საქართველოში ძალიან ბევრ გამოჩენილ, მსოფლიო მნიშვნელობის უცხოელს უცხოვრია. მთაწმინდის მოსახლეობისათვის ადვილი შესამჩნევია დანგრეული სახლი, სადაც პეტრე ჩაიკოვსკიმ თავისი სიცოცხლის რამდენიმე მნიშვნელოვანი თვე გაატარა. ათონელის ქუჩაზე ყველას ჩაგივლიათ სასტუმროსთან, სადაც თბილისში ყოფნისას დროს კლავდა დიდი ნორვეგიელი მწერალი კნუტ ჰამსუნი. ნაძალადევის თვითმმართველ კომუნაში პლანეტის ყველაზე ძლევამოსილი რევოლუციონერების ნახევარს მაინც აქვს ღამე გათენებული. ფაქტობრივად შეუძლებელია ყველა ცნობილი ადამიანის ქართულ კვალს გამოვედევნოთ. თუმცა, ზოგიერთები მაინც იმსახურებენ განსაკუთრებულ ყურადღებას.

სამწუხაროდ, ბევრმა არ იცის, რომ თითქმის ათი წლის განმავლობაში საქართველოში ცნობილი ავსტრიელი მწერალი, მშვიდობის მკვლევარი და პაციფისტური მოძრაობის ლიდერი ბერტა ფონ ზუტნერი ცხოვრობდა. იგი ჩვენს ქვეყანაში ეკატერინე ჭავჭავაძის მოწვევით ჩამოვიდა, რათა თავი დაეხსნა გაცეცხლებული დედამთილის რისხვისგან. დედამთილი უკმაყოფილო იყო, რადგან ბერტაზე შვიდი წლით უმცროსი არტური სახლში მოწვეულ მასწავლებელზე აპირებდა დაქორწინებას. ზუტნერები სამეგრელოში დასახლდნენ, ხელი მიჰყვეს საკარმიდამო მეურნეობის მოწესრიგებას, ბერტა დადიანების არისტოკრატული ოჯახის შვილებს ევროპულ ენებს ასწავლიდა. აღსანიშნავია ისიც, რომ ავსტრიელთა ოჯახი დასავლეთის პრესას აქტიურად ამარაგებდა პუბლიცისტური წერილებით. ცოლ-ქმარი რუსეთი-თურქეთის ომის, კავკასიელი ხალხების ცხოვრებისა და მშვიდობის მნიშვნელობის შესახებ წერდნენ. საქართველოში ცხოვრების წლებში დაიწყო ბერტამ თავის პირველ ლიტერატურულ ნაწარმოებებზე მუშაობა. ბერტას გულითადი მეგობრობა აკავშირებდა იონა მეუნარგიასთან, რომელთან ერთადაც „ვეფხისტყაოსნის“ ფრანგული და გერმანული თარგმანის მომზადებისთვის შრომობდა. ხელმომჭირნეობის მიუხედავად, ბერტა ზუტნერი ბედნიერად იხსენებს სამეგრელოსა და თბილისში გატარებულ წლებს. თბილისის ყოფილ გერმანულ დასახლება „ნოიტიფლისში“, დღევანდელი უზნაძის ქუჩაზე ზუტნერების სახლს ამჟამადაც ამშვენებს მემორიალური დაფა.

სამეგრელოსა და თბილისში მცხოვრებ ბერტას მსოფლიოში ბევრი არავინ იცნობდა. იგი საერთაშორისო გავლენის მქონე ქალად ევროპაში დაბრუნების შემდეგ ჩამოყალიბდა. მისი წარმატება რომანმა „ძირს იარაღი“ გამოიწვია. პაციფისტური შინაარსის წიგნით ავტორი მკითხველს ომის სისასტიკეების შესახებ მოუთხრობდა. ამასთანავე, დაწვრილებით აღწერდა მშვიდობის დამყარების რეალურ შანსებს, რომელთა გამოყენებაზეც შეგნებულად ამბობდნენ უარს იმპერიალისტები. „ძირს იარაღი“ მილიონობით პაციფისტისა და ომის მოწინააღმდეგის მობილიზების წინაპირობა გახდა. ლევ ტოლსტოი ამტკიცებდა, რომ ზუტნერის ნაშრომს ისეთივე ეფექტი ჰქონდა საზოგადოებაზე, როგორიც ჰარიეტ ბიჩერ-სტოუს „ბიძია თომას ქოხს“.

„ძირს იარაღის“ შემდეგ დაიწყო მრავალრიცხოვანი პაციფისტური კონგრესები, ანტისემიტიზმის წინააღმდეგ გამოსვლები, ფემინისტური აქციები, რომელთა მთავარი ორგანიზატორი ბერტა ფონ ზუტნერი გახლდათ. იგი ანტიიმპერიალისტური, საერთო ევროპული ოპოზიციის სახედ და ერთ-ერთ თვალსაჩინო ხელმძღვანელად ჩამოყალიბდა. ცხადია, სამეგრელოში ნაცხოვრები ავსტრიელის საქმიანობა უყურადღებოდ არ დარჩენიათ ნობელის კომიტეტის წევრებს. 1905 წელს ნობელის ყოფილი პირადი მდივანი კომიტეტმა მშვიდობის პრემიით დააჯილდოვა. დადიანების მასწავლებელი პირველი ქალი აღმოჩნდა, რომელმაც ნობელის მშვიდობის პრემია მოიპოვა.

რამდენიმე წლის წინ თბილისში დაარსდა ორგანიზაცია „მშვიდობის ინსტიტუტი პროგრესისათვის“ (PIP). ინსტიტუტი მშვიდობის მშენებლობის სფეროში ერთ-ერთ მოწინავე დაწესებულებად ჩამოყალიბდა. მათ მშვიდობის ადგილობრივი, ქართული პრემიის დაწესება გადაწყვიტეს, მიზნის მისაღწევად კი ხელახალი სიცოცხლე შთაბერეს ავსტრიელი პაციფისტი ქალის არსებობას ქართულ სააზროვნო სივრცეში. უკვე მეორე წელია ბერტა ფონ ზუტნერისთვის კარგად ნაცნობ, აფხაზეთთან ყველაზე ახლოს მდებარე დიდ ქართულ ქალაქში – ზუგდიდში ნობელიანტი ქალის სახელობის პრიზი გაიცემა, რომლითაც ქართულ-აფხაზურ, ქართულ-ოსურ დიალოგსა და ჰუმანიტარულ ურთიერთობებში ჩართული, რეგიონის ხალხთა შერიგებაზე მომუშავე პირები ჯილდოვდებიან. მაშასადამე, PIP-ის ხელმძღვანელები ზრუნავენ იმ ადამიანთა შრომის დაფასებაზე, რომელთა საქმესაც ცოტანი ამჩნევენ; რომლებიც უდიდესი და კრიტიკული მნიშვნელობისა ამოცანებს გაუხმაურებლად წყვეტენ. აღსანიშნავია ისიც, რომ პრიზის დაწესების პარალელურად ქართულად ითარგმნა მსოფლიოს პაციფისტური ლიტერატურის კლასიკა „ძირს იარაღი!“ და ბერტა ფონ ზუტნერის მემუარების საქართველოსთან დაკავშირებული წერილები.

ბერტა ფონ ზუტნერის მშვიდობის პრიზი, რომელსაც ენგურის ხიდიდან რამდენიმე კილომეტრის დაშორებით გასცემენ, საქართველოს სამოქალაქო საზოგადოების საჭირო და აუცილებელი გზავნილია აფხაზი ხალხისადმი. საქართველოში ბევრნი ვართ ზუტნერის იდეების მიმდევრები.

(გიგი თევზაძის წიგნებზე: „ათი წერილი მკითხველს თავისუფლებისა და ჩვენ შესახებ“ და „ათი წერილი მკითხველს მონობისა და ჩვენ შესახებ“)

„ყველა სწავლება, რომელიც შეიძლება ჩვენს სამყაროში შეგვხვდეს,

საბოლოო ჯამში, თავისი არსით, სურვილების იდენტიფიკაციის, მართვის და აღსრულების შესახებ სწავლებაა.“

გიგი თევზაძე

„…ტექნოლოგიების შემოსვლას ახალი სურვილებიც მოჰყვება, რომლებიც ნელ-ნელა დომინანტური ხდება. ამის შემდეგ მალე დგება დრო, როდესაც ტექნოლოგიებით შემოსული სურვილების დიაპაზონი რადიკალურად განსხვავდება მმართველების მიერ წლების წინ დადგენილისგან: შესაბამისად, საზოგადოების ყოველ წევრს უკვე მნიშვნელოვნად განსხვავებული სურვილები აქვს იმისგან, რასაც მმართველობა სთავაზობს. შესაბამისად, საზოგადოების წევრებს, ასევე აქვთ სურვილი, რომ მსგავსი შემოთავაზება არ მიიღონ და რომ სურვილების შემოთავაზება მათ საზოაგდოებაში გამრავალფეროვანდეს.“

გიგი თევზაძე

ჩვენ ძალიან ხშირად ვმოძრაობთ, ვმოქმედებთ, ვესწრაფვით რაღაცას და ხშირად არ ვიცით, საით მივდივართ. ეს შეიძლება ითქვას კონკრეტულ ადამიანზეც, ადამიანთა ჯგუფზე, პოლიტიკურ პარტიებზე, ქვეყანაზე და სხვა. შესაძლოა, წლების „მოძრაობის“ შემდეგ აღმოვაჩინოთ, რომ ეს ყველაფერი ცრუმოძრაობა და, უბრალოდ, ვირთხების რბოლაში მონაწილეობა იყო… რომ არსაითაც არ წავსულვართ და რომ ერთ ადგილს ვტკეპნიდით, ზუსტად ისე, როგორც სიმულაციურ სარბენ ბილიკზე სირბილი არ არის სვლა რაიმესკენ; რა თქმა უნდა, ამ ბილიკზეც იღლები, უმატებ ან უკლებ სიჩქარეს, მაგრამ არსაით არ მიდიხარ.

თანამედროვე განათლების სისტემა სიმულაციურ ბილიკზე სირბილს მაგონებს; ერთხელ გიგი თევზაძეს ჰკითხა ჟურნალისტმა: საით მიდის განათლების სისტემაო და მახსოვს, უპასუხა: არსაითაც არ მიდის, საითმე რომ წახვიდე, ორიენტირი უნდა გქონდეს, თანამედროვე განათლების სისტემას კი არავითარი ორიენტირი არა აქვსო – დაახლოებით ასე უპასუხა.

გიგი თევზაძის ეს პასუხი ახლა იმიტომ გამახსენდა, რომ  მინდა გესაუბროთ მის ორ წიგნზე, რომლებიც, ვფიქრობ, არის უნიკალური რესურსი მასწავლებლებისთვის, დააფიქრონ მოსწავლეები თავისუფლებასა და მონობაზე; სწორედ იმიტომ, რომ ჩვენი ცხოვრებაც არ იყოს სიმულაციურ ბილიკზე სირბილი. თანამედროვე სკოლამ უნდა გააცნობიეროს, რომ უბრალოდ ფაქტებისა და მოვლენების დასწავლა და თუნდაც, გარკვეული უნარების შეძენა – არაფერია, თუ არ იცი, საით მიდიხარ.

უფრო ფილოსოფიურად თუ მივუდგებით საკითხს, შეგვიძლია ვაღიაროთ, რომ  ჩვენი შინაგანი (შესაბამისად, გარეგანი) სვლა არის ორი ძირითადი (და მათ შორის გარდამავალი) მიმართულებით. ჩვენ ვმოძრაობთ ან თავისუფლებისკენ და ან – მონობისკენ (როგორც თითოეული ადამიანი, ასევე – მთელი ერი);

შემდეგი კითხვაა: რა არის თავისუფლება და რა არის მონობა? აი, სწორედ ამ ფუნდამენტური კონცეპტების გააზრება-გაცნობიერებაში დაგეხმარებათ გიგი თევზაძის წიგნები, რომლებიც თავისუფლედ შეგიძლიათ ელექტრონული სახით მოიპოვეოთ ამ ლინკზე: https://www.criticallog.org/blank

ლექსიკონებში ამოკითხული განმარტებები ასეთ დროს ვერაფერს აგიხსნით, დაგეხმარებათ მხოლოდ თქვენივე რეფლექსია ამ საკითხებზე, რომ აღმოაჩინოთ თქვენი მოძრაობის წერტილი გრაფიკზე – თავისუფლებასა და მონობას შორის, ანუ მოვახდინოთ ჩვენი მოძრაობის იდენტიფიკაცია. დიახ, ეს მთელი ცხოვრების საფიქრალია და ეს ფიქრი სწორედაც რომ სკოლიდან უნდა დაიწყოს, რომ მერე მიადევნოთ თვალი, საით გადაადგილდებით, ან გზიდან ხომ არ გადაუხვიეთ…

ფიზიოლოგიის დონეზე განხილული თავისუფლება და მონობა და მისი გააზრება, ძალიან ბევრ საკუთარ ქცევასაც აგვახსნევინებს და შესაძლოა, აღმოვაჩინოთ, რომ ჩვენ რომ გვეგონა, ერთგულები და სანიმუშოები ვიყავით, თურემ ვყოფილვართ „მონები“. „მონობა“ ამ შემთხვევაში მეტაფორაა და მაინცდამაინც იმას არ გულისხმობს, რასაც ტრადიციულად აღნიშნავს. ძალიან ხშირად ჩვენივე ნებით ვხდებით მონები და საძიებელი სწორედ ისაა, ვიპოვოთ პასუხი კითხვაზე: რატომ?

თუ განათლების სისტემამ არ გვასწავლა, რომ გავარჩიოთ ერთმანეთისაგან თავისუფლება და მონობა, სხვა ამას ვერ შეძლებს! შესაბამისად, საზოგადოება, რომელიც ხელს უწყობს ადამიანების სურვილების იდენტიფიკაციას და განხორციელებას, არის თავისუფლების მოძრაობაში და პირიქით… და თქვენ როგორ ფიქრობთ ახლა, რომელ ნაკადში ვართ?

„ჩვენი გარემო, რომელშიც ჩვენ დაბადაბისთანავე ვხვდებით, გვასწავლის, როგორ უნდა მივაღწიოთ სურვილების აღსრულებას. ასევე, როგორც უნდა მოვახდინოთ ჩვენი სურვილების იდენტიფიკაცია – გავარკვიოთ, რა და როგორ გვინდა. ზოგი საზოგადოება/თემი ამ გზაზე წარმატებულია, ზოგი – არა. ეს სწავლება აუცილებელია, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ჩვენ დავიზიანებთ საკუთარ თავს და დავაზიანებთ სხვებს.“ (გიგი თევზაძე, ათი წერილი მონობისა და ჩვენ შესახებ“, გვ. 9)

გიგი თევზაძის აღწერით, ამ შინაარსის განხორციელებას შესაბამისი სტრუქტურებით უნდა ახდენდეს სახელმწიფო და, პირველ რიგში, რაც უნდა გააკეთოს სახელმწიფომ, ეს არის საგანმანათლებლო დაწესებულებების განსახელმწიფოებრიობა. გარკვეულ ბერკეტებს სახლემწიფო ამ შემთხვევაშიც ინარჩუნებს, რა თქმა უნდა, მაგრამ არა იმდენს და ისე, როგორც დღეს. ეს კი საჭიროა იმისათვის, რომ საზოგადოებაში ადამიანებმა რაც შეიძლება მრავალფეროვანი სურვილების იდენტიფიკაცია მოახდინონ და ისწავლონ მისი შესრულება, სხვაგვარად, ვერც ადამიანი იქნება რეალიზებული და ბედნიერი.

„ნებისმიერ ადამიანს უნდა ჰქონდეს უფლება, ასწავლოს საკუთარი შეხედულებების მიხედვით (ცხადია, იმ საერთო შეთანხმებების გათვალისწინებით, რომლის შესახებაც წინა წერილებში ვილაპარაკეთ) და ყველა ადამიანს უნდა მიეცეს უფლება, აირჩიოს რომელიმე სწავლება.“ (გ.თ.)

მრავალფეროვანი შეთავაზება ინდივიდუალური ადამიანების ინტერესებზე მორგებული სისტემაა, შესაბამისად, განვითარება და შემოქმედებითობა სოწრედ ამ მიდგომით განხორციელდება;

ამ ტიპის სწავლების გამოცდილების დანერგვა ჯერ კიდევ ილიას უნივერსიტეტში დაიწყო გიგი თევზაძემ რექტორობის პერიოდში. ეს მიდგომა აისახა სილაბუსებზე და სწავლების ფორმებზე. პროფესორი ვალდებული იყო, ყოველწლიურად ახალი კურსები შეეთავაზებინა სტუდენტებისთვის, ისეთი თემები, რომელთა კვლევაზე მუშაობდნენ  თავად პროფესორები; ეს აუცილებელი იყო იმისთვის, რომ პროფესორისთვისაც საინტერესო და სახალისო ყოფილიყო სწავლება, ამავე დროს მას ჰქონდა საშუალება, ამ კვლევაში სტუდენტებიც ჩაერთო… აი, ამას ნიშნავდა „სწავლება კვლევით“ და კიდევ: არავითარი რაოდენობით განსაზღვრული ჯგუფები არ არსებობდა, 2-3 სტუდენტი თუ აირჩევდა რომელიმე კურსს, პროფესორი ჩვეულებრივად მუშაობდა ამ მცირე ჯგუფთანაც; ამ დამოკიდებულებამ სასწავლო პროცესი მართლაც შემოქმედებითი და საინტერესო გახადა, ამიტომ ვფიქრობ, რომ ეს ფორმატი იყო წარმატებული და თუ გვინდა, პროგრესული განათლება, ის მაქსიმალურად უნდა მოვარგოთ სტუდენტების სურვილებს და ამ სურვილების ასრულებას (ამ შემთხვევაში, სწავლების გზით).

წარმოიდგინეთ, რამდენად მრავალფეროვანი გახდება ადამიანების შემოქმედებითობა, რამდენად განსხვავებული და საინტერესო იდეები დაიბადება ასეთი სწავლების შედეგად. განსხვავებულ თემებზე ფიქრი ჯაჭვურად ახალ იდეებს წარმოქმნის სინერგიის საფუძველზე და ეს პროცესი შეუქცევადი გახდება, სწორედ ასე შეგვიძლია ვიმოძრაოთ თავისუფალი საზოგადოებისკენ, რომელშიც ადამიანები ერთმანეთს ეხმარებიან მიზნების მიღწევაში, სურვილების ასრულებაში.

ბუნებრივია,  მანამდე უნდა შეგვეძლოს გავარჩიოთ ჩვენი და სხვისი სურვილები ერთმანეთისაგან. ხშირად ხომ ისე ხდება, რომ დაბადებიდან თავსმოხვეული სურვილები ჩვენი საკუთარი გვგონია… მერე ვიქცევით ისე, როგორ ერეკლე დეისაძის სიმღერაში: „რაც მამას უნდა…!“

ჰო და, დროა, სიმულაციური სარბენი ბილიკიდან გადავიდეთ ნამდვილ ცხოვრებაში!

ძვირფასო მშობლებო, მასწავლებლებო, აღმზრდელებო გაეცანით ფრაგმენტებს გორდონ ნიუფელდისა (კანადელი ფსიქოთერაპევტი, კლინიკური ფსიქოლოგი, პედაგოგი, ფილოსოფიის დოქტორი და მრავალშვილიანი მამა.  მან ვანკუვერში დაარსა ინსტიტუტი, რომელიც ეხმარება მშობლებს, მასწავლებლებს, თერაპევტებს, აღმზრდელებსა და პედიატრებს რათა მათ შეძლონ სიღრმისეულად გაერკვნენ ბავშვთა და მოზარდთა ფსიქოლოგიაში) და გაბორ მათეს (უნგრული წარმომავლობის კანადელი ექიმი-თერაპევტი. ექსპერტი ნარკომანიის, ტრავმის და ბავშვთა განვითარების საკითხებში. ის ავტორი და თანაავტორია წიგნებისა, რომლებიც ბეტსელერებად არის აღიარებული)  წიგნიდან: „Hold On to Your Kids: Why Perents Need to Matter More Then Peers“ („ჩაეჭიდეთ საკუთარ შვილებს: რატომ უნდა იყვნენ მშობლები უფრო მნიშვნელოვანი ვიდრე თანატოლები“). ეს წიგნი ვფიქრობ საინტერესო და მნიშვნელოვან მოსაზრებებს გაგიზიარებთ თქვენი ოჯახის თინეიჯერ  წევრებთან ურთიერთობების შესახებ. მკითხველი ამ ფრაგმენტში შეძლებს ბევრ საჭირბოროტო საკითხზე დაფიქრებას.

თორმეტი წლის დავითი საკუთარ კომპიუტერთან ზის. კლავიატურას აჩხაკუნებს, რაც იმას ნიშნავს, რომ მიმოწერა აქვს გაჩაღებული მეგობრებთან და არად დაგიდევთ, რომ მალე დაძინების დრო მოდის, მას კი სასკოლო დავალებები ჯერაც არ აქვს მომზადებული.  „თავი დამანებე!“ – უხეშად პასუხობს დავითი ოთახში შესულ მამას. „საქმეს რომ აკეთებდე დაგანებებდი, მაგრამ ამდენი ხანია ერთობი“ – ხმამაღლა საყვედურობს მშობელი. თანდათან სიტუაცია იძაბება და უკვე შვილი უყვირის მამას: „შენ საერთოდ არაფერი გაგეგება!“ და კარებს ცხვირწინ უჯახუნებს მშობელს.

მამა ძალიან ნაწყენია შვილზე, მაგრამ საკუთარ თავზე გაცილებით მეტად ბრაზობს. „ისევ არაფერი გამომივიდა – ფიქრობს ის – მე არ ვიცი, როგორ გამოვნახო საერთო ენა საკუთარ შვილთან“. დედ-მამას უკიდურესად აწუხებთ დავითის ბოლოდროინდელი ქცევა. ადრე ის ისეთი დამყოლი და მშვიდი იყო, ახლა კი სრულიად უკონტროლო გახდა და არაფრის მოსმენა არ სურს. დავითის ყურადღება მხოლოდ მეგობრებთან ურთიერთობებზეა კონცენტრირებული. კვირაში რამდენიმეჯერ ოჯახში სერიოზული კონფლიქტია და თითქმის ყოველთვის ერთი და იმავე სცენარით ვითარდება. სამწუხაროდ, არც შვილს და არც მშობლებს არ შესწევთ უნარი, შეცვალონ საკუთარი ქცევა, რათა მოძებნონ ჩიხიდან გამოსავალი. განრისხებული მშობლები, მიუხედავად იმისა, რომ არასოდეს მიმართავდნენ დასჯის არანაირ ფორმას,  უკვე მკაცრ ზომებს ატარებენ, მაგრამ მსგავსი სიტუაციების შემდეგ დავითი უფრო მეტად ბოროტდება და უფრო გამომწვევად იქცევა.

რატომ არის მშობლობა ასეთი რთული? დიახ, ყველას მშვენივრად მოეხსენება, რომ უფროსი თაობა ყოველთვის უკმაყოფილო იყო უმცროსი თაობით. თანამედროვე მშობლები ინტუიციურად გრძნობენ, რომ ბავშვები ნამდვილად შეიცვალნენ. უფროსების მაგალითი მათთვის აღარ არის მისაბაძი, მათ ნაკლებად ეშინიათ უსიამოვნებების. ისინი ნაკლებად ბავშვური არიან. არ არიან მშობლებივით გულუბრყვილო. მშობლები მათ ასაკში გაფართოებული თვალებით უყურებდნენ ბუნების რომელიმე საოცრებას, ადამიანის გენიის მიერ შექმნილ შედევრებს. ბავშვები საკუთარ ასაკზე მეტად ზრდასრულად გამოიყურებიან. მათ არ შეუძლიათ მაღალტექნოლოგიური მოწყობილობების გარეშე. მშობლებთან ურთიერთობა მათთვის მომაბეზრებელი და მოსაწყენი გახდა.

ბავშვების აღზრდის მეთოდებიც სრულიად შეიცვალა. ჩვენი მშობლები ჩვენზე მეტად მშვიდი და საკუთარ თავში დარწმუნებული იყვნენ. ისინი მეტ გავლენას ახდენდნენ საკუთარ შვილებზე, ვიდრე თანამედროვე მშობლები. უდავოა, დღევანდელ მშობლებსაც ძალიან უყვართ საკუთარი შვილები, მაგრამ ამ სიყვარულს, სამწუხაროდ, არ შეუძლია, დახმარება გაუწიოს მშობლებს შვილების აღზრდაში. ახალი თაობის მშობლებსაც ბევრი რამ აქვთ სასწავლი შვილებისათვის, მაგრამ რატომღაც მათ არ ჰყოფნით შესაბამისი უნარ-ჩვევები, რომ დაეხმარონ შვილებს პოტენციალის გამოყენებაში. მშობლებს სულ უფრო ხშირად უჩნდებათ შიში, რომ მათ არ შეუძლიათ დაიცვან შვილები საფრთხისგან. სულ უფრო იზდრება ის ნაპრალი, რომელიც თანდათან ზრდის მანძილს თაობებს შორის.

მშობლები ცდილობენ შეესაბამებოდნენ „კარგი მშობლის“ შესახებ თანამედროვე შეხედულებებს. როდესაც სასურველ შედეგს ვერ იღებენ, იწყებენ შვილების დამუნათებას, მოსყიდვას, დაჯილდოვებას ან სულაც დასჯას. როდესაც მშობლები შვილებს ელაპარაკებიან, მათი ტონი ხშირად ძალიან უხეში ხდება და ხანდახან მათ თავადაც ყურს სჭრის მისი სიმჭახე. თითქოს სხვა ადამიანი საუბრობს. კრიზისის მომენტებში მშობლები უფრო მეტად გულგრილი ხდებიან, იმის ნაცვლად, რომ საკუთარი უპირობო სიყვარულის ძალა გამოამჟღავნონ. მშობლები თავს იდანაშაულებენ, რომ მშობლის მოვალეობა სათანადოდ ვერ შეასრულეს. შემდეგ ადანაშაულებენ შვილებს, რომ ისინი ჯიუტი არიან. დამნაშავე აღმოჩნდება კომპიუტერი, რომელიც უამრავ დროს ფუჭად აკარგვინებს ბავშვებს; სასკოლო განათლების სისტემა, რომელიც სათანადო სიმკაცრეს ვერ იჩენს განათლების მიცემის პროცესში. მოკლედ დამნაშავეა ყველა და ყველაფერი.

მშობლების გავლენაზე ბავშვების აღზრდის პროცესში უამრავი წიგნი დაწერილა და დღესაც იწერება. არსებობს მოსაზრება, რომ შესაძლებელია მშობლების როლის აღზრდის პროცესში ცოტათი გადაჭარბებულია. ეს საკითხი სულაც არ იქნებოდა ამდენი განხილვის საგანი, მოზარდებს რომ ამდენი პრობლემა არ ჰქონდეთ. ყველას მშვენივრად მოეხსენება, რომ თინეიჯერები ცუდად აკონტროლებენ საკუთარ თავს, მოიხმარენ ნარკოტიკს, ალკოჰოლს, ავლენენ ძალადობის ნიშნებს, აგრესიას. მათ ცხოვრების საზრისის პრობლემა უჩნდებათ. მოზარდები სულ უფრო ნაკლებად ინტერესდებიან სწავლა-განათლებით. თინეიჯერები ნაკლებად ახერხებენ ადაპტირებას ცვალებად გარემოში. სამწუხარო ფაქტია, მაგრამ გახშირდა დეპრესიები, ფობიები და სხვა კიდევ უამრავი პრობლემა იჩენს თავს. ახალგაზრდების მძიმე კრიზისულ მდგომარეობაზე მიუთითებს სკოლებსა და სხვადასხვა საბავშვო დაწესებულებაში მომრავლებული ბულინგის შემთხვევები.

ყურადღებიანი, თავდადებული მშობლები შფოთავენ, რადგან შვილებისადმი მათი დიდი სიყვარულისა და ზრუნვის მიუხედავად, ბავშვები მაინც სულ უფრო ნაკლებად ენდობიან საკუთარ მშობლებს და ზოგადად უფროს თაობას. ახლა ისე როგორც არასდროს უამრავი წიგნი იწერება აღზრდაზე, ასაკობრივ თავისებურებებზე, ხელმისაწვდომია ტრენინგები მშობლებისთვის, კურსები და სხვა საშუალებები. და მაინც რაშია საქმე? პასუხი ერთი მარტივი სიტყვით ამოიწურება: – „კონტექსტი“. ჩვენი მოსაზრებით – განმარტავენ ავტორები, – არსებობს ურთიერთობების განსაკუთრებული ტიპი, რომლის გარეშეც აღზრდა მოკლებულია ყოველგვარ საძირკველს. ფსიქოლოგები და ადამიანის პიროვნული განვითარების სპეციალისტები ამას მიჯაჭვულობას უწოდებენ. ანუ ბავშვი მხოლოდ იმ ადამიანისაგან ითვისებს აღზრდის ადეკვატურ მეთოდებს, რომელთანაც ძლიერი მიჯაჭვულობა აქვს.

ცხოვრების დასაწყისში მიჯაჭვულობა სრულიად აშკარაა, პატარები ნათლად გამოხატავენ საკუთარ მიჯაჭვულობას მშობლებისადმი, მათ აქვთ სურვილი ხელში აიყვანონ, გულში ჩაიკრან უფროსებმა.  თანდათან ასაკის მატებასთან ერთად, თუ ყველაფერი ნორმალურად მიმდინარეობს ყალიბდება ემოციური სიახლოვე, რაც თავის მხრივ აყალიბებს მტკიცე ფსიქოლოგიურ კავშირს მშობლებსა და შვილებს შორის. სწორი აღზრდისთვის მნიშვნელოვანია არა ის, თუ რას აკეთებს მშობელი, არამედ ის, თუ რას წარმოადგენს ის მისთვის. როდესაც პატარები ეძებენ სიახლოვეს მშობლებთან და ცდილობენ კონტაქტის დამყარებას, სწორედ მაშინ ხდებიან უფროსები მათთვის აღმზრდელები, მასწავლებლები, მრჩევლები, მანუგეშებლები, მიბაძვის ობიექტები. ასეთ შემთხვევაში მშობლები შვილებისათვის თავშესაფარი ხდებიან, რომელთაგანაც ისინი უშიშრად გამოდიან, რათა შეისწავლონ სამყარო. მათ  იციან, რომ ნებისმიერ მომენტში ექნებათ მხარდაჭერა და შთაგონება. აღზრდის არცერთ მეთოდს არ შეუძლია ურთიერთობებში მიჯაჭვულობის კომპენსირება. ბავშვები უნდა იყვნენ მიჯაჭვული მშობლებთან თუნდაც მანამდე, სანამ მათ ეს მიჯაჭვულობა ძალიან სჭირდებათ. აი სწორედ ეს მიჯაჭვულობაა ის, რაც სულ უფრო ძნელი მისაღწევი ხდება.

ავტორებს მიაჩნიათ, რომ: მშობლები არ შეიცვალნენ, ისინი სულაც არ არიან უფრო ნაკლებად კომპეტენტური ან ნაკლებად თავდადებული. ფუნდამენტურად არც ბავშვის ბუნების ფენომენი შეცვლილა. არც ისინი არიან მეტად დამოუკიდებელი ან უფრო მეტად მგრძნობიარე. შეიცვალა ის კულტურული კონტექსტი, რომელშიც ამჟამად პატარები იზრდებიან. თანამედროვე საზოგადოება და კულტურა სულ უფრო ნაკლებად მიესალმება ბავშვების მშობლებთან მიჯაჭვულობას. ჩვენი დაკვირვებით – განაგრძობენ ავტორები – სწორედ ეს კონტექსტი განაპირობებს იმ კავშირის ჩამონგრევას, რომელიც საწყის ეტაპზე ყალიბდება. საზოგადოება თითქმის აღარ აქცევს ყურადღებას ასეთი კავშირების განმტკიცებას და ამიტომაც ის პირველივე დაბრკოლებისას იშლება. ზუსტად ამ მიზეზით, თანამედროვე მოზარდები ცდილობენ მშობლებისადმი მიჯაჭვულობის სხვა მიჯაჭვულობებით ჩანაცვლებას, რისი მიზეზიცაა მშობლებისადმი მათი მზარდი უნდობლობა. თანდათან უფროსებს უფრო და უფრო მეტად უჭირთ აღზრდის საკუთარი კონტექსტის გატარება. კიდევ ერთხელ ვაზუსტებთ – იმეორებენ ავტორები – მშობლების აღზრდის მეთოდების არაეფექტურობას სწორედ მათდამი შვილების მიჯაჭვულობის დეფიციტი განაპირობებს.

მოსწავლეთა ინტერესისა და მოტივაციის აღძვრა არის გასაღები, რომლითაც  სწავლა-სწავლების  წარმატებული პროცესი იწყება. ეს ზოგჯერ ცნობილი სტრატეგიებისა და მეთოდების გამოყენებით მიიღწევა, ზოგჯერ ექსპრომტად შექმნილი ან მოდიფიცირებული ხერხებითა და აქტივობებით.

ახალი სასწავლო წლის დაწყება ხშირად მასწავლებელსა და მოსწავლეს შორის პირველ შეხვედრას, ანუ გაცნობას უკავშირდება. დაწყებით საფეხურზე ამ აქტივობის განხორციელება სხვადასხვა სახალისო ფორმით შეიძლება. ფორმის მიცემამდე კითხვების შერჩევა  მოგვიწევს, რომლის მიხედვითაც მოსწავლემ უნდა მოამზადოს თვითწარდგენა ან მეწყვილის წარდგენა.

აქტივობა 1. ,,ეს მე ვარ“

ვიყენებთ ტრადიციულ კითხვებს, რომლებსაც ჩვენი მიზნების (საგანთან მიმართებაში) შესაბამისი შინაარსიც შეიძლება შევძინოთ:

• სახელი, რატომ დაარქვეს ეს სახელი და რა იცის თავისი სახელის შესახებ.
• რა სურს გვითხრას თავის ოჯახზე?
• რა უყვარს (მცენარე, ცხოველი, ამინდი, საჭმელი, ფერი…) და რატომ?
• რა აინტერესებს და რას აკეთებს თავისუფალ დროს?
• როგორ იქცევა, როცა უხარია, როცა სწყინს? როგორ სურს იქცეოდეს?
• საინტერესო ამბავი, რომელიც ამ ზაფხულს გადახდა…
• კიდევ რა სურს იცოდნენ მეგობრებმა მასზე?
• როგორია მისი ოცნების სკოლა?

მასწავლებელი ამ კითხვებს აკრავს თვალსაჩინოდ და კითხულობს ხმამაღლა. შემდეგ სთხოვს მოსწავლეებს  ეს ინფორმაცია ასახონ ნახატზე, რომელზეც საკუთარ თავს კაცუნას სახით წარმოადგენენ და კითხვებზე პასუხებს ასახავენ ნახატების და მცირე ტექსტების სახით.

განვმარტავთ, რომ მათ აქვთ რომელიმე კითხვაზე პასუხის გამოტოვების, ან ნაწილობრივი პასუხის უფლება.

სამუშაოს დასრულების შემდეგ ისინი გამოფენენ  ნამუშევრებს და ისაუბრებენ მასზე.

აქტივობა 2. ,, ჩემი გულის რუკა“

სასწავლო წლის დასაწყისში, ჩვეულებრივ, მოსწავლეებს ზაფხულის შთაბეჭდილებებზე ვასაუბრებთ ხოლმე, განცდილისა და ნანახის გასახსენებლად და ზეპირი ან წერითი კომუნიკაციის უნარების გასააქტიურებლად. პარალელურად ვცდილობთ, ნაამბობიდან სადისკუსიოდ ,,წამოვიღოთ“ თემები, რომელიც მათ ღირებულებებისა და დამოკიდებულებების განვითარებაში დაეხმარება. ამ აქტივობისთვის ცოტა განსხვავებულ ფორმას შევთავაზებთ:

ვთხოვთ თაბახის ფურცელზე ან რვეულში შემოხაზონ გულის დიდი კონტური, რომელიც რუკად უნდა წარმოიდგინონ ზაფხულის შთაბეჭდილებების მიხედვით და ,,გულში“ გამოყონ პატარ-პატარა სახელმწიფოები, რომელსაც შეუძლიათ დაარქვან სახელები, ან შეურჩიონ ნახატი სიმბოლოები. განწყობების მიხედვით  ამ ,,სახელწიფოებს“ მისცენ  შესაბამისი ფერი, გააკეთონ წარწერები.  შემდეგ გვიამბონ ერთ ან ორ ,,სახელმწიფოზე“, როგორ შეიქმნა ის, რა განცდებს უკავშირდებოდა, რატომ ჰქონდა ეს ფერი და ასე შემდეგ.

ეს აქტივობა რამდენიმე  მიმართულებით შეგვიძლია გამოვიყენოთ. მსგავსი აქტივობა სასწავლო პროცესთან მიმართებაშიც შეიძლება გამოვიყენოთ, რაც მასწავლებელს საჭირო მინიშნებებს მისცემს სწავლებაში ცვლილებების შეტანის, ან პირიქით – რომელიმე მიდგომის გააქტიურების შესახებ.

აქტივობა 3.  ,,რა იყო? როგორ მინდა შევცვალო?“

მოსწავლეებს ვთხოვთ შემოხაზონ თაბახის ფურცელზე თავისი ხელები გაშლილი თითებით (მარჯვენა და მარცხენა);

მარცხენა ხელზე ასახონ, როგორ იქცეოდნენ ისინი წინა სასწავლო წელს ოჯახში, კლასში/გაკვეთილზე, სკოლაში/დასვენებებზე, სამეგობროში და საზოგადოებაში (ეს სათაურები კეთდება თითებზე, მათ გასწვრივ კი – პასუხის ამსახველი ნახატები და წარწერები);  მარჯვენა ხელის  თითებზე, წინას შესაბამისად, დაიტანონ სათაურები, დაფიქრდნენ, შეაფასონ მარცხენა ხელზე დატანილი ინფორმაცია და ნახატით, სიტყვებით მარჯვენა ხელზე ასახონ, რის შეცვლა სურთ ან გეგმავენ თავიანთ ქცევაში.

ნამუშევრის წარმოდგენისას სასურველია ისაუბრონ იმაზეც, რა იქნება საჭირო ამ ცვლილებებისთვის. ნამუშევრები შეიძლება მოათავსონ თავიანთ პორტფოლიოში. მასწავლებელმა  შეიძლება წელიწადში ორ-სამჯერ გამოყოს დრო შუალედური თვითშეფასებისთვის გეგმების და მათი მიმდინარეობის, ან ხელშემშლელი მიზეზების შესახებ სასაუბროდ.

აქტივობა 4. ,,მეგობრობის „სახელოსნო“

ამ აქტივობის შესასრულებლადაც ხელების კონტურები გამოგვადგება. მოსწავლეები  მარცხენა ხელისგულზე დაწერენ „ჩემი მეგობარი მინდა იყოს“ და თითებში ჩაწერენ იმ 5 მთავარ თვისებას, რომელიც, მათი აზრით, უნდა ჰქონდეს  კარგ მეგობარს.

წარმოდგენისას  ისაუბრებენ, რატომ ფიქრობენ, რომ ეს თვისებები აუცილებელია მეგობრისთვის.

მარჯვენა კონტურის შუაში კი წერენ „მე ვარ/ვიქნები ასეთი მეგობარი“: და თითებში წერენ საკუთარ თვისებებს;

წარმოდგენისას კი ასახელებენ ამ თვისების დამადასტურებელ თითო მაგალითს, ან მსჯელობენ, რას გააკეთებენ ამ თვისების დასადასტურებლად.

ეს სავარჯიშო შეიძლება მესამე კლასში „მე და საზოგადოების“ გაკვეთილზე თემაზე „სკოლა, მეგობრები, თანატოლების“ მუშაობის დროს სამიზნე ცნება „საზოგადოების“  გასააზრებლადაც გამოვიყენოთ. ის გამოადგებათ კლასის დამრიგებლებს საკლასო წესების შესამუშავებლად, კლასში კეთილგანწყობილ ურთიერთობებზე  მუშაობისას.

ამ დავალებების წარმოდგენის დროს მასწავლებელი დაფაზე ინიშნავს ჩამოთვლილთაგან კარგი მეგობრის იმ თვისებებს, რომლებიც უფრო ხშირად მეორდება. თითოეულს ანიჭებს ნომერს და  ჯგუფებში უნაწილებს ამ თვისებებს. შემდეგ ჯგუფებს სთხოვს  დასახელებულ თვისებებთან დაკავშირებით პასუხი გასცენ  შემდეგ კითხვებს:

• რატომ არის ეს თვისება მნიშვნელოვანი მეგობრობისთვის?
• რა რჩევას მისცემდით თანაკლასელს, რომელსაც ეს თვისება არ აქვს?
• ვპატიობთ თუ არა მეგობარს შეცდომას?
• საჭიროა თუ არა მეგობრისთვის ბოდიშის მოხდა, თუ შეგვეშალა?

დასასრულ, ჯგუფები წარმოადგენენ პასუხებს და ხდება აქტივობის შეჯამება.

ამ აქტივობებისთვის ხელმისაწვდომი რესურსები: ქაღალდი და ფერადი ფანქრები ან ფლომასტერები. ისინი ხელს შეუწყობს ისეთი გამჭოლი უნარების განვითარებასაც, როგორიცაა კრიტიკული აზროვნება და კრეატიულობა.

ახლოვდება სწავლის დასაწყისი და ყველას ერთი საფიქრალი გვაქვს: როგორ შევხვდეთ მოსწავლეებს ისე, რომ რეგულაციებიც შესრულდეს და 6 თვის უნახავებსა და მონატრებულებს თბილად დავხვდეთ. კიდევ უფრო რთულია პირველი შეხვედრის ისე ორგანიზება, რომ სითბოს გამოხატვა შევძლოთ.

        პირველკლასელებისთვის შეიძლება ასეთი დახვედრა მოვაწყოთ:

      დაფაზე გავაკრათ თაბახის ფურცლები, ამ თაბახებზე შებრუნებულ მდგომარეობაში მოვათავსოთ მოსწავლის სურათი და თაბახის იმ ნაწილზე, რომელიც ქვემოთ დარჩება, დავწეროთ ამ ბავშვის სახელი. ისინი ფოტოს ვერ ხედავენ, ხედავენ მხოლოდ სახელს.

         ამ ფოტოებს მთელი დაფა დაიკავებს. ის ბავშვებისთვის საინტერესო იქნება, რადგან უმეტესობამ საკუთარი სახელის ცნობა იცის და შეიძლება თავადაც იპოვოს იგი დაფაზე.

           ცენტრში ვათავსებთ საქართველოს რუკის, სკოლისა და მასწავლებლის ფოტოებს, ასევე დაფარულ მდგომარეობაში.

           როგორც კი შეშინებული პირველკლასელები ჩვენთან პირისპირ აღმოჩნდებიან, ვესალმებით, ვეცნობით, სიტყვიერად ვეფერებით და დაფაზე ფოტოების გახსნას ვიწყებთ. ჯერ ვხსნით საქართველოს რუკის ფოტოს და ვეუბნებით, რომ ისინი საქართველოს მოქალაქეები არიან, შემდეგ – სკოლის ფოტოს, ჩვენს ფოტოს და რამდენიმე სიტყვით ჩვენს თავს საინტერესოდ ვუხასიათებთ. ბოლოს ვიწყებთ მათი ფოტოების გახსნას, თუმცა ჯერ ხმამაღლა გამოვთქვამთ მათ სახელს. ამ სახელის მქონე ყველა მოსწავლე ადგილიდან გვეცნობა, ვხსნით ყველა ფოტოს ეტაპობრივად და ბოლოს დაფაზე დავინახავთ მთელ კლასს.

        პროცესის წარმართვა ჩვენზეა დამოკიდებული. ფოტოები მშობლების ნებართვით პირადი საქმეებიდან შეიძლება ავიღოთ. მართალია, მათ არ ვიცნობთ, მაგრამ მონაცემები უკვე გვაქვს.

              ექვსი თვე ცოტა არ არის და ამიტომ ყველას გვიჭირს, მონატრებული მოსწავლის დისტანცირებული მოახლოება, როგორ ვუთხრათ მათ უარი სითბოსა და შეხებაზე.

              ბევრი ფიქრის შემდეგ გამახსენდა ფოტო, რომელიც ოდესღაც გადავიღე. აი ისიც:

     ეს ფოტო გადავიღე, რაიონში ევროკავშირის დღეების მიმდინარეობის დროს, დამსწრე საზოგადოებისათვის ჩამორიგებულ წიგნში ,,მოგზაურობა ევროკავშირში“.  აქ ბევრი ღიმილი და ბევრი მისალმებაა.

     დაფაზე შეტრიალებულ მდგომარეობაში მოვათავსოთ თაბახზე ამობეჭდილი ასეთი ღიმილები, შესაბამისი ქვეყანა და სალამი. დავნომროთ, სიის მიხედვით ამოვაბრუნოთ. მოსწავლეებმა წაიკითხონ, რომელი ქვეყანა შეხვდათ და მოგვესალმონ მათ ენაზე. კითხულობს ყველა ბავშვი და ფურცლები ამობრუნდება. პროცესის დროს, ამ კონკრეტულ მოსწავლეს შეიძლება ვესაუბროთ ზაფხულზე, მონატრებაზე, გეგმებზე და ასე შემდეგ.

        ამ მისალმების ვერსია სადამრიგებლო კლასისთვის ცოტა განსხვავებულია. დამრიგებელი კარგად იცნობს მოსწავლეთა ჰობს, ინტერესებს, მიღწევებს, შესაძლებლობებს. შესაბამისად, მოვძებნე ღიმილები, მათი ხასიათის გათვალისწინებით. ვიპოვე: მოჭადრაკე, მედალოსანი, მომღერალი, სპორტსმენი, მეთევზე, მოგზაურობის მოყვარული, მხატვარი, დიზაინერი და სხვა ღიმილები. მისალმებაც და აღიარებაც აუცილებლად სასიამოვნო იქნება. ოთახი აივსება ბევრი ღიმილითა და სითბოთი.

      ასეთი დახვედრა შეესაბამება როგორც კონტაქტურ, ასევე უკონტაქტო სიტუაციას. მომზადება არ მოითხოვს დიდ დროს, ამ ფურცლებს მხოლოდ ჩვენ ვამზადებთ, ის ექვემდებარება მოდიფიკაციას.

ახლა ცოტა ჩემ სოფელზეც უნდა ვთქვა, გიამბოთ. მე მამისეული სოფელი არა მაქვს, არ გამაჩნია. კი, ბატონო, გვარი აფხაზეთიდან მოდის, მეტიც, წარჩინებული წინაპრებისა და მთავრების მთელი დასიც კი მენათესავება, თუმცა, ახლა სხვა რამ მინდა გითხრათ. მე ახლა სულ სხვა რამ მაღელვებს და მაფორიაქებს. კერძოდ, ის, რომ ჩემ ფესვად, ნიადაგად და ამოსავალ წერტილად სწორედ აქაურობას ვთვლი, აღვიქვამ და არა იმ ისტორიულ სამშობლოს, სადაც, სამწუხაროდ, ფეხიც კი არ დამიდგამს. ჩემი სოფელიც ესაა… ისე, აბა, სხვანაირად როგორ შეიძება იყოს, როდესაც მთელი ბავშვობა და სიყმაწვილე სწორედ აქ, რაჭაში მაქვს გატარებული და არა იმ ჩემ, ჩვენ აღქმულ მიწაზე?!

საერთოდ სხვა თემაა ის უბანი და ადგილი, სადაც ჩვენი სახლი დგას. რაჭა პატარა არ გეგონოთ, ტერიტორიის მიხედვით, არც ისე მცირეა, თუმცა დაუსახლებელი გახლავთ. ადრე როგორი იყო არ ვიცი, ახლა კი ისეთი მიტოვებულია, რომ სრულიად… სოფლებში უბნები საგვარეულოებად იყოფა, მათ შორის მანძილი კილომეტრებად და ურთიერთობები კი ,,შვიდთაობად”, ნათესაობად. ჰოდა, ჩვენი უბანი, რომელიც იმ გვარის სახელს ატარებს, რომელი გვარიც იქ სახლობდა და ახლა კი ცოტა პირიქითაა საქმე, რადგან, ჩვენ, ბებიებით რაჭველებმა ბაბუებით რაჭველებს გადავაჭარბეთ, გრძელიძეებისაა. დიახ, ახლა თამამად შემიძლია ვთქვა, რომ  ხშირად ისეც ხდება, ჩვენ, თუნდაც შერვაშიძეები იქ, ,,ნაბჟოვარზე” უმრავლესობაშიც კი ვართ ხოლმე…

ახლა ეს ,,ნაბჟოვარი” რაღაა?! ერთი ჩვეულებრივი სწორი ადგილია, მოედანი, სანახშო, სადაც ადრე ბჟოლა იდგა და ხალხიც მის ჩრდილში იკრიბებოდა მეტად საჭირბოროტო და ნაკლებად მნიშვნელოვანი საქმეების განსახილველად. ახლა იქ კაკალი დგას. ეს კაკალი საუკუნისაა. შეიძლება, მეტისაც. ალბათ ხუთი კაცი არ ეყოფა და ვერ გასწვდება, ერთმანეთს ხელი რომ ჩასჭიდოს და წელზე მოეხვიოს. ბჟოლა აღარავის ახსოვს, თუმცა ადგილის დედა მაინც ისაა. ახლა იქ ერთი ფაცხაც დგას. ძველ კოჭებზე შემდგარი ფაცხა, რომელიც შინაარსით სწორედაც რომ სოფლის გულია. დღისით ის ყმაწვილების თავშესაქცევი ალაგია, მათი მოედანია, აი, საღამოს კი, როცა შებინდდება და ყველა ოჯახიდან თეფშმომარჯვებული მამაკაცი გამოვა, ეს ,,ნაბჟოვარი” სულ სხვა ადგილი ხდება. თეფშზე კი რა აღარ დევს, აწყვია. შეკეცილი გინდა, თუ განატეხი, ლობიო ასე თუ ლიბიო ისე, ყველუკა თუ პურუკა… მოკლედ, რაჭა არაა მდიდარი მხარე. არც ჩვენ გადაგვდის თავზე, თუმცა მთავარი სწორედ ურთიერთობაა და არა სამსართულიანი სუფრა. სწორედ ის ურთოერთობა, რომელიც დიდსა თუ პატარას თავისი ერთი თავი კერძით ,,ნაბჟოვარზე” მიარბენინებს. მიარბენინებს, რათა მერე ერთი სიტყვა თავისი თქვას და ათიც სხვისი მოისმინოს.

ვის აღარ შეხვდები ამ ფაცხაში და რას აღარ მოისმენ. ერთი კი არის, რომ იქ დიდად არავის აინტერესებს, უბნის, ფაცხის გარეთ ვინ ხარ, რას შვრები, რას წარმოადგენ. მათთვის მთავარია აქ და ახლა. არავინ ჩაგაცივდება მიდი, აბა, მოხსენი გუდას თავი და მოყევი, როგორი კოხტა ხარ და რამდენ ფულს შოულობო. იქ უბრალოდ დაგაკვირდებიან, შემოგხედავენ, დაგინახავენ და ზუსტად მიხვდებიან, ვინც ბრძანდები. მათთვის ეგეც საკმარისია… და თუ მაინც სურვილი გაგიჩნდება, რომ მოყვე, მიდი და მოყევი შენი ათასი და კიდევ ერთი ამბავი. ისინიც დინჯად მოგისმენენ, არ გაგაწყვეტინებენ, მერე თავსაც დაგიკრავენ და, საბოლოოდ, კი არც არაფერს შეცვლიან. შენ ისევ ის იქნები, ვინც ყოველთვის იყავი, ხარ. ჰო და აქაურობის კიდევ ერთი თავისებურება ისაა, აი, იმ ფაცხაში რომ დაჯდები, უფლის სადიდებელს იტყვი და მწარეზე მწარე არაყს გადაკრავ, უცებ მიხვდები, ეს იმის გაგრძელებაა, რაც შარშან იყო. თითქოს, წელიც არ გასულიყოს და ეს ყველაფერი გუშინ ყოფილიყოს. თითქოს, გუშინ ვუსხედით ასევე, ამავე სუფრას, ვკამათობდით რაღაც სრულიად არასაკამათო საკითხზე და ისე მოურიდებლად ვიცინოდით, რომ ჩვენი ჟრიამული მრავალძალსაც კი სწვდებოდა.

ჰოდა, იმის თქმა მინდა, რომ ეს ყველაფერი ჩემია და მე კი მისი… ვერც მე ვუცხოვდები მისგან და არც ის გამირბის. ვართ ასე სიამტკბილობაში და ერთგვარ კომუნასაც კი ვქმნით, წარმოვადგენთ. კომუნას, რომელსაც მრავალი საერთო გრძელი საღამო და დაუსრულებელი საუბარი აქვს. საუბარი წარსულზე, აწყმყოსა და მომავალზე. ჰო, და კიდევ იმათზე ვინც იყო, არის და იქნება… ამინდზე იშვიათად ვსაუბრობთ. ვარსკვლავებით მოჭედილ ცაზეც. თუმცა, თუ გაწვიმდა მტრისას. მოაღებს პირს და მთელი კვირაც კი წვიმს ხოლმე. მოადიდებს რიონსა თუ სხვა, მეტად მცირე მდინარეებს და მიაქვს რაც გზად შეხვდება, ხიდი თუ სახლი… ამინდზე მაინც არ ვსაუბრობთ. იქ გასატარებელი ორი კვირა იმდენად ცოტა და ძვირფასია, რომ ამად არ ღირს. არ ღირს ტალახზე სასაუბროდ… ტალახი კიდევ ისეთი იცის, იცოცხლე… იქაურობა სულ თიხნარია და ერთი თუ აიზილა, ისეთი ხდება, იქიდან ადამსაც გამოძერწავ, ევადაც და კიდევ ბევრ სხვასაც. მოკლედ, ესაა ჩემი სოფელი. ჩემში არსებული სოფელი… და მიხარია, რომ ეს ასეა, რადგან ძნელია უსოფლოდ, უფესვოდ და უნიადაგოდ…

ცოტაც და დაიწყება სასწავლო წელი, რომლისთვისაც საგანგებოდ ემზადება მოსწავლე, მშობელი თუ მასწავლებელი. ამ პროცესს ყველაზე მეტი მღელვარება და ფორიაქი კი პირველკლასელთათვის მოაქვს. მათი წარმოდგენები სკოლასთან დაკავშირებით ხშირად ისეთი არ აღმოჩნდება ხოლმე, როგორიც ჰგონიათ. მათ ხომ არასდროს უნახავთ, რა ხდება გაკვეთილზე; ვერ აცნობიერებენ, რა ევალებათ, ჯერ კიდევ ვერ ითავისებენ საკუთარ პასუხისმგებლობებს. ისინი ვერც კი ხვდებიან, რა რთული იქნება, სრული 35 წუთი  დაუთმონ ისეთ გაკვეთილებს, რომელიც მათთვის  ზოგჯერ არც თუ ისე საინტერესო შეიძლება აღმოჩნდეს. თან, თუ გავითვალისწინებთ, რომ ამის გაკეთება დღეში 4-5-ჯერ მოუწევთ, ეს უფრო მეტ სირთულეს აჩენს.

ზოგჯერ ბავშვებზე მეტად მშობლები ღელავენ, რაც იმაში გამოიხატება, რომ ყოველი დღის ბოლოს, ბავშვის წასაყვანად სკოლის კართან მდგომნი მოუთმენლად ელოდებიან, როდის დაასრულებს მასწავლებელი დღის მიმოხილვას, რომ მაშინვე კითხვები მიაგებონ: „რა ქნა დღეს ჩემმა შვილმა?  როგორ იქცეოდა? ხომ არ შეგაწუხათ? იაქტიურა? კლასელებთან უთანხმოება ხომ არ მოსვლია?“ და ა.შ.

დაბოლოს, გამოგიტყდებით, რომ ამ ორზე მეტად ემოციისგან მასწავლებელი ფუთფუთებს. ვისაც პირველი კლასი ჰყოლია, დამეთანხმება, რომ მიუხედავად გამოცდილებისა, დამრიგებელი ყოველთვის ისე ღელავს და განიცდის ამ დღეს, როგორც სულ პირველად ჩატარებულ გაკვეთილს. რატომ? ამის მიზეზი ბევრია, თუმცა იმის გაცნობიერება, რომ ამ პატარებს  სკოლისა და სწავლების ავან-ჩავანის არაფერი გაეგებათ, ცოტა არ იყოს გაბნევს, გაშინებს, მაგრამ გარკვეულ აზარტსაც ბადებს. იმაზე ფიქრიც კი, რომ შენ ხარ ის ერთადერთი, ვინც ამაზე უნდა იზრუნოს, უკვე უდიდესი პასუხისმგებლობაა. უმნიშვნელოვანესი კი ის არის, რომ მათ ეს ყველაფერი იმდენად უმტკივნეულოდ, თამაშ-თამაშითა და პოზიტიური გარემოს შექმნით უნდა გადაალახვინო, რომ ვერც კი მიხვდნენ, რაოდენ რთულია მათი ძვირფასი თავისუფალი დრო შენ დაგითმონ, მოგისმინონ, დაისწავლონ, შეასრულონ და ა.შ.

ამ ყველაფრის უკეთ წარმართვისთვის კი მნიშვნელოვანია გარკვეული წესების შემოღება, რომლებიც მოსწავლეებს სახალისოდ უნდა მივაწოდოთ, გაავააზრებინოთ, შემდეგ კი ჩვევაში ჩამოვუყალიბოთ.

საკლასო ქცევის წესებს მასწავლებლები სწავლის დაწყების დღეს ვქმნით და ვაღიაროთ, რომ ის დიდ დახმარებას გვიწევს კლასის მართვისას. მათი შედგენისას რამდენიმე რეკომენდაციასაც ვითვალისწინებთ. მაგალითად:

• წესები უნდა მოვარგოთ კლასის საჭიროებებსა და სპეციფიკას;
• უნდა შევქმნათ მოსწავლეების ინიციატივითა და მათი დახმარებით;
• არ უნდა აღემატებოდეს 5-6 წესს;
• უნდა იყოს დადებითი შინაარსის მატარებელი, რაც მოსწავლეს დადებითი ქცევისკენ უბიძგებს;
• არ უნდა შეიცავდეს აკრძალვას, უარყოფით ფორმებს და ა.შ.

ეს ყველაფერი ბევრად მარტივია, თუ მოსწავლემ წერა-კითხვა იცის, თუმცა პორველკლასელებთან საქმე ცოტა უფრო რთულად გვაქვს. მათ წარმოდგენა არ აქვთ, რა არის წესები, რის მაქნისი არიან ისინი და რა მოჰყვება მათ შეუსრულებლობას. მოსწავლეთა ინიციატივასა და დახმარებაზე კი, რა თქმა უნდა, ლაპარაკიც ზედმეტია. ამიტომ მათთვის შეგიძლიათ შექმნათ თქვენთვის სასურველი ხატულა, რომელიც გარკვეული შინაარსის მატარებელი იქნება, ამობეჭდოთ და  მოსწავლეთა გაცნობის შემდეგ, მათთან ერთად განიხილოთ თითოეული. დაუსვით კითხვები: რა არის გამოსახული ფურცელზე? რაზე გვესაუბრება იგი? დაგვეხმარება თუ არა სწავლაში?  და ა.შ. ეცადეთ მიიყვანოთ  თქვენთვის სასურველ პასუხამდე. ისაუბრეთ ამ ქცევის გაუთვალისწინებლობის შედეგებზეც.

განხილვის შემდეგ  შეგიძლიათ ეს ფურცლები დაურიგოთ მოსწავლეებს და სთხოვოთ გააფერადონ სურვილისამებრ. ამით მათ უკეთ დამახსოვრებაზეც იზრუნებთ (კეთებით სწავლა) და ნატიფი მოტორიკის განვითარებასაც შეუწყობთ ხელს. როცა დაასრულებენ, აუცილებლად გამოაკარით ისე, რომ მოაქციოთ მათი მხედველობის არეში, რათა ხშირად შეხედონ და შეამჩნიონ. დარღვევის შემთხვევაში შეახსენეთ შეთანხმება და ასევე ის, რომ  ეს მათი გაფერადებულია და პატივი სცენ საკუთარ  შრომასა და დახარჯულ დროს.  კვლავ ისაუბრეთ შედეგებზე, რას გამოიწვევს ამ წესის შეუსრულებლობა (მაგ. საგაკვეთილო პროცესის ჩაშლას, ხმაურს, მასწავლებლისთვის და კლასელისთვის ხელის შეშლას და ა.შ). რას ვიზამთ?! ამ ასაკის მოსწავლეებში ამის გამეორება მოგვიწევს მანამდე, სანამ ეს მათ ჩვევად არ ჩამოუყალიბდებათ.

ქვემოთ წარმოგიდგენთ ქცევის რამდენიმე წესს. საჭიროების შემთხვევაში, თქვენც შეგიძლიათ საჭიროებისამებრ ამოკრიბოთ, შეცვალოთ და მოარგოთ თქვენს ინტერესებს. ამოსაბეჭდი მზა რესურსი კი შეგიძლიათ იხილოთ აქ ამოსაბეჭდი ვერსია.

1. მივესალმოთ ერთმანეთს!

2. საგაკვეთილო პროცესის დროს დავიცვათ სიჩუმე!

2. კარგად მოვუსმინოთ მასწავლებლებს და მეგობრებს!

4. თუ რაიმეს თქმა გვსურს, ხელი ავიწიოთ!

5. გავუფრთხილდეთ, როგორც საკუთარ, ასევე სხვის ნივთებს!
6. გავუნაწილოთ მეგობარს!
7. მეგობრის დასახმარებლად მუდამ მზად ვიყოთ!

5. ვიზრუნოთ საკლასო ოთახის სისუფთავეზე!

9. უთანხმოება მშვიდად გავარკვიოთ, ან დასახმარებლად მივმართოთ მასწავლებელს!

დამდეგი სასწავლო წლიდან საქართველოს ყველა საჯარო სკოლაში ამოქმედდება ახალი საგანმანათლებლო პროექტი: აშშ საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) საბაზისო განათლების ოთხწლიანი პროგრამა, რომლის მიზანიც მოსწავლეზე ორიენტირებული სწავლების ხელშეწყობაა. პროგრამა მოიცავს ოთხ მიმართულებას; ესენია: მოსწავლეებში წიგნიერების, მათემატიკური აზროვნების, პრობლემის გადაჭრისა და კრიტიკული აზროვნების უნარების განვითარება. USAID საბაზისო განათლების პროგრამა ეფუძნება თანამედროვე პედაგოგიკას და მოქნილი, დინამიკური ფორმა აქვს. საქართველოში აქამდე განხორციელებული მსგავსი პროექტებისგან მას გამოარჩევს ახლებური დიზაინი, რომელიც შეივსო და უფრო მომცველი გახდა: პროგრამის ფარგლებში პირისპირ და ონლაინ ჩატარებული ტრენინგები, ქოუჩინგის სესიები, პროფესიული განვითარებისთვის საჭირო მრავალფეროვანი რესურსები და აქტივობები მორგებული იქნება საქართველოს როგორც ქართულენოვან, ისე არაქართულენოვან საჯარო სკოლებზე და დაწყებითი საფეხურის ყველა მასწავლებლისა და დირექტორისთვის იქნება ხელმისაწვდომი.

„პროგრამა მასშტაბური და მრავალწახნაგოვანია“, ამბობს აშშ საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს პროექტის მართვის სპეციალისტი მედეა კაკაჩია,  „თუ გაეცნობით პროგრამის მიზნებსა და ამოცანებს, ცხადი გახდება, რომ სხვაგვარად არც შეიძლება იყოს. ზოგადად, პროგრამის მიზანი შეიძლება შემდეგნაირად ჩამოვაყალიბოთ: ესაა ახალი სკოლის მოდელის დანერგვისა და ზოგადად, ქვეყანაში მიმდინარე განათლების რეფორმის მხარდაჭერა მასწავლებელთა და სკოლის ადმინისტრატორთა პროფესიული განვითარების ძლიერი ინსტიტუციების ჩამოყალიბების ხელშეწყობის გზით“.  პროგრამას პარტნიორობას გაუწევს და მის განხორციელებაში წვლილს შეიტანს საქართველოს რვა უნივერსიტეტი და ორი არასამთავრობო ორგანიზაცია.

უნივერსიტეტების შესაძლებლობების გაძლიერება

USAID საბაზისო განათლების პროგრამამ საგრანტო ხელშეკრულებები გააფორმა რვა ქართულ უნივერსიტეტთან, რომლებიც მასწავლებელთა მოსამზადებელ და პროფესიული განვითარების პროგრამებს შექმნის და დაამუშავებს. ამ პროცესში ჩართულ ტრენერებსა და პროფესორ-მასწავლებლებს ქართველი თუ უცხოელი განათლების სპეციალისტები ნაირგვარ ექსპერტულ მხარდაჭერას შესთავაზებენ. პარტნიორ უნივერსიტეტებში მომზადდება ტრენერთა გუნდები, რომლებიც ადამიანური რესურსების ძლიერ ბაზად ჩამოყალიბდება. ეს უნივერსიტეტები სკოლებს ტრენინგებსა და ვებინარებს ჩაუტარებენ, ქოუჩინგს გაუწევენ სკოლის დირექტორებსა და ლიდერ მასწავლებლებს, დაეხმარებიან მათ სკოლის ბაზაზე პროფესიული განვითარების პროცესის ჩამოყალიბებასა და წარმართვაში. „პროგრამაში მონაწილეობა ამაღლებს პარტნიორი ინსტიტუციების ხარისხის სტანდარტს, ასევე, ამ გზით ისინი უფრო  აქტიურად მონაწილეობენ განათლების სისტემის განვითარებაში“, ამბობს USAID საბაზისო განათლების პროგრამის ხელმძღვანელი ნენსი პარკი.

ეთნიკური უმცირესობების განათლება

პროგრამის პარტნიორია სამოქალაქო ინტეგრაციისა და ეროვნებათშორისი ურთიერთობების ცენტრი, რომელიც აქტიურ მუშაობას გასწევს, რათა ახალი სკოლის მოდელი დაინერგოს საქართველოს იმ სკოლებში, სადაც სწავლება ეროვნული უმცირესობების ენებზე მიმდინარეობს. კერძოდ, ცენტრი იზრუნებს, რომ სასწავლო ერთეულები და საგანმანათლებლო რესურსები მისაწვდომი იყოს აზერბაიჯანულ და სომხურ ენებზე, ჩაატარებს ტრენინგებს იმ მასწავლებლებისა და დირექტორებისთვის, რომელთა მშობლიური ენა არ არის ქართული. ასევე, ცენტრი იზრუნებს, რომ აზერბაიჯანული და სომხური სკოლების დაწყებითი საფეხურის მასწავლებლები დაეუფლონ ეფექტიანი სწავლების თანამედროვე მიდგომებს, რაც მათ მოსწავლეებს უეჭველად გაუუმჯობესებს აკადემიურ მოსწრებას. ცენტრის ტრენერების დახმარებით 1200-ზე მეტი მასწავლებელი ჩაერთვება პროფესიული განვითარების სხვადასხვა აქტივობაში და ისარგებლებს მრავალფეროვანი სასწავლო რესურსით.

ინკლუზიური განათლება

პროგრამის პარტნიორია არასამთავრობო ორგანიზაცია „ბავშვი, ოჯახი, საზოგადოება“, რომელიც დაამუშავებს კითხვისა და მათემატიკის აქტივობებს I-VI კლასების სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლეებისთვის ქართულ, სომხურ და აზერბაიჯანულ ენებზე. ამ ორგანიზაციის წარმომადგენლები პროგრამის თანამშრომელი სპეციალისტების დახმარებით დაამუშავებენ ახალი სკოლის მოდელის სასწავლო ერთეულებსა და რესურსებს, მოარგებენ მათ მოსწავლეთა სპეციალურ საგანმანათლებლო საჭიროებებს, რის შედეგადაც ყველა მოსწავლეს შეეძლება, უფრო სრულფასოვნად ჩაერთოს გაკვეთილებსა და სხვა სასკოლო აქტივობებში.

საგანმანათლებლო პორტალი

პორტალზე თავმოყრილი იქნება პროექტის ფარგლებში შექმნილი ყველა საგანმანათლებლო რესურსი ქართულ, აზერბაიჯანულ და სომხურ ენებზე. პორტალი ხელმისაწვდომი იქნება ყველასთვის, ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე, ონლაინ თუ ოფლაინ ფორმატში, მათ შორის, მობილური აპლიკაციის მეშვეობითაც.