკამზე იჯდა, სადაც მისი თავშალი, ჭიქა, ჭიქის გვერდით გაწურული ლიმონი, სათვალე, სამი ძველი წიგნი იდო და ყველაფერი ეტეოდა. იჯდა და ბებიას გარდაცვლილ შვილს ასიზმრებდა. ბებია იღიმოდა. მე ღმერთს ვხედავდი. მას მერე დამეკარგა. ან მე დავეკარგე. არ ვიცი. მაგრამ თუ შემხვდება, აუცილებლად ვიცნობ. ვიცნობ, რადგან, როცა თვალს დავხუჭავ, სულ იმ ოთახში, ლამფის სუნით გაგუდულ ოთახში და ბებიაჩემის ბუტბუტი მესმის.

***

აპრილში, ჩაკეტილობისას, მწირ მოხალისეობას შევუდექი – რასაც ჩემი და მეგობრების ძალები გასწვდა. პროდუქტები მივიტანეთ ერთი-ორგან. ეს იყო და ეს. ერთხელ ასეც მოხდა, დედას ბავშვი გამოჰყვა და მხოლოდ საკვები რომ დაინახა, ცრემლმორეულმა ჩაიჩურჩულა: „დედა, აბა სათამაშოებიცო?”. თქვენი დახმარებით, ამ ბავშვს დღეს ბევრი სათამაშო აქვს, მაგრამ რამდენი ასეთი ჩურჩული აგვცდა ან წავუყრუეთ? ასობით. ათასობით. ყველაზე უფრო მრუდე, ამგვარი დაიმედებაა – ,,გაიზრდება ეგ და აიხდენს ყველა ოცნებას”. და რომელ ოცნებას აიხდენს? სათამაშოებს იყიდის და შოკოლადებს? დღეს რომ ათასობით საღეჭი რეზინი შევიძინო, ის პატარა გიორგი გაიხარებს, ,,ტონიას ბუტკაში,, რომ ,,ტურბოს ჟუაჩკას” შეტრფოდა? ტყუილია ეგ ამბავი, ტყუილი და რომანტიკული განცდებისთვის მოგონილი საჟრუანტელე ისტორია. ოცნებები უნდა ახდეს მაშინ, როცა ისინი იბადებიან, სხვაგვარი ოცნება ბერდება და ჰა, ჰა – მიზნად იქცეს. მიაღწევ მიზანს და მიხვდები, რომ სიხარული სადღაც უკან დაგრჩა, იქ, სადაც ის დაიბადა და ფრთები ვერ იპოვა. ფრთები კი კარადაშია. იმ კარადაში, რომელიც ჩვენ, უფროსებმა გამოვკეტეთ. ჩემი სურვილიც ეგ არის, ყოველდღიური სურვილი, არა საარჩევნო და საპლაკატე – ვიპოვოთ გასაღები, გავხსნათ კარადა და ბავშვებს სათამაშოები დავურიგოთ. ვინც ვის და რამდენსაც ვიპოვით. ვინც რას და რამდენსაც გავწვდებით. ვისწავლოთ სხვისი ოცნებების ახდენის სიხარული – ადამიანად ყოფნის ნიშნის მთავარი საზეპირო! აი ასე სლოგანურ-პათეტიკურად. მაინც ეგ გარემოა ახლა და ყური ადვილად უმასპინძლებს.

***

არ არსებობს ზომიერებაზე მოსაწყენი რამ, მაგრამ ადამიანის ცხოვრება ასე აეწყო, რომ საზოგადო ყოფაში ეს მოსაწყენი რამ დიდად საჭიროა.

აგერ, ხუთი თვის წინ ფეხსაცმელს რომ მეზობელ სადარბაზოში ვტოვებდით, ინფექციის შინ მიტანის შიშით და დღეს ლამის იმ ფეხსაცმლით გაჯიუტებულ ვახტანგურებს ვსვამთ – ეგ არ ვარგა.

არ ვარგა ექიმების ღმერთად გამოცხადება, მათი მცირე კრიტიკის გამო სხვისი გუნდური მოძახილით მიწაში დამარხვა გუშინ და ახლა იგივე ექიმების დაუნდობელი კრულვაც არ ვარგა.

არ ვარგა ვინმეს მოტყუება, რომ კორონა ყველაზე უარესი პანდემიაა, რაც მსოფლიოს უნახავს და არც თავის მოტყუება, რომ ,,კორონა არ არსებობს”.

არ ვარგა იმის ძახილი, რომ ქართველებს არაფერი მოგვეკარება და არც ის ვარგა, თავზე ნაცარს რომ წავიყრით, ა, ახლა მორჩა და დავიქეცითო. ხანაც ფარული სიხარულით წავიყრით ამ ნაცარს – ეგ ყველაზე მეტად არ ვარგა.

არც გამარჯვების ცეკვა ვარგა მწვერვალზე ასვლამდე და არც დამარცხების გლოვა ძირს დანარცხებამდე.

არც ის ვარგა, ამ ჭკვიან ხალხს მე რომ ჭკუას გარიგებთ, მაგრამ ჩუმად რომ ვიყო, ისიც ხომ არ ვარგა?!

ჰოდა, ვიყოთ ზომიერი, ყველა ნაპირზე, იქითაც და იმის იქითაც. ზომიერი, როცა საქმე ერთმანეთს ეხება. თორემ ის, რომ ზომიერება ყველაზე მოსაწყენი სპორტია, თავიდანვე მოგახსენეთ.

ადამიანი მოიგებს ამ ომს.

საზოგადოებაში არსებული სტერეოტიპის თანახმად, მასწავლებლის შვილი ყველაფერში სამაგალითო უნდა იყოს: კარგად სწავლობდეს, ყოველთვის ასრულებდეს დავალებას, არაფერს აშავებდეს. ხშირად სხვა პედაგოგები და მშობლები მას ზედმეტად მაღალ მოთხოვნებს უყენებენ, რაც, საბოლოოდ, ნეგატიურად აისახება ბავშვის ფსიქიკაზე,  ტვირთად აქცევს არაფრისმომცემ პასუხისმგებლობას.

როგორც წესი, მასწავლებლის შვილებს იშვიათად აქვთ მშვიდი სასკოლო ცხოვრება. ისინი გამუდმებით იქცევენ ყურადღებას, არიან მასწავლებლებისა და სკოლის ადმინისტრაციის მხედველობის ცენტრში, მათ გამუდმებით ვიღაცას ადარებენ და სხვა ბავშვებზე მეტად  საყვედურებენ.

თუ მასწავლებლის შვილს სწავლასთან დაკავშირებული პრობლემები აქვს, ეს  დაუყოვნებლივ აისახება მშობელი პედაგოგის რეპუტაციაზე. ამის გამო მშობლები მასწავლებელს ემდურიან. ალბათ თქვენც გსმენიათ მშობლების მხრიდან ასეთი შეფასება: „ამ მასწავლებელს საკუთარი შვილი ვერ გაუზრდია და ჩემსას როგორ გაზრდის?..“

მასწავლებლის შვილს ზოგჯერ თანაკლასელებიც უნდობლად ექცევიან ან მხოლოდ იმიტომ ემეგობრებიან, რომ ის მასწავლებლის შვილია. მათ ხშირად ზურგს უკან დასცინიან.

თუ ბავშვის მშობელი მასწავლებელია, ის იძულებულია საკუთარი შვილი ზედმიწევნით აკონტროლოს, რაც ბავშვისათვის ყოველდღიურ ტრავმულ სიტუაციას ქმნის.

რთული სათქმელია, ვისთვის უფრო რთულია ერთ სკოლაში ყოფნა – მასწავლებლის შვილისთვის თუ თავად მასწავლებლისთვის. თუმცა, ფაქტია, რომ მათი თანაარსებობა ერთ ტერიტორიაზე დისკომფორტს და დაძაბულობას უკავშირდება (ცხადია, არსებობს ბედნიერი გამონაკლისებიც).

პედაგოგები ხშირად ხუმრობენ, რომ „მასწავლებლობა დიაგნოზია“ და ამაში არის სიმართლის მარცვალიც. ზოგი მასწავლებელი იმდენად ითავისებს „მასწავლებლის როლს“, რომ უნებურად მას ყოველდღიურ ცხოვრებასაც არგებს და ყველაფერს, რაც მის გარშემო ხდება, მასწავლებლური პათოსით აფასებს – „ეს კარგია, ეს – ცუდია“, „შეეძლოთ უკეთ გაეკეთებინა“, „მე უკმაყოფილო ვარ“ და სხვ. მასწავლებლის ქცევითი პათოსი ოჯახზეც ვრცელდება. ის შვილისგან უფრო და უფრო მეტს ითხოვს და თუ მისი მოლოდინი არ მართლდება, ეს ძლიერ იმედგაცრუებას იწვევს არა მხოლოდ შვილში, არამედ საკუთარ პროფესიულ შესაძლებლობებში.

რა სახით ვლინდება მასწავლებლის შვილის სინდრომი?

1. სრული მორჩილება. მშობელი ბავშვს სრულად აკონტროლებს და დროთა განმავლობაში მათ შორის „ჰარმონია“ ისადგურებს: ბავშვი ყოველთვის კარგად ასრულებს საშინაო დავალებას, არ არღვევს დისციპლინას. თითქოსდა თავს ყველა კომფორტულად გრძნობს, მაგრამ ასეთი ბავშვები უინიციატივო ადამიანებად ყალიბდებიან, მათ არ შეუძლიათ უარის თქმა, ისინი თრგუნავენ ყველა სურვილს და მზად არიან დაემორჩილონ უფროსებს. ისინი ყველასთვის „კომფორტული“ არიან, გარდა საკუთარი თავისა.
2. დაუმორჩილებლობა. ბავშვი ცდილობს მშობლის კონტროლს თავი დააღწიოს. კონფლიქტი აქვს სხვა პედაგოგებთან, არღვევს დისციპლინას, არ ასრულებს დავალებებს ან ასრულებს მხოლოდ ფორმალურად. დაუმორჩილებლობა შეიძლება გადაიზარდოს პროტესტსა და სიჯიუტეში. ბავშვს სურს, გააღწიოს „მასწავლებლის შვილობის ჩარჩოდან“ და ყველას დაუმტკიცოს, რომ მას აქვს თავისი ხმა და ცხოვრება. ზოგჯერ ეს არცთუ ცუდ შედეგს იღებს, მაგრამ ბავშვი თუ ამას ბრაზით აკეთებს, ახლობლების მხარდაჭერის გარეშე, ის ვერ ჩამოყალიბდება პოზიტიურ პიროვნებად.
3. დაკარგული თვითრწმენა. ბავშვს უჩნდება განცდა, რომ ის რაღაცას არასწორად აკეთებს და შემდეგ ეს შფოთვასა და შიშში გადადის. ის მუდმივად ნერვიულობს. მუდმივად იღებს შენიშვნებს. მისი არაფერი მოსწონთ. საკუთარი მშობელიც კი ეუბნება, რომ არასაკმარისად შრომობს წარმატების მისაღწევად, „არასწორ“ ბავშვებთან მეგობრობს. არადა, სინამდვილეში, შეუძლებელია ყველასათვის მოსაწონი იყო, გიყვარდეს ყველა საგანი. ამ დროს ბავშვი თავის თავში იკეტება, ადვილად ღიზიანდება, არის სტრესში და ეს ცუდად აისახება მის ემოციურ კეთილდღეობაზე.
4. ტყუილი. ყველაზე ხშირად ბავშვები, ვის მიმართაც საზოგადოება გადაჭარბებულ მოთხოვნებს აყენებს, უხშირებენ ტყუილებს. საყვედურებისა და პრეტენზიების თავიდან ასაცილებლად ისინი წინასწარ იგონებენ არგუმენტებს, რითაც თავის მართლებას შეძლებენ. ყველაზე ხშირად ცრუობენ, რომ თავს შეუძლოდ გრძნობენ, მასწავლებელი გაკვეთილს გაუგებრად ხსნის ან ცუდად ჰყავს ამოჩემებული.

მასწავლებლის შვილის სინდრომის ჩამოყალიბება შინაგანი თვითშეფასებისა და მშობლის შეფასებიდან გამომდინარე ხდება. მუდმივი კონტროლი, რომელსაც თან ახლავს აკრძალვები და სასჯელები, იწვევს „მე“-ს ჩახშობას, რაც აიძულებს ბავშვს იმოქმედოს უფროსების მოთხოვნების საწინააღმდეგოდ.

როგორ მოვიქცეთ სიტუაციის გამოსასწორებლად? შესაძლებელია თუ არა ეს? რა თქმა უნდა, შესაძლებელია, თუ მასწავლებელი შვილის მიმართ დამოკიდებულებას შეცვლის.  ყველაზე ბევრ პრობლემას შვილს მშობელი მასწავლებელი უქმნის.

პირველ რიგში, მასწავლებელმა მკაფიოდ უნდა გამიჯნოს ოჯახისა და პროფესიული ცხოვრება. სახლში ის უნდა იყოს ადამიანი, რომელიც ურთიერთობს შვილთან და არ ასწავლის, არ აკრიტიკებს და ეხმარება მას.

მეორე – მასწავლებელმა განსჯითი ჩვევა უნდა შეცვალოს, მიიღოს ახლობლები ისეთებად,  როგორიც არიან. ნუ გამოიგონებენ იდეალურ ბავშვს.

მესამე – მასწავლებელმა შვილს მეტი თავისუფლება უნდა მისცეს თავისუფალი დროის სახით, ნუ გამოეკიდება გამუდმებით და გადაამოწმებს ვისთან მეგობრობს, მან პატივი უნდა სცეს ბავშვის სურვილებსა და არჩევანს.

მეოთხე, მასწავლებელმა უნდა ისწავლოს სათანადო რეაგირება კოლეგების კომენტარზე. ყველა სიტუაციაში თავად უნდა გაერკვეს, შვილთან ერთად ისმჯელოს სადავო საკითხებზე.

მასწავლებლის შვილობა სკოლაში ადვილი არ არის. ბოლოს და ბოლოს, თითქმის ყველა გიცნობს და თუ შენი მშობელი, როგორც საგნის მასწავლებელი, მოსწავლეებს ნაკლებად უყვართ, პატივს არ სცემენ, ეს შვილზეც აისახება, მასაც ანალოგიურად მოექცევიან. ეს კი დიდი ვერაფერი სიამოვნებაა და მით უფრო, შეღავათი.

რაც შეეხება შეღავათს, ხშირად მასწავლებლის შვილს სკოლის დამთავრებამდე უწევს იმის მტკიცება, თუნდაც, კლასელებთან, რომ ის შეღავათებით არ სარგებლობს. ბევრი ბავშვი გამუდმებით ამტკიცებს, რომ ყველა შეფასება და წარმატება მხოლოდ მისი დამსახურებაა და არა დედა/მამა მასწავლებლის.

ზოგჯერ სხვა მასწავლებლებიც საქმეს უფუჭებენ კოლეგის შვილს – ლოიალურად ექცევიან, რაც თვალსაჩინო ხდება სხვა მოსწავლეებისთვის და კლასში დიდ პრობლემებს ქმნის.

ასევე, როგორი კომუნიკაბელური და კარგიც არ უნდა იყოს ბავშვი, ზოგჯერ თანაკლასელები მასწავლებლის შვილს შეგნებულად არიდებენ კლასის საიდუმლოებებს, არ უმხელენ მათ, რიყავენ, ვაიდა, მშობელს უთხრას, წამოსცდეს, ის ხომ მაინც დედამისი/მამამისია. მასწავლებლის შვილისთვის ესეც მტკივნეული ასატანია და მას უწევს „ერთგულების“ მტკიცება ცალკე თანაკლასელებისთვის, ცალკე – მშობლისთვის.

რამდენად დასტრესილია მასწავლებელი? „გალაპის“ ამასწინანდელმა გამოკითხვამ გამოავლინა, რომ დღევანდელ ამერიკაში მასწავლებლები ძიძებთან ერთად ყველაზე სტრესული პროფესიის წარმომადგენლები არიან. სამწუხაროდ, ამ სტრესს გავლენა აქვს მათ მოსწავლეებზე, რასაც არასასურველ ქცევამდე და მისგან გამოწვეულ მოსწავლეთა სტაგნაციამდე მივყავართ.

ამ გადატვირთული მასწავლებლებიდან ერთ-ერთი არის ჯენიფერ ლოიდი, საშუალო სკოლის ინგლისურის მასწავლებელი მერილენდიდან და მისურის უნივერსიტეტის დამამთავრებელი კურსის სტუდენტი. მან შენიშნა, როგორი მგრძნობიარენი არიან მისი მოსწავლეები მისი განწყობის მიმართ და როგორ შეუძლიათ „იკვებონ” მისი კარგი თუ ცუდი ენერგიით.

„თუ გაკვეთილზე შევდივარ არასასიამოვნო თათბირის  ან სტრესული დილის შემდეგ და ეს შეგრძნებები საკლასო გარემოში შემაქვს, ბავშვები ამჩნევენ ამას, – ამბობს ლოიდი. – ზოგჯერ ისინი მაშინვე მიბრუნებენ ნეგატიურ ენერგიას და შედეგად ჩვენ ყველას ცუდი დღე გვაქვს”.

იმისათვის, რომ შეესწავლათ მასწავლებლის „გადაწვის” გავლენა მოსწავლის ქცევის შედეგებზე, ლოიდის დამ კოლინ ედიმ და მისმა კოლეგებმა ჩაატარეს მასწავლებელთა გამოკითხვა და კლასებზე დაკვირვება მისურის სკოლებში. მათ გამოარკვიეს, რომ როდესაც მასწავლებლები ძლიერ დასტრესილი და ემოციურად გამოფიტული არიან, მათი მოსწავლეები ამ დროს სტაგნაციისა და სკოლის ადმინისტრაციისაგან დისციპლინური სახდელის გამოყენების მაღალი რისკის ქვეშ არიან.

მოსწავლეების სასწავლო გარემოდან გაძევება, როგორც სასჯელის ფორმა, შესაძლოა მართლაც ზიანის მომტანი იყოს. თუ ჩვენ გვსურს, სკოლა მოსწავლეებისათვის პოზიტიურ სასწავლო გარემოდ ვაქციოთ, პირველ რიგში უნდა დავრწმუნდეთ, რომ ის პოზიტიური სამუშაო გარემოა მასწავლებლებისათვის. უნდა ვასწავლოთ მათ მოსწავლეთა არასასურველი ქცევის უკეთ მართვის სტრატეგიები, შედეგად მათ მეტი დრო დარჩებათ სწავლებისა და მოსწავლეებთან პოზიტიური ურთიერთობების დასამყარებლად.

მასწავლებელთა სტრესთან გამკლავების სტრატეგიები უფრო მეტად პერსონალურ გამკლავებას გულისხმობს, მაგალითად, რეფლექსია იმაზე, რისთვისაც მადლობელი ხარ, ასევე თანამშრომლობა სკოლის ადმინისტრაციასთან.

„მასწავლებლებს აქვთ პოტენციალი, გავლენა მოახდინონ მრავალ მოსწავლეზე, – ამბობს ედი, – შესაბამისად, მათი მხარდაჭერა საჭირო უნარებით კლასის მართვასა და სტრესის მართვაში ნამდვილად მნიშვნელოვანია, რადგანაც ამას გრძელვადიანი დადებითი გავლენა ექნება მათ მოსწავლეებზე”.

როგორც მასწავლებლის დას, ედის პირადად შეუმჩნევია ის გავლენა, რომელიც ლოიდს აქვს თავის მოსწავლეებზე, ხანგრძლივი დროის განმავლობაში.

„მოსწავლეებს უთქვამთ ჩემთვის, რომ ძალიან ეხმარებათ იმის ცოდნა, რომ ჰყავთ ვიღაც, ვინც მათ მხარეს იჭერს და მხარს უჭერს მათ, და როდესაც მოსწავლეებს ეს არ აქვთ, ჩვენ ვხედავთ გაცდენების უფრო მაღალ მაჩვენებლებს და უფრო დაბალ შედეგებს დავალებების შესრულებისას, – ამბობს ლოიდი. – ისინი არ აქტიურობენ, თუ გრძნობენ, რომ შენობაში არავინ ზრუნავს მათზე. შესაბამისად, თუ ისინი გრძნობენ ზრუნვასა და მხარდაჭერას სასწავლო გარემოში, უფრო მეტი შესაძლებლობაა, რომ დარჩნენ სკოლაში და გახდნენ სასწავლო გამოცდილების ნაწილი”.

ცნობილია, რომ ახალი მასწავლებლების დაახლოებით ნახევარი ამ პროფესიას პირველი ხუთი წლის განმავლობაში ტოვებს. შესაბამისად, მხარდაჭერის სისტემის შექმნას, მასწავლებლის სტრესის მართვაში ხელშესაწყობად, შეუძლია, შეამციროს მასწავლებლის „გადაწვა” და გააუმჯობესოს მოსწავლის შედეგები.

„ჩვენი კვლევა ფოკუსირებულია იმის გამოვლენაზე, თუ რა შეგვიძლია შევცვალოთ მოსწავლეების გარემოში მათი სწავლისა და ქცევის შედეგების გასაუმჯობესებლად, – ამბობს ედი. – მასწავლებლები ძალიან მნიშვნელოვანნი არიან და მათი გავლენა მოსწავლეებზე ძალიან დიდია. ისინი სუპერვარსკვლავები არიან და იმსახურებენ ყოველგვარ მხარდაჭერას, რისი მიცემაც შეგვიძლია”.

წყარო: https://www.sciencedaily.com/releases/2020/09/200915105929.htm

ქართველმა ხალხმა, საქართველოს მოსახლეობამ მეოცე საუკუნეში დამოუკიდებლობა ორჯერ გამოაცხადა. ორივე შემთხვევაში ახალი რესპუბლიკის დაარსებას ქვეყნის პოლიტიკური კლასი მოუმზადებელი შეხვდა. ცხადია, საქართველოს დამოუკიდებლობის დეკლარაციათა ავტორებს ჰქონდათ ოცნებები, იდეალები, ღირებულებები, მზად იყვნენ თავი გაეწირათ თავიანთი პრინციპებისათვის, მაგრამ ასწლეულის დასაწყისშიც და მიწურულსაც სახელმწიფოს თავისუფალი ცხოვრებისთვის საკმარისი წინაპირობები ჩამოყალიბებული არ ყოფილა. 1918 წელსაც და 1991 წელსაც ჩვენ ვერ მოვახერხეთ სასურველისა და შესაძლებლის ერთმანეთისგან მკაფიოდ გამიჯვნა, ხალხის ენერგიის სათანადოდ მობილიზება.

მსოფლიოს სხვაგვარი მაგალითები მრავლად ახსოვს. ჩემს ბევრ სტუდენტს ჰგონია, რომ ისრაელის სახელმწიფოს მშენებლობა 1948 წლის 14 მაისს დაიწყო. თავად კი ვცდილობ დავუმტკიცო მათ, რომ ებრაელებმა სახელმწიფოს მშენებლობა მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდამდე დაიწყო. ჩემთვის უძვირფასეს მოპაექრეებს ყოველთვის სიამოვნებით მოვუთხრობ ხოლმე იმ ინსტიტუტებისა და მოვლენების შესახებ, რომლებიც სახელმწიფოს არსებობას მის დაარსებამდე უყრიდნენ საფუძველს.

1896 წელს  ვენაში დაიბეჭდა წიგნი „ებრაელთა სახელმწიფო – ებრაელთა საკითხის თანამედროვე პირობებში გადაწყვეტის გამოცდილება“, რომლის ავტორი ბუდაპეშტში დაბადებული ჟურნალისტი და დრამატურგი გახლდათ. წარსულში ავსტრო-უნგრეთის იმპერიის მკვიდრი ფიქრობდა, რომ ყველა ებრაელს ქრისტიანობა უნდა მიეღო და ასიმილაციის გზით ეხსნა საკუთარი თავი გადარჩენისაგან. საფრანგეთის არმიიდან დამცირებით გაგდებული და დევნილი ებრაელის, დრეიფუსის საქმემ, ერთი პატიოსანი ჯარისკაცის უმიზეზოდ განადგურების მცდელობამ პუბლიცისტის გარდაქმნას შეუწყო ხელი. ევროპულ საზოგადოებაში ათქვეფის, მასთან სამუდამოდ შეკავშირების იდეის ნაცვლად ბუდაპეშტელი ასობით წლის წინ დაკარგულ ისტორიულ სამშობლოში ებრაული სახელმწიფოს შექმნის აპოლოგეტი გახდა. ისრაელის სახელმწიფოს ჩამოყალიბებისთვის აუცილებელი წინაპირობების შექმნა დამოუკიდებლობის გამოცხადებამდე ნახევარი საუკუნით ადრე, თეოდორ ჰერცლის მიერ სიონიზმის იდეის ჩამოყალიბებით დაიწყო.

თეოდორ ჰერცლი მხოლოდ წიგნის დაწერითა და იდეის სისტემატიზაციით არ შემოფარგლულა. მან სიცოცხლის ბოლო წვეთამდე მუყაითად იმუშავა საკუთარი იდეის ხორცშესხმისთვის. ჰერცლმა საფუძველი ჩაუყარო მსოფლიოს ებრაელთა კრებების – სიონისტური კონგრესების გამართვის ტრადიციას. კონგრესებზე თავს იყრიდნენ პლანეტის ყველა კუთხიდან ჩამოსული ებრაელები და თავიანთი სახელმწიფოს შექმნის სტრატეგიებზე მსჯელობდნენ. კონგრესის წევრები განსხვავებული მოსაზრებების გამო ხშირად უპირისპირდებოდნენ ერთმანეთს, იმართებოდა უმწვავესი დისკუსიები და დებატები, მსჯელობდნენ მუშაობისთვის საჭირო თანხების მობილიზებისა და განაწილების საკითხებზე, ირჩევდნენ გადაწყვეტილებათა აღმსრულებელ პირებსა და ჯგუფებს. პირველი სიონისტური კონგრესი 1897 წლის აგვისტოს მიწურულს, შვეიცარიულ ბაზელში გაიმართა. მაშასადამე, შეგვიძლია ვამტკიცოთ, რომ ისრაელის სახელმწიფოს დაარსებამდე ნახევარი საუკუნით ადრე ებრაელებს უკვე ჰქონდათ ინსტიტუტი, რომელიც პარლამენტებისთვის დამახასიათებელ რამდენიმე ფუნქციას წლების განმავლობაში წარმატებით ასრულებდა.

ებრაელებს თავიანთი სახელმწიფო 1948 წლამდე არ ჰქონიათ, მაგრამ კონგრესის დაარსებისთანავე თეოდორ ჰერცლმა და სხვა სხვა სიონისტებმა ინტენსიური კავშირები დაამყარეს მსოფლიოს ლიდერებთან. ჰერცლიც და მისი თანამოაზრეები ხშირად სტუმრობდნენ სულთნებსა და მეფეებს, პრეზიდენტებსა და პრემიერ მინისტრებს, საგარეო უწყებების ხელმძღვანელებს და მათ პალესტინაში დამოუკიდებელი სახელმწიფოს დაარსების ინიციატივას აცნობდნენ. ისრაელი არ არსებობდა, მაგრამ ასობით ადამიანი სიამოვნებით ასრულებდა ჯერ არ შექმნილი სახელმწიფოს ელჩის მოვალეობას სხვადასხვა ქვეყანაში და უკომპრომისოდ უწევდა პროპაგანდას ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე ახალი პოლიტიკური სისტემის დაფუძნების თაობაზე.

1906 წელს პალესტინის მიწაზე ფეხი დადგა ქალაქ პლონსკში დაბადებულმა დოვჩიკ გრინმა. ის მარტო არ ყოფილა, იაფოში თანამოაზრეების ჯგუფთან ერთად დაიწყო ცხოვრება. 1906 წლისთვის პალესტინის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი განაშენიანებული არ ყოფილა. მოახალშენეებს ჭუჭყიანი ქუჩებისა და დანგრეული ქოხმახების ხელახლა მოწესრიგება, ხეების დარგვა, მეურნეობის გამართვა უწევდათ. პალესტინაში დამკვიდრებული ახალგაზრდა ებრაელები კიბუცებში – სასოფლო-სამეურნეო, შრომით კომუნებში ცხოვრობდნენ, ერთი სახლი ჰქონდათ, მოწეულ მოსავალს თანაბრად იყოფდნენ, ერთად იყვნენ ჭირშიც და ლხინშიც, მათთვის მთავარი იყო ის, რომ ისრაელის მიწაზე ეცხოვრათ და პალესტინაში ნელ-ნელა ებრაული კერის გაღვივება დაეწყოთ, ადგილობრივი ებრაული თემისთვის საფუძველი ჩაეყარათ. დოვჩიკ გრინი მომავალში მსოფლიომ ისრაელის პირველი პრემიერ-მინისტრის, დავით ბენ-გურიონის სახლით გაიცნო.

1900-იანი წლებიდან ნელ-ნელა პალესტინაში დაბრუნებულ ებრაელ რეპატრიანტთა რაოდენობა გაიზარდა, იორდანეს სანაპირო ახალ-ახალი კიბუცებით გაივსო. კომუნები ნელ-ნელა პატარა ქალაქებად გარდაიქმნენ. ყველა ქალაქს მოვლა და მართვა-გამგეობა, შრომის დანაწილება სჭირდება, ღარიბ მიწაზე მკაცრ კლიმატში თავის გასატანად და შიმშილისგან თავის დასახსნელად „კიბუცნიკების“ უკეთ ორგანიზება იყო საჭირო. შესაბამისად, ათიანი წლებიდან პალესტიანაში ებრაული არაფორმალური თვითმმართველობის პირველი ნიშნები გაჩნდა. უცხო მოსახლეობის ზრდას ადგილობრივთა წინააღმდეგობაც შეხვდა, ჯერ კიდევ პირველ მსოფლიო ომამადე გამოინასკვა ებრაულ-არაბული კონფლიქტის კვანძები. პალესტინაში დაბრუნებულ ებრაელებს არაფორმალური სამართალდამცავი უწყებების შექმნაც მოუწიათ. მოკლედ, იმის თქმა მინდა, რომ ებრაელებმა საჯარო ინსტიტუტების არაფორმალური მშენებლობა დამოუკიდებლობის დეკლარაციის მიღებამდე გაცილებით ადრე დაიწყეს.

1920-იანი და 1930-იანი წლები განსაკუთრებით რთული აღმოჩნდა ებრაული საზოგადოებისთვის. თავდაპირველად, ერთგვარი კონფლიქტი წარმოიქმნა მსოფლიოს სიონისტურ მოძრაობაში. ხაიმ ვეიცმანი, სიონისტური მოძრაობის ლიდერი და ისრაელის პირველი პრეზიდენტი, პალესტინაში მოგზაურობის შემდეგ რეპატრიაციის მოწინააღმდეგე გახდა. იგი ამტკიცებდა, რომ ყველაფრის მიტოვება და უმძიმეს სოციალურ-ეკონომიკურ და უსაფრთხოების არარსებობის პირობებში ახლო აღმოსავლეთში დაბრუნება არაგონივრული იყო. ვეიცმანის განაცხადმა ძალიან გააღიზიანა იდეის გამო ისტორიულ სამშობლოში დამკვიდრებული ებრაელები, რომელთა ლიდერიც დავით ბენ-გურიონი გახლდათ. კონფლიქტს თან დაერთო არაბთა წინააღმდეგობის გაძლიერება, ნაციზმის მომძლავრება ევროპაში, ბოლოს კი არაბთა აჯანყების პრევენციის მიზნით დიდმა ბრიტანეთმაც ზურგი აქცია „ბალფურის დეკლარაციის“ პრინციპებს და ებრაელთა რეპატრიაციის შესაჩერებლად ახალი რეგულაციების („თეთრი წიგნის“) დაწესებას მიჰყო ხელი. გამოწვევების ზრდასთან ერთად, ებრაელთა საწინააღმდეგო მოქმედებებმაც არ დაახანეს. 1920-იანი წლებიდან პალესტინის ტერიტორიაზე მოქმედებას იწყებს ებრაული პროფკავშირი „ჰისთადრუთი“. მეორე მსოფლიო ომამდე პროფკავშირი პალესტინის ტერიტორიაზე მდებარე ყველა ებრაული დაწესებულების შემაკავშირებელ და მაკოორდინირებელ ინსტიტუტად იქცა, მის საფუძველზე მოხდა პოლიტიკური ჯგუფების შრომის პარტიად კონსოლიდაცია. ფაქტობრივად, 1930-იანი წლებისთვის პალესტინის სამანდატო ოლქში დამკვიდრებულ ებრაელებს ჰქონდათ ინსტიტუტი, რომელიც პარტიისა და პროფკავშირის როლის შესრულების გარდა, სახელმწიფოსთვის დამახასიათებელ ბევრ ფუნქციასაც იღებდა საკუთარ თავზე. ფაქტობრივად, „ჰისთადრუთი“ გახლდათ ებრაელთა წინარესახელმწიფო, პროტოსახელმწიფო, რომლის საშუალებითაც აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთის ებრაული თემი საკუთარ პოლიტიკურ იდენტობას გამოხატავდა და თავის პოლიტიკურ სიცოცხლისუნარიანობას ადასტურებდა. სწორედ აღნიშნული სტრუქტურების ხელშეწყობით გაძლიერდა და მწყობრ სისტემად ჩამოყალიბდა ებრაელთა პარამილიტარისტული დაჯგუფება „ჰაგანა“. „ჰაგანა“ ერთგვარი არმია იყო, რომელიც არაბებისა და ებრაელების წინააღმდეგ აქტიურად მონაწილეობდა სამხედრო-შეიარაღებულ დაპირისპირებებში. „ჰაგანამ“ 1948 წლამდე, ისრაელის სახელმწიფოს დაარსებამდე მესამედი საუკუნის განმალობაში იარსება.

ჩვენ კი გვეგონა, რომ დიდი იმპერიების ნანგრევებში აღმოჩენის შემდეგ მინერალური წყლებითა და მანდარინით გავიდოდით ფონს.

მოსწავლისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია, ჰქონდეს ახალი საფიქრალი, მით უმეტეს დისტანციური სწავლების ერაში, შემცირებული ურთიერთობების ფონზე და იმ სივრცეში, სადაც სკოლა ფიზიკური სახით გამქრალია. წიგნისკენ მიმავალ გზას თუ დავადგებით, კიდევ შეგვიძლია დროებით მაინც დავივიწყოთ რეალობა – ვირუსი, იზოლაცია, შიშები და სასაუბრო გავიჩინოთ ჩვენს შვილებთან, მოსწავლეებთან…

ასე დავადექი ჩემს შვილებთან ერთად წიგნებში „შეძვრომის” გზას. ხან მე ვუკითხავ, ხან ისინი კითხულობენ. ლინდა მალალა ჰანთის „თევზი ხეზე” – ბესტსელერია, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბევრი ბავშვის გულში შეაღწია და ალბათ დააფიქრა ისინი. სხვანაირად შეუძლებელი იქნება. თუ ამ წიგნს წაიკითხავ, შეეცდები სხვანაირად შეხედო ირგვლივ მყოფ ადამიანებს, მათ შესაძლებლობებსა და მათ პრობლემებს…

ავტორი წიგნს მასწავლებლებსა და მოსწავლეებს უძღვნის, იმ ადამიანებს, რომლებმაც ყოველდღიურად უნდა ასწავლონ და ისწავლონ ერთმანეთისგან:

„მასწავლებლებს, რომლებიც მოსწავლეში, უპირველეს ყოვლისა, ბავშვს ხედავენ; რომლებიც გვახსენებენ, რომ თითოეული ჩვენგანი განსაკუთრებული ნიჭითაა დაჯილდოებული; რომლებიც ხელს გვიწყობენ, ვიყოთ გამორჩეული და არ ვეცადოთ, ერთმანეთს დავემსგავსოთ. 

ბავშვებს, 

რომლებიც პოულობენ შინაგან ძალას, 

ნებისმიერ ძალას გაუმკლავდნენ.

თქვენ გმირები ხართ.

ეს წიგნი თქვენთვისაა”.

წიგნი სკოლის მოსწავლე გოგონაზე, ელი ნიკერსონზეა. მნიშვნელოვანი ამბები სკოლის კედლებში ვითარდება. ისევე, როგორც სხვა სკოლებში, ელის სკოლაშიც არის ბულინგი, დამცირება, უთანასწორობა, გულის ტკენა, მასწავლებლის შეცდომები და ფიქრი საკუთარ შესაძლებლობეზე, რომლებიც ბავშვებისთვის ხშირად თავსატეხად იქცევა. მათთვის ხომ მნიშვნელოვანია იმის გარკვევა, ვინ არიან და რა შეუძლიათ. ელის შესაძლებლობები გამოსაკვლევია, მას დახმარება სჭირდება და არა სკოლის დირექტორის კაბინეტში ჯდომა და მასწავლებლებისგან დამუნათება, იმის გამო, რომ წერა და კითხვა არ გამოსდის. მაგრამ, ჯერ ელი უნდა დაინახონ, დაფიქრდნენ მასზე, რომ მისი პრობლემის მიზეზი იპოვონ. ელის მართალია, წერა და კითხვა უჭირს, სამაგიეროდ, საოცრად ხატავს და მათემატიკა უყვარს. მაგრამ, მასწავლებლები მიიჩნევენ, რომ ის საკმარისად არ ინდომებს. ელის კი თვითონაც ვერ გაუგია, რატომ ხედავს საგნებს განსხვავებულად, რატომ დაფრინავენ ასოები პეპლებივით, როცა სხვები თავისუფლად კითხულობენ. კითხვა ელისთვის რთულია, სამაგიეროდ ის ცოცხალ სცენებს ხედავს, რომლებსაც ცხადად შეიგრძნობს და შემდეგ ეს სცენები, „დაუჯერებელი ამბების” რვეულში ცოცხლდება.

„როგორ არ ვეცადე, ვილოცე, ბევრი ვიწვალე, იმედი მქონდა, მაგრამ კითხვა ჩემთვის ისევე რთულია, ასოებისგან გაკეთებული წვნიანი რომ დამისხან თეფშზე და სიტყვების წაკითხვა მთხოვონ. ვერაფრით ვხვდები, ამას სხვები როგორ ახერხებენ”, – ამბობს ელი.

ასოები შავი ხოჭოებივით მიემართებიან კედლებზე… ელის კლასელები არანორმალურს ეძახიან, დასცინიან, მაგრამ მალე მათ სასკოლო ცხოვრებაში სასიკეთო ცვლილება ხდება, უპირველესად კი ელისთვის… სკოლაში ახალი მასწავლებელი მოდის, მისტერ დენიელსი. მისტერ დენიელსს შეუძლია, იპოვოს პრობლემის გასაღები, აღმოაჩინოს ელის პრობლემა და სახელი დაარქვას იმას, რასაც აქამდე სხვები ვერ ხვდებოდნენ და მოახერხებს კიდეც.

ელის პრობლემას დისლექსია ჰქვია. დისლექსია – სწავლის უნარ-ჩვევების დარღვევაა, რომელიც გულისხმობს როგორც კითხვის დარღვევას, ასევე მოიცავს წერის სიძნელეეებსაც.

ცოტა ხნის წინ სწორედ დისლექსიაზე ჩავწერე ინტერვიუ ნეიროფსიქოლოგ მაია მაჭავარიანთან, სადაც ჩემს შეკითხვაზე, თუ როგორი ტიპის სწავლება მოიაზრება დისლექსიის მქონე ადამიანებისთვის, ის ამბობს: „ამ მდგომარეობის მქონე ადამიანებს ესაჭიროებათ დახმარება და მხარდაჭერა როგორც სასწავლო გარემოში, ისე ოჯახში. ამის მაგალითი შეიძლება იყოს წერით გამოცდაზე დამატებითი დროის გათვალისწინება, სასწავლო პროცესში აუდიო- და ვიდეო მასალის, ლიტერატურისა და სხვა დიდტანიანი ტექსტების ნაცვლად აუდიო წიგნების გამოყენება. თუმცა ეს არ ნიშნავს იმას, რომ დისლექსიის მქონე ბავშვისთვის კითხვისთვის საჭირო უნარების გაუმჯობესება შეუძლებელია”.

„თევზი ხეზე” მასწავლებლებისთვის, მოსწავლეებისა და მშობლებისთვის აუცილებლად წასაკითხი წიგნია. ელის ამბავი კიდევ ერთხელ დაგვარწმუნებს, რომ შეზღუდული შესაძლებლობა პირობითი ტერმინია და დაგვარწმუნებს იმაშიც, რომ ყოველთვის მნიშვნელოვანია მხარდაჭერა, მონდომება, გულისხმიერება და უფროსების ჩართულობა სასწავლო პროცესში, როცა პატარა ადამიანი საკუთარ შესაძლებლობებში ბოლომდე ვერ გარკვეულა. და რა უნდა თევზს ხეზე? ეს სიტყვები ცნობილ მეცნიერს ალბერტ აინშტაინს ეკუთვნის, ის ამბობდა: „ყველა ჭკვიანია, მაგრამ თუ თევზის შესაძლებლობებს იმის მიხედვით განსჯი, ხეზე ასვლა შეუძლია თუ არა, ის დაიჯერებს, რომ სულელია”. დისლექსია ალბერტ აინშტაინსაც ჰქონდა, კიდევ ბევრ ცნობილ ადამიანს და მათი რიცხვი საკმაოდ დიდია.

გამოყენებული ფოტო: ნატა ჟვანია/ წყარო helloblog.ge