გზებზე

მიერ

29 მარტი, 2021 - 09:06

მეორე ნაწილი

აი, იმ ბიჭს, ასე რომ მომწერა: „ძვირფასო თოვლის ბაბუ, მე ბევრი სურვილი მქონდა, მაგრამ რაც მამა გარდაიცვალა, მხოლოდ მისი დაბრუნება მინდა“, – ვუთხარი, რომ მე ძალიან უცნაური თოვლის ბაბუა ვარ. არც მე მყავს მამა. ნიკოლოზი პატარაა, მაგრამ ყველაფერს ხვდება, ამიტომ არ მომიტყუებია, არ მითქვამს, რომ მამამისი სამოგზაუროდ წავიდა და რაღაცები გამომატანა, რომ წერილებს მისწერს და მე ჩავუტან ხოლმე. ვუთხარი, რომ მამამისი არსადაც არ წასულა. მეტიც, ამიერიდან ის უფრო ახლოს იქნება და საითაც გასწევს, ყველგან წაჰყვება. ყველა აღმართზე ზურგიდან ხელის შეშველებას იგრძნობს და ეს იქნება მამამისი. თუ დაღმართზე დაშვებულმა ძალა იგრძნო და შეჩერდა, ესეც მამამისი იქნება. მამას ყოველთვის ექნება ბილეთი – ავტობუსზეც და თვითმფრინავზეც, და როცა გაიზრდება და ახალ გზებს მოსინჯავს, მამაც იქ იქნება. ნამდვილად ვიცი, ასეა და ამიტომაც ვუთხარი. ვიცი, რადგან ახლა, როცა ამ სიტყვებს ვწერ, მამაჩემი აქაა. მეტიც – ამ სიტყვებს მამაჩემი მკარნახობს.

მამაჩემი დეკემბრის ოცდარვაში გარდაიცვალა. გარდაიცვალა ანუ სამუდამო ბილეთი აიღო ჩემ გვერდით. მე და ნიკოლოზი შევთანხმდით, რომ ოცდარვაში მასთან ჩავიდოდი და ოზურგეთში ყველაზე დიდი ბიბლიოთეკის მოწყობას დავიწყებდით. პირველ წიგნებს ამ ბიბლიოთეკისთვის სწორედ მაშინ შემოვდებდით თაროზე. კიდევ შევთანხმდით რაღაცებზე, მაგრამ იმ ამბებს საიდუმლოდ დავტოვებთ.

დილით მესიჯი დამხვდა ნიკოლოზისგან: „ugrmesi madloba. imdenad gamitbet guli, verc davidzine. emociebshi var exlac. me tqven miyvarxart“. და ნიკოლოზმა ალბათ არ იცის, რომ თვითონაა ყველაზე მაგარი თოვლის ბაბუა. ჩემი თოვლის ბაბუა.

* * *

ზამთრის ღამეებში, ახალ წლამდე ხელის გაწვდენა რომაა დარჩენილი, ხშირად მახსენდება სცენა: ადამიანები სხედან ჯორკოებზე, ქალებს კაბები აუკალთავებიათ, კაცებს ჯვალოს ტომრები გადაუფენიათ მუხლებზე. ეს ადამიანები ჩემი მეზობლები არიან. მეც აქვე ვარ.

ცენტრში დგას პატარა შავ-თეთრი ტელევიზორი, დიდწილად – აკუმულატორზე შეერთებული.

ვარჩევთ თხილს და სერიალს.

– დედა, აბდალია თლა აი ხუანი!

– ე, შე აბდალა, ამფერი ანგელოზივით გოგო ოთახში გყავს და ბრუციანი ხარ თუ რა ხარ, სა იყურები!

– აი სერიალია, ცა, და იმიზა წელავენ, თვარა ნორმალური კაცი ეტყოდა ახლა ორ სიტყვას…

– ორ სიტყვას კი არა, გენადია რომ იყოს ახლა მაქანე, უკვე ნაკოცნი ექნებოდა!

– ა, ბიჯო ამეღიე ხმაი, თვარა დაჯდა აი აკუმულატორი და გეითიშები. შენც აკუმულატორზე ხომ არ ხარ, ზურია ბიჯო, თქვი ორი სიტყვა.

– აი მორცხვია იმფერი, რომე აკუმულატორი კი არა, მთელი ბჟუჟ-ჰესი არ ეყოფა, – გელა ამბობს.

გრძელდება სერიალი. მცირე რეკლამის შემდეგ ჩნდება მონიკა.

– აი, ახლა ძველი დროია და იმიზე აცვია ასე, – მაშინ არ აჩენდენ ქალები, არ აჩენდნენ, მარა ამ ლელაიას ვერ შევაგნებიე, რომ ქალს რაცხა ლამაზი აქ, იი უნდა გამუაჩინოს – აცვია სამასი წლის მალაზონივით. არადა იმფერი ლამაზი ფეხები აქ, თლა ჩემს დას გავს, ცუგაიას, მადონა, ხომ გახსოვს შენ ცუგაია?

– მონიკა, როგორც კი დაგინახე, – ამბობს ხუანი, – თავი დავკარგე, ძვირფასო. მაგრამ, ხომ იცი ჰაიმე?

– რა ჰაიმე? – ამბობს მონიკა

– რა, ზურიკო? რაცხა თქვი თუ მომესმა? – კითხულობს ჩიტო.

– ლელას ვუთხარი, – პასუხობს ზურიკო მორცხვად, – რაფერ ჩქარა არჩევ-მეთქი.

– უფ, მე რაის ჩქარა ვარჩევ, – ამბობს ლელა.

– რა სულსწრაფი ხარ, – ამბობს მონიკა.

– ძალიან ჩქარა არჩევ მართლა, – ამბობს ზურიკო.

– შენც ჩქარა ავსებ, თუ გინდებიენ, დაჯეით გვერდი-გვერდზე და შეეჯიბრეთ, ვინ მოასწრებს. მე ვიქნები სუდია, – ამბობს გელა.

– ღმერთია მსაჯული, მე ჩემს თავს არ ვეკუთვნი, მონიკა, – ამბობს ხუანი

– ასე არ გამოვა, ხუან, – ამბობს მონიკა, – ჯერ ჰაიმესთან უნდა გაარკვიო ურთიერთობა.

– ასე არ გამოვა, – თამამდება ლელა, – ჯერ რაც გარჩეული გაქვს, ეგ გადაყარე!

იწყება შეჯიბრება.

რა დამავიწყებს იმ ღამეებს? არაფერი. ვერაფერი.

არაფორმალური განათლების მნიშვნელობა მოზარდის ცხოვრებაში

მიერ

admin

29 მარტი, 2021 - 09:04

ცნება – არაფორმალური განათლება – საქართველოს განათლების სისტემაში 2005-2007 წლებში გატარებული რეფორმების შემდგომ გაჩნდა. სხვადასხვა კვლევის შედეგმა აჩვენა, რომ უმეტესი წილი, ფორმალური განათლების პარალელურად, სწორედ არაფორმალური გზით მიღებულ განათლებაზე მოდის. შესაბამისად, მოსწავლე, მასწავლებელი და მშობელი თანხმდება, რომ, მოსწავლისთვის ფორმალურ განათლებასთან ერთად, მნიშვნელოვანია არაფორმალური განათლება, რომელიც ხელს უწყობს მოსწავლეს კარიერულ წინსვლასა და ინტერესების უკეთ წარმოჩენაში.

ფორმალურ განათლებაში თუ წინასწარ არის განსაზღვრული პროგრამა, არაფორმალური განათლება მთლიანად ინდივიდის მოთხოვნებზეა აგებული და მოსწავლეს შესაძლებლობების მაქსიმალურად გამოვლენის საშუალებას აძლევს, ეხმარება კარიერის დაგეგმვაში, მნიშვნელოვანია მისი როლი პროფესიულ განათლებაში, რომელიც აუცილებელი რგოლია განათლებასა და შრომის ბაზარს შორის.

არაფორმალური განათლება ინდივიდუალური, ესთეტიკური და შემოქმედებითი მიდრეკილებების გამოვლენას უწყობს ხელს. რაც შემდგომში მოსწავლეს უვითარებს ანალიტიკური/კრიტიკული აზროვნების, გადაწყვეტილებების მიღების, პრობლემის გადაჭრის, სისტემური აზროვნების, სოციალურ და თანამშრომლობით უნარებს. სწავლა-სწავლების პროცესში მოსწავლე თეორიულ ცოდნასთან ერთად იძენს პრაქტიკულ გამოცდილებას.

არაფორმალური განათლება მოიაზრებს არაფორმალური სივრცის არსებობას. სკოლის ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა არაფორმალური სივრცის შექმნა უნდა იყოს, რაც გულისხმობს სახელოვნებო გარემოს. ასეთი გარემოს შექმნას სასკოლო პროექტები განაპირობებს.

საინტერესო და თანამედროვე სკოლა თავისუფალი გაკვეთილებით, განახლებული სასწავლო პროგრამებით ხელს შეუწყობს, მოსწავლეს ადრეულ ასაკშივე პროფესიული/სახელოვნებო განათლების მიმართ ინტერესი ჩამოუყალიბდეს.

დაახლოებით 10 წელია, ვმუშაობ მოზარდებთან. მათთან ერთად ვახორციელებ სხვადასხვა საგანმანათლებლო პროგრამას. ყველა განხორციელებულმა აქტივობამ აჩვენა, რომ არაფორმალური განათლების მიმართულებით დაგეგმილ აქტივობებში მაღალი აკადემიური მოსწრების და დაბალი აკადემიური მოსწრების მქონე მოსწავლე თანაბარი ინტერესით ერთვება.

თუ მაღალი აკადემიური მოსწრების მქონე მოსწავლე თვლის, რომ მისთვის სხვადასხვა აქტივობაში ჩართულობა საინტერესოა, ამავე დროს, აცნობიერებს, რომ მისი ჩართულობით დაგეგმილი ღონისძიებაც პროდუქტიული იქნება. დაბალი აკადემიური მოსწრების მქონე მოსწავლისთვის მსგავსი შეთავაზება არის წარმატების საწინდარი. მოსწავლე თავდაჯერებული და მეტად მოტივირებული ხდება.

პირისპირ და დისტანციური სწავლების დროს მოზარდებს, ინტერესების სწორად წარმართვისთვის, მეტი შემოქმედებით-საგანმანათლებლო აქტივობები სჭირდებათ.

არაფორმალური განათლების მიმართულებით, სკოლაში დავგეგმე მოსწავლეთა შემოქმედებითი ხელოვნების ფესტივალი სახელწოდებით „მე შემოქმედი“. ფესტივალის მიზანი იყო სკოლის დაწყებითი საფეხურის მოსწავლეებს კლასების მიხედვით ემუშავათ ხელოვნების სხვადასხვა მიმართულებაზე და შეექმნათ ნიმუშები. ფესტივალმა გააერთიანა ხელოვნების ისეთი დარგები, როგორიცაა სახვითი ხელოვნება, გამოყენებითი ხელოვნება, ლიტერატურა, კინოხელოვნება. გაიმართა ონლაინ გამოფენები, მასტერკლასები, შეხვედრები, სადაც მოსწავლეებმა მშობლებს და მოწვეულ სტუმრებს გააცნეს საკუთარი და მეგობრების ნამუშევრები. ფესტივალმა ხელი შეუწყო მოსწავლეთა შემოქმედებითი უნარების გაძლიერებას, ჯგუფში მუშაობის, ერთმანეთზე ზრუნვის, თანაგანცდის უნარის გამოვლენას.

ხელოვნების ფესტივალი „მე შემოქმედი“ ჩატარდა დისტანციურ რეჟიმში. მასში მონაწილეობა მიიღეს დაწყებითი საფეხურის მოსწავლეებმა. ფესტივალის თემები და მიმართულება დაიყო კლასების მიხედვით.

მოსწავლეებმა მონაწილეობა მიიღეს კალიგრაფიის კონკურსში, აქტივობაში -„მისწერე ბარათი მეგობარს“. აქტივობის განხორციელებამდე მოსწავლეებისთვის ჩატარდა შეხვედრები, სადაც ბავშვებმა მოისმინეს საინტერესო ამბავი, სად შეიქმნა პირველი მისალოცი ბარათი, რამდენად მნიშვნელოვანია ადამიანის ცხოვრებაში მეგობრისგან, მშობლისგან ან შვილისგან მიღებული ბარათი. ისაუბრეს ბარათის მიღებისას გამოწვეულ ემოციაზე. ყურადღება გაამახვილეს და აღნიშნეს, რომ ოჯახის წევრები – დედა, ბებია დღემდე ინახავენ მათ მიერ სხვადასხვა დღესასწაულზე მირთმეულ ბარათებს. ამჯერადაც ბარათები თავად შექმნეს და ადრესატებიც კლასიდან აირჩიეს. წერილები ეხებოდა საახალწლო მილოცვებს, წერდნენ, რომ ძალიან მოენატრათ კლასელებთან ერთად საკლასო ოთახში ყოფნა, თამაში. უმეტესობამ ბარათებს ხელნაკეთი საახალწლო სათამაშოები დაურთო. ბავშვებმა სათამაშოები სხვადასხვა ნივთებიდან დაამზადეს. ფესტივალის მსვლელობის პერიოდში, ერთმანეთს უზიარებდნენ ვიდეოებს, გამოცდილებას, რა მასალა გამოიყენეს, ვინ ასწავლა ხელნაკეთი სათამაშოს დამზადება. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მშობელთა ჩართულობა. მშობლები შვილებს უზიარებდნენ საკუთარ გამოცდილებას. მათი დახმარებით ბავშვებმა ისწავლეს და შექმნეს გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშები.

ეტაპობრივად, სკოლის სოციალურ გვერდზე ეწყობოდა ონლაინ გამოფენები.

ფესტივალი შემოდგომაზე დაიგეგმა. თავდაპირველად იყო სურვილი, ფესტივალი კინოხელოვნების მიმართულებით ჩატარებულიყო. იდეას წინ უძღოდა სკოლაში საინტერესო და მნიშვნელოვანი პროექტის განხორციელება -„კინო სკოლაში“. პროექტი „კინო სკოლაში“ პანდემიის პერიოდში დავიწყეთ. პროექტის ფარგლებში დაიგეგმა შეხვედრები ZOOM პლატფორმაზე. სინთეზური ხელოვნების ვირტუალური სამყარო იქცა საოცარ და სასურველ ადგილად, სადაც ვსაუბრობდით კინოზე, ვუყურებდით ფილმებს, ვმსჯელობდით. პროექტის ფარგლებში, სახლის პირობებში ვაკეთებდით ვიდეო სიუჟეტებს, გადაცემებს. ასე დაიბადა ფილმის შექმნის იდეაც. მოსწავლეებმა შეარჩიეს ტექსტი. დაევალათ შერჩეულ ტექსტზე ფილმის გადაღება. ტექსტის შერჩევის ფორმა ორიგინალური და სახალისო იყო. ერთ-ერთმა მოსწავლემ, შერჩევის გარეშე, წაიკითხა ფრაზა ტექსტიდან, რომელიც პირველი მოხვდა მისი თვალთახედვის არეში. ასე შეირჩა ფრაზა და ფილმის სახელწოდება – „ძაღლის ყეფა შემოესმა ამ ფიქრებში გართულს“.

ფილმების ბმული:

პანდემიის გამო ყველა ინდივიდუალურად მუშაობდა. ფილმები გადაიღეს ტელეფონით. ოპერატორის, მემონტაჟის, მსახიობის, რეჟისორის ასისტენტის და ა. შ. როლები ოჯახის წევრებმა მოირგეს.

პროექტის ფარგლებში მოსწავლეები დაესწრნენ კინომცოდნე ქეთი გავვას, კინორეჟისორ გიორგი ოვაშვილის, ფოტოხელოვან გოგა ჩანადირის, პოეტ ანასტასია კალანდაძის, ლიტერატორ ნინო პატაშურის მასტერკლასებს.

ფესტივალის ფარგლებში ჩატარდა მოსწავლეთა შემოქმედებითი კონფერენცია სახელწოდებით „ხელოვნებაა თავად უკვდავება“. საკონფერენციოდ წარმოდგენილი თემები იყო: პირველი ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლები, მე-11 საუკუნის სამი კათედრალი, თბილისის ოპერის თეატრის ისტორია, ქართული კინოს დაბადება, სინემატოგრაფიიდან – კინოხელოვნებამდე, კედლის მხატვრობა, ლადო გუდიაშვილის შემოქმედება, ნიკალა – თვითნასწავლი გენიოსი, ქართული თეატრი.

მოსწავლეებმა ისწავლეს წიგნთან მუშაობა, საჯაროდ გამოსვლის უნარ-ჩვევებსაც გაეცვნენ, იპოვეს ინტერესის სფერო, გაუჩნდათ მოტივაცია, დაებადათ სურვილი – თავადაც შექმნან.

თავდაპირველად ვშიშობდი, რამდენად გაამართლებდა დისტანციურად დაგეგმილი ღონისძიებები… მაგრამ ყველა იმ განხორციელებული აქტივობის, ღონისძიების თუ პროექტის შედეგი ნამდვილად ღირდა ამად, რადგან მოსწავლეებში ამ ტიპის ღონისძიებებმა საჭირო უნარ-ჩვევების განვითარებას შეუწყო ხელი.

სტანდარტის შიში და ცოტა რამ ჩემი გამოცდილებიდან

მიერ

admin

26 მარტი, 2021 - 10:12

I ნაწილი

უკვე ძალიან ბევრი დღეა ამ საკითხზე ვფიქრობ. მხოლოდ ვფიქრობ არა, ვდარდობ კიდეც. მერე ისე აეწყო, კონფერენციაში მივიღე მონაწილეობა, იქ ამ თემას შევეხე, ინტერვიუ მთხოვეს, იქაც ვერ ავუარე ამ პრობლემას გვერდი – მალე საშუალო საფეხურის სტანდარტი დაიდება. შეიცვლება თუ არა მასში რაიმე? თაობები იცვლება, მათი ინტერესები, მოლოდინი, მზაობა განწყობა სრულიად სხვაგვარია, სწავლებაში მიდგომები და დამოკიდებულებებიც მკვეთრად შეიცვალა. ნუთუ პროგრამის გადახედვის, ცვლილების დრო არ დადგა? კიდევ მრავალი წლის განმავლობაში ვიტრიალებთ მოჯადოებულ წრეზე?

ეს არ არის მხოლოდ ჩემი სადარდებელი. ჩემ გარშემო ბევრი ფილოლოგი, რომლებიც ქართულ ლიტერატურას საშუალო საფეხურზე ასწავლიან, ჩივის, რომ ძალიან ძნელია ამ მოცულობის, ქრონოლოგიურად დალაგებული და ამის წყალობით ერთად თავმოყრილი ურთულესი ტექსტებით სიღრმისეულად ასწავლო ქართული ლიტერატურა თანამედროვე ბავშვს, აღუძრა ძალდაუტანებელი ინტერესი და რაც მთავარია, შეაყვარო.

მაშინ, როცა უკვე განსაზღვრულია 21- ე საუკუნის ადამიანის აუცილებელი უნარები (სრულიად განსხვავებული წინა საუკუნისაგან), როცა სწავლა-სწავლების პროცესში უდიდეს ადგილს იკავებს მედიასაშუალებები და ტექნოლოგიები, არ გადაიხედოს პროგრამა, მე წარმოუდგენელი მგონია.

ამ გადახედვაში, რა თქმა უნდა, არ ვგულისხმობ ჩვენი კლასიკური ლიტერატურის მეორე პლანზე გადატანას, გამარტივებული, ადაპტირებულ – დაღეჭილი ტექსტების მიწოდებას… გარდა იმ თემებისა დანახვებისა, რომლებიც მარადიულია და ყოველ საუკუნეში თავისებურად იჩენს თავს, ძველი ქართულის სწავლების ხიბლი ისიც მგონია, 21-ე საუკუნის ბავშვს რომ შეუძლია მე-5 საუკუნის ტექსტი გაიგოს, რუსთაველის ენის სილამაზე და სირთულე ერთდროულად აღიქვას… ძველ სიტყვებში დამალული ერის სულის, ხასიათის ამოკითხვა შეძლოს, მათი დაძველებისა თუ სახეცვლილების მიზეზებზე დაფიქრდეს… ამასთან ვთვლი, რომ სრულიად განსხვავებული ესთეტიკის კლასიკური ტექსტები ბავშვს კომპეტენტურმა ადამიანმა ( ამ შემთხვევაში, მასწავლებელმა) უნდა მიაწოდოს, რადგან მან იცის, რა აქცენტები გამოკვეთოს, როგორ გაუადვილოს გაგება და გათავისება…

ოღონდ ეს ყველაფერი უნდა მივაწოდოთ მოზომილად, თანამედროვე ლიტერატურასთან კონტექსტში, რათა ბავშვმა, რაც შეიძლება, ბევრი პარალელი გაავლოს, ადვილად დაუკავშიროს თავის ყოფას, ინტერესებს და არ გაუჩნდეს განცდა, რომ ქართულის გაკვეთილზე სხვა საუკუნეში ცხოვრობს სრულიად უცხო პრობლემებით და გარეთ სხვა საუკუნეა … მეტყვით, რომ ამის გაკეთება მასწავლებელს არავინ უშლის. მართალია, როგორც რიგითი მასწავლებელი, მეც ვცდილობ, მიუხედავად გადატვირთული პროგრამისა, არასაპროგრამო თანამედროვე ტექსტები შევაშველო ბავშვებს. მაგალითად, ,,ვეფხისტყაოსნის“ სწავლისას ყოველთვის სიამოვნებით კითხულობენ თანამედროვე მწერლის, ირაკლი ქასრაშვილის, „მონას“, რომელიც საოცარ თანაგანცდას უჩენს მკითხველს მეორეხარისხოვანი პერსონაჟების მიმართ. როცა ,,კაცია- ადამიანს“ სწავლობენ, აუცილებლად ვაკითხებ აკა მორჩილაძის პოსტმოდერნულ მოთხრობას ,,მოგზაურობა კახეთში 1855“, რომელიც სულ სხვაგვარად დანახულ პერსონაჟს აცნობს მკითხველს და აფიქრებს, რა მნიშვნელობა აქვს ეპოქას, რომელშიც ნაწარმოები იქმნება… და ა. შ. ჩემი ამოცანაა, დავიხმარო მათთვის ასე ახლობელი თანამედროვე ტექსტი და დავანახვო, რამდენად ცოცხალი და აქტუალურია კლასიკური ლიტერატურა. მაგრამ ეს ყველაფერი ხდება ბავშვის უდიდესი დატვირთვის ხარჯზე.

თუ დაწყებით და მეტნაკლებად საბაზო საფეხურზეც მასწავლებელს აქვს არჩევანის უფლება, რადგან სტანდარტით გათვალისწინებული ტექსტების რაოდენობა შედარებით მცირეა, საშუალო საფეხურზე გრძელია ეს ჩამონათვალი, რომელშიც შედის საკმაოდ რთული და დიდი ტექსტები. ამიტომაც არც სახელმძღვანელოების ავტორების და შესაბამისად, არც მასწავლებლების არჩევანის ადგილი აღარ რჩება.

რატომ არ შეიძლება, „ ვეფხისტყაოსანი“ ისწავლებოდეს ყველა კლასში ( მე-5 კლასიდან მოყოლებული), ასაკის შესაბამისად განმარტებული და მიწოდებული, თავების რაოდენობა იყოს ცოტათი შემოკლებული და გრძელდებოდეს სიუჟეტის მიხედვით ისე, რომ მე-12 კლასში მოსწავლეს ტექსტის მხოლოდ ნაწილი ჰქონდეს დარჩენილი შესასწავლად, სამაგიეროდ, წინა კლასებში შესწავლილი იდეურად შეკრას და ძირითადად, ტექსტის მრავალმხრივ ღირებულებებზე იმუშაოს მასწავლებელთან ერთად?

რატომ არ შეიძლება, გადანაწილდეს ჰაგიოგრაფია სხვადასხვა კლასში და მათში ასახული პრობლემების გაგრძელება თანამედროვე ტექსტებში იპოვონ მოსწავლეებმა?

ჩემი აზრით, „დავითიანსაც“ ისე ვასწავლით, ბავშვს მხოლოდ დაძლეული (თუ დაუძლეველი?) სირთულის განცდა ამახსოვრდება და არა სრულიად განსხვავებული ხმის პოეტის გამორჩეული ტექსტი. რატომ არ შეიძლება, ვასწავლოთ უფრო მცირე მონაკვეთები, მაგრამ მწერლის ენაზე, მხატვრულ ღირებულებებსა და პრობლემათა, თემათა მრავალფეროვნებაზე დავაფიქროთ მშვიდად და აუჩქარებლად?

რას აძლევს ბავშვს ერთი კლასში 2 რომანის სწავლა ( სხვა უმნიშვნელოვანეს ნაწარმოებებთან ერთად), როცა გამოცდილება გვეუბნება, რომ კარგად მიწოდებული ფრაგმენტები მკითხველში თავისთავად აღძრავს მთლიანი ნაწარმოების წაკითხვის სურვილს? რატომ არ შეიძლება, სრული რომანი კლასგარეშე წასაკითხ სარეკომენდაციო ჩამონათვალში შევიტანოთ?

ზემოთ მოყვანილ მოსაზრებებს ოპონენტებიც საკმაოდ ჰყავს (კარგად მახსოვს, როგორ დადგა ფეხზე საზოგადოების დიდი ნაწილი, როცა ძველი ქართული ტექსტები ცოტათი შეამოკლეს).

ხშირად მესმის მეტისმეტად წყალშემდგარი არგუმენტი: „ჩვენ ხომ ვსწავლობდით?!“. კი, ჩვენ ვსწავლობდით, უფრო ადრე იყო დრო, სულ სხვა, სრულიად არასაჭირო რამეებსაც ასწავლიდნენ ბავშვებს და იმასაც მორჩილად სწავლობდნენ. მაგრამ ჩვენ და ჩვენზე უფროსი ბავშვები სხვა ეპოქის შვილები ვიყავით, სულ სხვა სულიერი მოთხოვნილებებითა და სურვილებით. აქ მთავარი საკითხი, მგონი, ისაა, რომ სწავლების პროცესმა ფეხი აუწყოს დროს – ძალიან დინამიკურ, ცვალებად, უამრავი ინფორმაციით, უცნაური მოვლენებითა და ინდიგო ბავშვებით სავსე 21- ე საუკუნეს! თუ ყოჩაღები ვართ, ამ ბავშვებს უნდა დავეწიოთ, მათი ინტერესები და მოთხოვნები გავითვალისწინოთ! ისე და იმდენი ვასწავლოთ, რომ მოერიონ კიდეც და სიყვარულით, ხალისით მიიღონ.

ბავშვების თვალებით ყურება ძალიან რთულია, მაგრამ განათლების სფეროში ჩართული ადამიანები ყველაზე მეტად უნდა ვცდილობდეთ ამას. მეც ვცდილობ შეძლებისდაგვარად. ამ შემთხვევაშიც, რომ დავრწმუნებულიყავი, საკუთარი უნიათობა ( ოპონენტთა ერთ- ერთი „მტკიცე“ არგუმენტი ესეცაა) არ მალაპარაკებდა და პრობლემა ნამდვილად არსებობდა, გადავწყვიტე, ბავშვებისთვის მიმემართა.

ჩემს მოსწავლეებს, სხვების მოსწავლეებს და ასევე უკვე სტუდენტებსაც ვთხოვე, ორ კითხვაზე ეპასუხათ არგუმენტირებულად:

1) შენი აზრით, უნდა ისწავლებოდეს თუ არა დიდტანიანი ნაწარმოებები სკოლაში? რატომ?

2) რამდენად კომფორტული იყო შენთვის ძველი ქართულის ერთ კლასში ანუ ქრონოლოგიურად სწავლა? დაასაბუთე შენი პასუხი.

პირველ კითხვაზე უფრო განსხვავებული პასუხები მივიღე: უმეტესობა თვლიდა, რომ არა, არ უნდა ისწავლებოდეს, რადგან მოსაბეზრებელია მთელი თვის განმავლობაში ერთსა და იმავე ტექსტზე მუშაობა, როცა შესაძლებელია მსგავსი ტექსტების კლასგარეშე წაკითხვაც და იმავე თემებზე, უფრო მოკლე ნაწარმოებებით საუბარი, და იმავე მწერლის უფრო მოკლე ნაწარმოებებით ან ამონარიდებით გაცნობა.

იყვნენ ისეთებიც, რომლებიც აღნიშნავდნენ, რომ დიახ, დიდტანიანი ნაწარმოებები უნდა ისწავლებოდეს სკოლაში, რადგან, ზოგადად, თანამედროვე ბავშვებს აშინებთ მოცულობითი წიგნები და მათ კითხვას სკოლაში თუ არ მიეჩვევიან, ისე არაფერი გამოვა.

მეორე კითხვასთან დაკავშირებით ფაქტობრივად ერთ პასუხზე თანხმდებოდნენ: კარგი იქნება, ძველი ქართული გადანაწილებული იყოს კლასების მიხედვით, ასე უფრო გაუადვილდებოდათ მათი შესწავლა და მეტი დროც ექნებოდათ ჩასაღრმავებლად. ახლა კი იმდენი რამ აქვთ მოსასწრები, დიდხანს ვერ ჩერდებიან ტექსტებზე.

თუმცა აქაც იყვნენ გამონაკლისები: მასწ, ისე ჩავყვინთე ამ ძველ ქართულში, მგონია, თანამედროვე ტექსტებს საერთოდ ვეღარ წავიკითხავო… გაიელვა ერთმა მოსაზრებამაც, რომ ქრონოლოგიური სწავლება იწვევს მიჩვევას, ბავშვები ეჩვევიან ძველ ტექსტებს და თუ თავიდან არაფერი მესმოდა, მერე თანდათან ყველაფერი ნათელი გახდაო.

საყურადღებოა ის, რომ რადგან ამ კითხვებზე პასუხის გაცემა ნებაყოფლობითი იყო, ძირითადად ისეთმა ბავშვებმა მიპასუხეს, რომლებსაც არც წერა ეზარებათ, არც კითხვა და ზოგადად, არც სწავლა. ცოტანი იყვნენ.

დანარჩენებს ან ფიქრი და წერა დაეზარათ, ან უბრალოდ ჩათვალეს, რომ მათთვის სულერთია, არც ერთს არ ისწავლიდნენ. სწორედ ასეთი მოსწავლეები უნდა იყვნენ ჩვენი ორიენტირი, მათ რა აინტერესებთ, ისინი რას დაძლევენ, როგორ ჩაერთვებიან სწავლების პროცესში, თორემ მაღალი შინაგანი მოტივაციის მოსწავლეებს, მე თუ მკითხავთ, მასწავლებელი და სახელმძღვანელო ნაკლებად სჭირდებათ, იმდენს მუშაობენ საკუთარ თავზე.

ზოგადად, ვფიქრობ, სამინისტროს მიერ მსგავსი, ოღონდ მასშტაბური კვლევის ჩატარებაც საჭიროა, რათა მშობლიური ლიტერატურის სწავლა, დაფასება სიყვარული ვალდებულებად კი არ ავკიდოთ ბავშვებს, პასუხისმგებლობა გავუჩინოთ მის მიმართ. უნდა ვასწავლოთ, რომ ნებისმიერი სიყვარული და მათ შორის, მშობლიური ლიტერატურის ( და არა მხოლოდ) სიყვარულიც პასუხისმგებლობაა. ვალდებულება და პასუხისმგებლობა კი განსხვავდება ერთმანეთისგან: პირველი გარედან წამოკიდებული ტვირთია, რომელიც აწუხებს ადამიანს, ამიტომ ყოველთვის ეცდება, როგორც კი შანსი გაუჩნდება, მოიშოროს. პასუხისმგებლობა კი იმდენად ბუნებრივი ხდება, რომ სხვანაირად მოქცევა არ შეგიძლია: გიყვარს, აფასებ და უვლი კიდეც იმას, ვის ან რის წინაშეც გრძნობ.

II ნაწილი

ეს პრობლემა კიდევ უფრო თვალსაჩინო გახდა დისტანციური სწავლების დროს. როცა შემცირდა გაკვეთილების რაოდენობა, როცა სწავლების ცოცხალი პროცესი სანატრელი გახდა, მუდმივ შფოთვაში გადამეზარდა ფიქრი, როგორ უნდა მოვასწრო მეათე კლასში შეტანილი საგნობრივი სტანდარტით განსაზღვრული ურთულესი ტექსტები ისე, რომ ეკრანს მიღმა დარჩენილმა ბავშვებმა წაიკითხონ კიდეც, სათანადოდ გაიაზრონ, დაამუშაონ და ამ ტექსტების ძალა და ხიბლიც იგრძნონ. მით უმეტეს, რომ არც ტექსტებია ისეთი, არც მოსწავლეების ასაკი, რომ მხოლოდ კომპიუტერულ თამაშებად ქცეული აქტივობებით მიაღწიო მიზანს.

ჩემი გამოცდილებიდან ამოვკრიბე რამდენიმე აქტივობა თუ დავალება, რომლებიც დამეხმარა, ბავშვებისთვის მეტნაკლებად საინტერესო გამეხადა ძველი ქართულის სწავლების პროცესი.

ცნობის ფურცელი აბოს თბილელის წამებასთან დაკავშირებით

შექმენი მოკლე ,,ცნობის ფურცელი”, რომელზეც ასახავ „აბოს წამებაში“ მომხდარ ამბავს ორივე მხრიდან: ქართველებისა და არაბების.

გაითვალისწინე ეპოქა;
შეარჩიე შესაბამისი ენობრივი სტილი;
ყურადღება მიაქციე ვიზუალს: თავად ფურცლის დიზაინი, შრიფტი, მოცულობა.
წარმოაჩინე ნაწარმოების შინაარსის ცოდნა.

რამდენიმე ნიმუში:

არაბი თვითმხილველი

წარმოიდგინე, რომ ხარ არაბი, რომელიც აბოს თანამედროვე თბილისში ცხოვრობს. წარმოაჩინე ნაწარმოებში ასახული მთავარი პრობლემა მისი თვალთახედვით. გაითვალისწინე მართლწერისა და პუნქტუაციის წესები.

ნაშრომი რომ სრულყოფილი გამოგივიდეს:

შეარჩიე კონკრეტული პერსონაჟი ტექსტიდან ( მაგალითად: ერთ-ერთი არაბი, რომელმაც აბო დააბეზღა… ან არაბი, რომელიც ტკბილი ენით ურჩევდა აბოს მაჰმადიანობაზე დაბრუნებას…);
აღწერე მისი და აბოს ურთიერთობა შენი წარმოსახვით;
წარმოაჩინე ნაწარმოების მთავარი პრობლემა, ფაქტები, მოვლენები, სხვა პერსონაჟები შერჩეული პერსონაჟის ხედვის კუთხიდან.
გამოიყენე თხრობითი ტექსტის აუცილებელი მახასიათებლების (დასაწყისი, შუა ნაწილი, დასკვნა) ცოდნა.

წარდგენის შემდეგ ისაუბრე:
რა გავლენა იქონია მთხრობლის შეცვლამ ნაწარმოების თემისა და იდეის წარმოჩენაზე;
კონკრეტულად რა მინიშნებებს დაეყრდენი?

ნააზრევის მოსმენა – გაანალიზება, დაკავშირება ნაწარმოების მთავარ პრობლემასთან

ნაწარმოების დამუშავების შემდეგ მოისმინეს მწერალ, მთარგმნელ, აღმოსავლეთმცოდნე გიორგი ლობჟანიძის მოკლე მონოლოგი, რომელმაც საშუალება მოგვცა, 21-ე საუკუნეში არსებულ პრობლემებზე დაფიქრებულიყვნენ და მრავალმხრივ გაეაზრებინათ უჩვეულო ფაქტი, რომ „უცხოი უცხოთა შჯულითა მოვიდა და ქრისტესა, ღმერთსა ჩვენსა შეემეცნა“. სამწუხაროდ, ეს ჩანაწერი ინტერნეტში ვეღარ ვიპოვე და ჩემი ელფოსტით გიზიარებთ ( იხ. ბმული). მოსმენასთან ერთად ბავშვებს უნდა ეპასუხათ ფორმსის ფორმატში შედგენილი კითხვებისთვის, რომლებიც მონოლოგის გააზრებაში დაეხმარებოდათ.

ფილმი და პარალელები ნაწარმოებთან

ფილმები ჩემი სწავლების განუყოფელი ნაწილია, ვთვლი, რომ ტექსტებში დანახული პრობლემების კინოენაზე გააზრება ძალიან ეხმარებათ მათ ანალიზის უნარის განვითარებაში, ზოგადად, სწავლის მოტივაციაც უმაღლდებათ ( რადგან მათთვის საყვარელი სფეროა კინო) და ხშირ შემთხვევაში, ლიტერატურის, ტექსტის ყოვლისშემძლეობასაც აღიარებენ. მეგობრებს ვთხოვე, დაესახელებინათ ფილმები, რომლებიც ადამიანის არჩევანს, პიროვნულ თავისუფლებას ეხმიანება. შემოთავაზებულთაგან ავირჩიე „მისტერ პიპი“

ცოტა მძიმე ფილმია, მაგრამ ძალიან კარგად ჩანს, რამდენად მნიშვნელოვანია ადამიანისთვის საკუთარი არჩევანი, ცხოვრებისეული გზა, ამ გზაზე შემხვედრი ადამიანები, რამხელა ძალა აქვს რწმენასა და ლიტერატურას.

გრიგოლ ხანძთელის გალაქტიკა

,,გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების“ მთავარი პერსონაჟი თავად გრიგოლია, მაგრამ მასთან ერთად ნაწარმოებში ჩნდება სხვა ბევრი პერსონაჟიც. იმისთვის, რომ წარმოაჩინოთ და გაიაზროთ მათი მიმართება გრიგოლ ხანძთელთან, გთავაზობთ, შექმნათ თქვენი თვალით დანახული ,,გრიგოლ ხანძთელის გალაქტიკა“, მზის სისტემის მსგავსად, ელექტრონულ ფორმატში ( ვორდში, სლაიდის სახით, ფოტოშოპში ან პეინთში).

ა) მზის ადგილას გრიგოლი, ხოლო გარშემო ის პერსონაჟები, რომლებიც თანდათან ჩნდებიან ტექსტში – მათი ორბიტებზე განლაგებით გამოხატეთ თითოეულის მიმართება მთავარ პერსონაჟთან;

ბ) გარდა განლაგებისა, პერსონაჟები ანუ პლანეტები უნდა დანომროთ და ცალკე, ნომრების მიხედვით, უნდა დაწეროთ თითოეულზე მოკლე, მნიშვნელოვანი ინფორმაცია, რა ადგილი უჭირავს ტექსტში ამა თუ იმ პერსონაჟს;

გ) შესაძლებელია, თითოეულ პლანეტა- პერსონაჟს ჰყავდეს თანამგზავრიც ( თუ საჭიროდ ჩათვლით);

დ) გაითვალისწინეთ, ორბიტების დამატება დაგჭირდებათ ტექსტის თანდათან გაცნობასთან ერთად.

ბავშვებმა ეს დავალება შეასრულეს, როცა ჯერ კიდევ ტექსტის მხოლოდ ნაწილი გვქონდა წაკითხული, ხოლო დასრულების შემდეგ ხელახლა მიუბრუნდნენ და შეავსეს გალაქტიკა. თითოეული დავალება განვიხილეთ გაკვეთილზე. გთავაზობთ მოსწავლის მიერ შექმნილ ერთ-ერთ სრულყოფილ ნიმუშს:

1, 2 – ნერსე ერისთავი და მისი ცოლი, რომლებმაც აღზარდეს გრიგოლი. დედოფალი გრიგოლის მამიდაა.

3, 4, 5 – საბა, ქრისტოფორე და თეოდორე, მონასტრების მაშენებელი სასულიერო პირები, რომლებიც გრიგოლს ეხმარებოდნენ მისიის შესრულებაში.

6 – ხუედიოსი – ბერი, რომელიც ცხოვრობდა განმარტოებულად ხანძთაში და რომელმაც სიზმარში ნახა, რომ მასთან გრიგოლი მოვიდოდა და მონასტერს ააგებდა.

7 – დედა ფებრონია, რომელიც წავიდა სამცხედან და დასახლდა ხანძთაში, გრიგოლის მიერ აშენებულ დედათა მონასტერში – გუნათლის ვანში.

8 – ზენონი -მდიდარი ოჯახიშვილი, რომელმაც მთელი ქონება დას დაუტოვა და დედა ფებრონიას შემწეობით, რომელიც მისი ნათესავი იყო, გრიგოლის მოწაფე გახდა.

9, 10 – მამა ეტვფანე და მღვდელი მატოი, რომლებიც მოვიდნენ ქართლიდან და ხანძთის მონასტერში დასახლდნენ.

11 – მეფე აშოტ კურაპალატი, რომელიც მატერიალურად ეხმარება გრიგოლს (მონასტერს სახნავ-სათესი მიწები აჩუქა).

12 – გაბრიელ დაფანჩული – აზნაური აშოტ კურაპალატის კარზე. ეხმარებოდა გრიგოლს მამათა და დედათა მონასტრების შენებისას.

13,14,15 – აშოტ კურაპალატის ვაჟები. 13 – ბაგრატი, რომელიც მამის გარდაცვალების შემდეგ მეფე გახდა. 14 – გუარამი, რომელმაც ჯავახეთის კრება მოაწყო. 15 – ადარნერსე, რომელმაც მეუღლე აფხაზეთში გაგზავნა, თვითონ ახალი ცოლი შეირთო.

16 – გრიგოლის მეგობარი, რომელმაც გადაწერა და იერუსალიმიდან ჩამოიტანა საბაწმინდის წესი.

17 – მირიან აზნაური, რომელმაც სამცხეში ჩასული ქრისტეფორე და თეოდორე მიიღო სტუმრად. 18 – არსენი, მირიანის ექვსი წლის შვილი, რომელიც დაიმოწაფეს ქრისტეფორემ და თეოდორემ. ჯავახეთის კრებაზე გრიგოლის დახმარებით გადაწყდა, არსენი კათალიკოსი გამხდარიყო.

19 – ეფრემი – ბიჭი, რომელიც გრიგოლმა დაიმოწაფა ქართლში ჩასვლისას. შემდგომში „მცხეთის ქართლისა“ კათალიკოსი გახდა.

20 – აფხაზეთის მეფე დემეტრე, რომელიც გრიგოლს უბისის მონასტრის შენებაში დაეხმარა.

21 – გრიგოლის დედა, რომელიც მერეს მონასტერში დასახლდა და სიცოცხლის ბოლომდე იქ იცხოვრა.

22 – აშოტის საყვარელი, რომელიც გრიგოლმა დედა ფებრონიასთან მიიყვანა.

23 – ადარნერსეს საყვარელი, რომლის გულისთვის მან თავისი ცოლი აფხაზეთში გაგზავნა.

24 – ადარნერსეს ცოლი (ანასტასია?), რომელიც მონაზონი გახდა. ქმარს აპატია ყოველივე და დალოცა კიდეც, რის შემდეგაც ადარნერსე მძიმე სენისგან განიკურნა.

25 – ცქირი, რომელმაც ანჩი დაიპყრო და გრიგოლის მოკვლა განიზრახა. 26 – გლახაკი კაცი, რომელიც ცქირმა დაიქირავა გრიგოლის მოსაკლავად.

სიტუაციური ამოცანები

სიტუაციურ ამოცანებს ხშირად ვიყენებ ხოლმე სწავლების პროცესში. ისინი მეხმარება, ინტერესი გამოვიწვიო ბავშვებში, აღიქვან ტექსტში ასახული პრობლემა ცხოვრებისეულად და შეხედონ კრიტიკული თვალით. თავიდან მე მივაწოდე რამდენიმე ნიმუში, მერე დავავალე, თავადაც შეექმნათ. ეს ამოცანები ემსახურებოდა იმ ბავშვების გააქტიურებასაც, რომლებსაც ტექსტი არ ჰქონდათ წაკითხული. ისინი ხალისით ერთვებოდნენ მსჯელობასა და გამოსავლის ძიებაში. მაგალითები:

ზენონი

იყო ერთი ახალგაზრდა, შეძლებული და წარჩინებული ოჯახის შვილი. თავიდანვე რელიგიურად აღზრდილს ბერობა უნდოდა. მშობლები ადრე გარდაეცვალა. მას განზრახული ჰქონდა, რომ მთელი ქონება დისთვის დაეტოვებინა და თვითონ ბერად წასულიყო უცხო მხარეში. მაგრამ ეშმაკს არ ეძინა. მისი და შეაცდინა უკეთურმა კაცმა და შავშეთში გაიტაცა. რა უნდა ექნა ზენონს? თუკი იმ კაცს დაედევნებოდა, შეიძლება, მოეკლა კიდეც და სულს სამუდამოდ დაიმძიმებდა უდიდესი ცოდვით. რომ არ გაჰკიდებოდა, შერცხვენილი იქნებოდა.

თქვენი აზრით, რა გზას აირჩევს ზენონი და რატომ?

ქრისტეფორე და თეოდორე

ა) ისინი გრიგოლ ხანძთელის განუყოფელი სულიერი ძმები იყვნენ. ერთად წამოვიდნენ ქართლიდან და ერთადვე ჩაუყარეს საფუძველი ხანძთის მონასტრის შენებას. დროთა განმავლობაში თითოეულ მათგანში უფრო და უფრო იზრდებოდა სურვილი, რომ თვითონ, გრიგოლისაგან დამოუკიდებლად ჩაეყარათ საფუძველი ახალი მონასტრებისთვის. მაგრამ თავიანთი სულიერი ძმისა და მოძღვრის, გრიგოლის ერიდებოდათ. აღარ იცოდნენ, რა ექნათ: არც ,,საღმრთო შური“ ასვენებდათ და ვერც გრიგოლს შეჰბედეს, ეს უცნაური სურვილი გაემხილათ.

როგორ ფიქრობთ, როგორ მოიქცევიან ისინი?

ბ) გრიგოლის თანამოძმეები, ქრიტეფორე და თეოდორე გაიპარნენ მონასტრიდან. მათ გრიგოლისაგან დამოუკიდებლად სურდათ მონასტრების აშენება და თავიანთი მიზნის მისარწევად აფხაზეთში გაემგზავრნენ. გრიგოლი ამის გაგებისას ,,შეწუხნა ფრიად“ ანუ დასევდიანდა, ეწყინა. თქვენი აზრით, როგორ მოიქცევა გრიგოლი, ,,მოღალატეებზე“ , რომლებმაც მეგობარსა და მოძღვარს დაუმალეს თავიანთი განზრახვა, გულს აიცრუებს თუ აპატიებს. თვითონაც ხომ გაიპარა სახლიდან მაშინ, როცა მასზე დიდ იმედებს ამყარებდნენ? ჩათვლის საჭიროდ მათ მოძებნას თუ არა? თუ ასეა, თვითონ გაემგზავრება საძებრად თუ სხვას გააგზავნის? დაასაბუთეთ თქვენი პასუხი.

საბა იშხნელი

ხელმწიფეს გრიგოლმა მოახსენა საბა იშხნელის კარგი საქმეების შესახებ- მან აღადგინა იშხნის მონასტერი და წინამძღვრობდა. მეფეს ძალიან გაუხარდა ასეთი ადამიანის არსებობა და მისი გაცნობა მოიწადინა. დაწერა წერილი და ღირსეული ადამიანის ხელით გაუგზავნა საბას, მაგრამ უცნაური ის იყო, რომ მან მეფესთან სტუმრობაზე უარი განაცხადა. მოციქულებმა უთხრეს აშოტს: „ არა ჰნებავს კაცსა მას ღმრთისასა მოსვლაი აქა“

ა) თქვენი აზრით, რატომ უნდა განეცხადებია საბას უარი მეფესთან მისვლაზე?

ბ) როგორ ფიქრობთ, როგორ მოიქცეოდა ხელმწიფე?

საბოლოოდ საბა მაინც მივიდა სამეფო კარზე.

როგორ ფიქრობთ, რა გარემოებებმა განაპირობა ეს.

გრიგოლ ხანძთელი და ანიმაცია ,, ადამიანი, რომელიც ხეებს რგავდა“

ეს ანიმაციას აქტიურად იყენებენ სამოქალაქო განათლებისა და გეოგრაფიის სწავლებისას.

რადგან ისევ ონლაინგაკვეთილი უნდა ჩამეტარებინა და 9 საათზე ეკრანებთან ჯდომა და საგაკვეთილო განწყობის პოვნა განსაკუთრებით უჭირთ ბავშვებს, მინდოდა, რაიმე მულტიმედიური აქტივობა შემეთავაზებინა. უცებ ამომიტივტივდა თავში ეს ანიმაცია, მას გაკვეთილზე ერთად ვუყურეთ, ვისაუბრეთ, მერე სახლში სამუშაოდ მცირე აქტივობა მივეცი საკვანძო საკითხებზე დასაფიქრებლად და ამის შემდეგ შეასრულეს ასეთი დავალება:

უყურე ანიმაციას ,, ადამიანი, რომელიც ხეებს რგავდა“, დაუკავშირეთ ის იდეურად ,,გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებას“ და დაწერე ანალიტიკური ესე ( ანალიზი).

ნაშრომი რომ სრულყოფილი გამოგივიდეს:

ჩამოაყალიბე, რა არის ანიმაციის მთავარი თემა და სათქმელი;
გაავლე პარალელი და იმსჯელე, რა იდეური კავშირია ანიმაციასა და „ გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებას“ შორის;
ისაუბრე, რა მსგავსებაა ანიმაციის მთავარ გმირსა და გრიგოლ ხანძთელს შორის. ნაწარმოებიდან მოიყვანე ციტატები.
გაითვალისწინე ესეს სამნაწილიანი სტრუქტურა: შესავალი, ძირითადი ნაწილი, დასკვნა;

სულხან- საბა 21-ე საუკუნეში

წარმოიდგინე, რომ სულხან-საბა ორბელიანი 21-ე საუკუნეში აღმოჩნდა. ჩამოაყალიბე ანალიტიკური ესეს ( იგივე ანალიზი) ფორმით, რას შეცვლიდა ის თავის წიგნში „სიბრძნე სიცრუისა“ ჩვენი საუკუნის ფასეულობების, ინტერესებისა და პრობლემების გათვალისწინებით, რას დატოვებდა უცვლელად.

ნაშრომი რომ სრულყოფილი გამოგივიდეს:

დააკვირდი ამ თვალით როგორც სიუჟეტსა და პერსონაჟებს, ისე იგავ-არაკებსაც;
თითოეულ სავარაუდო ცვლილებაზე/ უცვლელობაზე ისაუბრე 21-ე საუკუნის ჭრილში და დაასაბუთე მისი აუცილებლობა;
გაითვალისწინე სულხან-საბას ინტერესები, დამოკიდებულებები და პიროვნული მახასიათებლებიც ( ბიოგრაფიიდან გამომდინარე);
ნაშრომს უნდა ჰქონდეს სამნაწილიანი სტრუქტურა: შესავალი, ძირითადი ნაწილი, დასკვნა.

„სიბრძნის დღიურები“ „სიბრძნე სიცრუსას“ მიხედვით

,,სიბრძნე სიცრუისას“ შესწავლასთან ერთად უნდა გააკეთოთ მცირე ჩანაწერები შემდეგ საკითხებზე:
რას გასწავლით ესა თუ ის ეპიზოდი, ესა თუ ის იგავ-არაკი?
თქვენთვის მისაღებია თუ არა, მოგწონთ თუ არა ის, რასაც გასწავლით? რამდენად აქტუალურია ის თანამედროვე ცხოვრებაში?
რაიმე ამბავი ხომ არ გახსენდებათ თქვენი ან სხვისი ცხოვრებიდან/ ლიტერატურიდან/ ფილმებიდან?

გაითვალისწინეთ დღიურის მახასიათებლები:

ა) თითოეული ჩანაწერის დათარიღება;
ბ) წერის უშუალო და გულწრფელი სტილი, თითქოს მხოლოდ საკუთარი თავისთვის წერთ.

მოსწავლეები პერიოდულად ავსებდნენ დღიურს და კვირის ბოლოს გაკვეთილს მხოლოდ დღიურების განხილვას ვუთმობდით.

ჩვენ კი ვაგრძელებთ, მაგრამ ეს უუუუგრძესი წერილი აქ მაინც უნდა დავასრულო და გიტოვებთ რამდენიმე მოკლე ამონარიდს მოსწავლეების დღიურებიდან ( თითოეულის სტილი დაცულია):

13 დეკემბერი

„მეფე ხორასნისა“

იგავ- არაკი იყო საინტერესო და მე კი ვეთანხმები იმას, რომ სიკეთე დაგიბრუნდება, მაგრამ ეს ყოველთვის არ ხდება. არის, როცა ადამიანს რამდენი სიკეთეც არ უნდა გაუკეთო, მაინც არაფერს იზამს. მე მჯერა ამ სიტყვების, მაგრამ ახლანდელ დროში ეს ძალიან იშვიათად ხდება…

17 დეკემბერი

„ არცარა ენის უტკბესი იქნების და არცარა ენის უმწარესი პირსა ყოვლისა ქვეყნისასა“ – აბსოლუტურად ვეთანხმები ამას, რადგან ადამიანის სიტყვებს დიდი ძალა აქვს. მათ შეუძლიათ ისეთი სიხარული და ბედნიერება მოგიტანონ ერთ დროს, სხვა დროს კი გაგანადგურონ. მხოლოდ ადამიანი ირჩევს რა დროს მიანიჭოს თავის ენას, ანუ ლაპარაკს, სიტკბო და რა დროს სიმწარე. ერთი და იგივე წინადადება სულ სხვანაირად შეიძლება მოგესმას, რადგან სხვადასხვანაირ კონტექსტში იქნება. ადამიანი უნდა ეცადოს, მოერიდოს მწარე სიტყვების გამოყენებას სხვების მიმართ, რადგან ჩემით ბევრჯერ მაქვს გამოცდილი და ვიცი, რომ ეს შენ შეიძლება დაგავიწყდეს, მაგრამ სხვას გულში დიდი ხნით დარჩება.

—————————————————————————————————-

17.12.20

ვფიქრობ, რომ სულხან- საბას ზედმეტად ბევრი ჰიპერბოლა აქვს გამოყენებული. შეეძლო უფრო რეალურად შეეფასებინა პერსონაჟები, მაგრამ ჩემთვის მაინც მისაღებია ლამაზი, ძველი ქართული, ყველაფრის დეტალურად აღწერა. მომწონს სახელები, როგორც შეურჩია პერსონაჟებს…

24.12.20

როგორ არ მინდოდა, ბევრი ვეცადე, მაგრამ მაინც გამეცინა და ისე, რომ კარგა ხანს ვეღარ გავჩერდი. ეს საოცრება იყო, რადგან 7 ადამიანის ისტორია მოვისმინე და გავღიზიანდი სისულელეების გამო, მაგრამ მერვე ადამიანი ძალიან შემეცოდა და ამასთანავე ბევრიც ვიცინე. ჩემი აზრით, ერთადერთი ადამიანი, რომელსაც ნამდვილად პრობლემა ჰქონდა, იყო ეს მე-8 პერსონაჟი. აწ თუ უნაღვლო ვიყო შენ გასინჯეო და მართლაც ნაღვლიანი ადამიანია.

——————————————————————————————————–

12.2020

ჯუმბერის ქცევა და სიტყვები ბევრად უფრო მომწონს, ვიდრე ლეონისა. თუმცა ეს „მე ვარ შენი საუნჯე, შენი განძი, შენი ლარი“ ცოტა ამპარტავნულად კი გამოუვიდა:)

სიმართლე რომ ვთქვა, უფრო სწორად, დავწერო, ვერ მივხვდი, რისთვის მოყვა ლეონმა იგავი „უსამართლო შირვან-შაჰი“. ანუ მეფე იმ შაჰს შეადარა? და კიდევ ეს ფრაზაა საინტერესო – „მათ მსგავსად, თუ ეგ თქვენი საჭურისი ცოცხალია, ბევრი ამისთანა დღე გარდამხდება“. რას ნიშნავს „თუ ცოცხალია“? იმას ხომ არ გულისხმობს ლეონი, თავიდან მოიშორე, რომ მე საწყალს არაფრის შემეშინდესო?!

09.01.2021 ღამის პირველის ნახევარი (რა ვქნა, ყველა კარგი იდეა ღამით მომდის თავში 🙂

ახლა, კარგა დასვენებულზე, გულახდილად შემიძლია დავწერო, რომ უკვე მომბეზრდა ლეონის მტრობა და ყველა მისი ქმედების გაკრიტიკება. არც რუქაა ისეთი ანგელოზი, მე რომ გამომყავს. ორივე ჩვეულებრივი ადამიანია და ისეთივე ამბივალენტურია, როგორც ყველა ჩვენგანი. ახლა მივხვდი, რომ სწორედ ამაშია ავტორის ოსტატობა – „სიბრძნე-სიცრუისას“ არც ერთი პერსონაჟი (რა თქმა უნდა, იგავ-არაკების პერსონაჟების გამოკლებით) არ არის ცალმხრივი, აბსოლუტურად ბოროტი ან აბსოლუტურად კეთილი. ეს კი, იმ პერიოდის ლიტერატურაში, მგონი, ძალიან იშვიათი შემთხვევაა (კლუბის ბოლო შეხვედრა მახსენდება, ლევან ბრეგაძე რომ გვყავდა სტუმრად. როგორც მისი სიტყვებიდან მახსოვს, ეს ნატურალურობა, ამბივალენტობა, ჩვეულებრივობა ლიტერატურის შედარებით ახალი მიმდინარეობებისთვის არის დამახასიათებელი. თუმცა სულხან-საბას პერსონაჟებს მაინც ვერ დავარქმევ ჩვეულებრივ ადამიანებს…).

რა კარგი იყო დღეს

მიერ

admin

26 მარტი, 2021 - 09:29

ერთ პატარა გოგოს სკოლაში სახელმძღვანელოების ყდების მოწესრიგება დაავალეს. გოგონამ დახმარება ბაბუას სთხოვა, რომელმაც ერთი შეხედვით მარტივ საქმეს სამი დღე მოანდომა. ყველა წიგნს საგანგებოდ ურჩევდა გადასაკრავ ქაღალდს და რუდუნებით აწერდა: „მათემატიკა“, „ბუნება“, „ქართული ენა“. ბაბუის ამგვარი გარჯა ოჯახში არავის გაკვირვებია, რადგან ეს მისი საყვარელი საქმე იყო – წვეულების დროსაც კი შოკოლადის შესაფუთ ვერცხლისფერ ქაღალდზე ჩანგლის წვერით ქართულ ასოებს გამოსახავდა.

ლადო ქუთათელაძემ 60-მდე ქართული შრიფტი შექმნა, რომელთაგან ექვსი დაუბეჭდავად დაიკარგა. გამორჩეულ გრაფიკოსს მიაჩნდა, რომ შრიფტი ლამაზი, იოლად წასაკითხი, სადა და დახვეწილი უნდა ყოფილიყო. ამიტომაც ყოველწლიურ შემოქმედებით დავალებას განსაკუთრებული მონდომებით ასრულებდა და ახალ-ახალ შრიფტებს არა მხოლოდ წვრილი ფუნჯით ხატავდა, არამედ ქვასა და ლინოლეუმზეც კვეთდა. მერე ნატიფი ორნამენტებით შემკულ სრულ ტაბულას ტკბილხმოვან სახელს ურჩევდა და ქართული ანბანის ახლებურ მოხაზულობაზე იწყებდა ფიქრს.

მისი უნიკალური ალბომის თვალიერებისას ხან ფაქიზი მაქმანი გნუსხავს, ხან დახვეწილი გრაფემები აღგაფრთოვანებს. თვალი ჯერ აკვიატებულ ასო-ნიშნებს ეძებს, საკუთარ თუ ძვირფასი ადამიანების ინიციალებს. მერე გონებაში უნებურად ცალკეული სიტყვები ამოტივტივდება, სიტყვებს ამბები მოჰყვება და ისევ თავიდან იწყებ ფურცვლას. თითოეული შრიფტიდან ერთ ასოს ირჩევ და ფიქრობ: თუკი ქვეყნის წარსადგენად 33 ამბავი ვიკმარეთ, იქნებ საკუთარი თავის შესაცნობად ან გუნება-განწყობის გადმოსაცემად ამაზე უკეთესი გზა არც არსებობდეს.

შესაძლოა, ხვალ ყველამ სხვა სიზმარი ვნახოთ, სხვა ცას ავხედოთ და სხვა წიგნი წავიკითხოთ, მაგრამ დღეს დღეისა ვთქვათ და ჩავლილებიც ვახსენოთ.

ა – შრიფტი „კოხტა“

ასკილი

რახან ასკილის ბუჩქებთან დავსახლდით, გადაწყდა, საახალწლოდ ასკილის ტოტებს მოვრთავთ ხოლმე.

ბ – შრიფტი „თბილისური“

ბლოკნოტი

არ ვიცი, ღირს თუ არა, ახალ ბლოკნოტში გადმოვიტანო ის, რასაც ძველში კითხვის ნიშანი უწერია.

გ – შრიფტი „ქუთათური“

გვარი

ერთ ჩემს მეგობარს გვარი შევუცვალე, თურმანიძეს ვეძახი, დამწვრისას.

დ – შრიფტი „მორთული“

დღეს

ფლირტის ბარათებს ვათვალიერებ. მიხაკი: თქვენ მხოლოდ ხვალ მიხვდებით, რა კარგი იყო დღეს.

ე – შრიფტი „ფაქიზი“

ექიმი

დედაჩემს ექიმმა უთხრა, ეს წამალი მთელი ცხოვრება უნდა სვაო. მთელი ცხოვრება, – იმეორებს 80 წლის დედაჩემი.

ვ – შრიფტი „ძველებური“

ვაკის პარკი

ვაკის პარკში წელიწადის ყოველ დროს წააწყდებით ყვითელ ფოთოლს.

ზ – შრიფტი „გაზაფხული“

ზამბახი

თუ მთელ ოჯახს წაიყვანთ, პირველივე წელს გასიამოვნებენ, თუ ცალობით, მოცდა მოგიწევთ, – ზამბახების ყვავილობაზე მწერენ ერთ-ერთი სანერგიდან.

თ – შრიფტი „ახლებური“

თინეიჯერი

არავითარი კუ და ღმერთები, დედამიწა დგას თინეიჯერი გოგოების „გრძელ“ ცხვირებზე, – მეუბნება ელენე, რომელიც აღარ არის თინეიჯერი.

ი – შრიფტი „მამული“

იყო

მგონი, ხანდახან გვიხსენებია მიწის გამოცვლა. როგორც იყო, იყო. დავრჩით, ნებით და სიყვარულით.

კ – შრიფტი „მტკიცე“

კომპიუტერი

Ruso Agdgenili – არსებობს ასეთი ფოლდერი ჩემს კომპიუტერში.

ლ – შრიფტი „ლადოსივარი“

ლომი

აფთიაქში ქალი ტკივილგამაყუჩებელს ყიდულობს – ჩემს ქმარს თავი სტკივა, ზოდიაქოთი ლომია და ეგრეცა გმინავსო.

მ – შრიფტი „საპლაკატო“

მეზობელი

ჩემი მეზობელი გიგული მაჩაბელი ბავშვებსაც თავის დახრით გვესალმებოდა.

ნ – შრიფტი „კენარი“

ნერგი

მე და ლევანი ერთ ხმელ ნერგს სამი წელი ჯიუტად ვრწყავდით. მერე რა, რომ სხვა ყველაფერში განვსხვავდებით ერთმანეთისგან.

ო – შრიფტი „მარგო“

ორი

ორი რამ მეუხერხულება – უზურგო კაბის ჩაცმა და საკუთარი წიგნის ჩუქება.

პ – შრიფტი „იგრიკა“

პირქუში

თვითმფრინავში ერთი პირქუში კაცი დამემგზავრა. როგორც კი დავეშვით, ჩატის ფანჯარაში გულები ამოუფრინდა.

ჟ – შრიფტი „მწყაზარი“

ჟოლოსფერი

ქუჩაში იეზიდი ქალი ჟოლოს ყიდიდა. ლალისთვლიანი ოქროს საყურეები ეკეთა. ჟოლოსფერი ჟოლოსფერსა.

რ – შრიფტი „მახვილი“

რუხაძე

ფეისბუქზე რუხაძეების ორი შტო ვართ – kh-ით და x-ით.

ს – შრიფტი „ვარსკვლავი“

სიზმარი

რა მაცდურია სიზმრიდან აყოლილი ერთდღიანი სიყვარული.

ტ – შრიფტი „იმერეთი“

ტყემალი

მოგვიკითხავს ხოლმე მამაჩემი, როგორა ხართ, ტყემალი ხომ გაქვთო.

უ – შრიფტი „ოქსინო“

უსინათლო

ერთხელ საავადმყოფოს კარში უსინათლო კაცს შევეჩეხე და გზა დამითმო, მობრძანდითო.

ფ – შრიფტი „სადა“

ფურცელი

ჩემს ზამთრის ბაღში ყვავ-ყორნები რომ აიშლებიან, შავად მიდის თეთრი ფურცლის საქმე.

ქ – შრიფტი „ხონი“

ქარი

როდესაც ცუდ ამბავს ჰყვებოდა ბებიაჩემი, წინდაწინ იტყოდა: ქარს და ნიავს, ქარს და ნიავს…

ღ – შრიფტი „მოკაზმული“

ღობე

ღობის გაფერადება მოვინდომე. საღებავების გამყიდველმა, მე ხის შეღებვის სასტიკი წინააღმდეგი ვარო.

ყ – შრიფტი „ყარამანი“

ყველა

მიყვარს, თავისახლს ყველა რომ მოვიყრით თავს და პიანინოს სკამიც სუფრასთან აღმოჩნდება.

შ – შრიფტი „ნიკორწმინდა“

შემოდგომა

გახურებულ თონესთან მეპურე რომ აღიღინდება, შემოდგომა შემოსულა-მეთქი, ვიტყვი.

ჩ – შრიფტი „ნატიფი“

ჩაი

ჩაისთვის პატარა ჭიქა ვიყიდე, სიყვარულში ზომიერება რომ ვისწავლო.

ც – შრიფტი „ბოლნისური“

ცა

ზაფხულის იმ დღეს მოხნული ცა იყო, ღრუბლის მსხვილი ბელტებით. თესლი რომ აგეყარა, ყანად იქცეოდა.

ძ – შრიფტი „ლამარუქუ“

ძველი

ბავშვობის სახლის ძველ შპალერზე, დიდრონი ყვავილების გულში, ჩემი დახატული ბალერინები იყო ჩაკრული.

წ – შრიფტი „შემკული“

წიგნი

არსებობს ერთი ასეთი ახირებული მკითხველი – წიგნის ყდას საყურეს უხამებს გადაფურცვლამდე.

ჭ – შრიფტი „ჩუქურთმა“

ახალი ასო-ბგერა ჭ

მატასის სკოლაში ვაკითხავ, ბავშვები გადაღლილები ჩანან. მასწავლებელმა, დღეს ჭ-ს ბაფთის გამოყვანა ისწავლესო.

ხ – შრიფტი „ბარბარე“

ხანდახან

ხანდახან, როცა სიმშვიდე შემომიტევს, ხელოვნურ წყალსატევს ვემსგავსები.

ჯ – შრიფტი „ენკენისთვე“

ჯერ

ჯერ ფიქრის ფურცელზე გამოვიანგარიშებ და რვეულში მერე ჩავწერ, – ამბობს მატასი და თვალებს ხუჭავს.

ჰ – შრიფტი „ქულადოსი“

ჰაერი

ჰაერად მახსოვს, – ასე იტყვიან ქართლში, როცა რაღაც ბუნდოვნად აგონდებათ. მეც ეგრე, ვეღარ ვიხსენებ, რისთვის წამოვიწყე ეს ყველაფერი.

„უნარ-ჩვევა“ – რას ნიშნავს უნარი? რას ნიშნავს ჩვევა?

მიერ

admin

26 მარტი, 2021 - 09:27

უნარი – მიზნად

ეროვნულ სასწავლო გეგმაში ცნება „უნარი“ ხშირად გვხვდება. დოკუმენტში არაერთხელაა აღნიშნული, რომ სწავლა-სწავლების მიზნებია მოსწავლეს განუვითაროს გამჭოლი უნარები. ასევე – საბაზისო უნარები, დამოუკიდებელი სწავლის უნარი და სხვა. ნახსენებია უნარ-ჩვევებიც – ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებისთვის სავალდებულო ამ დოკუმენტში უნარ-ჩვევებისა და ცოდნის შეძენის საშუალებებია აღწერილი.

რას ნიშნავს უნარი? რას მოიაზრებს ეს ცნება? რამდენად გვაქვს გააზრებული, როგორ უნდა განვუვითაროთ გაკვეთილზე მოსწავლეებს ესა თუ ის უნარი?

განმარტება

განმარტებითი ლექსიკონის თანახმად, უნარი – ადამიანის თანდაყოლილი (ფიზიკური და ფსიქიკური) შესაძლებლობა, პოტენციალია. ადამიანის უნარების საფუძველს ქმნის გარკვეული თანდაყოლილი ნასახები, კერძოდ, ანატომიურ-ფიზიოლოგიური თავისებურებები, ნერვული სისტემა, მემკვიდრეობითი თავისებურებები და ა.შ.; უნარი მხოლოდ შესაძლებლობის, მხოლოდ პოტენციის სახითაა მოცემული. ხოლო უნარის შემდგომი განვითარება დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად მიეცემა ადამიანს ამ უნარის განვითარების შესაძლებლობა (მაგ. შესაბამისი წვრთნა, ცხოვრების პირობები და მოთხოვნები და სხვა ( წყარო: განმარტებითი ლექსიკონი/ეროვნ. სასწ. გეგმებისა და შეფასების ცენტრი. – [თბ., 2008]).

ამ განმარტების თანახმად, უნარი თანდაყოლილია და სწავლა-სწავლების პროცესში შესაძლებელია შემდგომი განვითარება. ამას განაპირობებს წვრთნა, ცხოვრების პირობები, მოთხოვნები, სხვა ფაქტორები.

გულწრფელად რომ ვთქვა, მაინც ბუნდოვანი რჩება, რა კონკრეტული მნიშვნელობა დევს ამ აღსანიშნში, რა კონკრეტული აღმნიშვნელების მომცველია ეს ცნება – უნარი.

როდესაც ვფიქრობ იმაზე, რას მინდა მივაღწიო მოსწავლეებთან არამარტო გაკვეთილზე, არამედ ზოგადად, სწავლა-სწავლების პროცესში ( რაც მოიცავს საგაკვეთილო დროის გარდა უამრავ სხვა აქტივობასაც), საფიქრალი ასე ფორმირდება:

მე მინდა მოსწავლეებს ჩამოუყალიბდეთ გარკვეული მიდგომა, გარკვეული ქცევის მოდელი, რომელსაც ისინი გამოიყენებენ არა მხოლოდ ტექსტის დამუშავების პროცესში, არა მხოლოდ ლიტერატურული კომპეტენციების გამოყენების პროცესში, არამედ ზოგადად – სამყაროს შემეცნების, საკუთარი თავის კვლევის, განვითარების, ცხოვრებისეული გამოცდილებების შეძენის გზაზე. მსურს მათ ჰქონდეთ გარკვეული ცოდნა, შეეძლოთ ამ ცოდნის გამოყენება და რაც მთავარია, სურდეთ შეცნობა, შემეცნება, იყვნენ მოტივირებულები კვლევისა და შემეცნებისთვის, თვითგანვითარებისთვის.

ვიცი, შემიძლია, მსურს!

„ვიცი, შემიძლია და მსურს“ – კეისრის ცნობილი გამონათქვამის კვალობაზე ასე ჩამოვაყალიბებდი ზედა აბზაცში გადმოცემულ მოსაზრებას და მაშინ სრულებით ცხადი ხდება, რას ვგულისხმობ, როცა ვამბობ – „საბაზისო უნარები“, „გამჭოლი უნარები“, „უნარ-ჩვევების გამომუშავება“.

„ვიცი, შემიძლია და მსურს“ ნიშნავს, რომ მოზარდი ადამიანი აღჭურვილია ცოდნით (თეორიული პარადიგმა, რომელიც განსაზღვრავს რა უნდა გავაკეთო და რატომ), შესაძლებლობით (მას შეეძლება იმის განსაზღვრა, სად რა ტიპის „ცოდნა“ გამოიყენოს და როგორ გააკეთოს ეს) და ამასთან, აქვს სამყაროს შემეცნების, თვითგანვითარების უწყვეტი სურვილი.

მხოლოდ ამ სამი კომპონენტის ერთობლიობა განსაზღვრავს „უნარ-ჩვევას“. ამ კომპოზიტის მეორე შემადგენელი (ჩვევა) ნიშნავს, რომ მიღებული ცოდნა დაგროვებულ და „დაკონსერვებულ“ მკვდარ ცნებებად კი არ დარჩება, არამედ პრაქტიკულად გამოსაყენებელი სასიცოცხლო მნიშვნელობის მოცემულობად ჩამოყალიბდება მთელი ცხოვრების განმავლობაში.

სტივენ კოვი თავის წიგნში „The 7 Habits of Highly Effective People“ მიუთითებს, რომ ამ ყველაფერთან ერთად ადამიანს, რომელსაც სურს, თავისი შრომა შედეგიანი და პროდუქტიული გახადოს, უნდა ამოძრავებდეს ასევე წინააღმდეგობებისა და დაბრკოლებების გადალახვის სურვილიც, რადგან შემეცნების გზა ყოველთვის სახალისო არ არის. ზოგიერთ შემთხვევაში რუტინული საქმის კეთებაც გვიწევს, თუმცა თუ შეგვწევს იმის უნარი, რომ დასახული მიზანი ბოლომდე მივიყვანოთ, სირთულეები დასაძლევ გამოწვევებად იქცევა, წინასწარ შემუშავებული რუტინა კი მძლავრ იარაღად.

რუტინა, ჩვევა…

რუტინა ამ კონტექსტში უარყოფითი კონოტაციის სიტყვა არ გახლავთ. აღმნიშვნელს საგანმანათლებლო, განმავითარებელ და შემეცნებით ლიტერატურაში იყენებენ არა მოძველებულობის, შაბლონურობის, ჩამორჩენილობის ან სიახლის შიშის მნიშვნელობით, არამედ იმ მოქმედებების ერთობლიობის აღსანიშნავად, რომლებიც ხშირად მეორდება და აქვს გარკვეული თანმიმდევრობა. მაგალითად, ადამიანი, რომელსაც მიზნად აქვს დასახული ფიზიკური სხეულის გაჯანსაღება, ყოველდღურ რუტინაში ჩართავს განსაზღვრული დროით ვარჯიშს, სუფთა ჰაერზე სეირნობას, ჯანსაღ კვებას. დილის რუტინას, ამ შემთხვევაში, პირობითად, დაემატება 20 წუთიანი ვარჯიში შინ და 40 წუთიანი სეირნობა ნებისმიერ ამინდში. შედეგი თვალსაჩინო გახდება რამდენიმე კვირის შემდეგ.

თუ მიზნად დავისახავ წერითი მეტყველების გაუმჯობესებას, დღის რუტინაში აუცილებლად უნდა ჩავრთო წერა და კითხვა. მაგალითად, 15 წუთი კითხვა ( ძილის წინ) ან დღის განმავლობაში 15 გვერდი – სავალდებულოდ საკითხავად და 10 წუთიანი წერითი სავარჯიშო. თანმიმდევრული მიდგომის შემთხვევაში ეს ჩვევა რამდენიმე კვირის შემდეგ საგრძნობლად გააუმჯობესებს წერით მეტყველებას, აზრების მოწესრიგება და ფურცელზე „გადმოლაგება“ უფრო ადვილი გახდება, რადგან ყოველდღიური ვარჯიში შედეგს აუცილებლად გამოიღებს.

ჯულია კემერონი წიგნში „მხატვრის გზა“ ირწმუნება, რომ ყოველდღიურად, გაღვიძებისთანავე 3 ფურცლის შევსება ნაწერით რადიკალურად ცვლის ადამიანის აღქმას, ააქტიურებს შემოქმედებით უნარებს და თვითშემეცნებისა და თვითაღზრდისთვის შეუცვლელი დილის რუტინული დასაწყისია.

პროაქტიურობა

უნარისა და ჩვევების კომბინაცია სწორედ იმას უზრუნველყოფს, რასაც ვიქტორ ფრანკლი პროაქტიურობას უწოდებდა. ამ ცნების მნიშვნელობის გააზრებაც საინტერესოა. რას ნიშნავს პროაქტიური?

ცნება ავსტრიელი ფსიქიატრის, ფსიქოლოგისა და ნევროლოგის, ვიქტორ ემილ ფრანკლის დამკვიდრებულია.

რას ნიშნავს?

პროაქტიურობა გულისხმობს გარემო პირობების მიუხედავად იმგვარად მოქმედებას, რაც სასიკეთოა, განმავითარებელია, არსებულის უკეთესობისკენ შემცვლელია. იმ არჩევანის გაკეთებას და მიყოლას, რაც სასარგებლოა, იმ ჩვევის გამომუშავებას, რაც სირთულეების დაძლევაში დაგეხმარება.

პროაქტიური ადამიანი ინიციატივასაც თავად გამოთქვამს და პასუხისმგებლობასაც იღებს საკუთარ თავზე, მიღებულ გადაწყვეტილებებზე. არ ეძებს თავის მართლებას გარემო პირობებში. ცვლის იმას, რისი შეცვლაც შეუძლია – საკუთარ თავს, მიდგომებს, ფიქრებს, განწყობას, მოტივაციას, ქმედებებს.

რა შემიძლია?

ვიქტორ ფრანკლი, რომელიც ებრაული წარმოშობის გამო ოსვენციმის საკონცენტრაციო ბანაკში უმძიმეს პირობებში იყო, იხსენებდა, რომ ერთადერთი, რამაც ის გადაარჩინა და ცხოვრების გაგრძელების საშუალება მისცა, იმის გაცნობიერება გახლდათ, რომ მას არ შეეძლო გარემო პირობების შეცვლა. საკონცენტრაციო ბანაკი ისეთი იყო, როგორიც იყო. მას შეეძლო, არ მიეცა უფლება და ნება ბანაკის მესვეურებისთვის, მისი მტანჯველებისთვის, დაპატრონებოდნენ მის გონებას და ნებას – ეცოცხლა. სწორედ ამიტომ გააკეთა მან ერთადერთი თავისუფალი არჩევანი – არ დაეკარგა სიცოცხლის წყურვილი და გაეგრძელებინა ბრძოლა.

პროაქტიური ადამიანი

პროაქტიურ ადამიანს გააზრებული აქვს, რომ არის ისეთი გარემო ფაქტორები, რომელთა შეცვლაც მის ძალებს აღემატება. ამგვარი მოცემულობის შეცვლის მცდელობა ან ენერგიის „ხარჯვა“ იმაზე წუწუნში, რომ ეს ასეა და არ შეიცვლება, ფუჭი დროის კარგვაა. „ცუდი ამინდია და განწყობაზე მოქმედებს, დღეს ვერ ვიმუშავებ“, „მუზა არ მაქვს და ვერ დავწერ“, „სავარჯიშო დარბაზში ვერ მივდივარ და ამიტომ, ვარჯიში ჩამივარდება“ – პროაქტიური მიდგომის საპირისპიროა. ამის საპირწონედ – „ამინდის შეცვლა არ ძალმიძს, მაგრამ ამის მიუხედავად გასაკეთებელს გავაკეთებ“, „მუზა – წარმოსახვაა. დასაწერი – დასაწერია. დავწერ 300 სიტყვას!“ , „სავარჯიშო დარბაზი დაკეტილია – წავალ, ჰაერზე ვივარჯიშებ. ტრენაჟორებს ვერ გამოვიყენებ, საკუთარი სხეულის წონას – კი“.

იმის მიუხედავად, რომ გარემო პირობების შეცვლა შეუძლებელია, პროაქტიური ადამიანი იღებს გადაწყვეტილებებს, შეცვალოს უკეთესობისკენ ის, რისი შეცვლაც შესაძლებელია.

ის იღებს ინიციატივას, იწყებს ქმედებას, მიჰყვება მიზანს, აკეთებს არჩევანს. იყენებს შემოქმედებით მიდგომებს, იყენებს ყველაფერს, რისი მოხელთება და გამოყენებაც შეუძლია მიზნის მიღწევის გზაზე;

გააზრებული აქვს, რომ ქმედებასა და უმოქმედობას შორის პირველის სასარგებლოდ გაკეთებული არჩევანი მეტად ქმედითია, მოცემულობის უკეთესობისკენ შეცვლის გზაა;

იცის, რომ საკუთარ დამოკიდებულებას, განწყობას, ქმედებებს თავად განსაზღვრავს;

ეძებს ახალ და სასარგებლო ჩვევებს, რათა გაიუმჯობესოს და გაიმრავალფეროვნოს ყოველდღიურობა ( ნახევარი საათით ადრე ადგომა, გამოთავისუფლებული დროის გამოყენება სასეირნოდ, სავარჯიშოდ, ყოველდღიური კითხვა ან წერა, ყოველი ერთი საათის უმოქმედოდ გატარების შემდეგ ვარჯიში/გაწელვა/სუნთქვითი სავარჯიშოები…);

ივიწყებს/ებრძვის იმ ჩვევებს, რომლებიც ხელს უშლის თვითგანვითარებასა და შემეცნებაში (ტელეფონის უაზრო სქროლვა, უამრავ სოციალურ ქსელში ფუჭად დახარჯული დრო, ხანგრძლივი ძილი, უმოქმედობა…).

როგორ გავიცნოთ ახალი მოსწავლეები?

მიერ

admin

25 მარტი, 2021 - 08:59

ახალ მოსწავლეებთან პირველი შეხვედრა არამხოლოდ ახალბედა, არამედ გამოცდილი მასწავლებლებისთვისაც შეიძლება იყოს ღელვის საგანი: კარგ შთაბეჭდილებაზე ბევრი რამაა დამოკიდებული და მოსწავლის და მასწავლებლის სამომავლო ურთიერთობაზეც ახდენს გავლენას. პირველი დღის მთავარი ამოცანები, მოსწავლეებთან ეფექტიანი კომუნიკაციის დამყარება და მათი სამომავლო მიზნებისათვის მობილიზება და განწყობაა.

რისი გათვალისწინებაა მნიშვნელოვანი მოსწავლეებთან პირველი შეხვედრის დროს?

• საწყის ეტაპზე პედაგოგი მოსწავლეებს საკუთარ თავს წარუდგენს: მოკლედ ესაუბრება მნიშვნელოვანი ბიოგრაფიული დეტალების შესახებ. ხანგრძლივი მონოლოგით მოსწავლეები არ უნდა გადაღალოთ, ინფორმაცია ლაკონურად და მოსწავლეებისათვის იოლად აღქმადი ფორმით უნდა იყოს მიწოდებული.

• მოსწავლეების გაცნობასა და ეფექტიანი კომუნიკაციის ჩამოყალიბებისათვის მნიშვნელოვანია ისეთი სტრატეგიების და აქტივობების გამოყენება, რომლებიც ხელს შეუწყობს კლასში ნდობის მოპოვებას, მოსწავლეთა ჩართულობის ზრდასა და ყურადღების მიპყრობას, გახსნილ, თანამშრომლობით ურთიერთობებზე დამყარებული გარემოს შექმნას.

• მოსწავლეებთან უშუალო კონტაქტის დასამყარებლად მოსწავლეებს სახელით უნდა მიმართოთ. ბუნებრივია, ერთბაშად, ბევრი მოსწავლის სახელის დამახსოვრება მარტივი საქმე არ არის. პედაგოგს შეუძლია მოსწავლეებს დაურიგოს ბარათები, სადაც ისინი თავიანთ სახელებს დაწერენ და თავიანთ მერხებზე განათავსებენ.

• მნიშვნელოვანია, დრო გამოყოთ საკლასო წესების შემუშავებისათვის; წესებზე კლასთან ერთად იმსჯელეთ: მნიშვნელოვანია, რომ ერთგვარი კონსენსუსი ჩამოყალიბდეს მისაღებ და მიუღებელ ქცევებთან დაკავშირებით. ნუ შეიმუშავებთ ბევრ წესს და ნუ დაუთმობთ პირველ შეხვედრაზე ხანგრძლივ დროს, მოსწავლეებისათვის მომაბეზრებელი რომ არ გახდეს.

• ესაუბრეთ მოსწავლეებს მიმდინარე სემესტრის / სასწავლო წლის განმავლობაში მისაღწევი სასწავლო მიზნების შესახებ, განუმარტეთ განსახორციელებელი ამოცანები, ასევე მოისმინეთ მათი მოსაზრებები და მოლოდინები ამ საკითხთან დაკავშირებით. ბუნებრივია, სასწავლო მიზნების მიღწევა უმნიშვნელოვანესი ამოცანაა და მოსწავლეები პირველი დღიდან უნდა განაწყოთ ამ მიზნებისათვის. მოსწავლეებთან უშუალო, კეთილგანწყობილი ურთიერთობების დასამყარებლად „ყინულის გალღობის“ სტრატეგიები დაგვეხმარება, ისინი ხელს უწყობს საკლასო ოთახში პოზიტიური გარემოს ჩამოყალიბებას და მასწავლებელსა და მოსწავლეებს შორის ნდობის გაჩენას. მიმოვიხილავთ „ყინულის გალღობის“ რამდენიმე სტრატეგიას, რომლებიც მოსწავლეების გაცნობის პროცესში გამოგადგებათ.

„პოზიტიური, ნეგატიური, უჩვეულო“

პედაგოგი წერს დაფაზე სადისკუსიო თემას (მაგალითად, საჭმელი, შინაური ცხოველები, სოციალური მედია), შემდეგ კი იღებს ბურთს (თამაშში სიმბოლურად ე.წ. „ცხელი კარტოფილი“) და გადასცემს მოსწავლეს, ის კიდევ სხვას. პროცესი გრძელდება. მოსწავლე რომელსაც ბურთი უჭირავს ხელში, ჩერდება მაშინ, როდესაც გაიგონებს სიტყვას „პოზიტიური“, „ნეგატიური“ ან „უჩვეულო“. მაგალითად, თქვენ თუ პედაგოგი იტყვის სიტყვას „პოზიტიური“, მოსწავლე, რომელსაც ხელში უჭირავს, ე.წ. „ცხელი კარტოფილი“, პოზიტიური შინაარსის ფრაზით გამოეხმაურება თემას. ვთქვათ, თუკი თემა არის საჭმელი, მსგავსი ტიპის განცხადებას „ჩემი საყვარელი საჭმელია ხაჭაპური“. შემდეგ კვლავ აგრძელებს ბურთის გადაცემას. იმ შემთხვევაში თუკი პედაგოგი იტყვის ტერმინს „ნეგატიური“, მოსწავლე, რომელსაც ბურთი უჭირავს, ნეგატიური შინაარსის ფრაზით გამოეხმაურება თემას, მაგალითად „საჭმელებიდან მე ძალიან არ მიყვარს…“ თუკი პედაგოგი იტყვის ტერმინს „უჩვეულო“, მოსწავლე იტყვის რაიმე უჩვეულოს, რაც საჭმელთან მიმართებაში გაახსენდება. მაგალითად, „ერთხელ მთელი ტორტი შევჭამე…“ და სხვა.

„გააგრძელე ამბავი“

წინასწარ მოიფიქრეთ დაუსრულებელი წინადადებები, რომელთაც ქაღალდზე, ცალ-ცალკე ჩამოწერთ და მოსწავლეებს დაურიგებთ. დაუსრულებელი წინადადებები იმდაგვარად უნდა იყოს შედგენილი, რომ მოსწავლემ მარტივად შეძლოს თხრობის გაგრძელება.

• ერთხელ, როდესაც მეგობრებთან ვთამაშობდი …. • როდესაც ზარის ხმა გავიგონე …

• როდესაც მასწავლებელი კლასში შემოვიდა… ალტერნატივის სახით, შეიძლება მასწავლებელმა წინადადებები დაფაზე ჩამოწეროს, ხოლო მოსწავლეები ფურცლებზე, დამოუკიდებლად დაასრულებენ თავიანთი ნააზრევით. სამუშაოს შესრულება შესაძლებელია ჯგუფებშიც: ჯგუფის ერთი წევრი ხმამაღლა კითხულობს დაუსრულებელ წინადადებებს (მათი რაოდენობა იმდენივე იქნება, რამდენი წევრიცაა ჯგუფში), შემდეგ კი ჯგუფში გაერთიანებული მოსწავლეები, სურვილისამებრ, მონაცვლეობით დაასრულებენ. სამუშაოს დასრულების შემდეგ, მოსწავლეები მათ მიერ „გაგრძელებულ ამბებს“ გააცნობენ კლასს.

„ინტერვიუ და გაცნობა“

საინტერესო სტრატეგიაა ახალი მოსწავლეების გასაცნობად. საქმე ისაა, რომ საკუთარი თავის წარდგენა ზოგიერთი მოსწავლისათვის შესაძლებელია გარკვეულ უხერხულობასთანაც იყოს დაკავშირებული. ამ სტრატეგიის დახმარებით კი მოსწავლე მსგავსი პასუხისმგებლობისაგან თავისუფლდება. პედაგოგი მოსწავლეებს გაანაწილებს წყვილებში, შემდეგ კი ისინი ერთმანეთისაგან დაიწყებენ ინტერვიუს აღება; პედაგოგს შეუძლია წინასწარ დაურიგოს მოსწავლეებს ინტერვიუზე გამოსაყენებელი შეკითხვები, მაგალითად, საიდან არის, რა მოსწონს, როგორია მისი საზაფხულო გეგმები და სხვა. ბუნებრივია, თუკი მოსწავლეები ერთმანეთს კარგად იცნობენ, ინტერვიუს აღება გამარტივდება. შემდეგ კი მოსწავლეები წარმოადგენენ ერთმანეთის შესახებ ინფორმაციას,.

„ღია შეკითხვები“

გაცნობის ერთერთი გავრცელებული და მოსახერხებელი ფორმა არის ღია შეკითხვების გამოყენება. მთავარია, ისინი საინტერესოდ იყოს ფორმულირებული.

შეკითხვების გამოყენება სხვადასხვა ფორმით შეიძლება:

I. პედაგოგი მოსწავლეებს დაურიგებს მცირე ზომის ფურცლები, რომლებზეც ისინი დაწერენ მათ მიერ მოფიქრებულ შეკითხვებს; პედაგოგი წინასწარ განუმარტავს მათ, რა ტიპის შეკითხვები დაწერონ (მაგალითად „რომელია თქვენი საყვარელი ფილმი“?). შემდეგ მოსწავლეები შეკითხვებს ათავსებენ ყუთში და თავიანთ ადგილებს უბრუნდებიან. როდესაც ყველა შეკითხვა ყუთში იქნება, მოსწავლეები რიგრიგობით მიდიან ყუთთან, იღებენ შეკითხვებს (რომელიც შემთხვევითობის პრინციპით შეხვდებათ) და პასუხს სცემენ კლასის წინაშე.

II. პედაგოგი მოსწავლეებს ისე განალაგებს, რომ ერთმანეთთან პირისპირ ხედვის შესაძლებლობა ჰქონდეთ, (მაგალითად წრიულად), შემდეგ კი სვამს წინასწარ მომზადებულ შეკითხვებს. სასურველია პირველ რიგში შეკითხვებს თავად პედაგოგმა გასცეს პასუხი, უფრო მეტად გახსნილი და გულწრფელი გარემო რომ შეიქმნას, შემდეგ კი რიგრიგობით უპასუხებენ მოსწავლეები. საორიენტაციოდ ქვემოთ მოცემული შეკითხვებიც გამოგადგებათ.

შეკითხვები დაწყებით საფეხურისათვის:

1. ფერად გადაქცევა რომ შეგეძლოს, რომელი ფერი იქნებოდი?

2. ცეროდენა გირჩევნია იყო თუ გოლიათი? რატომ?

3. რომელია თქვენი საყვარელი წიგნის ან ფილმის პერსონაჟი?

4. თუკი შეგეძლება იყო ცნობილი ადამიანი, რით იქნებოდი ცნობილი?

5. რომ შეგეძლოს სხვა სახელის დარქმევა, რა სახელს დაირქმევდი (თუნდაც გამოგონილს)? რატომ?

6. უჩვეულო ძალა რომ გქონდეს, როგორი იქნებოდა ის?

7. ვინ გსურს გამოხვიდე, როდესაც გაიზრდები?

8. რომლის შენი საყვარელი თამაში, რომელსაც დასვენებების დროს თამაშობ?

9. თუკი ნებისმიერი ცხოველის მოვლა-პატრონობა შეგეძლებოდა, რა იქნებოდა ის?

10. შენი საკუთარი ქვეყანა რომ გქონდეს, რა ერქმეოდა მას?

11. რა მოგწონს შენს საუკეთესო მეგობარში?

12. რა იყო საუკეთესო საჩუქარი, რომელიც როდესმე მიგიღია?

13. სამი სურვილის ასრულების შესაძლებლობა რომ გქონდეს, რას ისურვებდი?

14. წარმოიდგინე, რომ ძალიან გშია და მხოლოდ ერთი კერძის მომზადება შეგიძლია, რა იქნება ის?

15. რა ერქვა რას დაარქმევდი შენს საყვარელ თოჯინას? ცხოველს?

16. შენი სკოლის რომელი ნაწილი / ოთახი გიყვარს ყველაზე უფრო? რატომ?

შეკითხვები საბაზო/საშუალო საფეხურისათვის

17. რა არის ისეთი საქმე, რისი კეთებაც თვლი, რომ კარგად გამოგდის?

18. როგორ იყენებ შენს ძლიერ მხარეს სხვა ადამიანების დასახმარებლად?

19. რომ შეგეძლოს სკოლაში რაიმე უჩვეულო საგნის სწავლების შემოღება, რომელ საგანს შემოიღებდი?

20. რა არის შენი საყვარელი ფრაზა/ ციტატა, რომელსაც ხშირად იყენებ?

21. საკუთარი სატელევიზიო გადაცემა რომ გქონდეს, რას დაარქმევდი?

22. რომელი სიმღერის ტექსტი იცი სიტყვა-სიტყვით?ან გსურს, რომ მუდამ გახსოვდეს?

23. წიგნის დაწერა რომ შეგეძლოს ( ან თუკი შეგიძლია), რის შესახებ იქნებოდა ის?

24. შეგიძლია გაიხსენო ვინმეს მიერ ჩადენილი მცირე, უმნიშვნელო საქმე, რომელმაც შენ შთაგაგონა და მოქმედებისაკენ გიბიძგა?

25. რა არის ის საქმე, რისი კეთებაც მთელი დღის განმავლობაში არ მოგბეზრდება?

26. რა იყო საუკეთესო რჩევა, რომელიც ოდესმე მიგიღია?

27. ძალიან დიდი / ულიმიტო თანხა რომ გქონდეს, პირველ რიგში რაში დახარჯავდი?

28. ვინ არის ცნობილი ადამიანი, რომელთანაც თვლი რომ რაიმე საერთო გაქვს?

29. დღე -ღამეში რომ 25 საათი იყოს, ზედმეტ საათს რაში დახარჯავდი?

30. რომელ ქვეყანაში იმოგზაურებდი, თუკი შესაძლებლობა გექნებოდა?

31. თუკი შესაძლებლობა გექნებოდათ გაგექროთ ერთი საჭმელი, რომელი საჭმელი იქნებოდა ის?

32. თუკი შესაძლებლობა გექნებოდათ მოგესმინათ ნებისმიერი ისტორიული პირის ცოცხალი გამოსვლისათვის, ვინ იქნებოდა ის?

რა თქმა უნდა შეკითხვები სარეკომენდაციოა და მათი გამოყენება და მოდიფიცირება პედაგოგს სურვილისა და საჭიროებისამებრ შეუძლია. დასკვნის სახით შეიძლება ითქვას, რომ ახალ მოსწავლეებთან შეხვედრის ორგანიზება საკმაოდ დიდ ყურადღებას და ძალისხმევას მოითხოვს, თუმცა შედეგიანად ჩატარებული პირველი გაკვეთილი სამომავლო თანამშრომლობის გზაზე მნიშვნელოვანი წინგადადგმული ნაბიჯია. ბუნებრივია, მოსწავლეებთან ეფექტური კომუნიკაცია უწყვეტი პროცესია, შესაბამისად პედაგოგს მუდმივად დასჭირდება ზრუნვა პოზიტიური გარემოს შენარჩუნებისა და განმტკიცებისათვის.

გამოყენებული რესურსები: • First Day of Class ESL (teach-this.com) • BridgeUniverse • Practical Tips for the IDEAL New Teacher Introduction in a New Class.

სავარაუდოდ, ასე იქნებოდა…

მიერ

admin

25 მარტი, 2021 - 08:59

ათასეული წლის წინ უამრავი ჟანგვა-აღდგენითი რეაქციებიდან ერთი მაინც იქნებოდა ცნობილი. სხვა ქიმიური აღმოჩენების მსგავსად, ესეც შემთხვევით მოხდებოდა.

ეს ამბავი ერთ ექსკურსიას მახსენებს. დატვირთული სამუშაო დღეების შემდეგ ორგანიზატორებმა საბერძნეთის ქალაქ კავალასთან ახლოს მდებარე უძველეს ნაქალაქარ ფილიპიში წაგვიყვანეს. გზად ჯერ უზარმაზარი არენაა, სადაც ადამიანები და მხეცები ერთმანეთს ერკინებოდნენ და ეს შეტაკება ერთ-ერთის სიკვდილით სრულდებოდა. ამ ცხოველებს „მხეცებს“ ნაკლებად დაარქმევდი, რადგან „მხეცი“ ის უფრო ოყო, ვინც მათ სხვა „მხეცი-ადამიანების“ სახორხოცოდ და გასართობად, სიკვდილამდე ბრძოლას აიძულებდათ. თუ დაუკვირდები, მას შემდეგ არც არაფერი შეცვლილა, რადგან დღეს ერთი „ადამიანი“ სხვა „მხეცი-ადამიანების“ სათამაშოდ ქცეულა. ცხოველებიც მათ ბედს იზიარებენ და „მხეცი-ადამიანების“ გასართობები არიან. თამაშს როცა მორჩება ეს „მხეცი-ადამიანი“ თავისი გაგებით „გასართობ ცხოველს“ გარეთ მოისვრის, ან პირდაპირ სიცოცხლეს ასალმებს და ეს „ფილიპიში“ კი არა, აქ, ჩვენს რეალურ დროში ხდება.

ჰოდა, ქალაქი ალექსანდრე მაკედონელის მამას დაუარსებია და თავისივე სახელი დაურქმევია. ახლა მისგან ნანგრევებიღაა შემორჩენილი და ჩვენი ექსკურსიამძღოლიც მოყოლისას მხოლოდ “Would be” წყობას იყენებდა – ალბათ, ასე იქნებოდაო, მაგრამ შესაძლოა, ისეც ყოფილიყოო.

სიღრმისკენ მივიწევთ და გიდი გვამცნობს, საყოველთაო თავშეყრის ადგილს ვუახლოვდებით, სადაც ცხოვრებისეულ საკითხებზე ბჭობდნენო და არ დაიჯერებთ – ასეთი ადგილი ძველ ქალაქ ფილიპიში, არც მეტი, არც ნაკლები, გვერდიგვერდ ჩამწკრივებული საპირფარეშოები ყოფილა… გვეღიმება, მაგრამ სერიოზული სახით ვკითხულობთ: გამოდის, საკანალიზაციო სისტემაც ჰქონიათ, არა? პასუხი არ აყოვნებს: “Would be”…ალბათ, ვირუსებიც ვრცელდებოდა, არა? პასუხად კვლავ “Would be”-ია…

ჩვენც, ძველ დროზე მხოლოდ ვარაუდი შეგვიძლია. ერთ საღამოს რომელიმე წინაპარი ქვებით შემორკალულ წრეში იჯდებოდა და ცეცხლთან გათბებოდა. რომელიღაც ქვა კი სპილენძის შემცველი იქნებოდა, სავარაუდოდ, სპილენძის კარბონატი.

სპილენძი ძველთაგანვეა ცნობილი. ის ერთ-ერთია იმ შვიდი მეტალიდან, ალქიმიკოსები რომ იცნობდნენ. ქემეიას მიმდევარი ეგვიპტელი ქურუმები მას პლანეტა მარსს ადარებდნენ.

სპილენძის ლათინური სახელწოდება Cuprum კუნძულ კვიპროსს უკავშირდება. იქ ოდესღაც სპილენძის საბადოები იყო, საიდანაც მას მოიპოვებდნენ. ნეპალში სწამთ, რომ სპილენძი ღვთაებრივი მეტალია, რომელიც აზრების კონცენტრაციაში, საჭმლის მონელებასა და ნივთიერებათა ცვლაში გვეხმარება. ერთ ტაძარს სპილენძის ტაძარიც კი ჰქვია.

მალევე აღმოჩნდა, რომ ბუნებაში სპილენძი თვითნაბადი და ნაერთების (ძირითადად – სულფიდებისა და მეტალური მინერალების) სახითაც ყოფილა გავრცელებული. თვითნაბადი სპილენძი მინარევების სახით შეიცავს კუპრიტს (Cu₂O), ზოგჯერ – რკინას, ტყვიას, ვერცხლს, იშვიათად – ვერცხლისწყალს და ოქროს. სპილენძის მნიშვნელოვანი ბუნებრივი ნაერთებია: ქალკოზინი (Cu₂S), კოველინი (CuS), ქალკოპირიტი (CuFeS₂), მალაქიტი (CuCO₃·Cu(OH)₂), აზურიტი (2CuCO₃·Cu(OH)₂) და სხვა.

საქართველოში სპილენძი უმთავრესად პოლიმეტალური მადნების სახით გვხვდება.

ის მძიმე, რბილი მეტალია, ქიმიური თვალსაზრისით არააქტიური, კარგი თბო- და ელექტროგამტარი, კოროზიის მიმართ შედარებით მდგრადი. ადვილად იგლინება თხელ ფურცლებად და იჭიმება მავთულებად.

სპილენძის მადანი სპილენძის იონებს შეიცავს. დამწვარი ხისგან ნახშირი წარმოიქმნება. ჰოდა, იმ ძველ დროში ცეცხლი იმ სითბის გამოყოფდა, რომელიც რეაქციის წარმართვისთვის იყო საჭირო და შემდეგი ხდებოდა:

2CuCO₃+C→2 Cu+3CO₂

ან, ჟანგვა-აღდგენითი ფორმით, თუ დავწერთ:

2[Cu²⁺[C⁴⁺(O^2-₃)]^2-]+C⁰→ 2Cu⁰+3[C⁴⁺(O^2-₂)]

ცეცხლი ალბათ მთელი ღამე ენთო, დილისთვისდ კი, სპილენძის ზოგიერთი მადანი და ნახშირი გაქრებოდა. ჯადოსნობაა თუ არის, თორემ… მადნის მთელი გროვის მეტალური სპილენძით შეცვალა სხვა რა იქნება, აბა. თუმცა, ამაზე დიდად არავის უნაღვლია. შემდეგ კი ვიღაცამ შეამჩნია და გაუკვირდა, რა ხდებაო. რა ნივთიერებაა ეს ახალი, რომ ბრწყინავსო. რამეში გამოიყენებაო? შეიძლება, რომ მეტი რაოდენობით მივიღოთ, თუ მეტ კლდეებს გავაცხელებთო?

იმ პერიოდში მეტალური სპილენძი ცნობილი იყო. ის რომ სპილენძის მიღება შეიძლებოდა, მისი შემცველი მადნის გაცხელებით ნახშირთან თანაობისას, ახლად გაიგეს და გადადნობა დაარქვეს…. ეს დრო კი ქვის ხანის დასასრულადაა წოდებული.

როდესაც ადამიანი სპილენძს გაეცნო, ალბათ, შესაძლებლობა ექნებოდა დაკვირვებოდა ლითონზე ცეცხლის მოქმედებას და ლითონთა დნობასაც გაეცნობოდა. ეს კი მას შენადნობის, ანუ ხელოვნური ლითონის მიღებამდე მიიყვანდა. სპილენძს იცნობდა და ხელოვნური ლითონის ერთი კომპონენტი სპილენძი იქნებოდა, მეორე კი რაიმე სხვა. რადგან ადამიანმა იმ დროს ტექნიკურად გამოსადეგი სხვა ლითონი არ იცოდა, არ შეეძლო ხელოვნური ლითონი მიეღო თავისუფალი ლითონების შედნობით. ამიტომ, სავარაუდოა, ეს მიღწევა მიეწეროს სპილენძის პოლილითონური მადნის გამოყენებას.

დაახლოებით, ამგვარი შეიძლებოდა ყოფილიყო ძველად ადამიანის კულტურული განვითარების ის შემოქმედებითი გზა, რომელმაც შემთხვევით ბრინჯაოს აღმოჩენასა და მის გამოყენებამდე მიიყვანა, რითაც ნიადაგი მომზადდა ახალი ეპოქის-ბრინჯაოს ხანის დაწყებისთვის.

შეიძლება ასეც იყო, რომ ბრინჯაოს პირველად მიღებაც შემთხვევით ხასიათს ატარებდა. ცეცხლში შემთხვევით სპილენძის, დარიშხანის ან სტიბიუმის შემცველი მადანი იქნებოდა შეტანილი. მადნის გამოწვის, ნახშირისა და მაღალი ტემპერატურის გავლენით მისი შემადგენელი ლითონები აღდგებოდა, გამდნარ მდგომარეობაში ერთი მეორეს შეერეოდა და გაცივების შედეგად შენადნობი-დარიშხანიან-სტიბიუმიანი ბრინჯაო წარმოიქმნებოდა. არ გაუძნელდებოდა ძველ ადამიანს ახლად მიღებული ხელოვნური ლითონის სპილენძთან შედარება და მასში სისალისა და სიმაგრის აღმოჩენა. ამ თვისებებმა განაპირობეს სპილენძის ნაცვლად იარღების დასამზადებლად ბრინჯაოს გამოყენება და ენეოლითის ხანის შეცვლა ბრინჯაოს ხანით.

ჰოდა, მოდი ქიმიის გაკვეთილზე პირველი შემთხვევითი გადადნობის პროცესი გავიმეოროთ.

სათვალე, ხელთათმანი და ხალათი, რომ უნდა მოირგოთ, ეს უკვე იცით.

აწონეთ სუფთა, მშრალი ტიგელი სახურავით და ჩაიწერეთ მასა ცხრილში.

აწონეთ დაახლოებით 5.0გ სპილენძის კარბონატი და შეიტანეთ ცხრილში.

აწონეთ დაახლოებით 3.0გ გააქტიურებული ნახშირი და შეიტანეთ ცხრილში.

შეურიეთ ერთმანეთს გააქტიურებული ნახშირი და სპილენძის კარბონატი და მოათავსეთ ტიგელში.

ტიგელი კვლავ აწონეთ და მასა ჩაწერეთ ცხრილში.

ტიგელი მოათავსეთ შტატივზე დამაგრებულ თათზე და გააცხელეთ სპირტქურაზე, გაზის სანთებელაზე ან ქურაზე.

გაცხელება გააგრძელეთ 15 წუთის განმავლობაში.

ტიგელი გააცივეთ ოთახის ტემპერატურამდე და კვლავ აწონეთ. ახალი მონაცემი კვლავ ცხრილში შეიტანეთ.

გამოიანგარიშეთ შემცირებული მასა და მონაცემი შეიტანეთ ცხრილში.

მოსწავლეებთან ერთად იმსჯელეთ, რა მოხდა, რა პროცესი წარიმართა. აღწერეთ პროდუქტები ტიგელის გახურების შემდეგ. რომელი პროდუქტის ამოცნობა შეგიძლიათ დათვალიერების შემდეგ?

კომპონენტები	მონაცემები
A. ფაიფურის ტიგელის და სახურავის მასა
B.სპილენძის კარბონატის მასა
C.ნახშირის მასა
D.ტოგელის, კარბონატის და ნახშირის მასა ერთად (A+B+C)
E. გაგრილებული ტიგელის და სახურავის მასა რეაქციის შემდეგ
F. დაკარგული მასა (D-E)

ძველი, შემთხვევითი აღმოჩენების დროიდან ისიც აუცილებლადაა გასახსენებელი, რომ ვერც კი აცნობიერებდნენ მოხმარებულ ნივთიერებებს, რა მძიმე მოწამვლის გამოწვევა შეეძლოთ.

სხვა მძიმე მეტალების მსგავსად, სპილენძიც სახიფათოა და მეტალურ მოწამვლას იწვევს. ის შეიძლება იოლი ან რთული ფორმით წარიმართოს, სიმპტომები კი ასეთია: მეტალური შეგრძნება პირის ღრუში, ციება, სიცხე, ტკივილი, კანკალი, სისუსტე. თუ ამ ყველაფერს მოწამლული ყურადღებას არ მიაქცევს და ექიმს არ მიმართავს, ჩამოთვლილ სიმპტომებს დაემატება თვალების სიყვითლე, გასტრიტი, სისხლიანი ღებინება, ღვიძლისა და თირკმელების ფუნქციათა შენელება, ნაწლავების დაზიანება, დიარეა, ანემია და შოკი. ქიმიის უსაფრთხოების წესებში ერთი ოქროს წესია: ლაბორატორიიდან გამოსვლის შემდეგ უნდა დავლოთ, სულ ცოტა, ერთი ჭიქა რძე.

სავარაუდოდ ყველაფერი ასე იქნებოდა… შემთხვევითი აღმოჩენებიდან, კვლევის მეთოდიკის დაწყებამდე და დახვეწამდე ბევრი ადამიანი კიდეც მოიწამლებოდა, ოღონდ მიზეზს, სავარაუდოდ, ვერ გაიგებდა.

ჩემი პირველი კომპლექსური დავალება – ,,თანაბარი და არათანაბარი მოძრაობა“

მიერ

admin

25 მარტი, 2021 - 08:58

განათლების რეფორმის მიზანია, სკოლებში სწავლა-სწავლების ხარისხის ამაღლება. სკოლის სახით ისეთი სივრცის შექმნა, რომელიც კარგი პიროვნებისა და მოქალაქის ჩამოყალიბებას შეუწყობს ხელს.

ახალი სკოლის მოდელის მთავარი მიზანია, ხელი შეუწყოს სკოლებში მესამე თაობის ეროვნული სასწავლო გეგმის დანერგვას. ეროვნული სასწავლო გეგმის მიზანია იმ ზოგადი უნარებისა და ღირებულებების განვითარება-ჩამოყალიბება, რომლებსაც ყველა საგანში შეძენილი ცოდნა უნდა ემსახურებოდეს. ყველაზე მნიშვნელოვანია ახალი შესაძლებლობა – როგორ შეძლოს მასწავლებელმა მოსწავლეებამდე მთავარი მიზნის უფრო გასაგებად და საინტერესოდ მიტანა. რეფორმის ორიგინალობა უფრო მიდგომებშია, ვიდრე მიზნებში; როგორ და რა ფორმით შევთავაზოთ მოსწავლეს მასალა ისე, რომ სამუშაო პროცესი გახდეს სახალისო, საინტერესო და რაც მთავარია – პროდუქტიული.

მთავარი ამოსავლია სამი საკითხი: რისთვის, რას და როგორ ვასწავლით?!

ცოდნის სამი კატეგორიის (დეკლარატიულის, პროცედურულის, პირობისეულის) ერთიანობა პასუხობს სამი ტიპის შეკითხვას: რა ვიცი? როგორ შევასრულო? როდის, რატომ, რა შემთხვევაში გამოვიყენო?

დეკლარატიული ცოდნა – გულისხმობს თეორიების, ფაქტების, წესების, კანონებისა და პრინციპების თეორიულ ცოდნას. იგი სტატიკური ხასიათისაა და უპასუხებს შეკითხვას: რა ვიცი?

პროცედურული ცოდნა – გულისხმობს ქმედების/ქმედებათა თანამიმდევრობის ცოდნას და იძლევა ცოდნის რეალიზების საშუალებას ოპერაციების/პროცედურების დონეზე. იგი დინამიკური ხასიათისაა, აღიწერება, როგორც უნარი და უპასუხებს შეკითხვას: როგორ გავაკეთო?/როგორ შევასრულო?

პირობისეული ცოდნა – გულისხმობს დეკლარატიული და პროცედურული ცოდნის გამოყენების პირობების გააზრებას. საგანთა, მოვლენათა, სიტუაციათა არსებითი ასპექტების გააზრების, კატეგორიზაციის უნარს, რომელიც ცოდნის სხვადასხვა კონტექსტში გადატანის (ტრანსფერის) შესაძლებლობას იძლევა. იგი დინამიკური ხასიათისაა და უპასუხებს შეკითხვებს: როდის, რა შემთხვევაში? რატომ?

საგნობრივი საკითხები შერჩეული უნდა იქნეს იმგვარად, რომ ცნებების გააზრებას, საკვანძო კითხვებსა და კომპლექსურ დავალებებზე მუშაობას, მკვიდრი წარმოდგენების ჩამოყალიბებას ემსახურებოდეს.

მკვიდრი წარმოდგენები – ეს არის ზოგადი წარმოდგენები, რომლებიც თემის შესწავლისას უნდა ჩამოყალიბდეს მოსწავლის ხანგრძლივ მეხსიერებაში მის წინარე წარმოდგენებზე დაყრდნობით, რათა მან თემის ფარგლებში დასახული მიზნების მიღწევა შეძლოს. მკვიდრი წარმოდგენები აზროვნების საყრდენია გაგების აქტების განსახორციელებლად.

კომპლექსური დავალება განისაზღვრება თემების მიხედვით და წარმოადგენს შინაარსიან, ცხოვრებისეულ სიტუაციებთან დაკავშირებულ დავალებას, რომლის შესრულება მოითხოვს ფუნქციურ კონტექსტებში სხვადასხვა ცოდნათა ინტეგრირებულად გამოყენებას. კომპლექსური დავალება არის შემოქმედებითი პროდუქტი, რომელსაც თავად მოსწავლე ქმნის. დავალების ეს ტიპი მოიცავს რამდენიმე დავალებას ერთად: მოძიებას, დალაგებას, მსჯელობას, პრეზენტაციას. ის შეიძლება იყოს ინდივიდუალურიც და ჯგუფურიც.

ჩემი სკოლა ახალი სკოლის მოდელში ჩაერთო მიმდინარე სასწავლო წლის მეორე სემესტრიდან. ხაზი უნდა გავუსვა იმ საკითხს, რომ მოსწავლეები დიდი ინტერესით და პასუხისმგებლობით მოეკიდნენ კომპლექსური დავალების შესრულებას. უნდა ავღნიშნო ის ფაქტი, რომ ახალი ტიპის დავალებამ ხელი შეუწყო ისეთი მოსწავლეების წახალისებას, რომლებიც მანამდე საგაკვეთილო პროცესში ნაკლებად აქტიურობდნენ.

ვფიქრობ, შემოთავაზებული სიახლე დიდად წაადგება სწავლა-სწავლების ხარისხის ამაღლებას.

წარმოგიდგენთ ჩემ პირველ კომპლექსურ დავალებას.

მე-7 კლასი.

თემა

„თანაბარი და არათანაბარი მოძრაობა“

სამიზნე ცნება

მატერია. მოძრაობა და ცვლილებები . კვლევა

მკვიდრი წარმოდგენები

● თანაბარია მოძრაობა, თუ სხეული მუდმივი სიჩქარით მოძრაობს;

● სხეულის მოძრაობა ან უძრაობა ათვლის სისტემის არჩევაზეა დამოკიდებული;

● ფარდობითია მოძრაობის ტრაექტორია, გავლილი მანძილი და გადაადგილება;

● სხეულის მოძრაობის ერთ-ერთი ძირითადი მახასიათებელი მისი სიჩქარეა;

● სხეულის მოძრაობა (სიჩქარე და მიმართულება) სხვადასხვა ათვლის სხეულის მიმართ განსხვავებულია.

● აბსოლუტურად თანაბარი მოძრაობა ბუნებაში საკმაოდ იშვიათი მოვლენაა;

● წრფივი თანაბარი მოძრაობა არის მოძრაობა, რომლის დროსაც სხეული წრფივ ტრაექტორიაზე თანაბრად მოძრაობს;

● თანაბარი მოძრაობის სიჩქარე ფიზიკური სიდიდეა, რომელიც გამოითვლება გავლილი მანძილის შეფარდებით მოძრაობის დროსთან: v = s /t;

● სიჩქარის ერთეული SI სისტემაში არის 1მ/წმ: 1მ/წმ ისეთი თანაბარი მოძრაობის სიჩქარეა, რომლის დროსაც სხეული 1წმ-ში 1მ მანძილს გადის;

● არათანაბარი მოძრაობის დროს სიჩქარე მუდმივი სიდიდე არ არის: სხეულის სიჩქარე ტრაექტორიის სხვადასხვა უბანზე განსხვავებულია;

● არათანაბარი მოძრაობის საშუალო სიჩქარე ისევე გამოითვლება, როგორც თანაბარი მოძრაობის სიჩქარე: სხეულის მიერ გავლილი მთელი მანძილი უნდა გავყოთ მოძრაობის მთელ დროზე:

vსაშ = sმთ /t;

● საშუალო სიჩქარე ტრაექტორიის მოცემულ უბანზე გვიჩვენებს, რა სიჩქარით უნდა იაროს სხეულმა თანაბრად, რომ მან იმავე დროში იგივე მანძილი გაიაროს.

საკვანძო კითხვები

სსსმ მოსწავლისთვის:

● რატომ არის მნიშვნელოვანი სხეულის მოძრაობის დახასიათება?

● რატომ გახდა აუცილებელი ათვლის სხეულის (სისტემის) შემოღება?

● რა გამოყენება აქვს სიჩქარის ცნებას ყოველდღიურ ცხოვრებაში?

● რა არის მექანიკური მოძრაობა?

● რაზეა დამოკიდებული სხეულის მოძრაობა ან უძრაობა?

● რა არის ტრაექტორია? გავლილი მანძილი?

● რა ერთეულებში იზომება გავლილი მანძილი?

● როგორი მოძრაობაა თანაბარი მოძრაობა? წრფივი თანაბარი მოძრაობა?

● რა არის სიჩქარე? რას გვიჩვენებს ის?

● როგორი სიდიდეა წრფივი თანაბარი მოძრაობის სიჩქარე?

● რა არის სიჩქარის ერთეული SI სისტემაში?

● როგორ გამოვსახოთ კმ/სთ მ/წმ-ში და პირიქით?

● როგორ გამოითვლება თანაბარი მოძრაობისას

ა) სიჩქარე;

ბ) გავლილი მანძილი;

გ) მოძრაობის დრო?

● რაში მდგომარეობს მოძრაობის ფარდობითობა?

● რა განსხვავებაა თანაბარსა და არათანაბარ მოძრაობას შორის?

● როგორი სიჩქარით ახასიათებენ არათანაბარ მოძრაობას?

● როგორ გამოითვლება საშუალო სიჩქარე;

● არის თუ არა საშუალო სიჩქარე ტრაექტორიის სხვადასხვა უბანზე სიჩქარეთა საშუალო არითმეტიკული?

● რით განსხვავდება საშუალო სიჩქარე მყისისგან?

● შეიძლება თუ არა მყისი სიჩქარის გამოთვლა ნებისმიერი არათანაბარი მოძრაობისას? რატომ?

● სხეულის ადგილმდებარეობის ზუსტად დასადგენად რომელი სიჩქარე უფრო დაგვეხმარება: საშუალო თუ მყისი?

თემის ფარგლებში დასამუშავებელი საკითხები

(სტანდარტთან კავშირი )

თანაბარი და არათანაბარი მოძრაობა

ქვესაკითხები – უფრო დეტალური, სპეციფიკური და უშუალოდ კომპლექსურ დავალებასთან დაკავშირებული (საგნობრივი სტანდარტის მინიმუმიდან):

· მექანიკური მოძრაობა.ათვლის სხეული

· ნივთიერი წერტილი.მოძრაობის ტრაექტორია

· წრფივი თანაბარი მოძრაობა

· მოძრაობის ფარდობითობა

· არათანაბარი მოძრაობა

· მოძრაობის გრაფიკული წარმოდგენა

„ფიფქია და ერთი ჯუჯა საშობაო ნაძვისხესთან“

საშობაო დღეები იდგა. ერთმა ჯუჯამ ფიფქია სასრიალოდ გაყინულ ტბაზე წაიყვანა. ფიფქია და ჯუჯა ლამაზ, დათოვლილ ხესთან იდგნენ. ფიფქიას საოცრად მოეწონა გაყინული ტბა. იფიქრა, მოდი წრფივად გავსრიალდები, თან ირგვლივ ტბის სილამაზესაც დავაკვირდებიო.

მისი საოცარი მოგზაურობა ყინულზე სულ 0,4 წუთს გაგრძელდა. მოულოდნელად ყინული ჩატყდა და გოგონა წყალში აღმოჩნდა.

ჯუჯამ გაიგონა ფიფქიას სასოწარკვეთილი ხმა, სასწრაფოდ წავიდა მისი საყვარელი ფიფქიას დასახმარებლად, მაგრამ ძალიან გაუჭირდა ყინულზე მოძრაობა. იგი ხან ნელა მიდიოდა, ხან ისვენებდა, ხან მოუჩქარებდა ნაბიჯებს, წაქცეული ეჭიდებოდა ტბიდან ამოშვერილ, გაყინულ მცენარეებს და ასე წვალებით მიაღწია ფიფქიამდე და დაეხმარა მას ამოსულიყო წყლიდან.

აიყვანა ხელში გათოშილი ფიფქია და სვენებ–სვენებით ჯუჯების ქოხში წაიყვანა (ამ გზის გავლას ჯუჯამ 1 საათი მოანდომა), სადაც თბილი ბუხარი და სადილი ელოდებოდათ.

პატარა ვიდეოს ბმული:

https://drive.google.com/file/d/1IvyaTK_GWURL8RF-Pasn15rSFfLrgnfm/view?usp=sharing

დავალების შესასრულებლად გამოიყენებთ შემდეგი მონაცემები:

1. მანძილი ნაძვის ხიდან იმ ადგილამდე, სადაც ფიფქია წყალში ჩავარდა არის 100 მეტრი.

2. ჯუჯა მოძრაობის დროს ორჯერ მოეჭიდა წყალმცენარეს.

3. მანძილი ჩატეხილი ყინულიდან ჯუჯების ქოხამდე არის 1,5 კმ.

ყურადღებით წაიკითხე დავალების პირობა და პასუხი გაეცი შემდეგ კითხვებს:

● აღწერეთ ფიფქიასა და ჯუჯას მოძრაობები ნაძვის ხიდან ჩატეხილ ყინულამდე; ყინულიდან ჯუჯების ქოხამდე.

● როგორია ფიფქიას მოძრაობა და რისი ტოლია სიჩქარე? (გამოსახეთ სიჩქარე SI სისტემაში).

● რომელი ათვლის სისტემის მიმართ განიხილება მიღებული შედეგი?

● შეიძლება თუ არა ფიფქიას მოძრაობა ჩაითვალოს თანაბრად? პასუხი დაასაბუთეთ.

● ჯუჯას მოძრაობა შეისწავლეთ მოცემული გრაფიკის მიხედვით.

● აღწერეთ მისი მოძრაობა;

● მანძილის დროზე დამოკიდებულების მიხედვით ააგეთ ჯუჯას სიჩქარის დროზე დამოკიდებულების გრაფიკი (შეისწავლეთ ყველა უბანი ცალცალკე და გამოთვალეთ შესაბამისი სიდიდეები) (იხ.დანართი).

● როგორია ჯუჯის მოძრაობა და რომელი ფორმულით შეიძლება გამოვთვალოთ მისი მოძრაობის სიჩქარე?

(პასუხები გამოსახეთ SI-სისტემაში).

● დაფიქრდი და აღწერე, როგორია ჯუჯას მოძრაობა ჩატეხილი ყინულის ადგილიდან ქოხამდე.

● გამოთვალეთ ამ მოძრაობის დრო, თუ ჯუჯა მოძრაობდა 7,5 მ/წმ სიჩქარით.

● ამ უბანზე რომელი ათვლის სისტემის მიმართ არის ფიფქია უძრავი?

● ააგეთ ყველა აღწერილი მოძრაობის – გავლილი მანძილისა და სიჩქარის დროზე დამოკიდებულების გრაფიკები.

● გამოთვალე ფიფქიას სიჩქარე ნაძვის ხიდან ჩატეხილ ყინუილამდე მოძრაობისას;

● ააგე ამ მოძრაობის მანძილის და სიჩქარის დროზე დამოკიდებულების გრაფიკები;

● დაახასიათე ჯუჯას და ფიფქიას ქოხამდე მოძრაობა და გამოთვალე ამ მოძრაობის სიჩქარე.

კომპლექსური დავალების მოკლე აღწერა

1.კომპლექსური დავალების პირობის გაცნობა, კომპლექსური დავალებისთვის მოსწავლეთა მომზადება.

კლასის დაყოფა ჯგუფებად, სამუშაო გეგმის დასახვა.

2. წინარე ცოდნის გააქტიურება: რას ეწოდება ათვლის სხეული? მოძრაობის ტრაექტორია? რას გულისხმობს მოძრაობის ფარდობითობა? რა არის თანაბარი (არათანაბარი) მოძრაობა? შესაბამისი ფორმულების გახსენება.

3.თეორიული მასალის გაცნობა (სახელმძღვანელო) ფორმულების დამუშავება.

ე. ბასიაშვილი – მოსწავლის წიგნი; მე-7 კლასი.

სასარგებლო ბმულები:

https://mastsavlebeli.ge/?p=21721

https://mastsavlebeli.ge/?p=21976

https://mastsavlebeli.ge/?p=22874

სილქნეტის საშინაო სკოლა:

https://www.youtube.com/watch?v=XIwJAwjB8Wc

https://www.youtube.com/watch?v=gsDwOmLITJ0

4.ელეტრონული რესურსები:

https://drive.google.com/file/d/1mnRHBNM00gaeWjUX3MGvbqOnLHjBzWKu/view

https://www.youtube.com/watch?v=qRR_1Gj6Kzw

https://www.radian.com.hk/simulations/index.html?fbclid=IwAR3lW_V2PYPw-HG1cT7D4IRikTZQuWWNZoj7qw4cuDi3OWYlSfNNgcWlTvY#/details/19

ექსპერიმენტი თანაბარ მოძრაობაზე – დააკვირდით მოცემულ ექსპერიმენტს და თქვენი მოსაზრებები წარმოადგინეთ პრეზენტაციაში:

https://www.vascak.cz/data/android/physicsatschool/template.php?s=mech_pohyb&l=en

დააკვირდით ექსპერიმენტს, განიხილეთ გადაადგილებისა და სიჩქარის დროზე დამოკიდებულების გრაფიკები. სათანადო ანალიზის და არგუმენტირებული მსჯელობის საფუძველზე ჩამოაყალიბეთ ექსპერიმენტის ანალიზი და გამოიტანეთ სათანადო დასკვნები.

5.მოსწავლის მიერ ინფორმაციის მოგროვება და კვლევის წარმოება. ინფორმაციის ანალიზი.

პრეზენტაცია,

დისკუსია

პრეზენტაცია წარმოადგინეთ წერილობით.

პრეზენტაციის დროს მიიღეთ მონაწილეობა დისკუსიაში და დაასაბუთეთ საკუთარი პოზიცია.

დანართი.

სოლო ტაქსონომიით მოსწავლის შეფასება

აბსტრაქტული დონე	მოსწავლე არგუმენტირებულად მსჯელობს სკალარულ და ვექტორულ სიდიდეებზე; ასევე- თანაბარ და არათანაბარ მოძრაობაზე. არგუმენტირებულად აკავშირებს სათანადო სიდიდეებს კონკრეტულ მაგალითებთან. სრულყოფილად წარმოადგენს მოძრაობას გრაფიკულად. შეუძლია უკვე აგებული გრაფიკების შინაარსის გააზრება. დამაჯერებლად მსჯელობს მოძრაობის ფარდობითობაზე და ათვლის სხეულის აუცილებლობაზე მოძრაობაზე დაკვირვებისას. მოჰყავს მაგალითები ყოველდღიური ცხოვრებიდან და ადეკვატურად აფასებს სხეულთა სიჩქარის ცვლილების როლს ბუნებასა და ყოფა-ცხოვრებაში.
მიმართებითი დონე	მოსწავლე მსჯელობს სკალარულ და ვექტორულ სიდიდეებზე; ასახელებს სხეულის თანაბარი და არათანაბარი მოძრაობის მახასიათებელ სიდიდეებს და კავშირს მათ შორის, მოჰყავს სათანადო მაგალითები; სხეულების მოძრაობას აღწერს გრაფიკულად; მსჯელობს ფარდობით მოძრაობაზე და ათვლის სხეულის საჭიროებაზე.
მულტისტრუქტურული დონე	მოსწავლე ასახელებს და ახასიათებს ვექტორულ და სკალარულ სიდიდეებს, ასახელებს სხეულის თანაბარი და არათანაბარი მოძრაობის მახასიათებელ სიდიდეებს, მაგრამ ვერ აკავშირებს ამ სიდიდეებს კონკრეტულ მაგალითებთან ან ეს კავშირი ბუნდოვანია. ბუნდოვანია მოსწავლის მსჯელობა ათვლის სხეულის შემოტანის აუცილებლობაზე.
უნისტრუქტურული დონე	მოსწავლე ასახელებს და ახასიათებს ვექტორულ და სკალარულ სიდიდეებს, მაგრამ ვერ ახასიათებს სხეულის თანაბარი და არათანაბარი მოძრაობის მახასიათებელ სიდიდეებს და შესაბამის ფორმულებს. უჭირს ათვლის სხეულის შემოტანის აუცილებლობის დასაბუთება.
პრესტრუქტურული დონე	მოსწავლე ვერ ასახელებს და ასხვავებს ვექტორულ და სკალარულ სიდიდეებს, ვერ ახასიათებს სხეულის თანაბარი და არათანაბარი მოძრაობის მახასიათებელ სიდიდებს და შესაბამის ფორმულებს. ვერ განმარტავს ათვლის სხეულის მნიშვნელობას. მოსწავლე მართებულად ვერ იგებს კომპლექსური დავალების პირობას.

გამოყენებული ლიტერატურა:

ახალი ეროვნული სასწავლო გეგმა;

https://matsne.gov.ge/ka/document/view/4168573?publication=0;

ე. ბასიაშვილი მე-7 კლასი. მოსწავლის წიგნი;

ქ.ტატიშვილი მე-7 კლასი. მოსწავლის და მასწავლებლის წიგნები.

მითოლოგია და შემოქმედებითი წერა ქართულის გაკვეთილზე

მიერ

admin

24 მარტი, 2021 - 09:40

ქართულ და და სხვა ქვეყნების მითოლოგიას ენისა და ლიტერატურის სახელმძღვანელოები მხოლოდ რამდენიმე გაკვეთილით ამოწურავს, არადა, მითოლოგია რომ ლიტერატურის საფუძველია, არქეტიპების გაცნობის გარეშე ერის კულტურული თავისებურების, შესაბამისად, ლიტერატურული გამოცდილების გააზრება და გაგება რომ რთულია, ამაში დამეთანხმებით.

მდიდარი და ფერადი ქართული და კავკასიური მითოლოგია მთავარ ისეთ ფაბულას, ამბავს თუ პერსონაჟს მოიცავს, რომელთაც შესანიშნავად გამოვიყენებთ შემოქმედებითი წერისას ფანტაზიის გასავარჯიშებლად. მითუმეტეს, რომ იმ ასაკობრივ კატეგორიას ვუტარებთ გაკვეთილებს, ფენტეზის ჟანრის ლიტერატურის მკითხველთა მთავარ ნაწილს რომ წარმოადგენენ.

პერსონაჟი, არქეტიპი, სიმბოლიკა, დაპირისპირებული მხარეები, სიკეთის მარადიულობის იდეა – ბევრი თვალსაზრისით საინტერესოა მითი, მეთანხმებით ალბათ.

გავიხსენოთ რამდენიმე საინტერესო გმირი ქართული და კავკასიური მითოსიდან. ეს მითოლოგიური სამყარო იმიტომ ავირჩიე, რომ ჩვენი მოსწავლეებისთვის შედარებით უცხოა და საოცრად საინტერესო.

პერსონაჟის სტრუქტურად დაშლა და გააზრება ლიტერატურული ტექსტის გაგების საუკეთესო გზაა, მითოლოგიური გმირი ამ კუთხით ძალიან სასარგებლო რესურსია, რადგან ხასიათის თვისებები თუ გარეგნობა აქ ზედაპირზეა და ერთგვარ თვალსაჩინოებას წარმოადგენს. ამ კუთხით პარალელურ ტექსტად შეგვიძლია გამოვიყენოთ ხორხე ლუის ბორხესის შესანიშნავი „ფანტასტიკური არსებების ანთოლოგია“, სადაც სხვადასხვა არსებათა ნიშან-თვისებების ამოცნობა ერთგვარ ლიტერატურულ სავარჯიშოდ შეგვიძლია ვაქციოთ.

დავუბრუნდეთ მითოლოგიური გმირების ამბავს, გავიხსენოთ და ჩამოვთვალოთ რამდენიმე საინტერესო სახე ქართული და კავკასიური მითოსიდან, რომელთა გამოყენებით მშვენიერ ლიტერატურულ ტექსტებს შევქმნით:

ყამარი, ეს დიდებული, საოცარი ქალი ყამარი, ღრუბელთბატონის ასული, რომელიც ზღვისიქითა სამეფოდან მოიტაცა ამირანმა. ის თან ღვთაებრივი ცეცხლია, თან მზეთუნახავი და თანაც ერთგული პენელოპე-მარადიულად ელოდება მიჯაჭვული სატრფოს დაბრუნებას.
ქონდრისკაცები – ფენტეზის აუცილებელი პერსონაჟები არიან. მათ კავკასიური მითოსიც იცნობს, მეგრულიც. საინტერესოა ისფების ტომი, რომელიც ადიღეური გადმოცემების მიხედვით, ოდესღაც დასავლეთ კავკასიაში ცხოვრობდა, ისინი კურდღლებზე ამხედრებულები დადიოდნენ და პატარა სახლებში ცხოვრობდნენ. ( წყარო: ნ. ანთელავა, მითები და რიტუალები)
სიკვდილთან ახლობლობის მოტივი – ეს მოტივი განსაკუთრებით საინტერესო ელფერს იძენს ქართულ ზღაპრებში. მაგალითად, ერთ ზღაპარში კაცი შვილისთვის ნათლიას ეძებს, ქრისტეს, წმინდა გიორგის, ელიას – ყველას უარს ეუბნება და მხოლოდ სიკვდილს მოანათვლინებს შვილს. მერე კი მთელი ცხოვრება მისგან თავის დაღწევას ათასგვარი ხრიკით ცდილობს. სიკვდილისა და ბედისწერის თემა ქართული მითებისა და ზღაპრების მიხედვით განსაკუთრებით საინტერესოა, გზაჯვარედინი, სადაც სიკვდილსა და სიცოცხლეს შორის არჩევანი უნდა გააკეთო.
დევი ქართული მითებისა და ზღაპრების მნიშვნელოვანი პერსონაჟია, ზოგჯერ კეთილია, ზოგჯერ ბოროტი, სხვადასხვა რაოდენობის თავი აქვს და სხვადასხვა ფერისაა.
ლაშარის მუხა- ლაშარის მუხა იმით იყო შესანიშნავი, რომ ის ოქროს შიბით იყო ცას გამობმული და ამ შიბით, როგორც იაკობის ნახილვები კიბით, მორიგე ღვთისადმი ძღვენის ასატანად ადი-ჩამოდიოდნენ ღვთისშვილები. მიწიდან საყმოსგან აჰქონდათ მსხვერპლის კვამლი და ლოცვა-ვედრება, ციდან ჩამოჰქონდათ საყმოსათვის მადლი და წყალობა. ცხადია, ის ხე, რომელიც აერთებს ცას და მიწას, სამყაროს შუაგულშია ამოსული. (ზურაბ კიკნაძე, ქართული მითოლოგია, 1996)- ამ მოტივის გამოყენება ეკოლოგიის გაკვეთილებისა და ბუნების მნიშვნელობაზე სასაუბროდ შეგვიძლია.
საინტერესო პერსონაჟია ქალღმერთი აზა / მჲალხა აზა (ვაინ. Аза / Маьлха Аза –„მზის ქალიშვილი აზა“) – ცისკრის ქალღმერთი, ყოველი სულდგმულის მფარველი, მზის ქალიშვილი (ვარიანტი: დედა, რომელსაც ბუნიობის პერიოდებში მზე წელიწადში ორჯერ სტუმრობს: ზამთარში – სამი დღე-ღამე, ზაფხულში – სამი კვირა) ვაინახურ მითოლოგიაში; იბადება მზის სხივისგან; წარმოადგენსმზის სხივთა ცხოველმყოფელ ძალას. ნართული ეპოსის მიხედვით, მზეთუნახავი აზა ცოლად მიყვება ნართ ხამჩი ფათარაზს – ურჩხულის მიერ ჩაყლაპული მზის მხსნელს. ( წყარო, ნუგზარ ანთელავა, მითები და რიტუალები).

როგორ შევქმნათ ინტერაქტიული ბარათები პროგრამა cram.com-ში

მიერ

admin

24 მარტი, 2021 - 09:40

70-იანი წლების დასაწყისში გერმანელმა მეცნიერმა და ჟურნალისტმა, სებასტიან ლეიტნერმა უცხოური სიტყვების ეფექტურად დასამახსოვრებლად შეიმუშავა სასწავლო სისტემა, რომელშიც ინფორმაცია მოცემული იყო ბარათებზე (flashcards). ბარათის ერთ მხარეს ეწერა კითხვა, მეორე მხარეს – პასუხი.

მუყაოს კოლოფი, რომელიც დაყოფილი იყო მრავალ განყოფილებად, ივსებოდა ფლეშბარათებით, რომლებიც ცოდნის დონის შესაბამისად გადაადგილდებოდა ერთი განყოფილებიდან მეორეში. როდესაც ფლეშბარათს სწორად უპასუხებდნენ, ის გადადიოდა შემდეგ ნაწილში, ხოლო არასწორად გაცემული პასუხის შემთხვევაში, კვლავ ბრუნდებოდა პირველ განყოფილებაში.

კომპიუტერული ტექნოლოგიების თანამედროვე სამყაროში არსებობს Leitner-ის მეთოდის საფუძველზე შექმნილი უამრავი პროგრამა, რომელიც თავად ითვლის სწორი და არასწორი პასუხების სიხშირესა და რაოდენობას.

პროგრამა Cram.com დაარსდა 2001 წლის იანვარში. მას თავდაპირველად Flashcard Exchange ეწოდა. ლეიტნერის სისტემაზე დაფუძნებულმა პლატფორმამ შეცვალა ათასობით პედაგოგისა და სტუდენტის ცხოვრება, რომელთაც დაეხმარა დიდი რაოდენობით ინფორმაციის დამახსოვრებაში.

ფლეშ ბარათები არის ყველაზე სწრაფი და საუკეთესო გზა გამრავლების ცხრილების, ლექსიკური ერთეულების, ახალი ენისა თუ უბრალოდ ძველი განმარტებების დამახსოვრებისა.

მეხსიერების ბარათები გვეხმარება ინფორმაციის ორგანიზებაში ისე, რომ უფრო ეფექტურად ვისწავლოთ და ვასწავლოთ.

როგორ შევქმნათ ინტერაქტიული ბარათები პროგრამა Cram.com-ში?

ამისათვის აუცილებელია გავიაროთ რეგისტრაცია:

ელექტრონული ფოსტის ანგარიშით;
Facebook-ის ანგარიშით;
Twitter-ის ანგარიშით.

ამ ეტაპის შემდეგ ვიწყებთ ახალი ბარათების შექმნას.

აუცილებლად უნდა ჩავწეროთ სათაური, საკვანძო სიტყვები, თამაშის აღწერა და მივუთითოთ, რომ თამაში იყოს საჯაროდ გაზიარებული.

როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ბარათს აქვს ორი მხარე. წინა მხარეს ვწერთ კითხვას, უკანა მხარეს – პასუხს. საჭიროების შემთხვევაში, შესაძლებელია სურათის ატვირთვაც.

როდესაც სასურველი რაოდენობის ბარათს შევქმნით, დავაწკაპებთ თამაშის გამოქვეყნებას:

თამაში შექმნილია. ამის შემდეგ ვუბრუნდებით საწყის გვერდს და ვირჩევთ ღილაკს Games.

თამაშის საბოლოო სახე ამგვარია:

https://www.cram.com/flashcards/games/jewel/–11919106 ბმულზე განთავსებულია ინტერაქტიული თამაში: ,,მხატვრული ხერხები’’, რომელიც ძალზედ სახალისოა. ყოველი სწორი პასუხის გაცემის შემდეგ ეკრანზე ჩნდება 100 ქულა.

ზემოთ მოცემული მარტივი ინსტრუქციების დახმარებით შეგიძლიათ შექმნათ ფლეშ ბარათები ნებისმიერი საგნისთვის.

გისურვებთ წარმატებას!

1...348349350...1,124 გვერდი 349 of 1,124

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე

21 იანვარი, 2025 - 10:39

ჟურნალ „მასწავლებლის“ თითოეული ნომრის მომზადებისას, ცხადია, ვფიქრობთ მასწავლებელზე და იმ საჭიროებებზე,რომელთა წინაშეც ის ახლა დგას. ვფიქრობთ მასწავლებელზე, რომელიც ჩვენგან დამოუკიდებლადაც ფიქრობს, როგორ მოემზადოს გაკვეთილისთვის, რა...

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

გზებზე

არაფორმალური განათლების მნიშვნელობა მოზარდის ცხოვრებაში

სტანდარტის შიში და ცოტა რამ ჩემი გამოცდილებიდან

რა კარგი იყო დღეს

„უნარ-ჩვევა“ – რას ნიშნავს უნარი? რას ნიშნავს ჩვევა?

როგორ გავიცნოთ ახალი მოსწავლეები?

სავარაუდოდ, ასე იქნებოდა…

ჩემი პირველი კომპლექსური დავალება – ,,თანაბარი და არათანაბარი მოძრაობა“

მითოლოგია და შემოქმედებითი წერა ქართულის გაკვეთილზე

როგორ შევქმნათ ინტერაქტიული ბარათები პროგრამა cram.com-ში

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე