მშობლიური ენის სწავლების ზოგიერთი კონცეპტუალური საკითხის შესახებ

მიერ

13 ივნისი, 2014 - 01:00

ქვეყნების სასწავლო გეგმების შედარებითი ანალიზი

2013 წელს მონაწილეობა მივიღე “გაეროს ბავშვთა ფონდის” (UNICEF) მიერ დაფინანსებულ ერთ ძალიან საინტერესო პროექტში, რომლის მიზანი იყო სხვადასხვა ქვეყნის სასკოლო სწავლების სავალდებულო ეტაპისთვის განკუთვნილი სასწავლო გეგმების (იგივე კურიკულუმების) საფუძვლიანად შესწავლა, გაანალიზება და ქართულ ეროვნულ სასწავლო გეგმასთან შედარება. შერჩეულ ქვეყნებს შორის იყო: ავსტრალია, ფინეთი, ინგლისი, ესტონეთი, ჩეხეთი, სინგაპური, მასაჩუსეტსის შტატი (აშშ). ეს, ძირითადად, ის ქვეყნებია, რომელთაც მნიშვნელოვანი წარმატებები აქვთ ან გარკვეულ პერიოდში საგრძნობი პროგრესი განიცადეს საერთაშორისო კვლევებში. ასევე საინტერესო იყო პოსტსაბჭოთა და პოსტსოციალისტური სივრციდან გამოსული ქვეყნების გამოცდილებაც, რომელთაც, საქართველოს მსგავსად, გაიარეს განახორციელეს ძირეული რეფორმები განათლების სფეროში.

ზოგად ანალიზთან ერთად, რაც გულისხმობდა ამ ქვეყნებში ზოგადი განათლების საფეხურების ორგანიზების, სასწავლო კვირების რაოდენობის, საგნების საათობრივი განაწილების და სხვა ადმინისტრაციული თუ შინაარსობრივი საკითხების შესწავლას, ბუნებრივია, ჩემთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო ამ ქვეყნების მშობლიური ენისა და ლიტერატურის საგნობრივი პროგრამების გაცნობა და გაანალიზება.

ცხადია, ჩემი მტკიცება არ სჭირდება, რომ მშობლიური ენა, როგორც სასკოლო დისციპლინა, ზოგადი განათლების ღერძს წარმოადგენს. სრულფასოვანი ენობრივი განვითარება, სამეტყველო უნარების სრულყოფა, კულტურული და ინტერკულტურული კომპეტენციების გამომუშავება, ეროვნული და ზოგადსაკაცობრიო ფასეულობებთან ზიარება, რეფლექსიისა და თვითრეფლექსიის უნარების განვითარება – ყველაფერი ეს მოზარდის პიროვნებად ფორმირების საფუძველია და სწორედ ასე მოაზრებს ამ საგნის როლს ჩვენ მიერ შეჩეული ყველა ქვეყნის განათლების სისტემა.

ამავდროულად, უაღრესად საინტერესოა, რომ თითოეული ქვეყნის სასწავლო გეგმაში ძალიან მკაფიოდ ჩანს, თუ როგორია სახელმწიფოს დამოკიდებულება არა მხოლოდ დომინანტი კულტურის მიმართ, არამედ მის ტერიტორიაზე მცხოვრები სვადასხვა ეთნიკური ჯგუფების, ასევე ზოგადად, სხვა ერების კულტურებისა და ენების მიმართაც. წინამდებარე სტატიაში ლიტერატურისა და ენის სწავლების ზოგიერთ ასპექტთან ერთად, სწორედ ამ საკითხებზე გავამახვილებ მკითხველის ყურადღებას, ვისაუბრებ საქართველოს ეროვნულ სასწავლო გეგმასა და ზემოთ ჩამოთვლილი ქვეყნების სასწავლო გეგმებს შორის არსებულ რამდენიმე საყურადღებო მსგავსება-განსხვავებაზე.

საგნის მნიშვნელობა და ადგილი სასკოლო განათლებაში

მკითხველისთვის ალბათ საინტერესო იქნება ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ რა ადგილს იკავებს მშობლიური ენის სწავლება ამა თუ იმ ქვეყნის სასკოლო ცხოვრებაში. ამიტომ, უპირველესად გთავაზობთ მოკლე მიმოხილვას, თუ როგორ არის ორგანიზებული ამ საგნის სწავლება ზოგადი განათლების საფეხურზე და რა სახელწოდებით არის წარმოდგენილი იგი სასწავლო გეგმებში.

საკვლევად შერჩეული ქვეყნებიდან ავსტრალიაში, ინგლისში და მასაჩუსეტსის შტატში სახელმწიფო ენად აღიარებულია მხოლოდ ინგლისური. ავსტრალიის სასწავლო გეგმაში საგნის სახელწოდებაა “ინგლისური ენა” და მისი სწავლება სავალდებულოა სასკოლო განათლების ყველა საფეხურზე. საგანი არ არის გაერთიანებული რომელიმე საგნობრივ ჯგუფში. აღსანიშნავია, რომ ჩვენ მიერ შესწავლილ სასკოლო საგანმანათლებლო სისტემებს შორის ავსტრალიის კურიკულუმი ერთადერთია, რომელიც ქართული ეროვნული სასწავლო გეგმის მსგავსად მკაფიოდ განსაზღვრავს კვირაში საათების რაოდენობას სავალდებულო სწავლების პერიოდში თითოეული კლასისათვის. ავსტრალიის სასწავლო გეგმაში ეს განაწილება ასე გამოიყურება: I-II კლასებში – 7-7 საათი, III-დან VI კლასის ჩათვლით – 6-6 საათი, ხოლო VII-დან X კლასის ჩათვლით – მხოლოდ 4-4 საათი კვირაში.

ინგლისის სასწავლო გეგმაში საგნის სახელწოდებაა ასევე “ინგლისური ენა”, რომელიც ერთიანდება ე.წ. ძირითადი საგნების ჯგუფში. მასაჩუსეტსის შტატში კი საგნის დასახელება სხვადასხვაა სწავლების ორ ეტაპზე. პირველ ეტაპზე, რომელიც V კლასში მთავრდება, ისწავლება საგანი „ინგლისური და წიგნიერება ისტორიაში, საზოგადოებრივ მეცნიერებებში, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებსა და ტექნიკურ საგნებში”. როგორც ვხედავთ, აქ, ისევე როგორც ამერიკის თითქმის ყველა შტატის დაწყებით სკოლებში, სწავლების პირველ საფეხურზე ძირითადი აქცენტი კეთდება კითხვისა და წიგნიერების უნარების განვითარებაზე. სწავლების მეორე ეტაპზე, რომელიც მოიცავს VI-XI კლასებს, შემოდის საგანი „ინგლისური ენა”. ეს საგანი, ინგლისის სასწავლო გეგმის მსგავსად, გაერთიანებულია ე.წ. ძირითადი საგნების ჯგუფში (ამავე ჯგუფშია შემდეგი საგნები: მათემატიკა და საინფორმაციო ტექნოლოგიები, ისტორია და საზოგადოებრივი მეცნიერებები, უცხო ენები და ხელოვნება). საინტერესოა, რომ ინგლისში და მასაჩუსეტსის შტატში საგანმანათლებლო ადმინისტრაციული ერთეულებისა და თავად სკოლების თავისუფლების ხარისხი იმდენად მაღალია, რომ სახელმწიფო საერთოდ არ განსაზღვრავს, თუ რამდენი აკადემიური საათი უნდა დაეთმოს საგნის შესწავლას ამა თუ იმ კლასში.

ჩეხეთის რესპუბლიკაში სახელმწიფო ენად აღიარებულია ერთი ენა – ჩეხური და, შესაბამისად, სკოლებში მხოლოდ ეს ენა ისწავლება, როგორც მშობლიური. ეროვნულ სასწავლო გეგმაში საგნის სახელწოდებაა “ჩეხური ენა და ლიტერატურა”, რომლის სწავლებაც ასევე სავალდებულოა ზოგადი განათლების ყველა საფეხურზე. საგანი გაერთიანებულია სასწავლო საგნების ჯგუფში „ენა და ენობრივი კომუნიკაცია” უცხოურ ენებთან ერთად. რაც შეეხება საგნის სწავლებისთვის განკუთვნილი საათების რაოდენობას, აღსანიშნავია, რომ ჩეხეთის რესპუბლიკაშიც სკოლების დამოუკიდებლობის ხარისხი ძალიან მაღალია, სკოლების თვითმმართველი ორგანოები რეალურად ქმედუნარიანნი არიან და ისინი თავად განსაზღვრავენ სასწავლო დაწესებულების პროფილს, სწავლების ორგანიზების საკითხებსა და შეიმუშავებენ სასკოლო სასწავლო გეგმებს. ეროვნულ სასწავლო გეგმაში განსაზღვრულია მხოლოდ კვირეული საათების ჯამური რაოდენობა რამდენიმე კლასისათვის. მაგალითად, I-დან V კლასის ჩათვლით კვირაში საათების ჯამური რაოდენობა შეადგენს 35-ს, რაც, სავარაუდოდ, ასე ნაწილდება: თითოეულ კლასში 7 საათი კვირაში. VI-IX კლასებისთვის კი დადგენილია ჯამში კვირეული 15 საათი, რასაც სკოლა საკუთარი შეხედულებისამებრ გადაანაწილებს მოცემულ ოთხ კლასზე. როგორც ვხედავთ, საათების რაოდენობა მკვეთრად მცირდება VI კლასიდან და კვირაში 3-4 საათს არ აღემატება.

ესტონეთშიც ერთი სახელმწიფო ენაა – ესტონური. ეროვნულ სასწავლო გეგმაში საგნის სახელწოდებაა “ესტონური ენა”, რომელიც გაერთიანებულია საგნობრივ ჯგუფში „ენა და ლიტერატურა”. საგულისხმოა, რომ ამ ჯგუფში სავალდებულო საგნად ასევე შეტანილია რუსული, როგორც ესტონეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები ყველაზე მრავალრიცხოვანი ეთნიკური უმცირესობის ენა, მაგრამ, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, იგი არ სარგებლობს სახელმწიფო ენის სტატუსით. რაც შეეხება საათების რაოდენობას, ესტონეთშიც იგივე პრინციპი მოქმედებს, რაც ჩეხეთში – სახელმწიფო განსაზღვრავს მხოლოდ კვირეული საათების ჯამურ რაოდენობას რამდენიმე კლასისათვის. სკოლა კი საკუთარი შეხედულებისამებრ გადაანაწილებს საათების ამ საერთო რაოდენობას შესაბამის კლასებზე. მაგალითად, I-III კლასებში კვირეული საათების ჯამური რაოდენობა უნდა შეადგენდეს 19 საათს, IV-VI კლასებში – 15 საათს, ხოლო VII-IX კლასებში – 12 საათს. აქაც აშკარაა, რომ VII კლასიდან მშობლიური ენისთვის გამოყოფილი საათები მცირდება და კვირაში 4 აკადემიურ საათს შეადგენს.

მშობლიური ენის სწავლებისადმი მიდგომის თვალსაზრისით გამორჩეულად საინტერესო ქვეყანაა ფინეთი. სასწავლო გეგმის ქვეთავი „მშობლიური ენებისა და მეორე სახელმწიფო ენების სწავლება” მოსწავლეებს სთავაზობს რამდენიმე ენის სტანდარტს. სასწავლო გეგმაში საგნის სახელწოდებაა “მშობლიური ენა და ლიტერატურა” და იგი აერთიანებს როგორც სახელმწიფო, ისე უმცირესობათა ენების სტანდარტებს. ფინეთში სახელმწიფო ენის სტატუსი აქვს ორ ენას – ფინურსა და შვედურს. სასწავლო გეგმაში წარმოდგენილი დანარჩენი მშობლიური ენები ატარებენ უმცირესობის ენების სტატუსს. ესენია:

1) საამის ენა (ფინეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები ავტოხთონური ეთნიკური ჯგუფის ენა), მაგრამ აუცილებელია, რომ ისინი პარალელურად სწავლობდნენ „ფინურს საამის ენაზე მოლაპარაკეთათვის”;

2) რომანული (იგივე ბოშური). საინტერესოა, რომ ბოშები ევროპის სხვა ქვეყნებშიც არიან დამკვიდრებულნი (მაგ. ჩეხეთში), მაგრამ ფინეთის სასწავლო გეგმა ერთადერთია, რომელიც ითვალისწინებს ამ ენის, როგორც მშობლიური ენის, სწავლებას. თუმცა ამ ეთნიკური ჯგუფების წარმომადგენლები ამავდროულად უნდა სწავლობდნენ ფინურს (ან ორივე სახელმწიფო ენას – ფინურსაც და შევედურსაც), როგორც მშობლიურ ენას;

3) ფინური ჟესტური ენა.

ფინეთის სასწავლო გეგმაში არის ჩანაწერი, რომელიც ასევე ითვალისწინებს ემიგრანტთა სხვადასხვა ჯგუფების მშობლიური ენების სტანდარტების შექმნის შესაძლებლობასაც, რაც რეგულირდება მთავრობის სპეციალური დადგენილებით (სასწავლო გეგმის დანართში კი წარმოდგენილია ფინურის, როგორც მშობლიური ენის კურიკულუმის მიხედვით შედგენილი სტანდარტი, ზოგადი ჩარჩო, რომელსაც სარეკომენდაციო ხასიათი აქვს და გამოიყენება, როგორც მოდელი სხვადასხვა ენის სტანდარტების შესაქმნელად).

ამდენად, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ფინეთის ეროვნული სასწავლო გეგმა მართლაც გამორჩეულია, რადგან მასში სრულყოფილადაა გათვალისწინებული ქვეყნის ტერიტორიაზე მუდმივად მცხოვრები ყველა ეთნიკური ჯგუფის, მათ შორის, ემიგრანტების, ინტერესები, ყველა სახის უმცირესობების შესაძლებლობები. ცხადია, რომ ქართული ეროვნული სასწავლო გეგმა დახვეწას საჭიროებს ამ მიმართულებით.

ფინეთის ეროვნული სასწავლო გეგმა, მსგავსად ჩეხეთისა და ესტონეთისა, განსაზღვრავს მხოლოდ კვირეული საათების ჯამურ რაოდენობას ორი ან რამდენიმე კლასისათვის, რასაც სკოლა თავად გადაანაწილებს შესაბამის კლასებზე. მაგალითად, I-II კლასებში კვირაში საათების რაოდენობამ მთლიანობაში უნდა შეადგინოს 14 საათი, III-V კლასებში – ასევე 14 საათი, რომელიც ამჯერად სამ კლასზე უნდა გადანაწილდეს, ხოლო VI-დან IX კლასის ჩათვლით 14 საათი ნაწილდება უკვე ოთხ კლასზე. აქაც თვალშისაცემია, რომ საათების რაოდენობა საფეხურიდან საფეხურზე იკლებს და სავალდებულო სწავლების დამამთავრებელ ეტაპზე 3-4 საათს არ აღემატება.

მშობლიური ენების სწავლების თვალსაზრისით ასევე ძალიან სპეციფიკურია სინგაპურის ეროვნული სასწავლო გეგმა. ინგლისური ენა ქვეყანაში სამ ადგილობრივ ენასთან (მალაიურთან, ტამილურთან და ჩრდილოჩინურ დიალქტთან, იგივე მანდარინთან) ერთად სახელმწიფო ენად არის აღიარებული და სასკოლო განათლებაში ის პირველი ენის სტატუსით სარგებლობს. სწორედ ამ ენაზე მიმდინარეობს სწავლა-სწავლება სკოლებში. განათლების სამინისტროს ოფიციალური დასაბუთების მიხედვით, ინგლისური ენის ამგვარი პრივილეგირებული მდგომარეობა აიხსნება ორი ძირითადი მიზეზით. პირველი მიზეზია ეკონომიკური, ხოლო მეორე – სოციალურ-პოლიტიკური. დოკუმენტში ნათქვამია, რომ ქვეყნის ტერიტორიაზე მცხოვრები ერთმანეთისაგან ეთნიკურად და კულტურულად მკვეთრად განსხვავებული ჯგუფების თანაარსებობის პირობებში ერთიანი საკომუნიკაციო სივრცის შექმნისთვის საჭიროა ინგლისური ენის გამოყენება. ასე რომ, ინგლისური ენის განსაკუთრებული სტატუსი პოლიტიკური გადაწყვეტილებით არის განპირობებული და ქვეყანაში მას ე.წ. “ლინგვა ფრანკას” (Lingua Franca) ფუნქცია აქვს მინიჭებული სახელმწიფო დონეზე. სასწავლო გეგმაში საგნის ზოგადი დასახელებაა „ინგლისური ენა და ლიტერატურა”, რომელიც შედგება სხვადასხვა ქვეპროგრამებისაგან, იგივე საგნობრივი სილაბუსებისგან, რომელთა შესახებაც საუბარი ძალიან შორს წაგვიყვანს. დანარჩენი მშობლიური ენები სკოლებში არჩევით საგნებად ისწავლება. აღსანიშნავია, რომ სინგაპურის განათლების მთლიან სისტემას საფუძვლად უდევს ბილინგვიზმი. დაწყებით განათლების პირველ საფეხურზე (I-IV კლასებში) ინგლისური ენის პროგრამაში ინტეგრირებულია ჯანდაცვის საკითხების სწავლება. მშობლიური ენებში (ჩინური, მალაიური ან ტამილური) ინტეგრირებულია სამოქალაქო განათლება და ზნეობრივი აღზრდა.

საგნის როლი მოსწავლეთა კულტურული და ინტერკულტურული კომპეტენციების განვითარებაში

სხვადასხვა ქვეყნის მშობლიური ენების საგნობრივი პროგრამების შესწავლისა და შედარების შედეგად, როგორც მოსალოდნელი იყო, გამოვლინდა, რომ ქართული ენისა და ლიტერატურისა და წარმატებული საგანამანათლებლო სისტემების მქონე ქვეყნების მშობლიური ენის საგნობრივი პროგრამების ძირითადი მოთხოვნები თითქმის სრულად ეხმიანება ერთმანეთს. რომ შევაჯამოთ, საერთოა ისეთი მიზნები, როგორებიცაა:

Øძირითადი სამეტყველო უნარების (ზეპირმეტყველება, წერა) განვითარება;

Øწიგნიერების უნარების განვითარება, რაც გულისხმობს სხვადასხვა სახისა და ფორმით მოწოდებული ტექსტების გაგებას, აღქმას, გააზრებას, გამოყენებასა და შექმნას;

Øკულტურული და ინტერკულტურული კომპეტენციების განვითარება;

Øლიტერატურის, როგორც კულტურის ფაქტის, გაცნობიერება, მისი ესთეტიკური შეფასების უნარის გამომუშავება;

Øპიროვნების ფორმირებისა და ფასეულობათა სისტემის ჩამოყალიბების ხელშეწყობა.

კულტურული და ინტერკულტურული კომპეტენციების განვითარებასთან დაკავშირებით, ვფიქრობ, საინტერესო იქნება რამდენიმე საყურადღებო ნიუანსზე დაკვირვება.

საქართველო ეროვნულ სასწავლო გეგმაში, ქართული ენისა და ლიტერატურის საგნობრივი პროგრამის შესავალში ვკითხულობთ, რომ საგნის სწავლების ერთ-ერთი მიზანია, მოსწავლეს “გააცნობიერებინოს ეროვნული და ზოგადსაკაცობრიო კულტურა, როგორც ცვლილებისა და განვითარების მუდმივმოქმედი პროცესი”. ამ მიზანს სრულად ეხმიანება ჩანაწერი, რომელიც კონკრეტულად ლიტერატურის სწავლებას ეხება. აქ წერია, რომ ლიტერატურის სწავლება ქართულ საგანმანათლებლო სივრცეში გულისხმობს ლიტერატურის არა მხოლოდ ნაციონალურ ჭრილში გააზრებას, ან ტრადიციულად დამკვიდრებული ლიტერატურის ისტორიის შესწავლას, არამედ მის გაანალიზებას მსოფლიო ლიტერატურულ კონტექსტში, საერთო და განსხვავებული თემების, პრობლემების, იდეალებისა და ფასეულობების შედარება-შეპირისპირების საფუძველზე. მიუხედავად დეკლარირებული მიზნებისა, ამავე დოკუმენტში არაფერია ნათქვამი ქვეყნის შიგნით არსებული განსხვავებული კულტურებისა თუ ენებისადმი დამოკიდებულებაზე, ხოლო საბაზო და საშუალო საფეხურებისთვის შემუშავებული სავალდებულო ტექსტთა კორპუსი მკვეთრად ნაციონალისტურია. სასკოლო პრაქტიკაც ადასტურებს, რომ ლიტერატურული ტექსტების გააზრებაც უმეტესად ჩაკეტილ, მონოკულტურულ ჭრილში ხდება.

ქართულთან შედარებით ინგლისის ეროვნული სასწავლო გეგმა ლიტერატურული ტექსტების სწავლების თვალსაზრისით ნაკლებად დირექტიულია. იგი მხოლოდ იმას განსაზღვრავს, თუ რომელი ეპოქის ლიტერატურული ტექსტები უნდა წაიკითხონ და დაამუშაონ მოსწავლეებმა. ბალანსის დასაცავად ყურადღება გამახვილებულია ლიტერატურულ ჟანრებსა და ტექსტის სახეებზე, მაგალითად, მითითებულია, რომ მოსწავლეებმა აუცილებლად უნდა ისწავლონ პროზაული, პოეტური, დრამატურგიული თხზულებები. არის ავტორებისა და ნაწარმოებების ვრცელი სარეკომენდაციო ჩამონათვალი, რომელთაგან და ეპოქისა და ჟანრის მიხედვით არჩევენ სკოლები. ერთადერთი გამონაკლისია შექსპირი. მართალია, არ არის მითითებული, რომელ კლასში კონკრეტულად რომელი ნაწარმოები უნდა შეისწავლონ მოსწავლეებმა, მაგრამ განსაზღვრულია მათი რაოდენობა.

ინგლისური ენის საგნობრივ პროგრამაში ვკითხულობთ: “ინგლისურის საშუალებით მოსწავლეები იღებენ ცოდნას ინგლისური ლიტერატურის უდიდესი ტრადიციების შესახებ, აგრეთვე, იმის შესახებ, თუ როგორ ხედავენ თანამედროვე მწერლები დღეს მსოფლიოს. ენისა და ლიტერატურის სწავლების საშუალებით მოსწავლეები ერთმანეთს უდარებენ ტექსტებს, რომლებიც აღმოცენებულია სხვადასხვა კულტურებიდან და ტრადიციებიდან… ტექსტების ერთმანეთთან შედარება ეხმარება მოსწავლეებს, შეისწავლონ და გააანალიზონ მოსაზრებები და იდეები სხვადასხვა კულტურის განასაკუთრებულობასთან დაკავშირებით და საშუალებას აძლევს მათ მონაწილეობა მიიღონ კულტურული პროცესის ახალი გზების ძიებაში”. ამ ამონარიდში აშკარად ჩანს სახელმწიფოს პლურალისტური მიდგომა კულტურისადმი, მაგრამ სიტყვები “ინგლისური ლიტერატურის უდიდესი ტრადიციები” პირდაპირ მიანიშნებს, რომ სწავლების კონცეფცია ნაციონალურ შეხედულებებზეა ორიენტირებული. სავალდებულო ტექსტების ჩამონათვალი კი მხოლოდ ინგლისელ ავტორთა ნაწარმოებებს შეიცავს. ასევე ვერ ვიპოვეთ ჩანაწერი, რომელიც ხაზს უსვამს გაერთიანებული სამეფოს ტერიტორიაზე მცხოვრები სხვა ერების (მაგალითად, შოტლანდიელების, უელსელების, ირლანდიელების) ენობრივ და კულტურულ მემკვიდრეობას, მათ წვლილს დიდი ბრიტანეთის კულტურის ჩამოყალიბებაში.

თუმცა, აქვე უნდა აღვნიშნოთ, რომ ინგლისის ეროვნული სასწავლო გეგმა ამჟამად ხელახალი გადამუშავების პროცესშია, რომლის დასრულებაც 2014 წელს არის დაგეგმილი. ამდენად, საინტერესოა, თუ როგორ იქნება გადაწყვეტილი ეს საკითხები კურიკულუმის ახალ ვერსიაში.

კულტურისადმი დამოკიდებულების თვალსაზრისით საინტერესოა ავსტრალიის ეროვნული სასწავლო გეგმა. გარდა იმისა, რომ ავსტრალია ემიგრანტებით დასახლებული მრავალეთნიკური ქვეყანაა, აქ ძალიან მნიშვნელოვანი ფაქტორია ურთიერთობების დარეგულირება ახალმოსახლეებსა და აბორიგენულ მოსახლეობას შორის კულტურულ, სოციალური და პოლიტიკურ დონეზე. ამიტომ, ეს საკითხი, ბუნებრივია, სახელმწიფო პოლიტიკის საგანია და, შესაბამისად, პირდაპირ აისახება განათლების სფეროში. ავსტრალიის ეროვნულ სასწავლო გეგმაში დიდი ყურადღება ეთმობა კულტურისადმი პლურალისტურ მიდგომებს. „აბორიგენული და ტორესის სრუტის კუნძულების მკვიდრთა ისტორია და კულტურა”, „აზია და ავსტრალია” კურიკულუმის გამჭოლ კომპეტენციებად არის წარმოდგენილი და, ამასთანავე, აღწერილია მათი გამომუშავების გზები, რაც იმას ნიშნავს, რომ ყველა სასკოლო საგნის სწავლება ხელს უნდა უწყობდეს მოსწავლეების ზიარებას სახელმწიფოს ტერიტორიის მკვიდრი მოსახლეობის კულტურებთან. საგნობრივი პროგრამის შესავალში კი წერია, რომ “აბორიგენული და ტორესის სრუტის კუნძულების მცხოვრებთ დიდი წვლილი შეიტანეს ავსტრალიის საზოგადოებისა და ქვეყნის თანამედროვე ლიტერატურის განვითარებაში, ასევე ლიტერატურულ მემკვიდრეობაში თავიანთი ცოდნის, ტრადიციებისა და გამოცდილების გაზიარების გზით. ინგლისური ენის შესწავლა ხელს უწყობს ამ შენატანის დაფასებას, პატივისცემასა და კვლევას”.

რაც შეეხება ლიტერატურული ტექსტების კორპუსს, ავტრალიის ინგლისური ენის საგნობრივ პროგრამაში თითოეული კლასის სტანდარტს ახლავს აღწერა, საიდანაც შესაძლებელია გადასვლა ბმულზე, რომელშიც მოცემულია ვებგვერდების ჩამონათვალი სხვადასხვა ტიპის და კულტურული კუთვნილების ტექსტების შესარჩევად. ამ სარეკომენდაციო ჩამონათვალში, როგორც წესი, გათვალისწინებულია ავსტრალიის ტერიტორიაზე მცხოვრები ყველა ეთნიკური ჯგუფის კულტურული მემკვიდრეობა.

რაც შეეხება ფინეთის ეროვნულ სასწავლო გეგმას, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ამ ქვეყნის განათლების სისტემა მართლაც გამორჩეულია, რადგან მასში ძალიან გონივრულად არის ასახული ენობრივი და ინტერკულტურული პოლიტიკა, რისი დადასტურებაც კურიკულუმის ენების ბლოკია. მიუხედავად იმისა, რომ ეროვნულ სასწავლო გეგმაში საერთოდ არ არის დეკლარირებული მსგავსი მიზნები, მასში ზედმიწევნითაა გათვალისწინებული როგორც საკუთრივ ეროვნული, ისე ამ ქვეყნებში მცხოვრები სხვადასხვა ხალხებისა თუ ეთნიკური ჯგუფების ინტერესები.

უფრო გულწრფელად, ვიდრე სხვა დროს

მიერ

admin

13 ივნისი, 2014 - 01:00

კარგა ხანია, აღარაფერი დამიწერია, არ მეწერებოდა და იმიტომ. ეგრე მჯერა, რომ თუ სკოლაზე წერ, უპირველესად მოსწავლეებისა უნდა თქვა, იმიტომ, რომ თუ ვინმესია ეგ სკოლა, მაგათია და, ერთი კარგი ქართული რომანისა არ იყოს, ღმერთმა მშვიდობაში მოახმაროთ. ვიფიქრე ბევრი, შემაწუხეს და შევწუხდი მეც, რადგან სამსახური სამსახურია მაინც და თავისას ითხოვს, ჰოდა, გადავწყვიტე, მასწავლებლებზე დავწერო, ყველაზე უცნაურ და ხშირად საძულველ ხალხზე მრავალთათვის.

იმასაც დავამატებ, რომ ეს ალბათ მაინც ყველაზე უფრო გულწრფელი ნაწერი იქნება ჩემი ამ სამასწავლებლოდ დაწერილი, იმიტომაც ვერ ავაწყვე აქამდე ტექსტი, რომ სულ უმცირესადაც არა მქონდა თამაშის თავი, არადა ტექსტთან, რაგინდარა ტექსტი იყოს ისა, უმნიშვნელოზე უმნიშვნელო თუნდაც, ლიტერატურული აზრით სრულიად უპრეტენზიოც, ვისაც შეხება ჰქონია ოდესმე, დამეთანხმება, რომ შეუძლებელია, ამბავი, თუნდაც მხოლოდ თვალის ჩაკვრად ვარგისი, ერთგვარი კეკლუცობის, უბოროტო გადაჭარბების გარეშე დაიწეროს. მე კიდევ, როგორც ვთქვი, არა მქონდა თავი არც გადაჭარბებისა და, მით უფრო, არც კეკლუცობისა.

ჰო, კიდევ, ჩემთვის მასწავლებლობა ფეხბურთის მწვრთნელობას ჰგავს; მწვრთნელობას იმ აზრით, რომ აქაც, ამ ჩვენს მარად დაუფასებელ და კატორღულ საქმეშიც, სეზონებად იყოფა საქმე, სეზონებად იზომება და ნიშნებს ჩვენ აღარავინ გვიწერს, იქით თუ ვინმეს დავუწერთ რამეს და თითოეულმა ჩვენგანმა მაინც ხო იცის, რომელმა წელმა, რომელმა სეზონმა როგორ ჩაიარა, რომელ წელს როგორი მოსავალი მოვიმკეთ და როგორი დავთესეთ.

მოკლედ, რაც არი, ეგ არი.

ზემოთა ვთქვი, არ მეწერებოდა-მეთქი, იმიტომაც უფრო, რომ ამ ბოლო „სეზონმა” ჩემმა სულაც მარცხით ჩაიარა, რაც რომ მინდოდა, ვერ გავატანე ზოგიერთებს და რაც რომ გულით მწადდა, ვერც ის დავიტოვე. ჰოდა, ვზივარ ახლა და კვირაღა რჩება, იქნებ ცოტა მეტიც, ამ ჩვენი სასწავლო წლის დასასრულამდე და, სიმართლე გითხრათ, ერთი სული მაქვს, როდის დასრულდება სწავლა – დასრულდება ჰქვია, მა რა ჰქვია – და შევაფარებ თავს ძილს და სხვა საქმეს კიდე, გამოგონილსაც და ნამდვილსაც.

ივნისი ხო ყველაზე უფრო საძაგელი თვეა ჩემთვის, დაღლილობაც თავისას შვრება და თუ რამ გამოსასწორებელია, არც საიმისოდ არი დრო; ჰოდა, ვზივარ ახლა ეგრე გულხელდაკრეფილი და წლევანდელ დამარცხებას შერიგებული. გაკვეთილზე შესულს არა და – გაკვეთილი თავისთავადი პროცესია მაინც, გარე ფიქრისთვის დროს არ ტოვებს – შესვენებაზე გამოსულს კი კართან გხვდება დარდი, რადგანაც რომ ორშაბათიდან პარასკევამდე დღეში 4-5-ჯერ ხვდები, განწირულია ეს კონკრეტული საქმე ამწუთას და სამომავლოდ რა და როგორ იქნება, ერთმა ღმერთმა იცის.

საზიზღარია-მეთქი ივნისი, საზიზღარია, რადგან დღე ერთია და ასჯერ მეჩვენება, რო ამ ჩემს სამასწავლებლო, დუჟინწელმოთეულ ამბავში ყველაფერი ვქენი უკვე და ყველაფერი ვუთხარი ამათ, ამ გადამთიელებს, ნამძინარევი სახეებით რო მოდიან დილაობით და ხორხოც-ხორხოცით ბრუნდებიან უკან ნაშუადღევს.

საძაგელი ფიქრია, ვის რა დავაკელიო, გულში რო გაგკრავს, სად შემეშალაო, ეგებ სხვანაირადო… აი ეს „ეგებ” არი გასაქცევის ვერდამტოვებელი. თან თეორიულად იცი, ნაღადად იცი, ყოველ წელს გამარჯვებული რანაირად გამოხვალ; იცი, ჩავარდნილი წლები იმ მეორეებზე, აღმასვლებზე ნაკლები იქნება ბევრად და თუ აქამდე გულზე არ შემოგწოლია ეს ამბავი, იღბლის წყალობაა მხოლოდ, მაგრამ აქ სხვა „ეგებიც” არის: ეგებ მოვბერდი ცოტა, ეგებ დავიღალე ცოტა, ეგებ გავცვდი ცოტა, ეგებ გამომელია დენთი… და ამ დროს, ამ საეგებიო დროს, კიდე ერთი სიტყვა გამოძვრება მოუსავლეთიდან. ვიცი, განა არა, ისიც კინწისკვრით გასაგდებია, მაგრამ არ შველის არაფერი. „ვაითუა” ეგ სიტყვა: ვაითუ მღალატობს ალღო, ვაითუ ჩამოვრჩი წასულებს, ვაითუ ყოველდღიურობად იქცეს გაკვეთილის ჩატარება, ვაითუ მოვალეობად იქცეს, ვაითუ სამსახურად იქცეს… აი, ეგ „ვაითუ” ყველაზე ხმამაღლა საივნისოდ კივის ჩემში, სიტყვაგამოლეულზე, ძალაგამოცლილზე, მოღლილზე. ვაითუ აბარგების დროა უკვე, აბარგების, სხვა საქმის კეთების, და ეგრე დარდშემოჩვეულზე სხვა ფიქრმაც იცის შემოპარვა: აქ რო არ ვიყო, ამას რო არ ვშვრებოდე, რამდენ რამეს ვიზამდიო, სხვების დასანახსაც და ჩემი თავისთვის თვალში მოსახვედრსაც, რამდენს მივაღწევდი, რამდენს დავწერდი, რამდენს წავიკითხავდიო. დარდის ფიქრია ეგა, მაგრამ ფიქრია და ვერც ცეცხლით ამოძირკვავ კაცი და ვერც ზღვა წყლით დააქრობ.

მე ეგრე მგონია, ყველაზე საშინელი მასწავლებლის პროფესიაში, ყველაზე ძნელად ასატანი, ის მიხვედრაა, სამუდამოდ რო დაეკარგათ ვიღაცებს, ზოგს – ვაჟა, ზოგს – ილია და ზოგსაც – კონსტანტინე; ზოგს – ნიკო, ზოგსაც – ნიკოლოზი და ზოგსაც – დავითი. ძნელია ეს მიხვედრა, ძნელია მიხვედრისას და მით უფრო – შეგუებისას, არადა, თუ არ შეეგუე, ამ მიხვედრით ცხოვრება თუ არ ისწავლე, უნდა დაიხურო ქუდი და ჰაიდა, სკოლიდან და გაკვეთილიდან. არადა, ის დაკარგვა სამუდამოა ლამის, უმრავლეს შემთხვევაში მაინც, და შენი ბრალიცაა. იქნებ იმ ხულიგანი, მზეს, ჰორმონებს და ოცნებებს გამოკიდებული ზარმაცების ბრალიც იყოს, მაგრამ შენი ბრალიცაა. შენი კი არა, ჩემი, ჩემი ბრალიცაა, მე შემეშალა სადღაც, მე ვერ გამოვთვალე კარგად, მე ვერ დავიჭირე ის ერთი წამი, შემოსაბრუნებლად უკანასკნელი, ჰოდა, დაეშვა ამბავი თავქვე.

ამას წინათ მკითხა ერთმა, სტუდენტმა ჩემმა, დაახლოებით ასე გამოუვიდა, რა გული გიძლებთო. მე ვუთხარი, „რიგითი რაიანის გადასარჩენად” ფილმი თუ გინახავს-მეთქი. დამიქნია თავი და აი, როგორც რომ იქ იმოდენა ხალხი გაწყდება ერთი ღვთისგან მივიწყებული ჯარისკაცის გადასარჩენად, რა იმედიც, რა მორალიც იმათ ამოძრავებთ და თავებს ახოცვინებთ, ის იმედი იკვრევინება ხელს ჩვენს პროფესიაში და გვერეკება-მეთქი წინ.

სულ ვფიქრობ, ვინა ვართ ჩვენ, მასწავლებლები? საკუთარ ოცნებას გამოქცეული, საკუთარ ომებში დამარცხებული ხალხი ხომ არა, რომლებიც რომ სხვებს, ამჯერად უკვე უკიდურესად გულუბრყვილოებს, გამოუცდელებს, ჯერ წესიერად ფეხაუდგმელებს, ცხოვრების გზაზე ახლად აბანცალებულებს, მიერეკება შორეული და მარად ურწყული ველებისაკენ? თუ დონ კიხოტები? ეგების დონ კიხოტები, წინდაწინ განწირული ომების ჯარისკაცები, შლეგურ ოცნებას ადევნებულები, რომ ოდესმე ვინმეს ფიქრს ვასწავლით, რომ ოდესმე ვინმეს აზრს შევაცვლევინებთ, რომ ოდესმე ვინმეს გამოვტაცებთ რუტინას და ჩვენები (ჩემები, თუ უფრო ზუსტად ვიტყვი) ოდესმე მაინც დააქუხებენ იმ თავიანთ უცხო და ჯერაც მეტისმეტად ბუნდოვან მომავალში დედოზარს.

მასწავლებლობა, არა, ჩემთვის ყველაზე უფრო კეთილშობილური საქმეა. პროფესიაა-მეთქი, ვერ ვიტყვი, მომკალით და არ შემიძლია, არა მჯერა, რო მასწავლებლობა პროფესიაა. სხვები შემომედავონ იქნება, რატოო, ჩვენმა საკეთებელმა რა დააშავა ვითომო. არც არაფერი, ძვირფასებო, არც არაფერი! რა უნდა დაეშავებინა. მაგრამ როგორღაც ისე გამოვიდა, მე ეგრე მჯერა, მასწავლებლობა ნიშნავს, სხვისი გამარჯვება საკუთარივით გიხაროდეს, დამარცხება კიდე საკუთარზე მეტად გედარდებოდეს. მეტი არაფერი. მეტი გოჯისტოლადაც არაფერი.

სხვები-მეთქი, ვთქვი და გამკენწლა გულმა, ვითომ რაღა სხვები. არადა, გასულა წლები და ქუჩაში შემთხვევით რო გადავყრივარ ნამოწაფარს, ვეღარ მომიფიქრებია, რა მეთქვა ამ ჩემ თვალწინ დაქალებულ-დაკაცებულებისთვის და სულელური საყოველდღეო შეკითხვებისთვის თუ მომიყრია თავი მხოლოდ.

P.S. ერთ ძველ ამბავსაც მოვყვები და მოვათავებ. ქართულის მასწავლებელი მყავდა ოდესღაც, ოჯახის მეგობრის მეგობარი იყო და მიეხმარეო, ჩემზე სთხოვეს, ჩაბარების ამბავში ვითომ. ოთხი თვე ვიარე ქალბატონ ლიასთან სულ, იმისი ქება ბევრს ნიშნავდა ჩემთვის და ზოგი ახლაც მახსენდება ღიმილით, გაბრაზებით თუ გამაბრაზებდა კიდე და სახლში გამობრუნებულზე ცოფების ყრა მაშინ გენახათ. აღარ ჩავეძიები წვრილად. ჰოდა, ჩავაბარე თუ არა, როგორც თქვენ არ დაგირეკავთ მასთან, ისე მე არ დამირეკავს. მეჩიჩინებოდნენ ჩემები: სირცხვილია, არიქა, რას იტყვის ის ადამიანი, – როგორც ხშირად ხდება, მოკლედ. ვბიჭობდი და ხელს ავუქნევდი ხოლმე, რა დროს სენტიმენტებია ვითომ, მოგცლიათ-მეთქი. არადა, გულში სულ იმას გავიძახოდი, კაი, ჯანდაბას, დავურეკავ, მაგრამ „გისმენთს” რო მეტყვის, მე რა უნდა ვუთხრა, რა უნდა შევაგებო-მეთქი. თან მიკვირდა, როგორ ვერ ხვდებოდა ვერავინ, ტაკიმასხარაობა რო გამოდიოდა ყველა სიტყვა, უგულწრფელოდ წამოსროლილი.

არადა, ეწყინებოდა, ვიცი.

რაც ჩვენ თბილისელი აბოს გულისთვის გვიომია ერთმანეთში, არ გამოდიოდა სხვანაირად.

რა ამის პასუხია და, წელს კიდევ ერთხელ დაამთავრეს ჩემებმა სკოლა.

CoRT – პროგრამა სააზროვნო უნარ-ჩვევების დასაუფლებლად

მიერ

admin

13 ივნისი, 2014 - 01:00

„ადამიანი ხშირად სჯერდება იმას, რითაც ბუნებამ დაასაჩუქრა, ვერ აცნობიერებს, რომ მისი გონებრივი შესაძლებლობები გაცილებით მეტია” (ე. დე ბონო).

XX საუკუნის 70-იანი წლებიდან ფართო გავრცელება პოვა ე. დე ბონოს პრობლემური სწავლების კონცეფციამ. მის მიერ დამუშავებული პედაგოგიური მეთოდები საშუალებას გვაძლევს, ყოველმხრივ შევისწავლოთ პრობლემა, გამოვავლინოთ მისი გადაჭრის გზები და მივიღოთ ოპტიმალური გადაწყვეტილება. მან შეძლო შემოეთავაზებინა ახალი მიდგომა, ინფორმაციული სისტემის თვითორგანიზაციის ახალი მოდელი, გარდა ამისა, შემოიღო პატერნის ცნება, რომელიც დღეს ძალზე პოპულარულია მეცნიერების სხვადასხვა დარგში (ინგ. pattern – მოდელი, ნიმუში, შაბლონი, სტილი, მაგ., აზროვნების, ქცევის). მეცნიერმა აღმოაჩინა პატერნის სხვადასხვა სახე, მათ შორის – შემაფერხებელი, და დაამუშავა ინსტრუმენტი, რომლის მეშვეობითაც შეიძლება მისი სურვილისამებრ გარდაქმნა. სწორედ ამას უზრუნველყოფს ე.წ. ლატერალური აზროვნება (ინგ. lateral – განშტოებული, გვერდითი), კერძოდ, რთული პრობლემების მოგვარებას ადამიანის ფარული შემოქმედებითი შესაძლებლობების მობილიზებით. თუ ლატერალურ აზროვნებას შევადარებთ ლოგიკურს, პირველი, მეორისგან განსხვავებით, არ გულისხმობს აზრის ნაბიჯ-ნაბიჯ მსვლელობას, სადაც ერთ მცდარ ნაბიჯს აუცილებლად მივყავართ მცდარ დასკვნამდე. ლატერალური აზროვნება ნებისმიერი მიმართულებით იძლევა ნახტომის გაკეთების საშუალებას, ხოლო შეცდომა განიხილება როგორც შუალედური რგოლი, რომელიც არ განსაზღვრავს შედეგის უზუსტობას. რატომ არის ასე? ის თავისუფალია სტერეოტიპებისგან და ქმნის ახალ – ორიგინალურ, შემოქმედებით მოდელს. აზროვნების ეს სტილი არის შემოქმედებითობას + ინსაიტი (ერთბაშად წვდომა/აღმოჩენა) + იუმორი. იგი პარადოქსულია და ეფექტური. ხომ არ გაგონებთ ყოველივე ეს „გონებრივი იერიშის” მეთოდს? ის სწორედ ამ მიდგომაზეა აგებული. ლოგიკური აზროვნება, დე ბონოს მიხედვით, ვერტიკალურია, ლატერალური – გვერდითი და განშტოებული. აზროვნების ორივე ეს სტილი მნიშვნელოვანია და გამოყენების ღირსი. ლატერალური პოულობს იდეას, ლოგიკური ავითარებს მას. ავტორი ლატერალურ აზროვნებას ადარებს მანქანის უკუსვლას, რომლის ფლობაც საშუალებას გვაძლევს, გამოვიდეთ ჩიხიდან, თუმცა მხოლოდ მისი გამოყენება შეუძლებელია და არც არის საჭირო. ტრადიციული აზროვნება ანალიზს, მსჯელობას, კამათს უკავშირდება. სტაბილურ სამყაროში ეს სავსებით საკმარისი იყო, რადგან ყველაფერი შედარებით მარტივად ხდებოდა: არსებობდა სტანდარტული სიტუაციები და ამ სიტუაციების სტანდარტული გადაწყვეტა. თანამედროვე სამყაროში, რომელშიც ცვლილებები ასე სწრაფად მიმდინარეობს, სტანდარტული გადაწყვეტილებები არაადეკვატური და არაქმედითია. დღეს ნებისმიერ სფეროში აუცილებელია კონსტრუქციული, შემოქმედებითი აზროვნება, რომელიც ახლის ძიების საშუალებას იძლევა. დე ბონომ სწორედ ასეთი ახლებური აზროვნების მრავალი მეთოდი და ინსტრუმენტი შექმნა. იგი ხელმძღვანელობდა სპეციალურ სასწავლო პროგრამას, რომელიც დამუშავებულ იქნა ზოგადსაგანმანათლებლო სასწავლო დაწესებულებებისთვის. მან ფართო გავრცელება პოვა მთელ მსოფლიოში. აღნიშნული მიდგომა პირველად ვენესუელაში დაინერგა, სადაც რამდენიმე ათასმა მასწავლებელმა გაიარა სპეციალური ტრენინგები. ამ მიდგომის ჩარჩოში მომზადებული მასალები და გაკვეთილები დღესაც ტარდება ინგლისის, ირლანდიის, ავსტრალიის და სხვა ქვეყნების სკოლებში. ყველა პრინციპი, რომელსაც დე ბონო იყენებს, თავსდება სიტუაციური ანალიზის ტექნოლოგიაში. ბევრ მასწავლებელს მიაჩნია, რომ ეს მიდგომა შემოქმედებით აზროვნებას ასტიმულირებს.

სააზროვნო უნარ-ჩვევების დაუფლების დე ბონოსეული პროგრამა CoRT-ის (Cognitive Research Trust) სახელწოდებით არის ცნობილი. ეს პროგრამა უშუალოდ აზროვნების სწავლებისკენაა მიმართული და არ გულისხმობს ამ უნარების განვითარებას რომელიმე საგნის სწავლების პროცესში. ის არ არის ე.წ. „ჩართული პროგრამა”, იგი დამოუკიდებელია. მაგ., სკოლებში კვირაში ორი საათი ეძღვნება „აზროვნების სწავლების” გაკვეთილებს. მოსწავლეებს ეძლევათ მოკლე ჰიპოთეტური სააზროვნო ამოცანები და მათ გადაწყვეტაზე მუშაობენ. ამ კურსის ფარგლებში დაუფლებულ უნარებს ისინი ნებისმიერ სიტუაციაში იყენებენ. ეს მარტივი და პრაქტიკული პროგრამა დიდი პოპულარობით სარგებლობს მოსწავლეთა და მასწავლებელთა შორის. იგი 6 სექციისგან შედგება. თითოეული მათგანი დაკავშირებულია აზროვნების ექვს ასპექტთან: 1. გაფართოება; 2. ორგანიზაცია; 3. ურთიერთქმედება; 4. შემოქმედება; 5. ინფორმაცია და გრძნობები; 6. მოქმედება. თითოეული სექცია 10 გაკვეთილს მოიცავს.

CoRT პროგრამას რამდენიმე მიზანი აქვს: 1. ის მარტივია და პრაქტიკული; ადვილია მისი დაუფლება და სწავლება (არ მოითხოვს დიდი რაოდენობის რესურსს, მაგ., აუდიოჩანაწერებს); 2. განკუთვნილია ფართო ასაკობრივი დიაპაზონისთვის (განსაკუთრებით ეფექტიანია 8-დან 22 წლამდე); 3. არ არის ჩართული კონკრეტულ სასწავლო საგნებში, იგი სასიცოცხლო უნარ-ჩვევებისკენაა მიმართული, რაც ნებისმიერი საგნისთვის მნიშვნელოვანია (აქვე უნდა შევნიშნოთ, რომ დე ბონოს მეთოდიკის ეს მომენტი ბევრ მასწავლებელს არ მოსწონს – მიაჩნიათ, რომ კონკრეტული შინაარსის გარეშე სააზროვნო უნარების განვითარება თავისთავადაც საეჭვოა და მით უფრო საეჭვოა ყველა სხვა სიტუაციაში მათი გამოყენება/გადატანის შესაძლებლობა, თუმცა უნდა ითქვას, რომ მსოფლიო პედაგოგიურ გამოცდილებაში ორივე ეს მიდგომა – ჰიპოთეტური და რეალური სიტუაციების გამოყენებისა – არსებობს და თავისი მომხრეები ჰყავს); 4. მოსწავლეებმა უნდა შეძლონ პროგრამის ფარგლებში დაუფლებული უნარების გადატანა ცხოვრებისეულ სიტუაციებში. რასაკვირველია, სტატიის ფარგლებში ამ პროგრამის მოკლე აღწერაც კი შეუძლებელია. ჩვენ მხოლოდ ჩამოვთვლით რამდენიმე კონკრეტულ მეთოდს და მოკლედ გაგაცნობთ ერთ მათგანს, რომელიც CoRT-ის პირველ სექციაში შედის. ეს არის ე.წ. PMI (პლუსი, მინუსი, საინტერესოა). მოსწავლეებს ეძლევათ ჰიპოთეტური სიტუაცია და ევალებათ, ჩამოთვალონ მისი დადებითი, უარყოფითი და საინტერესო მხარეები. როგორ მიმდინარეობს მუშაობა? ნაცვლად იმისა, რომ უბრალოდ იმსჯელოს მოვლენაზე, მოსწავლე ხატავს/ხაზავს სიტუაციისადმი თავისი დამოკიდებულების რუკას: თავდაპირველად ის განსახილველი საკითხის პლუს მხარეებს აღნიშნავს, იწერს ყველაფერს, რაც თავში მოუვა; შემდეგ აღწერს მინუს მხარეებს; დაბოლოს, აფასებს იმ მომენტებს, რომლებსაც ვერ უწერს ნიშანს, რადგან არაერთმნიშვნელოვანი ეჩვენება – ეს უკანასკნელნი იმსახურებენ შეფასებას „საინტერესოა”. ამის შემდეგ დამოკიდებულებათა რუკა შედგენილად ითვლება, ხოლო თუ ადამიანს რუკა აქვს, ისღა დარჩენია, შეარჩიოს მარშრუტი.

ამ მეთოდის ეფექტიანობის საილუსტრაციოდ დე ბონოს მაგალითი მოჰყავს: სიდნეის ერთ-ერთ სკოლაში მოსწავლეებს ასეთი ჰიპოთეტური წინადადება შესთავაზეს: ათი-თერთმეტი წლის 30 მოსწავლე სკოლაში სიარულისთვის კვირაში ერთხელ მიიღებდა 5 დოლარს სკოლის ბიუჯეტიდან. ეს წინადადება ყველას მოეწონა, თუმცა ზემოხსენებული მეთოდით სიტუაციის გაანალიზების შემდეგ 29 მოსწავლემ, მასწავლებლის ზეწოლის გარეშე, აზრი შეიცვალა. მას შემდეგ, რაც სიტუაცია PMI მეთოდით გააანალიზეს, თავიანთი წინარე განწყობა მოსწავლეებმა შეაფასეს როგორც „გაუაზრებელი”, რადგან დაასკვნეს, რომ ამით დაზარალდებოდა სკოლა, მასწავლებლებს მოაკლდებოდათ ხელფასი, არც მშობლები დარჩებოდნენ კმაყოფილნი.

ტრადიციისამებრ, ჩვენ ერთმანეთისგან ვმიჯნავთ აზროვნებასა და აღქმას, მაგრამ უნდა შევნიშნოთ, რომ ყველაზე დიდი შეცდომა სწორედ აღქმისას მოგვდის, როგორც მოყვანილი მაგალითიდან ჩანს, ვერდიქტი პირველი შთაბეჭდილების საფუძველზე გამოგვაქვს და ვერ ვხედავთ მიზეზს, უფ

რო დეტალურად განვიხილოთ სიტუაცია. ეს სავარჯიშო სწორედ ამ უნარის განსავითარებლადაა სასარგებლო.

CoRT-ის თითოეულ სავარჯიშოს თავისი აბრივიატურა აქვს და სხვადასხვა უნარის განსავითარებლად არის გამიზნული. მათ შორის ყველაზე მარტივი სწორედ PMI სავარჯიშოა. შემდეგი ინსტრუმენტებია CAF (Consider All Factors – განიხილე ყველა ფაქტორი; CAF იმით განსხვავდება PMI-სგან, რომ ეს უკანასკნელი არის რეაქცია იდეაზე, ხოლო პირველი – კვლევა იდეის ფორმულირებამდე; ფაქტორები აქ არ ფასდება), C&S (Consequences and Sequel – შედეგები და ეფექტი; განიხილება, რა შეიძლება მოჰყვეს მიღებულ გადაწყვეტილებას), AGO (Aims, Goals, Objectives – მიმართულება, მიზანი, ამოცანები), FIP (First In Priority – პირველი მნიშვნელობის თვალსაზრისით) და ა.შ. თადაპირველად მოსწავლეები ეცნობიან თითოეული ინსტრუმენტის არსს, სწავლობენ მათ გამოყენებას და შემდეგ კონკრეტული უნარების განსავითარებლად იყენებენ.

რასაკვირველია, აქ არ არის ჩამოთვლილი ყველა ის ინსტრუმენტი, რომელსაც პროგრამა მოიცავს, მაგრამ წარმოდგენას ეს ჩამონათვალი ნამდვილად შეგვიქმნის და დაინტერესების შემთხვევაში მათი შესწავლისკენ გვიბიძგებს.

სასკოლო სწავლების პერიოდში ცოდნის შეძენის პროცედურის დახასიათებისას დე ბონო აღნიშნავს, რომ მოსწავლეთა ძალისხმევა ძირითადად იმისკენ არის მიმართულია, რასაც მოცემულ მომენტში მოითხოვენ მათგან: ახალი მასალის დაუფლებისკენ, მასწავლებლის კითხვაზე პასუხისკენ, სასწავლო კინოფილმის ყურებისკენ და სხვ. მათი აღქმა სიტუაციით არის განპირობებული და მყისიერ რეაქციულ აზროვნებას უზრუნველყოფს. აზროვნების ეს ფორმა კარგია უშუალო რეაგირებისთვის, მაგრამ სრულიად უვარგისი – გრძელვადიანი დაგეგმვისთვის. სკოლის დამთავრებისთანავე ეს ყველაფერი საკმარისი აღარ იქნება; საჭირო გახდება ინიციატივის გამოჩენა, დამოუკიდებლად მოქმედება, დროის, ფინანსების დაგეგმვა, ეს უნარები კი სრულიადაც არ შედის მოსწავლისთვის დამახასიათებელ აზროვნების სტილში. აქ მას უკვე სხვა ტიპის აზროვნება დასჭირდება, რომელსაც დე ბონო „ოპერატიულ აზროვნებას” უწოდებს. იგი რთული ოპერაციების წარმოებას და, მოჭადრაკისა არ იყოს, რამდენიმე სვლის წინასწარ გათვლას მოითხოვს. დე ბონო წერს: „ჩემი პროგრამა ადამიანებს ასწავლის ფიქრს – ტვინის დანიშნულებისამებრ გამოყენებას. ფიქრის უნარი ადამიანის საქმიანობის საფუძველია. ეს უნარი მეტ-ნაკლებად ყველას აქვს განვითარებული; ასევე, მეტ-ნაკლებად ყველა უკმაყოფილოა ამ სფეროში საკუთარი მიღწევებით. ეს ნორმალური ადამიანისთვის დამახასიათებელი თვისებაა – ყოველთვის გინდა, უკეთესი იყო. რაც უფრო მეტად ცდილობს ადამიანი პრობლემაზე კონცენტრირებას, იმ გზის პოვნას, რომლითაც ამ პრობლემას საუკეთესოდ და რაც შეიძლება ნაკლები დანაკარგით მოაგვარებს, რაც უფრო ძაბავს გონებას, მით უფრო საფუძვლიანად ებმება რუტინული აზროვნების ხაფანგში და, თითქოს ჯიბრზე, ორიოდე ბანალური და შაბლონური მოსაზრების გარდა, თავში არაფერი მოსდის. წესისამებრ, ადამიანებს, რომლებიც კმაყოფილნი არიან თავიანთი სააზროვნო შესაძლებლობებით, სჯერათ, რომ აზროვნების დანიშნულება საკუთარი სიმართლის დამტკიცებაა. ეს მათ საშუალებას აძლევთ, დაიკმაყოფილონ თავმოყვარეობა. მაგრამ ეს ხომ ილუზიაა, შეცდომა. აზროვნებას გაცილებით ფართო დანიშნულება აქვს და ჩვენი ვალია, მისი ეს შესაძლებლობები გამოვიყენოთ”.

აზროვნების პროცესის მთავარი სირთულე, დე ბონოს აზრით, მისი სტიქიურობაა – ჩვენ ყველაფერზე ერთდროულად ვფიქრობთ; რით აღარ არის დაკავებული ჩვენი გონება: ეჭვითა და განცდებით, ლოგიკურად აგებული ინფორმაციითა და შემოქმედებითი იდეებით, გეგმებით, მოგონებებით. ამ ორომტრიალში ორიენტაცია ძნელია, მაგრამ შესაძლებელი. მეცნიერს მიაჩნია, რომ მის მიერ შემოთავაზებული მეთოდები აზრებისა და განცდების ამ მოუწესრიგებელი საწყობის დალაგებაში დაგვეხმარება.

ლოგიკურია ვიფიქროთ, რომ თუ მოხერხდა თავში არსებული ქაოსის მოწესრიგება, იდეებისა და მოსაზრებების დაჯგუფება და მათი სწორი მიმართულებითა და თანმიმდევრობით წარმართვა, გადაწყვეტილების ძიების პროცესი გამარტივდება, დაჩქარდება და, ამდენად, უფრო შედეგიანიც გახდება.

დე ბონოს აზროვნების განმავითარებელი მეთოდები ძალზე მოხერხებულია მშობლებისთვის, მასწავლებლებისთვის, ისინი შეიძლება გამოვიყენოთ ნებისმიერ დროს, საკლასო ოთახში, ექსკურსიაზე, ტრანსპორტით მგზავრობის დროსაც კი.

მომდევნო წერილში კიდევ ერთ საინტერესო მეთოდს გაგაცნობთ, მანამდე კი მოსინჯეთ ავტორის მიერ მოწოდებული PMI მეთოდიკა თქვენს კლასში (შესაძლოა, უკვე იყენებთ კიდეც) და გაგვიზიარეთ შთაბეჭდილებები. თვითონ დე ბონო რამდენიმე ჰიპოთეტურ შინაარსს გვთავაზობს. მაგ., ჰკითხეთ ბავშვებს: „რა მოხდება, ყველა მანქანა ყვითელი ფერისა რომ იყოს?” „რა მოხდება, ყველა ადამიანი ერთნაირი რომ იყოს?” „რა მოხდება, მთელი მოსახლეობა ერთ სახელმწიფოში რომ ცხოვრობდეს?” – და სხვა. დარწმუნებული ვარ, თქვენ უფრო საინტერესო იდეებიც გექნებათ.

ლექციური სწავლების მიზანი, ფუნქცია და მეთოდოლოგია

მიერ

admin

13 ივნისი, 2014 - 01:00

ამ ბოლო პერიოდში პედაგოგიურ
ტექნოლოგიებში ბევრი ცვლილება მოხდა, განსაკუთრებით ეს ეხება საინფორმაციო
ტექნოლოგიებს, რომლებმაც არათუ „შეაღწიეს”
მართვის პროცესებში, არამედ მნიშვნელოვნად შეცვალეს სასწავლო პროცესიც. ეს
განსაკუთრებით შესამჩნევია სწავლის ზედა, მესამე საფეხურზე, რომელიც გულისხმობს ინფორმირების ისეთ მაღალ
დონეს, უმაღლეს სასწავლებელთან მიახლოებული სწავლების ისეთ
მეთოდიკას, როგორიც შესაძლებელია სასკოლო სივრცეში (ამ საფეხურის მოსწავლეებისათვის არანაირ
სირთულეს აღარ წარმოადგენს ცოდნის შეძენა და გამდიდრება მრავალფეროვანი წყაროებით და
ელექტრონული საშუალებების გამოყენებით). ამ ახალ   ტექნოლოგიებს
  შორის   გამორჩეული
ადგილი   უჭირავს ლექციურ
სწავლას, რომელიც სწავლის ვერბალური
მეთოდების მნიშვნელოვანი ნაწილია (სქემა1).

სქემა 1.

XXI საუკუნეში ლექცია აღარაა ის, რაც თუნდაც 10-15 წლის
წინ იყო: ლექტორების „შეიარაღებამ” დია – და გრაფოპროექტორებით, ვიდეოტექნიკით და
კომპიუტერული ტექნოლოგიებით არსებითად გააფართოეს მასალის გადაცემის შესაძლებლობა
და მოცულობა, ვიზუალურობა და სანდოობა. მაგრამ რა გინდა ახალი ტექნოლოგიები გამოვიყენოთ, წარმატების განმსაზღვრელ ძირითად ფაქტორად მაინც რჩება მასწავლებლის
პიროვნული მომენტი, მისი პროფესიონალიზმი,
თავისი საგნის ერთგულება და რიტორიკული ხელოვნების უნარი – ისე
ააგოს ლექცია, რომ მან გამოძახილი პოვოს შემეცნების ყველა დონეზე.

ზოგადად ლექცია ჯგუფური მუშაობის
ტრადიციული ფორმაა, რომლითაც იწყება ყოველი ახალი თემა. შემდეგ მას მოსდევს პრაქტიკული და ლაბორატორიული მეცადინეობა, სემინარები, ჩათვლები და ა.შ. ამიტომ ლექციის ხარისხზე, დამოკიდებულია შემდეგი ეტაპის შედეგებიც.

ლექციის მეთოდური მნიშვნელობა
დიდია, მასში ერთდროულად გვხვდება
საგნობრივი დისციპლინისთვის დამახასიათებელი ფუნდამენტური თეორიული საფუძვლებიც და მეცნიერული მეთოდებიც, რომელთა
დახმარებითაც ხდება მოვლენების ანალიზი. ლექცია
შეიცავს სამეცნიერო დასკვნებს და მისი მიტანა მსმენელამდე ცოცხალი სამეტყველო ენისმეშვეობით ხდება, ამიტომ მისი აღქმა და შემეცნება მსმენელისთვის
მკვეთრ ემოციურ ფონზე უნდა მოხდეს.

ლექციის ძირითადი დიდაქტიკური მიზნებია:

Ø

მისცეს
მოსწავლეს თანამედროვე, მთლიანი, სისტემატიზირებული ცოდნა კონკრეტული თემის
შესახებ;

Ø

გააღვივოს ინტერესი შესასწავლი საგნის მიმართ,
განუვითაროს მოსწავლეს დამოუკიდებელი და შემოქმედებითი აზროვნება;

ლექციას, როგორც სწავლის ფორმასა და მეთოდს აქვს ოთხი ძირითადი
პედაგოგიური ფუნქცია, რომელიც სასწავლო პროცესში მის შესაძლებლობებსა და უპირატესობას განსაზღვრავს (სქემა 2):

სქემა 2.

სასწავლო ფუნქცია მოსწავლეს ასწავლისკონკრეტული თემის მიმართ მეცნიერული მიდგომებს, სთავაზობს პრობლემის
გადაწყვეტის სამეცნიერო-პრაქტიკულ გზებს. ასეთი ლექცია იძლევა მთლიან,
სისტემატიზირებულ, მტკიცებულებით წარმოდგენას ამა თუ იმ პრობლემაზე, რაც გახლავთ
კიდეც მისი მთავარი სასწავლო (შემეცნებითი) დანიშნულება. მისი ეს მნიშვნელობა
გაცილებით იზრდება მაშინ, როდესაც მოსწავლეები პირველად ეცნობიან თემას, რომელიც ნაკლებადაა
მოცემული სახელმძღვანელოში ან თითქმის არაა.

განმავითარებელი ფუნქცია
შესრულდება მაშინ, როდესაც ლექცია მოსწავლეს სინთეზურ აზროვნებამდე მიიყვანს; როდესაც იგი ორიენტირებულია არა ფაქტების დამახსოვრებაზე, არამედ ფიქრზე, გააზრებაზე, განხილვაზე, შედარებაზე (თუმცა ასეთი
ლექცია უფრო ლექტორის არტისტიზმზეა დამოკიდებელი, ვიდრე მეთოდურ მხარეზე).

ლექციის
აღმზრდელობითი ფუნქცია მდგომარეობს მის შინაარსში, მსოფლმხედველობის მეცნიერულ
საფუძველზე ფორმირებაში, საკუთარი ქმედებების თვითანალიზში; დიდი მნიშვნელობა აქვს ავტორიტეტს, ლექტორის მანერებს, ურთიერთობას მსმენელთან, განსხვავებული აზრის მიმართ დამოკიდებულებას. ეს ხელს უწყობს დიალოგის კულტურასა და თანამშრომლობასაც.

მაორგანიზებელი
ფუნქცია გამოიხატება
მოსწავლეთა მიერ დამოუკიდებელი სამუშაოს
ორგანიზებაში როგორც ლექციის დროს, ისე მის შემდეგ. იგი განსაკუთრებით ძლიერდება
შესავალი ლექციის დროს, ანდა სემინარების
და პრაქტიკული მეცადინეობების დაგეგმვისას. ლექციის დროს აუცილებელია ლიტერატურის მითითება, ყურადღება
ექცევა იმას, თუ რას სწავლობენ და რასთან
ავლებენ პარალელებს (რითაც ხდება
მოსწავლეთა შემდგომი დამოუკიდებელი სამუშაოს – ლიტერატურის და ცოდნის
სხვა წყაროების გამოყენების – ორგანიზება).

ძირითადად ლექცია ორი ტიპისაა – სამეცნიერო და საზოგადოებრივი. სკოლაში ორივე ტიპის ლექცია გვხვდება
– სამეცნიეროც (ლექციური გაკვეთილი) და საზოგადოებრივიც (კლასგარეშე) ლექციები.

გვხვდება შემდეგი სახის ლექციებიც: საინფორმაციო (გამოიყენება ახსნა-ილუსტრირების მეთოდი) და ლექცია-საუბარი (აგებული მონაწილეთა
შეკითხვებზე). პოპულარულია ასევე ე.წ. ჰიბრიდული
ლექციებიც, როგორიცაა:

პრობლემაზე ორიენტირებული – ასეთ ლექციაზე მსმენელი აქტიურ პოზიციაშია,
რადგან მიმდინარეობს ცოცხალი დიალოგი: გამოიხატება პოზიცია, ისმის შეკითხვები, ხდება პასუხების
გაცემა და ა.შ. და
პროცესი თანდათან შემოქმედებითი ხდება;
ლექცია
წინასწარ დაგეგმილი შეცდომებით (პროვოკაცია) – მისი საფუძველი პრობლემის აღმოჩენაა. აქ
მთავარი ინფორმაციის ოპერატიულად გააზრების, ანალიზის, ორიენტაციის და შეფასების უნარია
(ლექციის თემის დასახელების შემდეგ
მსმენელს შეახსენებენ, რომ ლექციის
დროს დაშვებული იქნება გარკვეული რაოდენობის სხვადასხვა ტიპის შეცდომები:
შინაარსობრივი, მეთოდური და ა.შ.).

ლექციის დასრულების შემდეგ მსმენელებმა უნდა დაასახელონ შეცდომები, ანდა დამოუკიდებლად უნდა წამოაყენონ პრობლემის
გადაჭრის სწორი ვერსია. ამისთვის მასწავლებელი გამოყოფს დაახლოებით 10-15 წუთს
(დრო დამოკიდებულია ლექციის საერთო ხანგრძლივობაზე და თემის
სირთულეზე). ამ ტიპის ლექცია
საინტერესოა, რადგან მრავალფეროვან აქტივობებზეა გათვლილი: ინფორმაციის გაანალიზებაზე,
დამახსოვრებაზე, შეფასებაზე. არანაკლებ მნიშვნელოვანია სხვა მომენტიც: პედაგოგს უპოვო
შეცდომა და ამავდროულად შეამოწმო შენი თავი: შეგიძლია კი ამის გაკეთება? ეს
ყველაფერი იწვევს თავისებურ აზარტს.

ასეთი ლექციის წაკითხვა
წამყვანისგან განსაკუთრებულ ხელოვნებას
და პასუხისმგებლობას ითხოვს – მასალის შერჩევას და გადაცემის ხელოვნებას,
რადგან ამ დროს მას არამარტო მასტიმულირებელი,
არამედ ამავდროულად მაკონტროლებელი ფუნქციაც აქვს. უმჯობესია, თუ ასეთ ლექციას ექნება შემაჯამებელი
თემის ხასიათი, ან თუ იგი შეეხება მსმენელის ბაზისური ცოდნის და უნარების ფორმულირებას.
თუ მსმენელი ვერ იპოვის დაგეგმილ შეცდომებს და
მათ სწორ ვარიანტებს, ეს პედაგოგისთვის ერთგვარი გამაფრთხილებელი სიგნალი იქნება. შეცდომა კი
შეიძლება ნებისმიერი იყოს, მთავარია, რომ მან
გამოიწვიოს აზრთა სხვადასხვაობა, კამათი, ალტერნატიული აზრი, ანუ მიაღწიოს მიზანს
– წინასწარდაგეგმილი ლექციის ძირითად დანიშნულებას და აზრს.

ორი პედაგოგის ერთდროული ლექცია: ამ დროს ლექცია დიალოგის ფორმით მიმდინარეობს,
რაც ქმნის სასიამოვნო ატმოსფეროს. მსმენელი ეცნობა არამარტო დიალოგის წარმოების
ხერხებს, არამედ უშუალოდ მონაწილეობს
მასში. ასეთი ტიპის ლექციის წაკითხვა უპირველესად გულისხმობს: შესაბამისი თემის არჩევას, სხვადასხვა თვალსაზრისის
არსებობას, სირთულის გარკვეულ დონეს; ორი ისეთი პედაგოგის შერჩევას, რომელთაც ექნებათ დიალოგის წარმოების მაღალი კულტურა; შეეძლებათ ლექციის
თემატიკის შერჩევა და დროის განაწილება.

ასეთი ლექცია მინი-თამაშს
ჰგავს,
იგი, ასე ვთქვათ, „ორი მსახიობის თეატრია”. მისი უპირატესობაა აზროვნებისა და აქტიურობის განსაკუთრებით მაღალი ხარისხი, დიდი მოცულობის ინფორმაციის გადაცემა. ის არის
ასევე ალტერნატიული აზროვნების, სხვისი აზრის პატივისცემის საშუალება; ასევე ამაღლებს დისკუსიის კულტურას
და აქვს უტილიტარული მნიშვნელობაც (თუ ისინი არ არიან პედაგოგები), რადგან მოხსენება
ან ორი
პედაგოგის მონაწილეობა შესაძლებელია
კონფერენციებზე და სხვა მსგავსი ტიპის ღონისძიებებზე.

ლექცია – ვიზუალიზაცია – ესაა აუდიოინფორმაციის გადაცემა, რომელსაც თან ახლავს სხვადასხვა სურათები,
სტრუქტურულ-ლოგიკური სქემები, კონსპექტები, დიაგრამები, ე.წ. „პედაგოგიური გროტესკი”
(სლაიდები, ვიდეოჩანაწერები, კინოფილმები, დიაფილმები და ა.შ.).

ვიზუალურ მასალაზე დაყრდნობით
შეიძლება ამაღლდეს აზროვნების ეფექტურობა,
აღქმა, გაგება, ინფორმაციის ათვისება და მოხერხდეს მისი ცოდნად გადაქცევა. ლექცია-ვიზუალიზაციის დროს ანალიზის გამოყენებით
ვითარდება მოდელირება და ზოგადი ინტელექტიც.

ლექცია
„პრესკონფერენცია” – ასეთი ლექცია მთლიანად აუდიტორიის კითხვა-პასუხზეა აგებული: მასწავლებელს მსმენელები 2-3 წუთის განმავლობაში
წერილობით აწვდიან შეკითხვებს დასახელებული თემის ირგვლივ, 3-5 წუთის განმავლობაში მასწავლებელს სისტემაში
მოჰყავს ეს შეკითხვები და შემდეგ იწყებს ლექციას. მსმენელებს შეუძლიათ პროვოკაციული შეკითხვების დასმაც. ამგვარი ლექცია ატარებს „ბლიც-თამაშის” ხასიათს,
რომელშიც მსმენელები პრესკონფერენციის მონაწილეების როლს თამაშობენ. მასწავლებლის მთავარი
ამოცანა ნებისმიერ შეკითხვაზე პასუხის გაცემაა.

ლექცია-პრესკონფერენციის სტრუქტურა შესაძლოა იყოს ორი ტიპის (სქემა 3):

სქემა 3.

ლექცია-კონსულტაცია ახლოსაა წინა ლექციის ტიპთან, განსხვავება მხოლოდ
ისაა, რომ მოწვეული სპეციალისტი სუსტად ფლობს პედაგოგიურ მეთოდებს. იგი საშუალებას
იძლევა, გავააქტიუროთ
მსმენელის ყურადღება და გამოვიყენოთ მისი პროფესიონალიზმი.
ლექცია – დიალოგი: იგი შეიცავს შეკითხვების მთელ წყებას, რომელსაც
ლექციის მსვლელობისას პასუხი უნდა გაეცეს. მისი წარმატებით წარმართვისთვის სასარგებლოა უკუკავშირის ტექნიკის გამოყენება, ასევე
პროგრამირებული ლექცია-კონსულტაცია.
ლექცია – სათამაშო სიტუაცია (მეთოდი „გონებრივი
იერიში”, კონკრეტული სიტუაციების მეთოდი და ა.შ.), როდესაც მსმენელები თავად ახერხებენ
პრობლემის ფორმირებას და თავად ცდილობენ მის გადაწყვეტას.

ტრადიციული
და არატრადიციული ლექციის განმასხვავებელი
თავისებურებები წარმოდგენილია ცხრილში (სქემა 4):

ტრადიციული ლექცია	არატრადიციული ლექცია
საინფორმაციო ფუნქცია
დიდი რაოდენობის მასალის გადაცემა, მისი სისტემატიზაცია მასწავლებლის მიერ		დიდი რაოდენობის მასალის გადაცემა, მისი სისტემატიზაცია მსმენელის მიერ
სისტემაში „სწავლა-სწავლება” უპირატესობა აქვს სწავლებას		სისტემაში „სწავლა-სწავლება” უპირატესობა აქვს სწავლას
ცხადყოფს იმ ცოდნის აუცილებლობას, რომელიც მოსწავლემ მომავალში აუცილებლად უნდა აითვისოს		ავითარებს გონებას და უნარებს პრაქტიკული საქმიანობისთვის, ანუ ამზადებს მოსწავლეს პროფესიული მოღვაწეობისთვის
არ არსებობს უკუკავშირი მსმენელთან		4. მუდმივი უკუკავშირი, რაც საშუალებას იძლევა ეტაპობრივად შეფასდეს და გაკონტროლდეს სასწავლო მასალის ათვისება
ფორმალური ვითარება		5. არაფორმალური, არაძალადობრივი ვითარება
მსმენელთან ურთიერთობა – ფორმალური		6. ღია, კეთილგანწყობილი ურთიერთობა მსმენელთან, აზრთა გაცვლა-გამოცვლის აქტიურობა
აღმზრდელობითი ფუნქცია
იწვევს საგნის მიმართ ინტერესს		1. ხელს უწყობს ახალი მოტივაციის წარმოქმნას (საინტერესოა, სურს მოისმინოს პასუხი „თავის” შეკითხვაზე; სურს, იპოვოს თავისი „თვითონ”; შეამოწმოს „თავისი” შესაძლებლობები და ა.შ.)
ამაღლებს ემოციებს		2. ამაღლებს მსმენელის ემოციას

სქემა4.

ლექციას დღესაც მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს სასწავლო პროცესში, რადგან იგი უზრუნველყოფს არაფორმალური ურთიერთობების
შექმნას, სხვადასხვა პოზიციის გაზიარებას, თანამშრომლობისა და სხვისი
აზრის პატივისცემისთვის მზადყოფნას, ნდობის და ღიაობის ჩამოყალიბებას. კარგი ლექცია იწვევს ფიქრს,
ახსნის მცდელობას, გააზრების სურვილს; იგი ორატორული ხელოვნების,
მეცნიერული აზრის და ესთეტიკის ნაზავია და წარმატებით გამოიყენება სასწავლო პროცესში.

განმავითარებელი შეფასებისთვის შესაფერისი დავალებების მაგალითები და შეფასების შედეგების ანალიზის ნიმუშები

მიერ

admin

13 ივნისი, 2014 - 01:00

ტრადიციული განმავითარებელი შეფასებისას მასწავლებლები ზოგჯერ იყენებენ დავალებას:

ვრცლად

„მზე დედაა ჩემი, მთვარე – მამაჩემი“

მიერ

admin

12 ივნისი, 2014 - 01:00

„დამიხატეთ
თქვენი ოჯახი” – ვეუბნები ბავშვებს. ისინი ხატავენ ფერად ტანსაცმელში გამოწყობილ დედებს და მამებს, ხელიხელჩაკიდებულ და-ძმებს, ბებია-ბაბუებს,
ძიძებს, ძაღლებს, კატებს, თუთიყუშებს, „ბეთმენებს”, „სპაიდერმენებს”, პრინცესებს…
ყველას და ყველაფერს, რაც მათ აბედნიერებს. ხანდახან ისეთი შემთხვევებიც მხვდება, მზეც
რომ ხატია, ნაკადულიც მორაკრაკებს, ფიფქია და შვიდივე ჯუჯა ადგილზეა, თუმცა არც დედაა
ნახატზე და არც მამა. ბავშვის ოჯახთან დაკავშირებული ნეგატიური განცდები, როგორც ხატვის
პროცესზე, ასევე საბოლოო ნახატზეც აისახება. როცა ბავშვი
ნაწყენია ოჯახის წევრებზე, ცდილობს გააჭიანუროს დავალების შესრულება ან თვითნებურად
შეცვალოს წესები, მაგალითად, თუ ის ხატავს სხვა საგნებს და ოჯახის გარეთ მყოფ ადამიანებს,
შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ თავს მიტოვებულად გრძნობდეს და მეტ ყურადღებას მოითხოვდეს
მშობლებისგან. არის შემთხვევები, როცა ბავშვი უარს ამბობს ადამიანის დახატვაზე – „მე
ადამიანების ხატვა არ ვიცი” – ან „გამორჩება”
ოჯახის ის წევრი, რომლის მიმართაც პრეტენზიები აქვს. მათი არდახატვით, ბავშვი თითქოს გაურბის
ნეგატიურ ემოციებს. მაგალითად, თუ არ ხატავს დედმამიშვილებს, ამით ცდილობს, მხოლოდ
თვითონ ეკუთვნოდეს მშობლების სიყვარული და ყურადღება. კითხვაზე, თუ რატომ არ დახატეს ოჯახის ესა თუ ის
წევრი, ისინი თავს იმართლებენ, რომ „ადგილი არ დარჩა”, „ის სასეირნოდ წავიდა”, „სამსახურშია”, თუმცა ხანდახან ისინი პირდაპირ
ამბობენ, რომ „არ მინდოდა დამეხატა, იმიტომ რომ მირტყამს”, „არ მინდა ჩვენთან ცხოვრობდეს”.

„მე
მინდა დედა და მამა ისევ ერთად იყვნენ, ოღონდ ამას დედას არ ვეუბნები, იმიტომ
რომ ჰგონია მამაზე ვნერვიულობ”, – მითხრა ერთმა
7 წლის გოგონამ, ფურცლის ერთ მხარეს დედა, „Frozen-ის გოგო” და თავისი თავი დახატა, მეორე გვერდზე – მამა.
საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის ინფორმაციით, 2013 წელს 8089 წყვილი განქორწინდა,
აქედან 2398 ქორწინებიდან 0 – 4 წელიწადში განქორწინდა, რაც ზრდის იმის ალბათობას,
რომ მათ მცირეწლოვანი შვილები ჰყავთ. მშობლების განქორწინების შემდეგ, ზოგიერთ ბავშვს
აღენიშნება ძილის და კვების დარღვევები, უხასიათობა, შფოთვა, დისციპლინასა და სწავლასთან
დაკავშირებული პრობლემები, ასევე გვხვდება სომატური ჩივილები, მაგალითად, თავის ან
მუცლის ტკივილი. თუმცა კვლევებით დასტურდება, რომ იმ ოჯახებში, სადაც გაყრის შემდეგ
არ არის კონფლიქტური სიტუაციები, ბავშვების ფსიქოლოგიური მდგომარეობა ისეთივეა, როგორც
განუქორწინებელი ოჯახების ბავშვებისა.

„ბავშვების
გამო არ ვეყრები”, – ამბობს ხშირად ქალი და ცხოვრობს კაცთან, რომელიც ა(ღა)რ უყვარს.
„ბავშვები მეცოდება, თორემ ერთი დღეც არ გავჩერდებოდი მასთან”, – ძმაკაცებთან იქარვებს
გულს მისი ქმარი. ამ დროს ბავშვებს უმეტესწილად არა თვითონ გაყრის ფაქტი, არამედ ის
კონფლიქტური სიტუაცია აშინებთ, რომელიც განქორწინების პროცესში აქვთ მშობლებს. კონფლიქტებში
ბავშვების ჩართვა მათ დიდ პასუხისმგებლობებს აკისრებს და საფრთხეს უქმნის მათი განვითარების
პროცესს. ოჯახური ძალადობის ფაქტები ბავშვებში შიშს იწვევს და შეიძლება მოზარდობის
ასაკში მნიშვნელოვანი პრობლემები შეუქმნას მათ, მნიშვნელობა არ აქვს ასეთი სიტუაცია
ერთხელ იყო, თუ მუდმივად გრძელდება.

როდესაც
მშობლები დაშორებას გადაწყვეტენ, მათი ბავშვები მრავალ სირთულეს აწყდებიან. ისინი უნდა
შეეგუონ მთელ რიგ ცვლილებებს, ეს შეიძლება იყოს საცხოვრებელი ადგილის და/ან სკოლის
შეცვლა, ნაკლები კონტაქტი ოჯახის რომელიმე წევრთან (უმეტეს შემთხვევაში, მამასთან).
ამ სირთულეებთან საბრძოლველად, ბავშვები საკუთარი ასაკის შესაბამის ქცევას მიმართავენ.
სკოლამდელი ასაკის ბავშვებს ეგოცენტრიზმი ახასიათებთ და როგორც თითქმის ყველა სიტუაციაში,
აქაც საკუთარ ბრალს ხედავენ. მათ ჰგონიათ, რომ მშობლები მის გამო დაშორდნენ და მიიჩნევენ,
რომ აუცილებლად უნდა შეარიგონ ისინი ერთმანეთს. 9-10 წლის ასაკისთვის, ისინი უფრო მეტად
აცნობიერებენ დაშორების მიზეზებს, მათი ბრაზი მშობლის მიმართ უფრო გაცნობიერებულია.
მათ შეიძლება ერთ-ერთის მხარე დაიჭირონ. ამიტომ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ
მშობელმა, რომელიც რჩება ბავშვთან, აგრძნობინოს მას სითბო და სიყვარული, მიაქციოს ყურადღება
მის განვითარებას და ზრუნავდეს მასზე. ეს ბავშვს დაცულობის განცდას შეუქმნის. რაც შეეხება,
არამეურვე მშობელს, ბავშვები უფრო მშვიდად გრძნობენ თავს, როცა მათი ვიზიტი რეგულარული,
დაგეგმილი და უკონფლიქტოა. ამ დროს შეხვედრების გარემო უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე
სიხშირე.

ერთმა 5 წლის გოგონამ საინტერესო „ჩემი
ოჯახი” დახატა. ფურცლის ერთ მხარეს საკუთარი თავი და დედამისი, მეორე მხარეს – მამა,
მისი მეორე ცოლი და მათი შვილი. „ეს ჩემი დაიკოა, დედამისი და ჩვენი მამა”, – ასე ამიხსნა.
კვლევების მიხედვით, გოგონებს უფრო უჭირთ, მშობლების მეორე ოჯახებთან შეგუება, ვიდრე
ბიჭებს. მე ჩავთვალე, რომ უბრალოდ, ამ ბავშვს ორი თბილი სახლი ჰქონდა.

იმის გაგება, რომ დედას და მამას ერთად აღარ უნდათ
ცხოვრება და საჭიროა ერთ-ერთი მათგანი სახლიდან წავიდეს, რა თქმა უნდა, ბავშვისთვის
იმედგაცრუებაა. თუმცა ამ შემთხვევაში გასათვალისწინებელია, როგორ იქნება მიწოდებული
ეს ინფორმაცია მისთვის. მნიშვნელოვანია, რომ მშობლებმა ერთად დაგეგმონ და უთხრან ბავშვს
მათი გადაწყვეტილების შესახებ, თან მიახვედრონ, რომ ეს მისი ბრალი არ არის, ერთმანეთსაც
არ გადააბრალონ მომხდარი და რაც მთავარია, ბავშვმა უნდა იგრძნოს, რომ ორივე მშობელი
დაშორების მიუხედავად განაგრძობს მასზე ზრუნვას
და სიყვარულს.

არის
შემთხვევები, როცა მეურვე მშობელი ბავშვს უკრძალავს მეორე მშობლის ნახვას ან მასზე
ისეთ ისტორიებს უყვება, რომელიც აკნინებს მის რეპუტაციას შვილის თვალში. ამ დროს ბავშვი
ორად იხლიჩება და შესაბამისად მისგან ასეთი ფრაზები გვესმის: „მამაჩემი ცუდი კაცია.
მე და დედა მიგვატოვა, მაგრამ მალე ნახავს სეირს. რომ გავიზრდები, მაგაზე უკეთესად
ვითამაშებ ფეხბურთს!” ბავშვის ჰარმონიული განვითარებისთვის მნიშვნელოვანია, რომ მშობლები
შვილის თანდასწრებით არ იყვნენ კრიტიკულები ერთმანეთის მიმართ. ასევე მნიშვნელოვანია,
რომ არ მოუწყონ „დაკითხვები”, მეორე მშობელთან სტუმრობის შემდეგ, რადგან ბავშვი შეიძლება
დაითრგუნოს.

ამრიგად, იმისათვის, რომ მშობლების განქორწინება
ბავშვისთვის ტრავმად არ იქცეს, ისევე როგორც ბევრი სხვა სირთულის გადალახვაში, აუცილებელი პირობაა მშობლების
სითბო, სიყვარული და ყურადღება.

როგორ გვეხმარება ტექნოლოგიები პრობლემების მოგვარებაში

მიერ

admin

12 ივნისი, 2014 - 01:00

„იდეალური მასწავლებელი საკუთარ თავს ხიდად განიხილავს, რომელზეც მოსწავლეებმა უნდა გაიარონ. გადასვლის შემდეგ ეს ხიდი ინგრევა და პედაგოგი ყველას საკუთარის მშენებლობაში ეხმარება”.

ნიკოს კაზანძაკისი

მართლაც, ყველა ბავშვი ინდივიდუალურია, ამიტომაც მასწავლებელმა არ უნდა დაზოგოს დრო და ენერგია და მოძებნოს ისეთი აქტივობები და მეთოდები, რომლებითაც მოსწავლეს „საკუთარი ხიდის მშენებლობაში” დაეხმარება.

დღეს მასწავლებლებს დიდი ძალისხმევა სჭირდებათ, რათა მოსწავლეთა ყურადღება შეინარჩუნონ, რადგან ისინი გაკვეთილზე დაბნეულები არიან და ერთ საკითხზე დიდხანს კონცენტრირება უჭირთ. ამავე დროს, ისინი მშვენივრად ახერხებენ კონცენტრირებას ფილმებსა და თამაშებზე; შეუძლიათ, საათები შეალიონ მათთვის საინტერესო მობილურის შესწავლას ან თამაშის გარჩევას. ისინი არ აღიარებენ სწავლების ძველებურ მეთოდებს.

განვიხილოთ ზოგიერთი პრობლემა, რომლებსაც შეიძლება წავაწყდეთ:

პრობლემა: მოსწავლეებს არ აინტერესებთ ტრადიციული გაკვეთილი.

პრობლემის მოგვარების გზა: მოსწავლეები მაშინ ითვისებენ მასალას კარგად, როდესაც თვითონვე აანალიზებენ და ამუშავებენ მას, ამაში კი შეიძლება ისტ-ი დაგვეხმაროს. ტრადიციული შემაჯამებელი სამუშაოს მაგივრად მოსწავლეებს შეიძლება შევთავაზოთ, მოამზადონ პრეზენტაციები Microsoft PowerPoint-ში ან Windows Live Movie Maker-ში, დავავალოთ, შეკრიბონ და გადაამუშაონ თემასთან დაკავშირებული ინფორმაცია Microsoft OneNote-ის საშუალებით.

პრობლემა: მოსწავლეები ხალისით იწყებენ პროექტზე მუშაობას, მაგრამ მალევე უქრებათ ენთუზიაზმი.

პრობლემის მოგვარების გზა: ურჩიეთ, აწარმოონ პროექტის ფარგლებში განხორციელებული სამუშაოების აღწერა. შესთავაზეთ, რეგულარულად აღწერონ პროექტის მიმდინარეობა ბლოგზე ან ჩაატარონ კონფერენცია სხვა მოსწავლეებისთვის გამოცდილების გასაზიარებლად, მოამზადონ ვიდეოანგარიშები windows Live Movie Maker-ში ან საინფორმაციო ბუკლეტები.

პრობლემა: როგორ ვაიძულოთ მოსწავლეები, სხვადასხვა თემის შესწავლისას იფიქრონ უფრო კრიტიკულად?

პრობლემის მოგვარების გზა: შესთავაზეთ მოსწავლეებს, მოიფიქრონ და თავი მოუყარონ შესასწავლ საკითხთან დაკავშირებულ მნიშვნელოვან სიტყვებსა და ფრაზებს, დაავალეთ ინფორმაციის მოპოვება საძიებო სისტემის, მაგ., იანდექსის ან ბინგის საშუალებით. უზრუნველყავით მათთვის ხელმისაწვდომი რესურსები, მიეცით მათი გაცნობისა და საკუთარი იდეების ჩამოყალიბების საშუალება. მათ შეუძლიათ, ჩაიწერონ ეს იდეები Word-ის საშუალებით, შემდეგ ეს ჩანაწერები გამოაქვეყნონ ლოკალურ ქსელში ან Windows SkyDrive-ში. დასასრულ, განიხილეთ არჩეული რესურსები ფორუმზე.

პრობლემა: ზოგჯერ ისტ-ით გამდიდრებული გაკვეთილებიც მოსაწყენია მოსწავლეთათვის.

პრობლემის მოგვარების გზა: თქვენი დავალებები და კითხვები უნდა იყოს მულტიმედიური რებუსების მსგავსი. მაგალითად, ნუ შესთავაზებთ უბრალოდ ინფორმაციის მოძიებას შიდსსა და აივ ინფექციაზე; ამის მაგივრად Microsoft Photo Story-ს საშუალებით აჩვენეთ ვირუსისა და მსოფლიო რუკის სურათები და შესთავაზეთ, დაამყარონ კავშირი მათ შორის. სთხოვეთ, ისაუბრონ ამის შესახებ. ნუ მოსთხოვთ, უბრალოდ გაიხსენონ ლიტერატურული მიმდინარეობები და მათი მიმდევრები – შესთავაზეთ Microsoft PowerPoint-ში ან learningapps. Org-ში დამზადებული სახალისო მულტიმედიური თავსატეხები; უბრალო ძიება აქციეთ კვლევად.

პრობლემა: როგორ დავეხმაროთ მოსწავლეებს ცოდნის რეალურ ცხოვრებასთან დაკავშირებაში?

მოგვარების გზა: აჩვენეთ ვიდეოტრანსლაციები და საინფორმაციო გამოშვებები მთელი მსოფლიოდან. გამოიყენეთ ის ვრცელი ინფორმაცია, რომელიც ყოველღიურად ვრცელდება ინტერნეტის საშუალებით. მიეცით გაკვეთილზე მიღებული თეორიული ცოდნის გამოყენების საშუალება სხვადასხვა პროექტის განხორციელებით.

პრობლემა: როგორ მოვაწესრიგოთ კლასში მოსწავლეთა ურთიერთობა?

მოგვარების გზა: გამოიყენეთ Mouse Mischief ან Voting Pods-ი კენჭისყრისა და გამოკითხვის ჩასატარებლად.

საზოგადოდ, ისტ-ით გამდიდრებული გაკვეთილების საშუალებით მრავალი პრობლემის მოგვარებაა შესაძლებელი, ოღონდ მასწავლებელი ამისთვის კარგად უნდა იყოს მომზადებული და სკოლის ტექნიკური აღჭურვილობაც ხელს უწყობდეს. სხვანაირად ვერ მივაღწევთ მიზანს. ისტ-ტექნოლოგიები შეიძლება გამოვიყენოთ დისტანციური სწავლებისას, სხვადასხვა ინტელექტის მქონე მოსწავლეთა სწავლებისას, გლობალური სწავლებისას, პროექტებით სწავლებისას…

აქვე შემოგთავაზებთ რამდენიმე პროგრამას, რომლებითაც შეგიძლიათ გაამრავალფეროვნოთ თქვენი გაკვეთილები და მოსწავლეებისთვის უფრო მიმზიდველი გახადოთ.

ციფრული ტექნოლოგიების გამოყენებით მასალების დამუშავებისას გამოგვადგება შემდეგი ვებპროგრამები:

v

animoto
– საშუალებას გვაძლევს, შევქმნათ მუსიკალური ვიდეორგოლები;

v

voicethread
– ვაწყობთ ვიდეოფილმებს და ვადებთ ჩვენს ხმებს;

v

Dvolver– ვქმნით მოკლემეტრაჟიან
მულტიპლიკაციურ ფილმებს;

v

Windows Live Movie Maker– ვქმნით, ვამონტაჟებთ ვიდეორგოლებს;

v

AutoCollage– ვქმნით ფოტოკოლაჟებს;

v

BrainPop Featured
Movie – ვქმნით მოკლემეტრაჟიან მულტიპლიკაციურ ფილმებს;

v

English with Leo – ვსწავლობთ ინგლისურს ხალისით;

v

Flashcards by
Microsoft – ვქმნით ინტერაქტიულ ტესტებს;

v

Fresh Paint – დაწყებითი საფეხურისთვის, ხელოვნების გაკვეთილისთვის;

v

Kodu – ვქმნით საგანმანათლებლო თამაშებს;

v

Photosynth – ვქმნით სამგანზომილებიან სურათებსა და პანორამებს;

v

Windows Photo
Gallery – ვქმნით ციფრული თხრობისთვის საჭირო
რესურსებს.

წვიმა, ცისარტყელა და მე

მიერ

admin

12 ივნისი, 2014 - 01:00

არ მიყვარს წვიმა… არ მიყვარს და მორჩა! გაუფრთხილებლად მოვა, თავზე დაგეცემა, დაგასველებს, აბუჩად აგიგდებს და გაგასასაცილოებს. მერე, თითქოს ეს საკმარისი არ იყოს, აგრუხუნდება, ელვით ცის შუაზე გაპობას შეეცდება და მანამდე იქნება ასე თავის ნებაზე, სანამ თვითონვე არ მობეზრდება და მიწყნარდება… ის კი მიწყნარდება, მაგრამ მე რა? თავისას მიაღწევს და გუნებას წამიხდენს.

სოციალური ქსელი ხომ ყველას გაქვთ? ჰოდა, ერთხელ დავწერე, ეს ქსელი ქიმიური ინდიკატორია, რომელიც ადამიანებს ამზეურებს-მეთქი. გარდა იმისა, რომ ზუსტად იცი, ვინ სად როდის რას მიირთმევს ან საით გაუწევია, ან სულაც როგორი ხედი იშლება მისი სასტუმროს აივნიდან, იმასაც შეიტყობთ, წვიმაში მოჰყვა თუ არა. თუ ვინმე დაწერს, რომ წვიმა უყვარს, რომ ეს ისეთი რომანტიკულია, შეიძლება, ცრემლიც კი მოგადგეს, ოღონდ ამ ცრემლს ვერავინ დაინახავს, რადგან წვიმა თანამზრახველად მოგევლინება და დამალავს – იცოდეთ, ის იმ დღეს არ დასველებულა, კომპიუტერთან არის მოკეცილი და წინ ქაფქაფა ყავა უდგას. დასველებულ ადამიანს კი აგრესიული სტატუსებით მაშინვე ამოიცნობთ. უფრო მეტიც – შესაძლოა, წვიმას წყევლა-კრულვაც კი შეუთვალოს და ამით უკვე დასველების ხარისხიც გაიზომება. თუ ვინმემ სახელდახელოდ გვირილის უზარმაზარი სურათი გამოფინა და მეგობრებს სადისკუსიოდ შესთავაზა თემა „რა სარგებლობა მოაქვს ამ ყვავილს ჩვეულებრივ ყოფაში”, ე.ი. ეძინა და არც კი გაუგია, რომ გარეთ კინაღამ ცა ჩამოიქცა.

მე კი ხმამაღლა ვამბობ: არ მიყვარს წვიმა. არც გარეთ და არც შიგნით, არც ძილის დროს და არც მგზავრობისას.

როგორ ფიქრობთ, როგორი წვიმა მოდის?

მჟავური.

70-იანი წლების დასაწყისში ამერიკის ერთ ქალაქში წვიმა მოვიდა. ჰო, რა მოხდა მერე, მოწვიმა და ეგ იყო. ქალბატონების კაპრონის წინდები კი… დაიხა. აი, ასე, თვალსა და ხელს შუა დადნა. წვიმას მომატებული მჟავიანობა ჰქონდა, კაპრონი კი მჟავას ვერ იტანს…

იცით, რომ ეკოლოგიურად ყველაზე სუფთა ადგილიდან აღებული წვიმის წყალიც კი ოდნავ მჟავა ბუნებისაა? ეს ნახშირმჟავას დამსახურებაა, რომელიც ატმოსფეროს ორი მუდმივი კომპონენტის, ნახშირორჟანგისა და წყლის ორთქლის, უსასრულო შეერთება-დაშლით წარმოიქმნება. რეაქცია შექცევადია და ამიტომ ნახშირმჟავას გამო წვიმის წყალი მხოლოდ ოდნავ არის მჟავა ბუნებისა, თუმცა მჟავა წვიმების გამომწვევი სხვა მჟავა ოქსიდებიც არსებობს, რომლებიც ატმოსფეროში შემთხვევით კომპონენტებს კი მიეკუთვნება, მაგრამ საკმაოდ ხშირად გვხვდება ჰაერის შემადგენლობაში.

კლასიკური განმარტებით, მჟავური ბუნების წვიმის pH მაჩვენებელი 5,6-ზე ნაკლები უნდა იყოს. გარდა უკვე ნახსენები ნახშირმჟავასი, ბუნებრივი აეროზოლები, რომლებიც შეიძლება მიტაცებულ იქნეს ატმოსფეროში, ასევე წარმოადგენს წვიმის მჟავიანობის მიზეზს. ასეთი აეროზოლები შეიძლება კარბონატული მინერალების მტვერსაც შეიცავდეს. წვიმის მჟავიანობას ატმოსფეროს შემთხვევითი კომპონენტებიც იწვევს. მაგ., აზოტისა და გოგირდის ოქსიდები, რომლებიც ასევე მჟავა ოქსიდებია და ჰაერში არსებულ წყლის ორთქლთან რეაქციით მჟავებს წარმოქმნის. ამ ოქსიდების წყარო მანქანებისა და ქარხნების გამონაბოლქვია (და არამხოლოდ).

რა შედეგი შეიძლება გამოიღოს მჟავურმა წვიმამ?

1. ზრდის ტბების, მდინარეებისა და წყალსატევების მჟავიანობას, ეს კი უარყოფითად მოქმედებს იქ არსებულ ფლორასა და ფაუნაზე და, საზოგადოდ, ეკოსისტემაზე; ასეთი წყალი ყველანაირად გამოუსადეგარი ხდება, რადგან მჟავა გარემო ნიადაგიდან მძიმე მეტალების მარილების გამოთავისუფლებას უწყობს ხელს და წყალი მძიმე მეტალებით ბინძურდება;

2. იწვევს ტყის დეგრადაციას, ყველაზე მეტად კი წიწვოვან მცენარეებს ვნებს;

3. აფუჭებს მოსავალს;

4. აზიანებს ნაგებობებს და აჩქარებს კოროზიას.

ერთხელ მცხეთიდან მოვდიოდი. გზად მოწვიმა და…

„ენთო ჯვარზე ცისარტყელა:

წითლად!

მწვანედ!

ყვითლად!…

და ღრუბლებიც,

მანქანებივით:

ზოგი – იდგა!

ზოგი – მიდიოდა!

ზოგიც – ემზადებოდა წასასვლელად!

და მხოლოდ ერმა,

გაჟღენთილმა მთვრალი წვიმებით,

დაარღვია დათქმული წესი,

და წითელ შუქზე გაიარა!..” (ტარიელ ჭანტურია)

მოდი, ერთი „ცისარტყელა” ან „შუქნიშანი” ჩვენც გავაკეთოთ გაკვეთილზე. აიღეთ 10 გ გლუკოზა და 8 გ ნატრიუმის ან კალიუმის ტუტე, ცალ-ცალკე გახსენით გამოხდილ წყალში (გლუკოზა – 400 მლ-ში, ტუტე – 100 მლ-ში), ხსნარები ერთმანეთში აურიეთ, დაამატეთ იმდენი ინდიკატორი ინდიგოკარმინი, რამდენიც ერთ მცირე შპატელს ამოჰყვება და მოურიეთ. ხსნარი ჯერ გამწვანდება, მერე გაწითლდება, ბოლოს გაყვითლდება. სითხე რამდენჯერმე გადაასხით ერთი ჭიქიდან მეორეში (ამით ჟანგბადით გაამდიდრებთ) და ფერების ცვლა თავიდან დაიწყება.

ცდის ქიმიზმის აღწერამდე აუცილებლად უნდა გითხრათ, სად იპოვოთ ინდიგოკარმინი. ის საკონდიტრო ლურჯი საღებავის შემადგენლობაშია. ჰოდა, სწორედ ნამცხვრების ლურჯად შესაღები ფხვნილი უნდა დაამატოთ ხსნარს, ოღონდ მანამდე ეტიკეტი წაიკითხეთ, რათა დარწმუნდეთ, რომ ინდიგოკარმინს მართლაც შეიცავს, რადგან არსებობს საკონდიტრო ლურჯი საღებავი ინდიგოკარმინის გარეშეც. ერთხელ ტრენინგზე მკითხეს, უბრალოდ ინდიგო რომ დავამატოთ, არ გამოვაო? არა, მხოლოდ ინდიგოკარმინი!

თუმცა ეს უფრო „შუქნიშანია”, მე კი მინდა, „ცისარტყელაც” გავაკეთოთ.

აიღეთ შვიდი ქიმიური ჭიქა. პირველში კალიუმის თიოციანატის ხსნარი ჩაასხით. წითელი ფერის მისაღებად ჩაამატეთ რკინის (III) ქლორიდის ხსნარის რამდენიმე წვეთი. წარმოიქმნება რკინის თიოციანატი, რომელსაც წითელი შეფერილობა აქვს:

3KSCN+FeCl3=Fe(SCN)3+3KCl

მეორე ჭიქაში ჩაასხით კალიუმის ბიქრომატის ხსნარი, რომელიც ისედაც ნარინჯისფერია და ამიტომ ასეც დავტოვებთ.

მესამე ჭიქაშიც კალიუმის ბიქრომატის ხსნარი ჩაასხით – თუ მას ნატრიუმის ტუტის ხსნარს დაუმატებთ, კაშკაშა ყვითელ შეფერილობას მიიღებთ. ტუტე არეში კალიუმის ბიქრომატი ქრომატში გადადის და ყვითლდება:

K2Cr2O7+NaOH=2KNaCrO4+H2O

მომდევნო სამ ჭიქაში ვასხამთ სპილენძის სულფატის სხვადასხვა კონცენტრაციის ხსნარებს.

მეოთხე ჭიქაში სპილენძის სულფატის ხსნარს ვამატებთ კალიუმის თიოციანატს და მწვანე ფერს ვიღებთ:

CuSO4+4KSCN=K2[Cu(SCN)4]+K2SO4

მეხუთე ჭიქაშიც სპილენძის სულფატის ხსნარი ასხია, რომელიც ისედაც ცისფერია და ამიტომ ასეც დავტოვებთ.

მეექვსე ჭიქაში სპილენძის სულფატის ოდნავ ნაკლები კონცენტრაციის ხსნარია, რომელსაც ლურჯი ფერის მისაღებად ამონიუმის ჰიდროქსიდს დავუმატებთ:

CuSO4+NH4OH=[Cu(NH3)4]SO4+4H2O

მეშვიდე ჭიქაში ასხია კალიუმის მანგანატის ხსნარი. გოგირდმჟავას დამატებისას მწვანე იისფრად გარდაიქმნება.

ამრიგად, ჩვენ წინაშეა შვიდი ჭიქა ცისარტყელას შვიდივე ფერით.

ბავშვობაში წავიკითხე, ელვის დროს თუ ცას ყურადღებით გახედავ, ნაპრალიდან სხვა გალაქტიკაში გასასვლელს დაინახავო. რომ იცოდეთ, როგორი მონდომებით ვუყურებდი, მაგრამ განათება წამიერი იყო და ვერაფერსაც ვერ ვხედავდი. არ ვიცი, ბავშვობიდან რატომ დამჩემდა წვიმის სიძულვილი, მაგრამ თუ ოდესმე აფხაზეთი საქართველოს დაუბრუნდა, ჩავალ და წვიმაში მთელი დღე უქოლგოდ ვივლი.

ამბობენ, იქ წვიმას მგოსნის ხმა აქვსო…

„აფხაზეთის წვიმა მიყვარს,

იცი რად?

მგოსნის ხმა აქვს, როს ფოთლებზე

ხმაურობს.

ჟღერს მაისის მწვანე ჩანგი

და წკირად

მასზე ზვირთი დადის და

მოგზაურობს” (გალაკტიონი).

საკეტი და სახელური

მიერ

admin

12 ივნისი, 2014 - 01:00

ათ წელზე მეტი იქნება, რაც ზაზამ ეს ამბავი მომიყვა. მაშინ არც დავფიქრებულვარ, მგონი გულგრილადაც კი ვუსმენდი, ის კი – ახლა მახსენდება და მრცხვენია კიდეც – მღელვარედ და დაუცხრომლად ჰყვებოდა.

…თეაკო რომ გათხოვდა, გემახსოვრება. მამამისმა მაგარი ქორწილი გადაუხადა, სიძეც მოსწონდათ მგონი, სანამ წამლის ბარიგობისთვის არ გასროკავდნენ. ქორწილში იმდენი ხალხი მოვიდა, ყველა არც დამჯდარა სუფრასთან, ნამდვილი ზედახორა იყო, თითქოს ხო ჭრელი და აჭრილი ხალხი, მაგრამ ყველა ყველას იცნობდა. ხუთი-ექვსი ჭიქის შემდეგ კაი ცეკვები გახურდა. ჯერ პატარები გამოვიჭერით, გავიქნიეთ და გამოვაქნიეთ, მალე სერიოზული ხალხიც აგვყვა.

ცოტა გადაკრულში ვიყავი და ვიფიქრე, ნუცას გამოვიწვევ-თქო – შენც ხო იცი, რა ლამაზი იყო ნუცა, სანამ იმ ახვარს გაყვებოდა. ნუცამაც არ გამიტეხა. ერთ კლასში ვიყავით სულ პატარაობიდან, ისიც მახსოვს, დედამისმა რომ მოიყვანა პირველ დღეს, მარტო დატოვება უნდოდა და ეს გაეტირა, მოაღო პირი! რა სასაცილო იყო. ცეკვაში ნუცას ვინ აჯობებდა – დახვეწილობა, სისადავე მაინც თავისას შვრება, ჩემნაირი ქაჯებიც კი კომპლექსდებიან, ასეთ გოგოებს რომ ხედავენ.

ერთი ტაში მოწყდა, მეორე. მერე ვიღაცამ მოუნდომა გამოცეკვება, მაგრამ ჩავუხტი, გავშალე ხელები – მეშვიდე კლასელებში ჩემზე გრძელი ხელები არავის არ ჰქონდა, სლავასთან წელიწადნახევარი რომ დავდიოდი კალათბურთზე, ეტყობა ეგ გამომადგა. გადავუხურე იმ ტიპს, სამი მოხსნა ეგრევე. მეტი არც უცდია. ნუცაც კმაყოფილი იყო, იღიმოდა.

ცოტა ხანში დაცხა, ხალხიც შეთვრა და ის მომაბეზრებელი, მაღალფარდოვანი სიყვარული გააჩაღეს. უსქესო სიყვარული, მიკროფონში სალაპარაკო. ნუცას გადავულაპარაკე, გარეთ გავიდეთ, სანამ ამ თამადას ეკლესიასტეს შეგონებებით არ დაუწყია ლაპარაკი-თქო. მიხაროდა, თავის გამოჩენა რომ შემეძლო. კაი-კაი ნარჩევ სახელებს უცებ ვიმახსოვრებდი – ნიჭიერი თუ ხარ, შენს ტვინში თავისუფლად დაეტევა დემი მური და შაკილ ო’ნილი, პიტ სამპრასი და ჰაროლდ პინტერი, ტონი ბლერი და შაკირა. მთავარია, უცხო, გაუცვეთავი იყოს.

ეზოში გავედით. კაციშვილი არ ჩანდა. მანქანებით სავსე იყო დიდი ეზო. ლამპიონის პატარა შუქი ბჟუტავდა, ერთ ადგილას ჩაშტერებული. მსხლის ხის უზარმაზარი ჩრდილი ეფარა მანქანებზე, გეგონებოდა, ტოტებს ძმაკაცებივით ხელი გადაუხვევიათო. უცებ მომინდა მეც ნუცასთვის გადამეხვია ხელი, მისი სუნი და სითბო მეგრძნო და მისი რბილი და სუსტი თითები არ გამეშვა ხელიდან.

პაპანაქება დღეს ჭიშკარი თუ გამოგიღია, ისეთი გრძნობა მქონდა – სახელური რომ ცხელია და საკეტი ჩადუღებული, უნდა დაეჯაჯგურო. რომ მოქაჩო, ჯერ კარგად უნდა ჩაავლო ხელი. ხელისგულებს გიწვავს, სიცხეც გაჭერს ზევიდან. წვალებაში ხარ – ვერც კარს აღებ და მზეშიც იხრუკები.

ორი სიტყვით უნდა მეთქვა. არა, უბრალოდ, ხელი უნდა გადამეხვია და… ამ დროს რას ვხედავ! ვიღაც ტიპს გოგო მანქანის კაპოტზე ჩამოუსვამს, ეფერება და ხელის აუჩქარებელი მოძრაობით გადი-გამოდის თავზე, მხრებზე, წინ და უკან. მეთქი, ვინაა ეს შობელძაღლი, რეებს ბედავს-თქო. რაც არ უნდა იყოს, ეზოა, ქორწილია, ხალხი მოძრაობს, შენ კი დამდგარხარ და… ხო გესმის, ათასი რამე! არა, შნოც უნდა გქონდეს, ეგეთები რომ გაბედო, მაგრამ მაინც ტეხავს. მე გამიტყდებოდა მის ადგილას, ვიღაცას რომ ვენახე. არა, ისედაც გამიტყდა, მომერიდა ნუცასკენ გახედვა – არ ვიცოდი, რა მეთქვა. რითი გამემართლებინა მაგ ტიპის საქციელი, ან რატო უნდა გამემართლებინა, კაცი იყო და კაცის საქმეს შვრებოდა, მაგრამ რატომღაც მომინდა, მის ნაცვლად მეთქვა რამე. ან არ მეთქვა და უბრალოდ… ეგრეც მოვიქეცი: გავიღიმე, ფართოდ გავიღიმე, სიცილამდე ღიმილი რომ არის, ისე, და ჩემი უდარდელობით გულმოცემულმა ნუცას გავხედე.

ნუცა არ ჩანდა. სადღაც გამქრალიყო. მივიხედ-მოვიხედე, ერთ ადგილას ჩაშტერებული ლამპიონის შუქი ბჟუტავდა, დიდი ხის ტოტები მანქანებს გადაფარებოდნენ. ჩამიჩუმი არ ისმოდა. ქორწილში შევბრუნდი – ნუცა არც იქ იყო.

შოთიკო შემხვდა, მთვრალი და არეული. ნუცაზე რომ ვუთხარი, წეღან ეზოში ვნახეო. სად ეზოში-მეთქი. აი, მანდ, კიბესთან, მანქანები რომ აყენიაო. უცებ სახე გაებადრა და ხმადაბლა მითხრა, თვალებში ეშმაკები უთამაშებდა, – ხო ნახე, რეზიკოს რა ნაშა ყავდა დათრეულიო.

რეზიკო? შენ საიდან იცი-მეთქი. რაღა საიდან, მეც მანდ ვიდექი და ლუკაც, ალეკოც, სუსლიკაც. არ გამაგიჟო-მეთქი. მე და ნუცა ვიყავით მარტო, რომ გამოვიხედე, ნუცაც არ იყო, თქვენ სად ჯანდაბაში იყავით-მეთქი. ჩვენც მანდ ვიყავით, ახლოს, და მერე ასეთ გოგოსთან რომ დგახარ, ძმაო, ცოტა ხელიც უნდა წაუჭიროო.

ვითომ რატომ-მეთქი, – არ დავიხიე. არც რატომ, უბრალოდ, ამ რეზიკომ მთლად მოწამლა აქაურობა. რაც ეგ ჩამოვიდა, გაგიჟებას არიან ეს გოგოები, დიდიან-პატარიანა. აწყდებიან და ვერც აწყდებიან. ხო იცი, ჩვენხელა გოგოებს დიდი ბიჭები მოსწონთო.

ნუცასთვის ამაზე არასდროს არაფერი მიკითხავს. იმ დღის მერე სულ შეიცვალა. ცეცხლი მწვავდა, მაგრამ მისვლა ვერ გავბედე. სკოლა ისე დავამთავრეთ, ვერ შევძელი ერთხელაც მეკითხა, სად გაქრა იმ საღამოს, ან რატომ წავიდა. რეზიკოს რომ ნახავდა იმ გოგოსთან ერთად, ვიცი, მაგრამ რაღაც არ მჯერა, ის ბიჭები შეემჩნიოს, ვითომ ჩვენს უკან რომ იდგნენ. ნახავდა? მაშინ მე რატომ ვერ ვნახე. და ვის გამო გაიქცა ბოლოს და ბოლოს ეზოდან? – ჩემი, რეზიკოსი თუ იმ ბიჭების? ვის გამოექცა?

რეზიკომ მოწამლა ყველაფერიო – მეტი საქმე არა აქვს, პატარა გოგოების ამბავი ინაღვლოს, მაგის რა ბრალია, ვიღაცას თუ შეუყვარდა და შუა ეზოში გოგოსთან ერთად შეუსწრო? ჩემი ბრალიცაა, დროზე უნდა ჩამეკიდა ხელი, დროზე უნდა მეთქვა, რასაც აქამდე გონებაში ვღეჭავდი: დროზე უნდა დაფქვა, თორემ ხრეში გაგერევა და კბილები დაგიბლაგვდება. მერე ან რეზიკოს ნახავ ვიღაც შემთხვევით ტიპშასთან – და ის დაგაბნევს, ან შემთხვევითი დაღრეჭილი ნაბიჭვრები ამოგიდგებიან უკან, და შენ, ამ ფიქრებში ჩაყვინთული, ვერც მიხვდები, სად გაქრა ნუცა.

მერე ისიც შეიძლება იფიქრო: იქნებ არც ვყოფილხარ მაგ ეზოში, ქორწილიდან ცხვირი არ გამომიყვია და თუ კაცი ხარ, ამდენი წლის შემდეგ ნუცას ამბავს რას მაყოლინებ, ვიღაც მევახშემ წაიყვანა და ცხოვრობენ ბედნიერადო.

არა, ნაღდად არ მომიწევია, ზვიად… სკოლის მერე არ გავკარებივარ მაგას. დაგაბოლე, ხო? არა, ნამდვილი საოცრება იყო. რომ ვიხსენებ, გული მეწურება. აი, ისეთი გრძნობა მაქვს… პაპანაქება დღეს ჭიშკარი ხო გამოგიღია – სახელური რომ ცხელია და საკეტი ჩადუღებული, უნდა დაეჯაჯგურო. რომ მოქაჩო, ჯერ კარგად უნდა ჩაავლო ხელი. ხელისგულებს გიწვავს, სიცხეც გაჭერს ზევიდან. წვალებაში ხარ – ვერც კარს აღებ და მზეშიც იხრუკები.

როგორ გადავირჩინოთ ყურთასმენა (II ნაწილი)

მიერ

admin

11 ივნისი, 2014 - 01:00

ადამიანის სმენის ორგანო სრულყოფილი მექანიზმია. მას ინტენსივობათა უზარმაზარ დიაპაზონში შეუძლია ბგერების აღქმა – კოღოს სუსტი წრიპინიდან ვულკანის ამოფრქვევის გამაყრუებელ გრუხუნამდე.

ბგერა შეგვიძლია სიხშირისა და ძალის მიხედვით დავახასიათოთ. ბგერის სიხშირე ჰერცებში იზომება, ხოლო ძალა – დეციბელებში. 150 დეციბელი ადამიანისთვის დამაყრუებელ ნიშნულად არის მიჩნეული. მაგალითად, შუა საუკუნეებში არსებობდა სიკვდილით დასჯა „ზარების რეკვით”: ზარების გუგუნი სიკვდილმისჯილს ნელა, წამებით კლავდა. მშენებლებს, ძალოვანი სტრუქტურების თანამშრომლებს, მუსიკოსებს სმენის დაქვეითება პროფესიულ დაავადებადაც შეიძლება ჩაეთვალოთ, თუმცა სმენის ნერვს მხოლოდ სამუშაოსთან დაკავშირებული ხმაური არ აზიანებს – დისკოთეკა, მაღალ ხმაზე ჩართული მუსიკა სმენის დაკარგვის მნიშვნელოვანი რისკფაქტორებია. საგულისხმოა, რომ ფლეერი (114 დბ), საქსოვი დაზგა, ბურღი და დისკოთეკაზე არსებული ხმაური იწვევს ეგრეთ წოდებულ „ბგერით სიმთვრალეს” (ჰიპნოზს), ძილის დარღვევას, ფსიქიკის აშლასა და სმენის დაკარგვას.

თანამედროვე ყოფაში ჩვენ გარშემო არსებული ხმები პირობითად შეიძლება შემდეგ ჯგუფებად დავყოთ:

მტკივნეული შეგრძნებების გამომწვევი

140 დბ – ზარბაზნის გასროლა ან თანამგზავრის გაშვება

130 დბ – სანგრევი ჩაქუჩის ხმა

129 დბ – ხმაური დისკოთეკებსა და კონცერტებზე, ხმის გამაძლიერებლების სიახლოვეს

120 დბ – როკმუსიკა 1-2 მ მანძილზე

ძალზე ხმამაღალი

100-110 დბ – როკკონცერტი დარბაზში

106 დბ – დასარტყამი ინსტრუმენტები

90 დბ – სათიბი მანქანა, მეტრო, სატვირთო ტრანსპორტი

ხმამაღალი

80 დბ – ქუჩის ხმაური

70 დბ – მტვერსასრუტი, მაღვიძარა

60 დბ – საუბარი, ჭურჭლის სარეცხი მანქანა

საშუალო

50 დბ – წვიმა

40 დბ – წყნარი ოთახი

სუსტი

30 დბ – ჩურჩული, ბიბლიოთეკის დარბაზი

ხმაური, რომლის სიმძლავრე არ აღემატება 20-30 დეციბელს, ადამიანისთვის პრაქტიკულად უვნებელია.

ტონალურ-ზღურბლოვანი აუდიომეტრია სუბიექტური კვლევის მეთოდია. გამოკვლევა აუცილებელია სმენის სიმახვილისა და დაქვეითების ხარისხის დასადგენად, განსაკუთრებით – მუსიკოსებისა და ხმის რეჟისორებისთვის.

ნორმალური სმენა მოზრდილებისთვის 25 დბ-ია, ბავშვებისთვის – 15 დბ;

26-40 დბ – მსუბუქი სმენანაკლულობა;

41-55 დბ – ზომიერი სმენანაკლულობა;

56-70 დბ – მძიმე სმენანაკლულობის საშუალო ხარისხი;

71-90 დბ- სმენის მძიმე დაქვეითება;

90 დბ – ღრმა სმენანაკლულობა.

ყოველი ადამიანი ბგერას სხვადასხვანაირად აღიქვამს. ეს დამოკიდებულია ასაკზე, ტემპერამენტზე, ჯანმრთელობის მდგომარეობასა და გარემო პირობებზე.

სხვადასხვა სტილის მუსიკა სხვადასხვაგვარ გავლენას ახდენს ჩვენს ფსიქიკაზე. დაკვირვებამ აჩვენა, რომ ბუნების ხმები და კლასიკური მუსიკა ამშვიდებს, პოპმუსიკა აღაგზნებს და ამხნევებს, ხოლო როკმუსიკა შესაძლოა ნეგატიურად აისახოს ჩვენს ემოციებზე. სმენის დაქვეითების მთავარ მიზეზად ექიმებს მაინც ხმამაღალი მუსიკა მიაჩნიათ, რომლითაც ესოდენ არიან გატაცებულნი ახალგაზრდები. ახალგაზრდული მაქსიმალიზმის გამო ამ თაობას სხვა ასაკობრივ ჯგუფებთან შედარებით ყველაზე მეტად ემუქრება სმენის დაქვეითების საფრთხე. მძაფრი შეგრძნებების ძიებისას მათთვის ემოციაა მნიშვნელოვანი და არა რაციონალურობა.

არ უნდა დაგვავიწყდეს სმენის დაქვეითების პროფილაქტიკის გზები და საშუალებები: ვეცადოთ, შეძლებისამებრ მოვშორდეთ ხმის გამაძლიერებლებს, ხოლო მუსიკის ხანგრძლივად მოსმენის შემთხვევაში დროდადრო შევისვენოთ. კიდევ ერთი: ექსტრემალურ სიტუაციებში ყურის დამცავი საცობები გამოვიყენოთ. მაგალითად, გერმანიაში დისკოთეკების ორგანიზატორები საცობებს უფასოდ არიგებენ. სამწუხაროდ, ამგვარი მომსახურება ახალგაზრდებში ნაკლებად პოპულარულია.

თუ რომელიმე ჩვენგანს ამგვარი პრობლემა აქვს, უნდა იცოდეს, რომ ის მარტო არ არის: სტატისტიკის თანახმად, მხოლოდ ინგლისში ტინიტუსით 10 000 კაცი იტანჯება, ხოლო მთელ მსოფლიოში – 500 000-ზე მეტი. სივრცის ხმაურით დაბინძურების გამო ასეთი ადამიანების რიცხვი უფრო და უფრო იზრდება. დღეს უამრავი ცნობილი პიროვნება დგას ამ სირთულის წინაშე: ამერიკული ჰიპ-ჰოპ ჯგუფის ლიდერი უილიამ ადამსი, კანადელი მომღერალი ნილ იანგი, ინგლისელი როკმომღერალი ოზი ოსბორნი, ინგლისელი მუსიკოსი ლიამ გალაჰერი, ინგლისელი მომღერალი სტინგი, ამერიკელი მომღერალი და მსახიობი ბარბრა სტრეიზანდი და სხვები. ბარბრა აღნიშნავს: „პირველად ამ პრობლემით მხოლოდ 30 წლისამ მივაკითხე ექიმს. მე-6 კლასში ვიყავი, როცა ყურებში რეკვა ჩამესმა. რატომღაც ფსიქიკურ გადახრას გადავაბრალე, ამიტომ ჩემს პრობლემას საგულდაგულოდ ვმალავდი, თავზე კი შარფს ვიხვევდი ხმამაღალი ბგერების დასაბლოკავად, რომლებიც გარედან შემოღწეული მეგონა. წლობით ვცხოვრობდი ამ საიდუმლოთი და მისი გარკვევის შიშით”.

ბრიტანული ჯგუფის „Coldplay”-ს სოლისტი კრის მარტინი ათწლიანი დუმილის შემდეგ აღიარებს, რომ მრავალი წელია, ყურებში ხმაურით იტანჯება, მიზეზად კი ბავშვობიდან ყურსასმენებით მუსიკის მაღალ ხმაზე მოსმენას ასახელებს. კონცერტებზე კრისს მრავალი დისკომფორტის გადალახვა უწევს – საერთო მიქსში პარტიების უკეთ გასარჩევად და, იმავდროულად, მუსიკალური ხმაურის შესამცირებლად ის სპეციალური სასმენი მონიტორებით სარგებლობს. ტინიტუსისა და სმენის დაკარგვის საფრთხის თავიდან აცილების მხარდასაჭერად მომღერალი ბრიტანულ ორგანიზაცია „Action On Hearing Loss”-ს შეუერთდა.

უკანასკნელ წლებში ეს მოვლენა ისე გავრცელდა, რომ დაარსდა საერთაშორისო ასოციაცია, რომელშიც ამ პრობლემით დაინტერესებული ორგანიზაციები გაერთიანდნენ. ტინიტუსის წარმოშობის მიზეზები ბოლომდე გარკვეული არ არის. ეს შესაძლოა იყოს შიდა ყურის პრობლემები, წამლების უარყოფითი ზემოქმედება, ტრავმები, სტრესი, ცხოვრების დაძაბული რიტმი და სხვა. მაგრამ ის, რომ მაღალი სიხშირის ბგერის სასმენ ორგანოზე ხანგრძლივი ზემოქმედება საბოლოოდ სმენის დაქვეითებას იწვევს, ფაქტად რჩება. მისი ზემოქმედების მექანიზმი დაკავშირებულია სასმენი სისტემის გადატვირთვასთან. სამკურნალოდ სხვადასხვა მეთოდია მოწოდებული: პრეპარატები, სპეციალური ვარჯიშები, – თუმცა მათი ეფექტურობა მაღალი არ არის, ამიტომ სიმშვიდის, სიჩუმისა და დადებითი ემოციების იმედიღა დაგვრჩენია.

დღეს მრავალ ქვეყანაში დადგენილია ბგერის სიძლიერის ნორმები. აშშ-ის სმენის ინსტიტუტმა (House Ear Institute) ინდივიდუალური გამოყენების დამცავი საყურისები შექმნა. მათი საშუალებით შესაძლებელია ბგერის საერთო დონის 25 დბ-ით დაწევა როგორც დაბალ, ასევე მაღალ სიხშირეებზე. ამ დროს ხმოვანების ტემბრი უცვლელი რჩება.

სმენის ინსტიტუტის მიერ ჩატარებული მრავალწლიანი გამოკვლევებით დადგენილ იქნა ხმაურის დასაშვები დონე და მისი ზემოქმედების უსაფრთხო ხანგრძლივობა. 115 დბ-ზე ძლიერი ხმაური ნებისმიერი ხანგრძლივობისას სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს. განსაკუთრებით სარისკოა ფლეერისა და მობილური ტელეფონის (ღია) საყურისებისა და საყურე ჩანართების გამოყენება. სრული იზოლაციის არარსებობა სასმენ მილში დაბალი და მაღალი სიხშირეების გაჟონვას იწვევს, ამიტომ მსმენელი თანდათან იწყებს სიმძლავრის მომატებას. იმის გათვალისწინებით, რომ მუსიკის მოსმენა დღეში რამდენიმე საათს გრძელდება, უფრო და უფრო იზრდება სმენის დაზიანების საფრთხე. გამოკვლევებმა ცხადყო ისიც, რომ ყურში ჩასადგმელ საყურისებს ბგერის 7-9 დეციბელით მატება ახასიათებს. დახურული ტიპის ყურსასმენების ხმის დიაპაზონი ნაკლებია, ამიტომ ისინი შედარებით უსაფრთხოდ მიიჩნევა, თუმცა უკეთესი იქნება, თავად ვაკონტროლოთ ხმის დონე:

▪ ყურსასმენებში ბგერის ძალა არ უნდა აღემატებოდეს პლეერის მაქსიმალური შესაძლებლობის 60%-ს;

▪ ხმის სიძლიერე ნორმალურად ჩაითვლება, თუ შეგვეძლება გარეშე ხმების გაგონებაც;

▪ ყურსასმენებიდან გამომავალი ხმა არ უნდა ესმოდეთ გარშემო მყოფებს;

▪ თუ ურთიერთობისას უნებლიეთ ყვირილზე გადავდივართ, ეს ნიშნავს, რომ მუსიკა ზედმეტად ხმამაღალია;

▪ არ შეიძლება ყურსასმენებით უწყვეტად სარგებლობა 2 საათის განმავლობაში.

ადამიანები ხმამაღალ ცხოვრებას შევეჩვიეთ და თუ ძველად ხმაური მხოლოდ დღესასწაულებზე ისმოდა, დღეს ის გამუდმებით ჩვენ გარშემოა. განსაკუთრებით სახიფათოა ის მუსიკალური დისკოთეკები და შოუები, სადაც მსმენელის ემოციებზე უძლიერესი ეფექტის მოსახდენად იყენებენ წარმოუდგენლად დაბალი და მაღალი სიხშირის ხმამაღალ ბგერებს. სამწუხაროდ, არავის აინტერესებს, რა გაუთვალისწინებელი შედეგით შეიძლება დასრულდეს სასმენ ორგანოზე ამგვარი ზეწოლა.

ზოგიერთ განვითარებულ ქვეყანაში მოქმედებს ინფორმირების სისტემა – „ხმის ინდიკატორი” (რეალური დროის რეჟიმში), რომელიც აუდიტორიას ხმის ზღვარის მოსალოდნელ გადაჭარბებას ამცნობს. ამრიგად, მსმენელი გაფრთხილებულია სასმენი ორგანოს სავარაუდო დაზიანების შესახებ. არსებობს ხმაურის ავტომატური შემზღუდველებიც, რომლებიც ნაწილობრივ აბალანსებს დარბაზში ხმის გადაჭარბებულ დონეს.

გავუფრთხილდეთ სმენას. მისი დაცვა ყოველთვის შესაძლებელია.

კანადელ მეცნიერთა აზრით, ხანდაზმულ ასაკში პროფესიონალი მუსიკოსები მახვილი სმენის – ბგერების ფართო დიაპაზონში ამოცნობის უნარის წყალობით საიმედოდ არიან დაცულნი სმენის დაქვეითებისგან. დაკვირვებამ აჩვენა, რომ ადამიანები, რომლებიც მუსიკას ბავშვობიდან მისდევენ, სხვებზე ნაკლებად განიცდიან სმენის ორგანოს ატროფიას.

1...957958959...1,124 გვერდი 958 of 1,124

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე

21 იანვარი, 2025 - 10:39

ჟურნალ „მასწავლებლის“ თითოეული ნომრის მომზადებისას, ცხადია, ვფიქრობთ მასწავლებელზე და იმ საჭიროებებზე,რომელთა წინაშეც ის ახლა დგას. ვფიქრობთ მასწავლებელზე, რომელიც ჩვენგან დამოუკიდებლადაც ფიქრობს, როგორ მოემზადოს გაკვეთილისთვის, რა...

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

მშობლიური ენის სწავლების ზოგიერთი კონცეპტუალური საკითხის შესახებ

უფრო გულწრფელად, ვიდრე სხვა დროს

CoRT – პროგრამა სააზროვნო უნარ-ჩვევების დასაუფლებლად

ლექციური სწავლების მიზანი, ფუნქცია და მეთოდოლოგია

განმავითარებელი შეფასებისთვის შესაფერისი დავალებების მაგალითები და შეფასების შედეგების ანალიზის ნიმუშები

„მზე დედაა ჩემი, მთვარე – მამაჩემი“

როგორ გვეხმარება ტექნოლოგიები პრობლემების მოგვარებაში

წვიმა, ცისარტყელა და მე

საკეტი და სახელური

როგორ გადავირჩინოთ ყურთასმენა (II ნაწილი)

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე