კვირა, მაისი 3, 2026
3 მაისი, კვირა, 2026

ბედნიერების სურნელი – “35 კილო იმედი”

0

ბედნიერება ისეთი საიდუმლოა, რომელსაც ყველა თავისებურად ხსნის და განიცდის, ბავშვებისთვის კი ის სუნთქვასავით ბუნებრივია. ისინი, ერთი შეხედვით, ყოვლად უბადრუკ ვითარებაშიც კი იწვევენ ბედნიერების განცდას, თანდაყოლილი მაგიური უნარების წყალობით უცნაურ, მიმზიდველ და სურნელოვან ფერებად გარდაქმნიან ყოველგვარ უფერულობას. ამიტომ ყველა ბავშვი სენტ-ეგზიუპერის პატარა უფლისწულივითაა, რეალურ საგანთა მიღმა მათი არსის შემგრძნები და დამნახველი. სიტყვიერად ყოველთვის ვერ გამოთქვამენ სიბნელის მიღმა დანახულ სინათლეს, მაგრამ თვალს მაინც ვერ აშორებენ, რადგან ინტუიციურად გრძნობენ, რომ სინათლის წყაროდან, თუნდაც მბჟუტავიდან, იბადება მშვენიერება, სიკეთე და სიყვარული. ყველა ბავშვი პოეტივით აზროვნებს, რეალურსა და ირაციონალურს ერთიან სივრცეში გაიაზრებს, მეტაფიზიკურს ეხება, ამიტომაც ეჩვენებათ დიდებს ისინი ხშირად ასეთი უცხოებად და იდუმალებად. მერე კი რაღაც ხდება, იზრდებიან და კარგავენ სამყაროს, ბუნების, მოვლენებისა და ადამიანების უშუალო აღქმის უნარს და ამით მოგვრილ სიხარულს.

ამგვარ ფიქრებს ყოველთვის აღძრავს კარგი საბავშვო ლიტერატურა, ისეთი, დიდებიც და პატარებიც თანაბარი ვნებითა და გატაცებით რომ კითხულობენ. ამგვარი წიგნია თანამედროვე ფრანგი მწერლის ანა გავალდას „35 კილო იმედი“. სათაურად გამოტანილი მეტაფორის ავტორი მთავარი პერსონაჟია – 13 წლის ბიჭი, რომელიც საკუთარ შეგრძნებებზე, იმედსა და უიმედობაზე გვიყვება. მას სკოლა სძულს, როგორც რაღაც ჩარჩო, რომელიც თავისუფლებას უზღუდავს, მაგრამ უყვარს სამყარო და ადამიანები. ამ რომანში მწერალი საოცარი სიზუსტით, სიცხადით და უბრალოებით ხატავს ყმაწვილის შინაგან სამყაროს, სინათლითა და რწმენით გაჟღენთილს.

ერთი შეხედვით, ეს პატარა ბიჭი საძაგელი და სულელია, სხვაგვარად როგორ უნდა შეფასდეს კლასში მისი ორჯერ დარჩენა, ბატიფეხურით წერა, ფიზიკური თუ გონებრივი უგერგილობა, მაგრამ ის პოეტივით მგრძნობიარეა, რადგან შეუძლია, ასე გამოთქვას თავისი საფიქრალი: „შემოვდივარ თუ არა ამ ვიწრო, ნესტიან მიწურში, ნესტოებს, რაც შემიძლია ვბერავ, რომ კარგად შევიგრძნო ბედნიერების სურნელი. ეს არის ნარჩენების, ცხიმის, ელექტრორადიატორის, რკინის შესადუღებლის, ხის წებოს, თუთუნის და სხვა ათასი რამის სუნი. მაგიჟებს ეს სურნელი. საკუთარ თავს პირობა მივეცი, რომ ოდესმე ლაბორანტი გავხდები და ახალ სუნამოს გამოვიგონებ, რომელსაც „ფარდულის წყალს“ დავარქმევ. ყოველთვის დავყნოსავ, როცა პრობლემები მექნება“, – ან კოლეჯის უცნობ დირექტორს მისწეროს: „მე ვფიქრობ, რომ ცხოვრებაში ქულები არაფერს ნიშნავს. არსებობს კიდევ მოტივაცია. ძალიან მინდა, გრანშამში მოვხვდე, რადგან, ჩემი აზრით, მანდ ვიქნები ყველაზე ბედნიერი. არც დიდი ვარ და არც მოსული. მხოლოდ 35 კილო იმედს ვიწონი“.

ამას ვერ გრძნობენ გრეგუარის მშობლები, რომლებიც თავიანთი უსიყვარულობით, გამუდმებული კამათით, საღამოობით საოჯახო „კონცერტებით“, დაბრკოლებებად ქცეულან ბავშვის განვითარების გზაზე, რადგან ვერ მიმხვდარან, რა უნდა არაფრის მაქნის და ჯიუტ შვილს, რის უნარი და რა მისწრაფება აქვს. არადა, როგორ უხარია გრეგუარს, როცა მათი მხრიდან ყურადღებას იგრძნობს ხოლმე: „ვგრძნობდი, რომ ჩემი მშობლები ჩემი ამბებით დაინტერესდნენ და ეს უდიდეს სიამოვნებას მანიჭებდა“.

გრეგუარი ზარმაცი მოსწავლეა, მაგრამ ხელმარჯვე ოსტატი. უყვარს საკუთარი ხელით რაღაცების გამოთლა, შეკეთება, დაშლა და აწყობა. მას მიუხარია ბაბუის ფარდულში. მხოლოდ ბაბუის რჩევა-დარიგებები აღწევს მის გულსა და გონებაში, რადგან გრძნობს, რომ ბაბუას მისი სჯერა: „გაცილებით ადვილია, უბედური იყო, ვიდრე ყველაფერი იღონო ბედნიერების მისაღწევად“; „მთავარია ბედნიერი იყო, ამისთვის ყველაფერი უნდა გააკეთო!“

ბოლოს და ბოლოს, დიდი მცდელობის შემდეგ, პატარა გრეგუარი სასურველ კოლეჯში ხვდება და საკუთარ თავს პოულობს. ის გადალახავს დიდების მიერ უნებურად დაგებულ მახეებსა და დაბრკოლებებს. ავადმყოფ ბაბუაზე ფიქრი, მისი სიკვდილის მოლოდინის შიში მასში საოცარ ძალას ბადებს, თითქოს საგანთა და მოვლენათა მიღმა გადაახედებს, ბუნებასთან უფრო მეტი სიახლოვის წყურვილს აღუძრავს: „ყოველ საღამოს, გაკვეთილების შემდეგ, მისაღებში ტელევიზორის ყურების ნაცვლად, სასეირნოდ გავდიოდი. მოვლილი მქონდა ახლომახლო სოფლები, ტყეები და მინდვრები“.

გრეგუარს უსაზღვრო წარმოსახვა აქვს. ამას მოწმობს მისი უნარი, სიტყვები რწმენის ძალით ისეთი ენერგიით დამუხტოს, რომ ფიზიკური ძალა მიანიჭოს. მწერალს სწორედ ამისი სჯერა, თაობათა შორის გულწრფელი ურთიერთობისას დაბადებული სიყვარულისა. გრეგუარი ჯერ გამოცდაზე, თავის გვერდით, „ხედავს“ ბაბუას, რომელიც შთააგონებს, რომ შეუძლია გასასწორებელ ტექსტში შეცდომების პოვნა. საოცარია, ბაბუის სიყვარულით როგორ გადალახავს ბიჭი მატერიალური სამყაროს კანონებს. ბაბუა უხილავად უკარნახებს, ამ დროს კი, რეალურ დროში, ის საავადმყოფოში კომაშია, მაგრამ გრეგუარი მას ახლოს შეიგრძნობს და მისი ტკბილი და თბილი ხმაც ჩაესმის: „წარმოიდგინე, რომ სიტყვების პატრული ხარ. სანამ თავის ადგილს მიუჩენ, ყველა სიტყვას საბუთები უნდა მოსთხოვო: ჰეი, თქვენ მანდ, რა გქვიათ? ზედსართავი სახელი. ვისთან ერთად მგზავრობ, ჩემო ბიჭო? ძაღლებთან ერთად. კეთილი. ამ შემთხვევაში თქვენ რისი გაკეთება მოგიწევთ? მრავლობითი რიცხვის ნიშნის მიმატება. მშვენიერია, მართალი ბრძანდებით. განაგრძეთ მოძრაობა“. ბაბუაზე ფიქრი მას გასაოცარ ძალას მატებს, უნდა, ყველაფერი მას მიუძღვნას და ეს ისეთ ძალას აძლევს, ვერანაირი გასასწორებელი ტექსტი თუ ამოცანა ვეღარ შეაშინებს. გრეგუარის სუფთა და გულწრფელი ფიქრები მკითხველსაც აჯერებს სიტყვის ძალასა და მაგიაში. სეირნობისას ის ასე ფიქრობს: „ეს ყველაფერი შენთვის მინდა, ბაბუა ლეონ. ისუნთქე, სუფთა ჰაერი ისუნთქე! შეიგრძენი მიწისა და ნისლის სუნი. მეც აქა ვარ. მე ვიქნები შენი ფილტვები, სუნთქვა და გული. ნება მომეცი, შენთვის ყველაფერი გავაკეთო და მიიღე ჩემგან ეს ძღვენი“. მას ისეთი შეგრძნება აქვს, თითქოს ბაბუას შორიდან, დისტანციურად უტარებს ხელოვნურ სუნთქვას. ეს უბრალო, მაგრამ სიყვარულით დამუხტული სიტყვები მართლაც ჯადოსნურ ენერგიას გამოასხივებენ და მომაკვდავ ბაბუას ფეხზე წამოაყენებენ. ბოლო ეპიზოდში მწერალი ხატავს, როგორ გამოიძახებენ გრეგუარს, სკოლის შემოსასვლელში ვიღაც გელოდებაო და სახტად დარჩება, როდესაც ეტლში მჯდომ მოღიმარ ბაბუას დაინახავს.

მწერლის სათქმელიც ეს არის. სიყვარულის ნაკლებობაა ყოველგვარი უსიამოვნების მიზეზი. სიყვარულის ნაკლებობა სიძულვილსა და გაუცხოებას შობს. სიყვარული სინათლესავითაა, სადაც შეაღწევს, ყოველივეს სითბოთი და იმედით ავსებს. ოღონდ ადამიანები უნდა მიხვდნენ, რას მოაკლეს სიყვარული.

მკითხველსაც სჯერა, გაიზრდება ეს ბიჭი და გაიზრდება მისი იმედებიც.

ამიტომაც იყო, რომ მაცხოვარი, ბავშვებს მიბაძეთო, უქადაგებდა დიდებს. ყოვლის უარმყოფელი ნიცშეც ადამიანური განვითარების უმაღლეს საფეხურად „ბავშვად ქცევას“ მიიჩნევდა. მისი აზრით, ადამიანს უნდა გაევლო გზა ჯერ აქლემობისა: შენ მოვალე ხარ, -შემდეგ ლომობისა: მე მსურს, – და მხოლოდ ამის შემდეგ, გათავისუფლებული ყოველგვარი მოვალეობისა და სურვილისაგან, შეძლებდა სამყაროს ჭეშმარიტ შემეცნებას.

ამაზე ფიქრისას, შეუძლებელია, არ მოგვაგონდეს გიორგი ლეონიძის შესანიშნავი სტრიქონები: „რა საჭიროა ლექსისთვის ტაში, /ყველა ხევსური, ვიცი, დანტეა, /ვიცი, ბეღურას პატარა ფრთაში /დაკვესებული ცეცხლი ანთია“. ბავშვების გულიც ასეთივეა, ბუნებრივად ნაპერწკლიანი, მსგავსად უტყვი ქვებისა, რომლებიც უამრავ საიდუმლოს მალავენ. ამ საიდუმლოს გასაღები კი აქვს ყოველ ბავშვს, რომელიც ამ ჯადოსნურ სამყაროში მაშინ შეაბიჯებს, როცა მოესურვება, მხოლოდ დიდები ვეღარ ეტევიან იმ კარში, რომელსაც ადამიანი სხვა, უხილავ, პოეტურ განზომილებაში შეჰყავს, ამიტომაც ემსგავსებიან პოეტები ბავშვებს.

რომანის მთარგმნელი სოფია ბარშოვა ზედმიწევნით გრძნობს მოზარდის მეტყველების რიტმსა და ინტონაციას, ამიტომაც თარგმანში არ არის დაკარგული ბავშვური გულწრფელობა, სისადავე და ბუნებრიობა. გამომცემელი კი „წიგნები ბათუმშია“, რომლის ანგარიშზე არაერთი შესანიშნავი საბავშვო წიგნის თარგმანია.

ჟურნალ “მასწავლებლის” 2022 წლის მეექვსე ნომერი გამოიცა!

0

მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრი საინტერესო პორტალს ამზადებს – „განათლების ელექტრონულ სახლს“.

პორტალი იმით არის განსაკუთრებული, რომ აქ თავს მოიყრის ყველა ის საგანმანათლებლო რესურსი, რაც კი მასწავლებელს, სკოლის ადმინისტრაციას, მოსწავლეს ან მშობელს სჭირდება, ამიტომ პორტალზე ოთხი ძირითადი სკოლაა: დირექტორის, მასწავლებლის, მოსწავლისა და მშობლის. ოთხივე მათგანი თავისი სპეციფიკის შესაბამის ქვემენიუებად იშლება.

თითოეულ სკოლას აქვს რამდენიმე ძირითადი ფანჯარა: საკითხავი მასალა, ვიდეორესურსი, სავარჯიშო, ვებინარი, პრეზენტაცია და სხვ.

მნიშვნელოვანი ფანჯარაა გამჭოლი კომპეტენციები, რომელიც დემოკრატიულ კულტურას, ციფრულ მოქალაქეობას, მდგრად განვითარებას, წიგნიერებას მოიცავს.

მთავარ გვერდზე გამოტანილია მარეგულირებელი დოკუმენტები, რომლებიც განათლებას უკავშირდება, განათლების კვლევის ცენტრი, სადაც თავს მოიყრის კვლევები განათლების საკითხებზე და იმ რესურსების ჩამონათვალი, რომლებსაც უკვე ელექტრონულად თუ ნაბეჭდი სახით გამოსცემს მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრი.

პორტალს ექნება ინგლისურ- და აფხაზურენოვანი ვერსიები, სოციალურ ქსელში გაზიარდება და ფეისბუკზე დაუკავშირდება მასწავლებლის სახლს. ექნება თავისი იუთუბ არხიც.

რესურსების მრავალფეროვნებასთან ერთად, პორტალი სერვისებსაც გვთავაზობს, მაგალითად, სხვადასხვა ტიპის ტრენინგების ჩატარების შესაძლებლობას გვაძლევს. მათ შორისაა თვითრეგულირებადი ტრენინგებიც, რომლებიც MOODLE–ის ან ედექსის ბაზაზე განხორციელდება. ამავე ბაზაზე შესაძლებელი იქნება ფორუმ–დისკუსიების გამართვა, რაც პორტალს დინამიკურს და ინტერაქციულს გახდის.

პორტალს დაუკავშირდება მასწავლებლის პორტფოლიო. ავტორიზაცია-რეგისტრაციის გავლის შემდეგ მასწავლებელს გაეხსნება პირადი გვერდი, რომელზეც ასახული იქნება მონაცემები მისი პროფესიული განვითარებისა და კარიერული წინსვლის შესახებ, უკვე განხორციელებული და სამომავლოდ დაგეგმილი აქტივობები.

 გარდა საერთო სივრცეში თავმოყრილი რესურსების ხიბლისა, პორტალი მიმზიდველია მენიუს სიმარტივით, დინამიკურობითა და ინტერაქციულობით. ის არ არის მხოლოდ რესურსების საცავი ან ბიბლიოთეკა; ის რეფლექსიისა და უკუკავშირის საშუალებასაც იძლევა, რადგან ფორუმ-დისკუსიის, ონლაინ კონსულტაციის, პირდაპირი ვებინარებისა და ტრენინგების ფუნქციებიც აქვს.

პორტალი 2023 წლის იანვრიდან ამუშავდება სატესტო რეჟიმში და გვჯერა, სასკოლო საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვან სივრცედ  იქცევა.

მთავარი რედაქტორი – ნატო ინგოროყვა

რედაქტორები: მანანა ბოჭორიშვილი, ნანა მაჭავარიანი, ირმა ტაველიძე, ქეთევან  ნიკოლეშვილი

დიზაინერი– ბესიკ დანელია

მხატვარ-ილუსტრატორი – მამუკა ტყეშელაშვილი

ნომრის ავტორები:  მაია ფირჩხაძე,  მანანა ბოჭრიშვილი, მაია მენაბდე,  ლელა კოტორაშვილი, მაია ჯალაიშვილი, ქეთევან კობალაძე, ნინო ლომიძე, ინა იმედაშვილი, გურამ მეგრელიშილი,  თინათინ ზარდიაშილი, ლევან ალფაიძე, ცირა ბარბაქაძე, თამთა კობახიძე, ირმა კახურაშვილი,  ნასტასია არაბული, ირმა ტაველიძე, შორენა ტყეშელაშვილი, დიანა ანფიმიადი

ნომრის წაკითხვა და ჩამოწერა, შესაძლებელია ბმულიდან :

ჟურნალი “მასწავლებელი” #6

ხეშავიან გორა

0

– ნიკო პაპა, აი, იმ გორას რა ჰქვია?

– რომელსა, აბა, შვილო?

– აგერ, პირდაპირ რომ მოსჩანს, ვენახებს გადაღმა.

– მაგას ხეშავიან გორას ეძახიან.

– შავი ხეები იზრდება?

– ხეშავა.

– ეკლიანია?

– არა, წვრილ შავ ნაყოფს ისხამს.

– ეტყობა, ჯერ მარტო იმ ერთ ხეზე დამწიფებულა, შაშვები რომ სულ იქ სხდებიან.

– არა, მანდ კუნელი დგას. საიდანღაც ამოსულა ბეჩავი. მთელ გორაზე ეგ ერთია მხოლოდ.

– ისე, რა უცნაურია სამყარო, არა? ამდენ ხეს ზრდი, ბარემ ისეთი ნაყოფი გამოასხი, ჩიტს რომ მაინც გამოადგეს.

– არა, შვილო, არა. ეგ მაგით თავს იცავს.

– თავს იცავს?

– ჰო, ისეთი მწარე ნაყოფი აქვს, ზარავანდივით, ვერ შეჭამ. უმალვე გულისრევას დაგაწყებინებს. ამიტომ არც კაცი ეკარება და არც ფრინველ-საქონი.

– აბა, ეგ რა თავის დაცვაა, ეკალი მაინც გამოესხა კუნელივით. მაგას უფრო ადვილად არ მოსჭრის კაცი?

– ვერც მაგაში დაგეთანხმები. სიცოცხლის გასაგრძელებლად ნაყოფი უნდა აღმოცენდეს. ხმალს განა სადამდე იქნევ? ერთხელაც იქნება, ან მარჯვენა დაგეღლება, ან ხმალი გიმტყუვნებს ვადაში, ანამც შენზე ძლიერს შეხვდები და დაგჯაბნის. მაგრამ ამით სიცოცხლე არ დამთავრდება, თუ შვილი მოგესწრო. ხეებიც ასე არიან. ხეშავასა და კუნელს შორის მხოლოდ ის სხვაობაა, რომ ხეშავა თავის ნაყოფს არავის აკარებს, რომ თესლი იქვე ჩამოცვივდეს და იქვე აღმოცენდეს, კუნელი კი თავისი ტკბილი ნაყოფით ცხრა მთის იქიდანაც იზიდავს ფრინველს და უშურველად სთავაზობს. ჩიტებიც მოფრინავენ, მიფრინავენ და მთელ ქვეყანას ჰფენენ კუნელის თესლს. ამიტომ არის, რომ რომელ გორაზეც არ უნდა ახვიდე, აუცილებლად ნახავ ერთი-ორ კუნელს.

– …

– გაგაკვირვე, პაპაის კაცო? ეგრეა, ეგრე. აი, რომელი სჯობია, მაგას კი ვერ გეტყვი. ეგ ხეშავიან გორა მარტო აქაურებმა ვუწყით, ჩვენც კი არ ვიხედებით იქით, თუ შემთხვევით ცხვარი ან ძროხა არ გაიბნა. სად რომელი კუნელი დგას, ის კი თითქმის ყველამ იცის. მწიფობის ჟამს დიდი ქომაგია მშიერი მწყემსისთვის, გოგო-ბიჭებიც ხშირად აკითხავენ სოფლიდან.

– დამაფიქრე, პაპაჩემო… ნეტავი მაგას რა ჰქვია? ეროვნული თვითმყოფადობა?

– აბა, რა გითხრა, გინდა ეროვნული დაარქვი და გინდა ხე-ტყეური. მე რაც ვიცოდი, ის გითხარი.

ერთი აქტივობა მოსწავლის თვითშეფასების ასამაღლებლად

0

მოდი, შევავსოთ ჩვენი „თვითშეფასების ვედრო“

 ბავშვებისთვის თვითშეფასება საკრალური და უაღრესად მნიშვნელოვანი რამაა. ადეკვატურ, მაღალ თვითშეფასებაზეა დამოკიდებული არა მხოლოდ სასკოლო წარმატებები, არამედ მომავალი ცხოვრებაც.

მოსწავლეთა პრობლემების ყველაზე გავრცელებული მიზეზი სწორედ დაბალი თვითშეფასებაა. მათ უჭირთ საკუთარი თავის პოვნა და მიღება, სხვებისგან გამოცალკევება და განსხვავებულ ინდივიდად აღქმა. ზრდასრულებისთვის თითქოს მარტივია იმის გააზრება, რომ ჩვენ ყველანი სხვადასხვანაირები, ნიჭიერები და საინტერესოები ვართ, რომ ინდივიდუალური მისწრაფებები და ხასიათი, ინდივიდუალური წარმატებები თუ წარუმატებლობები გვხდის უნიკალურებს.

მოსწავლეს ამის აღქმა უჭირს. ის ხშირად ადარებს საკუთარ თავს კლასელს ან მეგობარს, რაც იწვევს ეჭვებს, საკუთარი ძალისა და უნარების უარყოფითად შეფასებას; არ მოსწონს, როგორ გამოიყურება, რა აცვია, სად ცხოვრობს, როგორი მშობლები ჰყავს. საბოლოოდ კი იკეტება, მორცხვი, მორიდებული ხდება.

ასეთი ბავშვები გაკვეთილზე პასიურობენ, ცდილობენ, არ გამოირჩნენ სხვებისგან, არ მოსწონთ ყურადღება და შესაძლოა, ბულინგის მსხვერპლადაც იქცნენ.

ისინი საშინლად მოწყვლადები და ემოციურები არიან, მთელი მათი სამყარო და შინაგანი „მე“ სავსეა შფოთვებითა და შიშებით. ამას თუ დავამატებთ გარშემო მყოფთა არასწორ დამოკიდებულებას, დაცინვას, დატუქსვას, შერცხვენას, შენიშვნის მიცემას, მივიღებთ კიდევ უფრო ჩაკეტილ მოზარდს, რომელსაც საკუთარი თავის რწმენა დაკარგული აქვს, ვერ ახერხებს ნიჭის აღმოჩენასა და რეალიზებას და ამის გამო უბედურად, გარიყულად, უიღბლოდ გრძნობს თავს.

თუ გავითვალისწინებთ გარდატეხის ასაკის ბობოქარ ხასიათს, საქმე შესაძლოა ტრაგედიამდეც კი მივიდეს. თინეიჯერებს უკიდურესობები უყვართ, სამყაროს შავ ფერში დანახვა, განსაკუთრებით კი მათ, რომლებსაც თვითშეფასების პრობლემები აქვთ.

მაღალი თვითშეფასების მქონე ბავშვები ადვილად უმეგობრდებიან სხვებს, მიღწევებით ამაყობენ, თავისუფლად გამოთქვამენ მოსაზრებებს, ფიქრობენ მომავალზე, ცდილობენ თავიანთი უნარების გამოაშკარავებას, აქვთ ჰობი, არიან კომუნიკაბელურები და აქტიურები. დაბალი თვითშეფასების მქონე მოსწავლეებს უჭირთ წარუმატებლობასთან გამკლავება, ვერ იაზრებენ წაგებას, შეცდომებს. ამის გამო შესაძლოა მათდამი დამოკიდებულება არ იყოს ჯანსაღი, საბოლოოდ კი მანკიერი წრე გამოდის.

ვფიქრობ, მასწავლებელი უნდა იდგეს მოსწავლეების თვითშეფასების სადარაჯოზე, უნდა ზრუნავდეს თითოეული მათგანის განწყობაზე, დამოკიდებულებაზე საკუთარი შეგრძნებების, ემოციების მიმართ.

ინტერნეტში ერთ სახალისო აქტივობას წავაწყდი, რომელიც სწორედ თვითშეფასებაზე მუშაობისას დაგეხმარებათ. აღნიშნული აქტივობა უცხოელი მასწავლებლის/ფსიქოლოგის მიგნებაა, რომელსაც კოლეგებს უზიარებს.

მაშ ასე, აქტივობას დავარქვათ „ჩემი თვითშეფასების ვედრო“.

ბავშვებს ვთხოვთ, ფურცელზე დახატონ ვედრო (შეგვიძლია, თავად დავუხატოთ ან გამზადებული შაბლონი მივცეთ, ან დახატვა ვასწავლოთ), სიტყვიერად კი ვეუბნებით, რომ ჩვენ ყველას გვაქვს „თვითშეფასების ვედრო“, რომელიც სავსეა ჩვენი საუკეთესო შეგრძნებებითა და ემოციებით, იმით, რაც თავს ბედნიერად გვაგრძნობინებს. ვკითხოთ: რა ახარებთ? რა მოსწონთ მათში მათ მშობლებს? მეგობრებს? მასწავლებელს?

დაახლოებით ასეთი რამ უნდა გამოვიდეს:

 

შემდეგ ვეუბნებით, რომ შეიძლება, ისეთი რაღაც მოხდეს, რაც ვედროს ხვრელებს გაუჩენს და კარგი გრძნობები გარეთ გამოჟონავს. ეს შეიძლება იყოს ის, რაც სხვებს უთქვამთ, ან რასაც შენ ფიქრობ, ან რაც ისე არ გამოვიდა, როგორც შენ გინდოდა. ვთხოვთ მათ, ყველა ის სიტყვა და ფრაზა ჩამოწერონ, რომელიც ვედროს ხვრელებს უჩენს.

აი ასე:

უნდა დავრწმუნდეთ, რომ ბავშვებმა ყველა ის გრძნობა გამოხატეს, რაც აწუხებდათ და თავს ცუდად აგრძნობინებდათ. შესაძლოა, მოსწავლემ ისეთი მძიმე რამ დაწეროს, რასაც ვერც კი წარმოვიდგენდით. მნიშვნელოვანია, ბავშვებმა გააცნობიერონ, რა სტკენთ გულს. უნდა ვასწავლოთ, საკუთარ ემოციებს, გრძნობებს სახელი დაარქვან.

რა თქმა უნდა, „ვედროში“ ხვრელებს ვერ დავტოვებთ. ეს მათ თავს უიმედოდ აგრძნობინებდა. უნდა ვეცადოთ, ხვრელები ამოვავსოთ.

ვესაუბროთ იმაზე, რომ არსებობს გზები, რომლებითაც შეიძლება ჩვენს თავს დავეხმაროთ, რათა უკეთ ვიყოთ მაშინ, როდესაც ჩვენი ვედროდან „გაჟონვა“ ხდება. შესაძლოა, მოსწავლეებს გაუჩნდეთ იდეა, ასეთ შემთხვევებში მასწავლებელს მიმართონ დასახმარებლად. ეს, რა თქმა უნდა, სწორი სტრატეგიაა, მაგრამ ჩვენ უნდა ვასწავლოთ იმის გაცნობიერება, რას ეტყოდნენ ამ დროს საკუთარ თავს და რას მოიმოქმედებდნენ.

ვეცადოთ, ბავშვებთან ერთად ვიპოვოთ ის „საცობები“, ხვრელებს რომ დაახშობს. ეს „საცობები“ შეიძლება იყოს იდეები, რომლებიც მათ მაშინ დაეხმარება, როდესაც თავს ცუდად იგრძნობენ. კარგი იქნება, თუ ამ იდეების ავტორები თავად მოსწავლეები იქნებიან.

მას შემდეგ, რაც მოსწავლეების შესახებ ინფორმაციას მივიღებთ, შეგვიძლია, მივცეთ ნება, ისე გააფორმონ, როგორც თავად უნდათ, გამოამჟღავნონ შემოქმედებითობა.

ეს აქტივობა ბავშვებს დაეხმარება, დაინახონ საკუთარი ძლიერი მხარეები და სირთულეებთან გამკლავება სცადონ.

მატასის წიგნი

0

***

„საქართველოში რომ არ ვიყავი, რა მუსიკას მასმენინებდი?“ – ორსულობის ამბებს მეკითხება მატასი.

 

***

მატასი: სად მივდივართ?

მამა: სვეტიცხოველი უნდა ვნახოთ.

მატასი: ხო არ მიკბენს?

***

მატასის მეასე შეკითხვა ძილის წინ:

– თოვლის ბაბუას ჭიპი აქვს?

– კი.

– გინახია?

 

***

ორკუთხედი – მატასი ოთხიანის დაწერას სწავლობს.

 

***

„დე, ლექსი თქვი თუ სიმართლე?“ – მატასის ჩემს ნათქვამში ეჭვი ეპარება.

 

***

– აღარც დედა მინდა, აღარც მამა და აღარც და!

– ჩვენზე ბრაზობ, ელენეს რაღას ერჩი?

– აბა, თქვენი გაზრდილი შვილი რა იქნება!

 

***

„დასხედი, ქალბატონო რუსიკო,“ – მატასი ადგილს მითმობს.

 

***

– დე, გიყვარს ეს კაბა?

– ძალიან.

– აკოცე მერე, ისე ვერ მიხვდება.

 

***

„ჩუმად წასაკითხია თუ საბავშვო?“ – წიგნის თაროსთან მეკითხება მატასი.

 

***

„მარიამი გავიგე და ჩემი ნათლობის გვარს რატომ არ მეუბნებით?“

 

***

„გული ორნაირია – სიყვარულის და ორგანიზმის.“

 

***

მატასიმ მაღაზიაში თვალი ვერ მომკრა და დაფრთხა. მიპოვა თუ არა, თავი დაიმშვიდა: „მე რო არ გყავდე, რა გეშველება, ხო? ჩემისთანა ბავშვს ვინ მიატოვებს, არა?“

 

***

– ერთ ხაზზე გამოწერე „მუხა“.

– ოო, უ-ს წერა მეზარება, მიხას დავწერ.

 

***

„მე ხო ექვსის ვარ და ჩემი მეგობარი ხუთის. ჰოდა, რომ არ ეწყინოს, მე ვუთხარი ოთხის ვარ-მეთქი.“

 

***

„უკანკალო კიკინა“ ისეთი კიკინაა, რომელიც მთელი დღე არ ჩამოგეშლება. პატარა ამბავი არ გეგონოთ.

 

***

„მათემატიკას რომ ვმეცადინეობ, ჯერ ზემოთ ვიხედები, ფიქრის ფურცელზე გამომყავს მაგალითი და მერე ვწერ რვეულში.“

 

***

„ისინი დიდები არიან, ერთთავიან ლ-ს წერენ უკვე. მე კიდევ ამ სამთავიანის წერა რო მეზარება, ხანდახან ღ-ს ვწერ ჩემთვის ბლოკნოტში, მაგალითად “საშინაო დავაღება”.

 

***

მატასიმ მობილური გამიფუჭა და მოაყოლა განმარტება: „ერთხელ ბაბუს მანქანას ველოსიპედი დავაჯახე და ბებომ, მანქანას რას ვჩივით, მთავარია, ბავშვი იყოს კარგადო.“

 

***

„დაგჭირდებათ თქვენ პატარის ჭკუა!“ – იტყვის ხოლმე გაბრაზებული და გადის ოთახიდან.

 

***

„დე, ჰიდროელექტროსადგური სიტყვაა თუ წინადადება?“

 

***

– დღეს დამოუკიდებლობის დღეა ხო?

– კი.

– ანუ დამოუკიდებლები უნდა ვიყოთ და ერთმანეთისგან არ გადავიწეროთ ხო?

 

***

“ნუ შემიკარით ეს გახსნილი გონება!”

***

„ლამაზად დავწერე? ასეთი ნაწერი შემეფერება?“  – მატასის ფურცელი სახესთან ახლოს მიაქვს.

 

***

– დე, დღეს ქართულმა შემაქო.

– მართლა? რა კარგია!

– ოღონდ ცეკვამ.

 

***

მე: კარგი რა, მერე რა მოხდა.

მატასი: გავიგე, მაგრამ პატარის სინდისი მაინც მაწუხებს.

 

***

– ერეკლე მეორეს 23 შვილი ჰყოლია, თუ მეტი არა.

– რა ამბავია, კლასში არ ვართ მაგდენი. 15-ზე მეტი არ შეიძლებაო.

 

***

„დე, ისეთი სახით მიყურებ, თითქოს რაღაც უნდა მიყიდო.“

 

***

მამა: ვეღარ გაივლი, ყველგან სათამაშოები და ფანქრებია მოფენილი.

მატასი: არა, ამიხსენი, შვილი რა გეგონა.

 

***

– ნახე, წელს ჩემი დაბდების დღე რა დღესაა.

– სამშაბათს.

– ბალეტი რომ მაქვს?

– გააცდინე.

– არა! მივალ და ჩემს ნებაზე ვიცეკვებ!

 

***

– რა ხდებოდა სკოლაში?

– რა ვიცი, დიდად არავინ არ გაზრდილა.

 

***

– ამიხსენი, რატომ არ იცოდი დღეს გაკვეთილი.

– არა, რა მესამეკლასელების სალაპარაკოა ცოტნე დადიანი.

 

***

მატასის ძველი ნივთების გადაყრა ენანება და ხშირად იმეორებს: „ხო იცით, რა მონანე ვარ…“

 

***

– მეც მინდა ტუმბო საწოლთან ელენესავით.

– გიყიდით.

– როდის? მაშინ ელენესიც გაიტანეთ მანამდე.

 

***

დედაჩემმა თავიანთი აზერბაიჯანელი მეეზოვე ახსენა და მატასიმ, მეც ვიცნობ, მგონი ძველი ქართულით ლაპარაკობსო.

 

***

მატასიმ, ბამბის ფთილებისგან გედს ვაკეთებდი, მაგრამ პატიოსანი კაცი გამომივიდაო.

 

***

მატასი ცდილობს ცუდი სიტყვების თქმას გადაეჩვიოს და პირში წყალი აქვს ჩაგუბებული.

 

***

ერთ რვეულს აწერია: „მატასიკო – თხოვნითი ნატვრები“.

 

***

– დე, მამა სად მუშაობს?

– აღმოსავლეთ ევროპის მრავალპარტიული დემოკრატიის ცენტრში.

– ეგრე ვერ ვუპასუხებ. მერე მეტყვიან, რამდენს ლაპარაკობო.

 

***

მატასის არსებით სახელს გადის და დავალება დაუწერია:

მევიოლონე – ვინ?

იასამანი – რა?

მწერალი – როგორი?

 

***

მატასი ვახშამს დელიკატურად გვიწუნებს:

– არ მინდა ვიყო უზრუნველყოფილი.

 

***

„დე, რაღაც საქმე მაქვს შენთან და არ მითხრა ახლა, ფრაზა არ გამაწყვეტინოო.“

მგონი, ყველა წიგნის ეპიგრაფად გამომადგება.

 

***

„განა არ იცის, ეგრე რომ არ უნდა ეთქვა, მაგრამ პირს აჰყვა.“

მეგობარს ამართლებს მატასი.

 

***

You are doing on my Jina! – ჩემს ჯინაზე აკეთებო.

 

***

ელენეს გვიანობამდე სძინავს ხოლმე და მატასი ნაძილარას ეძახის.

 

***

დე, ამის ანსკვანჩი შეგიძლია? – ნასკვის გახსნას მთხოვს მატასი.

 

***

„არ გადამრიო, იესოს ერთი ნათლია ჰყავდა?“

 

***

უიმე, რა უხრიკო ქალი ხარ! –  მატასი ალალ ხასიათს მიწუნებს.

 

***

მშობელთა ზუმკრებას ვიდეოს გარეშე ვერთვები და მატასი ბრაზობს:

ჩართე, ვისზე ნაკლები ხარ!

 

***

„მა, ჩემს მეგობარს მამა არ ჰყავს და იმასთან ერთად როცა ვიქნები, ლევანს დაგიძახებ ხოლმე.“

***

– მატო, როგორ მოუყევი?

– ყლაპაყლუპით.

 

თხრობის მანერა ერთგვარი, როცა მოსაყოლი ამბავი კარგად არ იცი და ნერწყვს ხშირად ყლაპავ მოსაფიქრებელი დროის მოსახელთებლად.

 

***

ქუჩაში წინ რომ მიდის, მოულოდნელად ახტება, ნახევარბრუნით მოტრიალდება და თავის გამოგონილ სიტყვას დაიძახებს ხოლმე: ვინტიტალიო!

 

რუსუდან (კ)რუხაძე

სახალისო გაკვეთილი მათემატიკაში

0

ეროვნული სასწავლო გეგმის ერთ-ერთი უმთავრესი მიზანია, მოსწავლემ სასწავლო პროცესის დასრულების შემდეგ შეძლოს სკოლაში მიღებული ცოდნისა და უნარ-ჩვევების წარმოჩენა. საგანმანათლებლო სწავლა-სწავლების პროცესი წარმოუდგენელია ტრანსფერის უნარის განვითარების გარეშე. ის სწავლებისა და აზროვნების ფუნდამენტური უნარია.  ტრანსფერის უნარის განვითარება ხდება მაშინ,  როდესაც ცოდნის ერთ სფეროს მეორესთან ვაკავშირებთ. მოსწავლემ რომ ეფექტურად  შეძლოს  გაკვეთილზე მიღებული ცოდნის გამოყენება და შემდეგ მისი ტრანსფერი, მნიშვნელოვანია  სწორი სტრატეგიების დაგეგმვა.

წარმოგიდგენთ ჩემ მიერ პირველ კლასში ჩატარებულ ინტეგრირებულ გაკვეთილს მათემატიკაში.


 გაკვეთილის თემა:    „გეომეტრიული ფიგურები“

გაკვეთილის მიზანი:

მოსწავლეები:

  • ამოიცნობენ და აღწერენ გეომეტრიულ ფიგურებს (სამკუთხედი, ოთხკუთხედი, ხუთკუთხედი, წრე) ;
  • სხვადასხვა ბრტყელი ფიგურის  გამოყენებით შექმნიან აპლიკაციებს.

წინარე ცოდნა:  

მოსწავლემ იცის გეომეტრიული ფიგურები: სამკუთხედი, ოთხკუთხედი, ხუთკუთხედი, წრე. შეუძლიათ ფიგურების დალაგება მსგავსება-განსხვავების მიხედვით: ფერი, ფორმა, ზომა; შეუძლიათ ობიექტთა ურთიერთმდებარეობის დადგენა;

 აქტივობა 1.  საორგანიზაციო საკითხების მოგვარება.  გაკვეთილის მიზნისა და შეფასების კომპონენტების გაცნობა.

აქტივობა 2.  ფიგურების ამოცნობა;

პრეზენტაციიდან ამოიცნობენ და აღწერენ ბრტყელ გეომეტრიულ ფიგურებს.(სამკუთხედი,ოთხკუთხედი , ხუთკუთხედი)

ყურადღება გამახვილდება საკლასო გარემოზე – პლაკატებზე, სადაც გეომეტრიული ფიგურებია გამოსახული.  მოსწავლეებმა უნდა მოძებნონ  მათში მსგავსება-განსხვავებები.ამოიცნონ მითითებული ფიგურები ყოფითი დანიშნულების საგნებში.

 აქტივობა 3. აპლიკაციის შექმნა ჯგუფებში:

Covid-19 -ის რეგულაციების პერიოდში მოსწავლეები ვერ ვამუშავე ჯგუფებში. განვახორციელე ასეთი ცვლილება. თითოეულ ბავშვს ინდივიდუალურად დავურიგე გამოჭრილი ფიგურები და მივეცი დავალება,სადაც აღწერილი იყო, რომელი ობიექტი უნდა შეექმნა. თითოეულ მოსწავლეს მიეცემა სხვადასხვა დავალება;

სამი მოსწავლე მიცემული გეომეტრიული ფიგურებიდან ამოარჩევენ საჭირო ფიგურებს და შექმნიან მზეს;

სამი მოსწავლე მიცემული გეომეტრიული ფიგურებიდან ამოირჩევენ საჭირო ფიგურებს და შექმნიან სახლს ;

სამი მოსწავლე მიცემული გეომეტრიული ფიგურებიდან ამოირჩევენ საჭირო ფიგურებს და შექმნიან ხეებს;

სამი მოსწავლე მიცემული გეომეტრიული ფიგურებიდან ამოირჩევენ  საჭირო ფიგურებს და შექმნიან ძაღლის სახლს.

სამი მოსწავლე მიცემული გეომეტრიული ფიგურებიდან ამოირჩევენ  საჭირო ფიგურებს და შექმნიან ძაღლის ღობეს.

აქტივობა 4.

ობიექტის  შექმნის  შემდეგ შეავსეთ დავალების ბარათები:

ცარიელ უჯრაში ჩაწერეთ რიცხვი, რამდენჯერაც გამოიყენებთ მოცემულ ფიგურას.

აქტივობა 5.

პრეზენტაციები: თითოეული მოსწავლის მიერ შექმნილ დავალებებს გავაერთიანებთ და შევქმნით ერთიან აპლიკაციას.

დაფაზე გამოკრული იყო სამი ფლიპჩარტის ქაღალდი. მოსწავლეები მორიგეობით გამოდიოდნენ, აღწერდნენ შექმნილ ობიექტს, გვიხსნიდნენ, რომელი გეომეტრიული ფიგურები გამოიყენეს და შემდეგ მითითების მიხედვით აწებებდნენ ფორმატზე.

მაგ: პირველად გამოვიდა ის სამი მოსწავლე, რომლებმაც შექმნეს მზე. აღწერეს, რომელი გეომეტრიული ფიგურები გამოიყენეს და შემდეგ სათითაოდ სხვადასხვა  ფურცელზე,  მარჯვნივ ზემოთ კუთხეში დააწებეს. ასე გავაგრძელეთ, სანამ ყველა მოსწავლე არ გამოვიდა. საბოლოოდ შეიქმნა ერთიანი აპლიკაცია. მოსწავლეებმა შეურჩიეს სახელი და დაარქვეს „ ჩვენი ეზო“.

აქტივობა 6. მოსწავლეთა ჩართულობით გაკვეთილის შეჯამება/შეფასება

მოსწავლეებს მივეცი საშუალება, მოეხდინათ თვითშეფასება და ერთმანეთის შექმნილი ნამუშევრების ურთიერთშეფასება.

განსაკუთრებით მინდა აღვნიშნო აპლიკაციაზე მუშაობა, რომელშიც მოსწავლეები დიდი ხალისით ჩაერთნენ: აპლიკაცია  ძალზე ეფექტური საშუალებაა იმისათვის, რომ მოსწავლეებმა შეძლონ  თავიანთი შემოქმედებითი უნარების აქტიური გამოყენება. ჯგუფური მუშაობა კი ეხმარება მოსწავლეებს: კომუნიკაციური უნარების, წარმოსახვის,  შემოქმედებითი აზროვნების , მოტივაციის ამაღლებასა და წვრილი მოტორიკის განვითარებაში. ჯგუფური მუშაობის დროს მოსწავლეები სწავლობენ სასწავლო პროცესში თანამშრომლობას.

 

 

 

 

 

სკოლამდელი ასაკის ბავშვის სოციალიზაციის თავისებურებები  

0

მშობლებს ხშირად აღელვებთ სკოლამდელი ასაკის ბავშვის სოციალიზაციის პროცესში დაფიქსირებული პრობლემები და არცთუ უსაფუძვლოდ. განვითარების სწორედ ამ პერიოდში ეყრება საფუძველი ადამიანებთან ურთიერთობის საბაზისო უნარებს. გარდა ამისა, იმაზე, თუ როგორ წარიმართება სოციალიზაციის პროცესი სკოლამდელი ასაკის ბავშვში, ბევრად არის დამოკიდებული მისი შემდგომი განვითარება. ის, თუ რამდენად მომზადებული შეხვდება პატარა ცხოვრებაში მომხდარ სერიოზულ ცვლილებას, სასკოლო ცხოვრების დაწყებას და როგორ წარიმართება სკოლასთან მისი ადაპტაცია, ბევრად იქნება დამოკიდებული სკოლამდელ პერიოდში მისი სოციალიზაციის თავისებურებებზე.

ბავშვი საკმაოდ ადრეული ასაკიდან იწყებს საზოგადოებაში დამკვიდრებული ზოგიერთი წესის ათვისებას. თანდათან ის სწავლობს კომუნიკაციას, ურთიერთობას. სოციალიზაციის სენსიტიური პერიოდი იწყება დაახლოებით 2 წლიდან და გრძელდება 6 წლამდე. ეს ნიშნავს, რომ ამ პერიოდში ბავშვი განსაკუთრებით ადვილად, მარტივად ითვისებს, სწავლობს უფროსებთან და სხვა ბავშვებთან ურთიერთობის, კომუნიკაციის წესებს. დაბადებიდან პირველ თვეებში პატარას სრულიად ყოფნის მშობლებთან მჭიდრო კონტაქტი. მას სიამოვნებს მათი მოფერება, ალერსი, ყურადღება და მზრუნველობა. ამ პერიოდში განსაკუთრებული საჭიროება ადამიანებთან ურთიერთობისა, გარდა ბავშვისთვის მნიშვნელოვანი უფროსებისა, არ არსებობს. ასაკის მატებასთან ერთად მას უჩნდება კომუნიკაციის დამატებითი წყაროების საჭიროება. ის მიისწრაფვის თანატოლებთან, და-ძმებთან ურთიერთობისკენ, აქტიურად შეიმეცნებს გარემომცველ სამყაროს. ამ ურთიერთქმედების ფარგლებში ბავშვი სწავლობს საზოგადოებაში ქცევის წესებს, სწავლობს როგორ დაამყაროს ურთიერთობა გარშემომყოფ ადამიანებთან. მოგვიანებით, 6 წლის შემდეგ პატარას უფრო გაუჭირდება კომუნიკაციის წესების ათვისება, სწავლა. რა თქმა უნდა, ეს არ ნიშნავს, რომ ამ პერიოდიდან სოციალური ინტერესი ქრება. პირიქით, ჩვეულებრივ სწორედ 6 წლის ასაკიდან ბავშვში ძლიერდება ადამიანებთან ურთიერთობის მოთხოვნილება. ამიტომ, ამ დროისთვის მას უკვე ათვისებული უნდა ჰქონდეს ურთიერთობის ძირითადი წესები.

პიროვნების კომპლექსური განვითარება შეუძლებელია სოციალიზაციის გარეშე, რადგანაც სწორედ ამ პროცესში ხორციელდება ბავშვის მიერ ფსიქოლოგიური დამოკიდებულებების, ქცევის ნიმუშების, ფასეულობებისა და სოციალური ნორმების ათვისება, რაც საშუალებას აძლევს მას, იყოს საზოგადოების სრულფასოვანი წევრი.

ადამიანი ბიოსოციალური არსებაა. ამიტომ გადარჩენისთვის მას აუცილებლად სჭირდება სოციალიზაცია – სოციალური ურთიერთობების სისტემაში ჩართვა. ბავშვის სოციალიზაცია სწორედ ურთიერთობების პროცესში ხორციელდება. ის აქტიურად ითვისებს, შეიმეცნებს გარემომცველ სამყაროს და განსაზღვრავს საკუთარ ადგილს ამ სამყაროში. სკოლამდელი ასაკის ბავშვის წარმატებული სოციალიზაცია დამოკიდებულია იმაზე, რამდენად სწრაფად და ხარისხიანად ითვისებს ის თანატოლებთან და უფროსებთან ურთიერთობის უმარტივეს ნორმებსა და წესებს. არ უნდა დავივიწყოთ, რომ ბავშვის პირველადი სოციალიზაცია ოჯახში ხორციელდება. ოჯახი ის ადგილია, სადაც პატარას უყალიბდება პირველი წარმოდგენები სოციალურ ნორმებზე, ქცევის წესებსა და ღირებულებებზე. გარკვეულ ასაკამდე ის არის ამ უნარების გამომუშავებისა და ცოდნის მიღების ერთადერთი წყარო. მოგვიანებით ეს პროცესი უკვე საზოგადოებაში მიმდინარეობს.

ყოველ ასაკობრივ საფეხურზე სოციალიზაციის პროცესი სპეციფიკური თავისებურებებით გამოირჩევა. ამიტომ, სხვადასხვა ასაკის ბავშვისგან ჩვენ ერთნაირ ქცევას არ უნდა ველოდოთ.

სოციალიზაციის პროცესში მყოფი სკოლამდელი ასაკის ბავშვის ძირითადი მახასიათებლები:

  • ჯერ კიდევ არ არის მზად კონკურენციისათვის, მეტოქეობისათვის და ხშირად უპირატესობას ანიჭებს მარტო ან მხოლოდ ერთ ბავშვთან თამაშსა და ურთიერთობას;
  • ემოციურად მზად არ არის შეჯიბრებისთვის;
  • შეუძლია სათამაშოს გაზიარება, მაგრამ ყოველთვის არ სურს ამის გაკეთება. ეს ქმედება მისგან ჯერ კიდევ დიდ ძალისხმევას მოითხოვს;
  • ფიზიკურად გამოხატავს ბრაზს და გაზიარების სურვილის არქონას;
  • ხშირად მარტო თამაშობს და არ რთავს ამ პროცესში სხვებს. ხანდახან სურს მარტო ყოფნა;
  • თამაშობს დამოუკიდებლად, მუდმივი ზედამხედველობის გარეშე;
  • იწყებს ისეთი ცნებების გააზრებას, როგორიცაა „კარგი“ და „ცუდი“;
  • კვლავ ურევს ერთმანეთში ფანტაზიასა და რეალობას;
  • ხანდახან უყვარს მბრძანებლობა, საკუთარი გადაწყვეტილების მიღება;
  • ესმის და პატივს სცემს წესებს, ხშირად ითხოვს ნებართვას;
  • პატარას მეტყველებაში ჯერ კიდევ ისმის ფრაზა „მე თვითონ“, რომლის დახმარებითაც ის „იცავს“ თავის დამოუკიდებლობას გადაწყვეტილების მიღებასა და ქმედებებში;

რას სწავლობს ბავშვი სოციალიზაციის პროცესში, რა სარგებლის მომტანი შეიძლება აღმოჩნდეს ის მისთვის:

  • უმუშავდება ემპათიის უნარი – დაახლოებით 2 წლის ასაკში ბავშვი იძენს სხვისი გრძნობების გაგების უნარს. ჩვენ, უფროსებს შეგვიძლია დავეხმაროთ მას, როგორც საკუთარი, ასევე მის გარშემო მყოფი ადამიანების გრძნობების სიტყვიერად გამოხატვაში. მაგ. ბავშვი დაეცა და ვხედავთ, რომ მისთვის ეს მტკივნეულია. დავაფიქსიროთ მისი გრძნობა სიტყვებით: „შენ გტკივა, შენთვის მტკივნეულია“. თუ ჩვენ ვიცით, რომ ბავშვი ნაწყენია და ტირის, ასევე სიტყვიერად გამოვხატოთ, აღნნიშნოთ ეს. ანალოგიურად წარმოვთქვათ, ჩვენი საკუთარი და ბავშვისთვის ახლობელი სხვა ადამიანების გრძნობების აღმნიშვნელი ფრაზები: „მამა მოწყენილია, ის ძალიან მოწყენილია“; „დღეს მშვენიერ ხასიათზე ვარ, ძალიან ხალისიანად ვარ“. ვკითხოთ ბავშვს, როგორ გრძნობს თავს: „დღეს შენ მხიარულ ხასიათზე ხარ?“ „მოწყენილი, სევდიანი ხარ?“ „დაღლილი ხარ?“ ჩვენ ამგვარად ვასწავლით პატარას საკუთარ ემოციებზე, გრძნობებზე ყურადღების გამახვილებას და მათ სიტყვიერად გამოხატვას. ეს დაეხმარება მას მომავალში ახსნას საკუთარი გრძნობები და ასევე შეამჩნიოს სხვისი გრძნობები;
  • ბავშვს ეძლევა დამოუკიდებლად ურთიერთობის, კომუნიკაციის, როგორც დადებითი, ასევე უარყოფითი გამოცდილების მიღების შესაძლებლობა – მნიშვნელოვანი წესი უფროსებისთვის, რომლის დაცვაც ხშირად საკმაოდ რთულია – შეძლებისდაგვარად არ ჩავერიოთ ბავშვებს შორის ურთიერთობებში. რა თქმა უნდა, ჩვენ ვალდებული ვართ ადეკვატურად ვიმოქმედოთ, როცა ვხედავთ ბავშვისთვის საშიშ, სახიფათო სიტუაციას, მაგ. ჩხუბს, ან ბავშვს ჩაგრავენ, ის კი ვერ ახერხებს მოცემულ მომენტში თავის დაცვას. თუმცა, უმჯობესია ვიყოთ ფრთხილი და ძირითადად დავრჩეთ დამკვირვებლის პოზიციაში. ასეთი მოქმედებით ჩვენ პატარას ვეუბნებით: „შენ თავს გაართმევ, გაუმკლავდები, შენ შეძლებ ამ პრობლემის დაძლევას“. მაშინაც კი, როცა გვეჩვენება, რომ ბავშვმა პრობლემა არც თუ ისე სწორად გადაჭრა, თავი შევიკავოთ შეფასებისგან. ეს მისი პირადი გამოცდილებაა, რომელზეც მას არ უნდა ვუთხრათ უარი. მისთვის მნიშვნელოვანია ურთიერთობის სხვადასხვა გამოცდილების (როგორც დადებითი, ასევე უარყოფითი) მიღება;
  • ბავშვი იღებს ინფორმაციას ნებადართულობის საზღვრების შესახებ კომუნიკაციის, ურთიერთობის დროს – ჩვენ ვეხმარებით პატარას ამ საზღვრების დადგენაში. ეს ზუსტად ის შემთხვევაა, როცა ვერევით სიტუაციაში ბავშვების ურთიერთობის დროს. თითოეულ ჯგუფში ან ოჯახში ნებადართულობის საზღვრები შეიძლება ოდნავ განსხვავდებოდეს. ამიტომ, მნიშვნელოვანია აღვნიშნოთ, რომ სწორედ ჩვენთან არსებობს მოცემული წესი: „ჩვენს ოჯახში ზედმეტსახელებით არ მივმართავთ ერთმანეთს“; „ჩვენს ჯგუფში სათამაშოების წართმევა არ შეიძლება“. წესები ყოველთვის უნდა იყოს დაცული და მათი დარღვევა მყისიერად უნდა აღიკვეთოს;
  • სწავლობს კონფლიქტების მოგვარებას – ჩვეულებრივ კონფლიქტი აღიქმება, როგორც რაღაც ცუდი და დაუშვებელი, მიუღებელი, თუმცა ის ბავშვს შესანიშნავ გამოცდილებას სძენს. პატარა თანდათან სწავლობს კონფლიქტური სიტუაციების მშვიდად მოგვარებას და სხვა ადამიანების გრძნობების დანახვას. ამისათვის საჭირო იქნება, რომ ჩვენ, უფროსები ზედმეტად არ ჩავერიოთ ბავშვებს შორის კონფლიქტში, თუ ამის აუცილებლობა არ ჩანს. გავითვალისწინოთ, რომ ხშირად პატარას თავადაც შეუძლია კონფლიქტის გადაწყვეტა, ამიტომ ღირს მას ცოტა დრო მივცეთ. შეიძლება ეს მისთვის აღმოჩნდეს კარგი შესაძლებლობა კონფლიქტის დამოუკიდებლად მოგვარების პოზიტიური გამოცდილების მისაღებად, რასაც ჩვენ მას მოვაკლებდით ჩვენი ჩარევით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სკოლამდელ პერიოდში სოციალიზაციის პროცესის წარმატებით განხორციელების შემთხვევაში, ბავშვის განვითარების შემდგომ ეტაპებზე ჩვენ ბევრი პრობლემის თავიდან აცილებას შევძლებთ.

 

 

ჩვენ, წიგნები და ბიბლიოთეკა

0

ალბათ დამეთანხმებით, რომ პირველივე კლასში მნიშვნელოვანია, მოსწავლეებს შევაყვაროთ წერა-კითხვა. ამისათვის კი მრავალფეროვანი აქტივობებია საჭირო. ჩემი დაკვირვებით, დაწყებით კლასებში ბავშვების უმრავლესობას მათემატიკის სწავლა უფრო ეხალისება,ნ ვიდრე ქართულის. ამის მიზეზი კი ის სირთულე გახლავთ, რომელსაც აწყდებიან ქართულის სწავლის დროს. ასო-ბგერების დამახსოვრება, ცნობა, მათი ჩაწერა, კითხვა… ეს რუტინული საქმე მათთვის ზედმეტად დამღლელია…

ჩემი პირველი კლასის მოსწავლეებისთვის დავგეგმე პროექტი – ,,ჩვენ, წიგნები და ბიბლიოთეკა“, რომლის მიზანიც იყო – ბავშვებში წერა-კითხვისადმი ინტერესის გაღვივება, წიგნებისადმი სიყვარულის დანერგვა და ამ საქმეში მშობელთა ჩართულობის გაზრდა.

პირველ ეტაპზე მოსწავლეებს მივაწოდე ინფორმაცია წიგნის შესახებ. რა არის წიგნი? რისგან შედგება ის? ვიზუალურად მეტად აღსაქმელი რომ ყოფილიყო, სკოლაში მიტანილი მქონდა წიგნები, რომლის თითოეული ნაწილი, განვიხილე მოსწავლეებთან ერთად: როგორია ყდა? რა არის მასზე გამოსახული? ვის ჰქვია ავტორი? რა არის ილუსტრაცია და ა.შ. ამის შემდეგ მოსწავლეებს დავამზადებინე ხელნაკეთი წიგნები. პირველად კლასში იმუშავეს და გააკეთეს პრეზენტაციები, რომლის დროსაც მოისმინეს რჩევა-რეკომენდაციები ჩემგან. როგორი უნდა იყოს წიგნის ყდა, როგორ უნდა შეარჩიონ ფერები, როგორ შექმნან ილუსტრაცია სწორად და ა.შ. ამის შემდეგ შინ მიეცათ პრაქტიკული სამუშაო. მათ უნდა შეექმნათ მიღებულ ცოდნასა და პრაქტიკაზე დაყრდნობით ანბანის ხელნაკეთი წიგნი. წიგნში უნდა ყოფილიყო შესწავლილი ასო-ბგერები (საწყის ეტაპზე ორი ასო-ბგერა ავარჩიეთ: , ) შესაბამისი ილუსტრაციით.

მას შემდეგ, რაც მოსწავლეებმა დაამზადეს ხელნაკეთი წიგნები ვანახე სკოლის ბიბლიოთეკა და ვესაუბრე მასზე. ავუხსენი, რა დროს უნდა გამოიყენონ ის. დაათვალიერეს სხვადასხვა წიგნი. შეადარეს ერთმანეთს. შეგიძლიათ მოსწავლეები უბნის ბიბლიოთეკაშიც წაიყვანოთ.

მოსწავლეებს ავუხსენი, რომ შესაძლოა სახლშიც გვქონდეს წიგნების კუთხე, ბიბლიოთეკის მსგავსად. მათ დავაბარე, რომ სახლში წიგნების თაროს ფონზე საყვარელი წიგნის გვერდით გადაეღოთ ფოტო. საკლასო ოთახში კი მოვაწყვეთ პრეზენტაცია. მოსწავლეების ფოტოები პროექტორის საშუალებით გავაშუქე. პრეზენტატორი გამოდიოდა და გვესაუბრებოდა, რატომ აირჩია ეს წიგნი, ვინ უკითხავს წიგნს, რამდენ დროს უთმობენ სახლში კითხვას და ა.შ.

სასწავლო პროცესში განსაკუთრებული როლი აქვს მშობლის ჩართულობას. ამიტომ მშობლებს შევთავაზე, მოსწავლეებისათვის წაეკითხათ პატარა მოთხრობა/ზღაპარი/ლექსი და მოგვეხდინა მისი განხილვა კლასში. მშობლებმა გამოხატეს საკითხის მიმართ მზაობა და ინტერესი. ერთ-ერთმა მშობელმა მოსწავლეებს წაუკითხა საინტერესო ტექსტი ,,ციცინათელა”. მოსწავლეებმა კითხვა-პასუხის რეჟიმში განიხილეს ტექსტი. უყურეს ანიმაციურ ვიდეოს ციცინათელაზე. ამავე სახელწოდების სიმღერაზე ხალისით იცეკვეს.

პროექტი კვლავ განხორციელებისა და მიმდინარეობის რეჟიმშია. საბოლოოდ კი მინდა, საკლასო ოთახშიც მოვაწყოთ წიგნის კუთხე, რომელიც მოსწავლეებს მეტ ინტერესს გაუჩენს კითხვისადმი და შეაყვარებს მას.

 

გავყვეთ ჯონათანს

0

(შოთა ვეკუას პოეზია)

ყველაფერი ამაღლებული, რასაკვირველია, არაა პათეტიკა. ერთ ასეთ ამაღლებულზე გეტყვით: ჩვენს ბებერ, ძირძველ ერს ისევ შეუძლია სიცოცხლე. რატომ, იცით? მას არსებობა არ შეუწყვეტია, როგორც მრავალ მისნაირს, სევდიან მოგონებად რომ დარჩა და წარსულის ფერფლადღა ცხოვრობს. ჩვენს ერს ღირებული, არავისზე ნაკლები სულიერების კულტურის შექმნა ისევ და ისევ ძალუძს და გადაიღვრება ისევ ამ ფორმით თაობიდან თაობაში, ერთმანეთზე ნიჭიერებში. ამის დასტური მგონია ჩემი ახალგაზრდა თანამემემულის, შოთა ვეკუას პოეზია, რომლის პატივის მისაგებადაა ჩემი წერილიც…

ასეთი ადამიანების დამბადებელი კი ვთქვით, სამშობლოცაა და მშობელიც, „დედის რძისფერი ღმერთი“, როგორც თავად პოეტი ენამზეობს. მაგრამ ხდება ისეც, რომ სწორედ მშობელს გაუუცხოვდები, რადგან ყველაზე მეტს მისგან მოითხოვ. და როცა „ლოცვის მსგავსი მშობლის ხელები“ ვეღარ გიფარავს ცხოვრებისგან, შენ საკუთარ თავს ჰპარავ მას და ასე წამოიზრდები („დროს გავექეცი, დროც გამექცა, როგორც იციან“).

ოჯახიც გვზრდის, გარემოც და საკუთარი თავიც. მაგრამ დგება ხოლმე დრო, როცა „ბითლზის“, „ქვინის“ და „ფინქ ფლოიდის“ ქრესტომათიაში“ არაა პასუხი ჩვენს მწარედ აკვიატებულ კითხვებზე. იმ ამაღლებულსაც, რომელზეც ზემოთ ვწერდი, რეალობის სიხისტე შთანთქმას დაუპირებს („რამდენი ლექსი ჩაუყლაპავთ მეტროს ვაგონებს“).

„მე ქვიშისა და სევდის კაცი ვარ,

ჩემი ნაღველი ღვთისას ემთხვევა,

მოყოლებული გაიმ გაციდან

ვცხოვრობ და წვიმა წამშლის ერთხელაც“.

მაგრამ როცა რაღაცა მაინც რჩება აუმღვრეველი, „როგორც პატარა ბავშვის სიზმარი“, რომელიც ყველაზე კარგად პოეტს უნდა ესმოდეს, აღარც ბედისწერას ემორჩილები და ტატოს „სულო ბოროტოსავით“ უმისამართო პროტესტი აღმოგხდება, თუმცა ინკოგნიტო ადრესატი ცნობილია:

„რაც საჩვენოა ჟამი და წლები,

ჩემს ნაწერებში ნაშენებ ტაძრებს

ხანძრებს უკიდებ და ისე წვები“.

ამ ხანიერ უსასოობაში ყოველთვის გამოჩნდება კაცი თუ ღმერთი, რომელიც იდუმალ იმედად მოგევლინება და შენც მისკენ გადაშლი ხელს, გულიდან თუ ფიქრიდან გაწვდილს:

„ნუ შეაცბუნებს დუმილი ბერთა,

შეუჩვეველი ზამთრის სიცივე

და მე უძილო, სიზმრებში ფერმკრთალ,

სამადისოდ შემომიწვინე“.

ხანდახან თვითირონიაც ხომ გადარჩენაა, მოკლედ, ყველაფერი, რაც შვების მომგვრელია პერმანენტული სულიერი სუსხის, ტკივილებისას, რომლებსაც დრო – სიძველე და უძრაობა („საათის ლურსმნები“), გარემოებები გვთავაზობს:

„არც ისე ცუდად არ არის საქმე,

რომ ყოფილიყო ოდესმე კარგად“.

ყველა ადამიანი როდისღაც და რატომღაც „ღმერთივით მარტოა“, თუნდაც მაშინ, როცა იბადება ან როცა კვდება. ეს იმიტომაა, რომ ჩვენ რებუსი-სამყაროები ვართ ერთმანეთისთვის („რა გვჭირს ასეთი, აქ ვერავინ რომ ვერ გაგვიგო/ ჰოდა, გაშალე ფრთები ფართოდ, გავყვეთ ჯონათანს“), ხანდახან ამოუხსნელნი და, უარესიც, მიუღებელნი ვართ მშობლიური გარემოსთვისაც („მე დამამთავრეს, დამასრულეს, მომკლეს ათასჯერ/ და ღმერთმა უწყის, კიდევ რამდენ ტყვიას მესვრიან“). თუმცა, აკაკისა არ იყოს, რა პოეტი ხარ, თუ არ ხარ გამოცანა?! და რა პოეტი ხარ, თუ სასტიკად არ გაგიცრუეს იმედები საქართველოში. აი, შოთა ვეკუას იმედგაცრუება „ქართულად“, ბერტოლდ ბრეხტის ფილოსოფიურ კაეშანს რომ გვახსენებს:

„ჰორიზონტს გაღმა მინდვრებია, ჩვენი საძვალე,

ბრიზებს ზურგი არ შეაქციო, ქარებლეწია,

ჩვენ ვლოცულობდით ბავშვობიდან, როგორც გვასწავლეს,

მაგრამ აღმართში მადლის ნაცვლად ქვა წაგვეწია…

სად მთავრდებიან ეს დღეები, მზისგან ნაშობი?!

როგორ გვამძიმებს ტკივილები უცხო და-ძმათა,

ოდესღაც სხეულს თუთუნივით მზეზე ვაშრობდით,

დაბოლოს, ცრემლიც გამოგვიშრა, სისხლიც დაძმარდა“.

ყველაზე დიდი ტკივილი ყველა პოეტისთვის საკუთარი ქვეყანაა ალბათ. შოთა ვეკუასთვის ის, რა თქმა უნდა, „სიმებდაწყვეტილი ჩონგური“ – საქართველოა („მოდი, წავიმღეროთ „აშოჩელა“), პრეისტორიული მძიმე ნაღვლით, საუკუნეები რომ გამოიარა და ჩვენშიც გადმოვიდა, ჩასახლდა, როგორც წყლული, „რომელიც უმარილოდ არ მორჩება“.

ერთხელ, როცა მე, ამ წერილის ავტორს, ფინანსურად მიჭირდა, ერთმა თვითკმაყოფილმა და თავის თბილ, ტკბილ კეთილდღეობაში, როგორც სანგარში, ცხოვრებისეული დარტყმების მოსაგერიებლად კომფორტულად მოკალათებულ-გამაგრებულმა, ასეთი რამ მირჩია: შენი ნაქარგები გაყიდე „მშრალ“ ხიდზეო. მე კი ძველი ჭეშმარიტება გამახსენდა, ზღაპრისა: მაძღარს რომ არასდროს ესმის მშიერისა, რადგან ისინი „მედალს“, ანუ ცხოვრებას სხვადასხვა მხრიდან უყურებენ („გუშინ ბაზარზე გავიტანე ძველი წიგნები“). მაგრამ ხედვის ის კუთხე, რომელიც ყოფისგან ზოგჯერ დაჩაგრულ პოეტს უჩნდება, ყოველთვის წილნაყარია სიბრძნესთან, როგორც ღვთაებრივ იმპულსებთან – ასე ხდება მისი, „წარსულიდან ნატყვიარი დღეთა მეცხედრის“, – „გასისხლხორცკაცება“, მის მიერ სიმართლის ატკივება. ადამიანი რომ „ადამიანისთვის დღეა“, ესეც პოეზიით ნასულდგმულევმა კაცმა აღმოაჩინა და ამგვარად, გადარჩენაცა და შვებაც ა დ ა მ ი ა ნ ო ბ ა ა:

„სანამ ყველაზე სწორი სიტყვა გამოჩნდებოდა,

სანამ კაშკაშა ვარსკვლავივით აღმოგაჩენდი.

წაგიკითხე და წერტილივით შენთან გავჩერდი“.

ასე აღმოვჩნდებით ხოლმე სიყვარულის მადლმოსილ, თავისუფლების „საკანში“ („შენ ჩემი სულის ნამსხვრევებს/გაბარებ. ეს სისხლიც გამიშრა/ და შენგან სიცოცხლეს, ნასესხებს/ გაფიცებ, ხელი არ გამიშვა“).

ერთხელ მეგობარმა, რომელიც სხვა კონტინენტზე ცხოვრობს, მასწავლა აგრესიის „არეკვლა“, რომ გავუძლოთო მკვდრადშობილი დღეების უღიმღამო გროტესკულობას ყველამ, აგრესორმაც და იმანაც, ვინც მის ნეგატივს არ უშვებს თავის შიგნით, „კეთილი“ სარკესავით, რომელიც არაა ცუდის მთქმელი თუ მოსურნე, როგორც ერთ-ერთ ზღაპარშია. ეს იმიტომ, რომ ბავშვობა თუ დაგვეკარგა, მის ძიებაში, ხან „მხარზესიცოცხლეგადებულ“ სიკვდილს წავასწრებთ, ხანაც დროის ელიფსურ ორომტრიალში აღმოვჩნდებით და წარსული მომავლად დაგვიბრუნდება („გასწვრივ ტრიალებს ერთმანეთის ყველა ორბიტა/ მე კი დრო მინდა“). დრო, რომელიც სწორედ წარმავალი დასაზღვრულობით ასაინტერესოებს და გვიძვირფასებს წუთისოფელს…

„უდაბნოს ქვიშებს არ უნახავთ წლებია წვიმა,

ჰყავთ ჩაძირული კაპიტნები ჩაძირულ გემებს,

ვისვრით ფანჯრიდან ყოველ ღამე გაყინულ გვამებს,

ჩემს ეკლესიას გუმბათებზე შეახმა წვიმა“.

ესაა ის სოციუმი, რომელიც „ბებერ“, ნაადრევად დაბრძენებულ ბავშვებად აქცევს მოზარდებს. სწორედ ამიტომ უმატებენ ჩვენი შვილები გინებასა თუ ლოცვას („არადა, სული იარებით გადაგვიშავდა“). სამყაროც ასეთი ბავშვების ცრემლით იწონება თუ იზომება.

„ნასხივფერმკრთალი“ დღეებიც ყვავის ხოლმე და ეს ხსნაა, ოღონდ ერთი პირობით: „ასი წლის შემდეგ რაც იქნება, უნდა გჯეროდეს…გაიკაფება სისხლიანი ყველა ეკალი“.

ბედს წერს იგივე დრო და სივრცე, ბედს ვწერთ ჩვენც, ამ დროის მძევლები. ბედისწერისგან საშველიც არსებობს:

„არ შემიძლია, გავეცალო დროთა მაჯამას,

მშრალი ხელების გულებიდან ნაპოვნ სამყაროს,

ჩვენ ვმეორდებით, ერთმანეთის ყოფას ვაჯამებთ

და ერთმანეთის სულებია ჩვენი სამხარი“.

სიზიფეს ცხოვრება მძიმეა, მაგრამ მისთვის ის ლოდი ძვირფასია, როგორც ტანჯვა ქრისტიანისთვის („ტანჯვით მხიარულება“ – ბიბლიური სენტენცია), რადგან აღმართზე არაფრის ზიდვა კია მარტივი, მაგრამ სიცარიელისა და უსარგებლობის განცდას ბადებს. ასე რომ, ტვირთი როგორც ქრისტესთვის იყო წინაპირობა მისი დიდი მისიისა, ისე ადამიანისთვისაც საპატიოა – თუნდაც პოეტისთვის („წესით, ღიაა კარი ყველა სასაფლაოსი,/ მაგრამ ჩვენ ლექსში დაგვმარხავენ სამარადისოდ“). ლექსი კი მარადისობაცაა და დაუვიწყებელი სევდაც, თვალში სიზმრის ნამსხვრევივით ჩარჩენილი, სულ სხვა რაკურსით თუ პრიზმაში რომ დაგანახებს მოვლენებს. ეს კი ძალაა, რომელიც ვაჟა-ფშაველას ფოტოებში სწორედ მისი მზერიდან იღვრება და გვაიმედებს, რომ ყოფის დამარცხება შეგვიძლია:

„მე არ გავჩერდები, სანამ შემიძლია,

არც შენ დამინებდე, სანამ დამთავრდები“.

ეს „დაობებული ოცნებების“ ისევ ცისკენ გამშვებია. ცისკენ ახედვა კი საბაბია, რომ მასში ჩვენი ცხოვრების მიზანი ვეძებოთ და ძალმოსილების წყარო გამარჯვებებისათვის:

„მწყურია დანახვა ღია ცის,

დანამულ თვალებში შიში მაქვს,

სანამ იქ ვიღაცა ვაზნებს ცლის,

ჩვენ ვსხედვართ, ვკითხულობთ მიშიმას.

ქაოსი ტრიალებს ჰაერში,

ტირანებს – სიკვდილი, დამხობა!“.

ჩვენი „ცხოვრების სქოლიოში“ სამშობლო ბოლომდე რჩება მისი ტრაგიზმით ტანჯული სულების სისხლიან შიგთავსად, რომელიც მომავლის, იმედის, განახლებული სიცოცხლის წითელ ყვავილებად გადმოიღვრება ხოლმე:

„წვიმაა სისხლის თუ ცრემლების?!

ნერვები ღვთის ხელზე ჰკიდია,

ოდესღაც ჩვენც ასე ვევნებით

სიცოცხლის, სამშობლოს იდეას“.

ეს დიდებული, საუკეთესო მოცემულობაა იდეის კაცისთვის, თუმცა ნაღველთან ზიარი, როგორც ყველაფერი ამ არასრულყოფილ წუთისოფელში, როცა მაინც უხინჯოსკენ ისწრაფვი…

ჩვენ კი ისღა დაგვრჩენია, ვიკითხოთ ისეთი ღირებული პოეზია, შოთა ვეკუა რომ გვჩუქნის და მის ლექსებში ამაღლებულის შეგრძნებისას თვალებში აბრწყინებული ვარსკვლავები ცრემლმა არ დაგვიბინდოს…

 

 

 

 

 რემედიაცია და „თანმიმდევრობის  დაცვა“    ისტორიის გაკვეთილზე

0

სწავლების სტატრატეგიების სრულყოფამ  განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიანიჭა რემედიაციას,  მას თითქმის ყველა გაკვეთილზე შევხვდებით. რემედიაციას, რომელიც  უპირველესად კონტექსტის სწორად გაგებას ემსახურება, ისტორიის  სწავლების  დროსაც  აქტიურად  ვიყენებთ. ცნებებით, ფაქტებით, ბიოგრაფიული მონაცემებით გაჯერებული მასალის ათვისება, ფაქტებსა და მოვლენებს შორის ლოგიკური კავშირების აღქმა, განგებ ან შემთხვევით შერჩეული ეპიზოდების გამთლიანება და ზოგადად, ისტორიული პროცესის მთლიანობაში წარმოდგენა, ყველა მოსწავლისთვის თანაბრად დასაძლევი არ არის. ამიტომ  რემედიაცია  განსაკუთრებულ დახელოვნებას მოითხოვს   მასწავლებლისგან.

რემედიაციის  საკვანძო სასწავლო კომპონენტებია:

  • არსებულ ცოდნაზე ახალი ცოდნის დაშენება;
  • სწავლის სიძნელის დონისა და დავალებების მოთხოვნების გაკონტროლება;
  • მკაფიოდ ჩამოყალიბებული პრაქტიკა;
  • კითხვების დასმა;
  • დაკონკრეტება;
  • თანმიმდევრობის დაცვა;
  • უნარ-ჩვევის მოდელირება;
  • სტრატეგიული მინიშნებები;
  • დავალების შემცირება.

აღნიშნულ კომპონენტებს შორის გამოირჩევა კომპონენტი „თანმიმდევრობის დაცვა“, რომელიც წარმატებით შეგვიძლია „ჩავაშენოთ“  ნებისმიერ გაკვეთილზე, მაგრამ განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, როდესაც მასალა რთულია და  მთელი კლასი   განსაკუთრებულ  დახმარებას საჭიროებს.

თანმიმდევრობის დაცვა  გულისხმობს, რომ სწავლება იყოფა მცირე ეტაპებად ან კომპონენტებად. რემდიაციისთვის გამოყენებულ  ნებისმიერ  დავალებას, მაგალითად, ტექსტიანი ამოცანები,   იყოფა მცირე, მოკლე და თანმიმდევრულ ეტაპებად. უმჯობესია, თუ მასწავლებელი წინასწარ შეადგენს სამუშაო გეგმას და იმოქმედებს მის მიხედვით.  თანმიმდევრობის დაცვისას    მოსწავლეები უკეთესად ითვისებენ მასალას, ყურადღებით უსმენენ ერთმანეთს, უფრო ადვილად, მარტივად, დაძაბულობის გარეშე პასუხობენ გეგმის თითოეულ ნაწილს და  განიხილავენ საკითხებს.

 

ახალი მასალის ახსნის დროს აღნიშნული გეგმა ჩამოიწერება დაფაზე,  მოსწავლეები თვალნათლივ ხედავენ როგორ გადადის ერთი საკითხი – მეორეში, როგორ ებმის ერთი შეკითხვის პასუხს – მეორე შეკითხვა და  თან  მუშაობენ შესაბამის  კონკრეტულ  დავალებებზე.

მაგალითად,  საკმაოდ ვრცელ ინფორმაციას ეცნობა მოსწავლე რომის სახელმწიფოს ჩამოყალიბებისა  და მისი საზღვრების გაფართოების შესწავლისას (ისტორია, 7 კლასი,  გამომცემლობა „დიოგენე“, & 34 / მოცემული თემა ყველა გრიფირებულ სახელმძღვანელოშია). „თანმიმდევრობის დაცვის“ კომპონენტის გამოყენებით მოსწავლეებს უადვილდებათ ვრცელი და რთული  მასალის აღქმა და გაგება:

1 ეტაპი ეთმობა   შესავალ ტექსტზე მუშაობას  – მოსწავლეებს მიეწოდებათ ინფორმაცია რომაელთა განსახლების შესახებ;

2 ეტაპზე მიმდინარეობს  რუკაზე მუშაობა.  კლასი რუკის ლეგენდისა და პირობითი ნიშნების გამოყენებით, ნაბიჯ-ნაბიჯ  მუშაობს და ამოხსნის სიტუაციურ ამოცანას – „როგორ გაიზარდა რომის საზღვრები   დროთა განმავლობაში?!“

თუ კლასში სსს მოსწავლე ირიცხება, სათამაშო ტექნოლოგიის გამოყენებით და ასოციაციურ მეხსიერებაზე დაყრდნობით   ასრულებს დავალებას, მაგალითად, სავარაუდო დავალებებია: „მონიშნე  სახელმწიფოს საზღვრები.. იპოვე  ქალაქები.“..

3 ეტაპზე განიხილავენ   „პუნიკური  ომების“ მიზეზ-შედეგობრივ კავშირებს, რომელიც ვრცელ ანალიტიკურ ოპერაციებს მოითხოვს მოსწავლეებისგან. მასწავლებელი:

  • ჯერ სვამს შეკითხვას: „როგორ მდგომარეობაში იყვნენ რომაელები ომის საწყის ეტაპზე“ და სთხოვს მოსწავლეებს, რომ „ტექსტში მონიშნონ შესაბამისი ინფორმაცია“ (მოსწავლეები აღმოაჩენენ, რომ რომაელები ომის საწყის ეტაპზე საკმაოდ რთულ მდგომარეობაში იყვნენ);
  • შემდეგ, იმისათვის, რომ მოსწავლეებმა საკითხის მიმართ ინტერესი არ დაკარგონ, ზედმეტად არ დაიძაბონ და ომის შემდგომი ეტაპები ნათელი დასანახი გახდეს, მასწავლებელი აქცენტს აკეთებს რემედიაციის მთავარ გზავნილზე – კონტექსტის სწორად გაგებაზე და   სვამს  ასეთ  შეკითხვას:  „როგორ გამოვიდნენ რომაელები იმ რთული მდგომარეობიდან, რომელშიც ისინი კანეს ბრძოლის წაგების შემდეგ აღმოჩნდნენ?“ „როგორ წარიმართა ომის ბედი ამის  შემდეგ? (მოსწავლეები მარტივად პოულობენ გაკვეთილის ტექსტში ამ კითხვის შემცველ კონტექსტს);
  • ასეთი შეკითხვებით მოსწავლეთა ყურადღება „გადაირთვება“ გეგმის მომდევნო ნაწილზე – „როგორ შეძლეს რომაელებმა ომის ბედის „შემობრუნება“, რა ახალი ღონისძებები გაატარეს და ა.შ“.  მოსწავლეებიც  ამ ახალ სააზროვნო ოპერაციებზე დაიწყებენ ფიქრს, ტექსტში მიაგნებენ შესაბამის ინფორმაციას (ან მასწავლებლის მონათხრობს დაუგდებენ ყურს)  და გადაწყვეტენ სასწავლო დავალებას.  ასეთი ნაბიჯებით პუნიკური ომების მთლიანი მიმდინარეობა და მისი გავლენა რომის სახელმწიფოს ბედზე  მოსწავლეებისათვის უფრო ადვილი აღსაქმელი გახდა.

 

სსს მოსწავლეც შესაბამისი ტექნოლოგიის (მაგალითად, სათამაშო ტექნოლოგია) გამოყენებით მუშაობს (დამოუკიდებლად, ან მასწავლებელთან ერთად, ან წყვილში), ცნებებს და ვიზუალურ მასალას უკავშირებს ერთმანეთს, პასუხობს მარტივი შინაარსის შეკითხვებზე,  მაგალითად, „რა დაგამახსოვრდა რომაელების ცხოვრებიდან?“,  შეკითხვის პასუხს მონიშნავს ტექსტში და სხვ.

 

4 ეტაპი –  გეგმის მიხედვით მოქმედებს მასწავლებელი მასალის გამტკიცების დროსაც:  რეფლექსიის ეტაპზე მოსწავლეები ასრულებენ დავალებას -„რა ვისწავლეთ ახალი დღევანდელ გაკვეთილზე?“

 

თემის დასასრულს, მას შემდეგ, რაც მოსწავლეები  დაამთავრებენ რომის იმპერიის შესახებ საკითხების შესწავლას, მოსწავლეები ეცნობიან რომაული ყოფა-ცხოვრების წესს. აქაც  მოსწავლეები იცავენ თანმიმდევრობის პრინციპს და მიყვებიან მასწავლებლის გეგმას, რომელიც  თემის საყრდენი პუნქტების მიხედვითაა შედგენილი:

  • რატომ იყო რომი ძველი მსოფლიოს უდიდესი ქალაქი;
  • რა წარმოდგენები ჰქონდათ გარესამყაროზე რომაელებს, იცნობდნენ თუ არა სხვა ცივილიზაციებს;
  • რა საქმიანობას მისდევდნენ რომაელები, როგორი იყო მათი ღირებულებები;
  • საიდან ვგებულობთ ინფორმაციას ძველი რომაელების შესახებ.

ამ ეტაპზე სსს მოსწავლისთვის სავარაუდო დავალებებია (ცხადია, ინდვიდუალური თვისებებიდან და სპეციფიკიდან გამომდინარე): ტექსტის დალაგება/აგება სიუჟეტური სურათებით,  ფაზლის გამოყენება მიზნისთვის,   სქემატური ცხრილების შევასება  საყრდენი ცნებების გამოყენებით და სხვ.

„თანმიმდევრობის“ კომპონენტის გამოყენება შესაძლებელია  არამარტო ახალი მასალის ახსნისას, არამედ მოსწავლეთა გამოკითხვის დროსაც.  მაგალითად, მოსწავლის გამოკითხვისას მასწავლებელი სვამს შეკითხვას:

  • „რას გვიამბობ დღეისთვის/რაზე ისაუბრებ დღეს? რომელი გეგმის მიხედვით მოგვიყვები? გეგმის რომელი პუნქტით დაიწყებ?!“

ასეთი მიდგომით, განსაკუთრებით შედარებითი სუსტი მოსწავლეების შემთხვევაში,   მოსწავლეთა ყურადღება მიმართულია თემის ძირითადი არსის გახსნისკენ და  მოსწავლეთა პასუხები გაცილებით ნათელი, გასაგები და სიღრმისეულია.

თანმიმდევრობის დაცვის კომპონენტის გამოყენებით   საგაკვეთილო გარემო  ეფქტური, დემოკრატიული და მოსწავლეზე მორგებულია. ამის ნათელი მაგალითია „გიგის შემთხვევა“: „გაკვეთილზე გიგის ვთხოვეთ,  ესაუბრა  ერთ-ერთი თემის შესახებ. გიგი დაიბნა,  დიდხანს ფიქრობდა თოთოეულ სიტყვაზე, ვერ წვდებოდა ცნებათა შინაარსს და მეტწილად  არასწორად პასუხობდა. შენიშნვნაზე, რომ  მასალა სათანადოდ არ ჰქონდა მომზადებული,  გვიპასუხა, რომ  ისწავლა, მაგრამ არ შეეძლო მოეთხრო, გადმოეცა ნასწავლი. ცხადი იყო, რომ გიგიმ მხოლოდ მექანიკურად ჩაიკითხა გაკვეთილის ტექსტი  და ამიტომ ვერ შეძლო გააზრებული პასუხის გაცემა. ამის შემდეგ შევთავაზეთ, შესასწავლი თემის გეგმა გამოყენებინა, თანმიმდევრობა დაეცვა და  ისე  ესაუბრა საკითხის შესაქხებ. გიგის პასუხი გაცილებით გააზრებული და დამაჯერებელი იყო, ვიდრე წინა შემთხვევაში. შედეგად გიგის გამოუმუშავდა შესაბამისი უნარ-ჩვევა და გაუჩნდა რეალური მოტივაცია,   გეგმის გამოყენებით ესწავლა. მოსწავლის პასუხები გახდა გაცილებით გააზრებული და მისი ცოდნის დონეც ისტორიაში გაიზარდა“.  მსგავსი სიტუაცია ხშირად გვხდება გაკვეთილებზე.  

მოსწავლეებს  შეუძლიათ თანმიმდევრობის დაცვის კომპონენტი  გამოიყენონ როგორც ზეპირი დავალებების შესრულების დროს, ისე წერილობითი დავალებების მომზადებისას.

მაგალითად, დავალებები წერილობითი სამუშაოს დროს:

  • ვთხოვოთ მოსწავლეებს, დაწერონ მოთხრობა მათი თანატოლი რომაელი ბიჭის/გოგონას ცხოვრების შესახებ (მოთხრობის დაწერისთვის შეუძლიათ გამოიყენონ სახელმძღვანელოს ტექსტიც და ის  ლიტერატურაც, რომელიც ახლავს   სახელმძღვანელოებს ან  მასწავლებელმა შეურჩიოს, ან თავად მოიძიონ).   თანმიმდევრობის დაცვით და გარკვეული გეგმის მიხედვით, მოთხრობაში  მიუთითონ:
  • როდის წარმოიშვა რომი?
  • როგორ ცხოვრობდნენ რომაელები, როგორი ოჯახური ტრადიციები ჰქონდათ?
  • როგორი იყო მათი ყოფითი ჩვეულებები?
  • ივარაუდონ, რა საქმიანობით იქნებოდნენ დაკავებული ძირითადად რომაელი ბიჭუნები / გოგონები? როგორი იქნებოდა მათი სამომავლო გეგმები?
  • რამდენად შესაძლებელი იყო მათ მიეღწიათ წარმატებისთვის?
  • რა იციან გამოჩენილი რომაელების შესახებ?
  • და ა.შ.
  • მოსწავლეებს შეუძლიათ, თითო შეკითხვაზე თუნდაც ერთი წინადადება დაწერონ;
  • დავალების წარდგენის შემდეგ   კი შეაჯამონ, რაში გამოადგათ გეგმა, რამდენად მოხერხებული აღმოჩნდა მათთვის თანმიმდევრობის დაცვით მუშაობა.

შესაძლელია წერილობითი ბარათებიც შეთავაზოთ მოსწავლეებს  მარტივი შეკითხვებით:

  • „რა არის ჩვენი დღევანდელი შესასწავლი თემა?“
  • „როგორ ფიქრობთ, რაზე ვისაუბრებთ თემის დასაწყისში?“
  • „რა უნდა იყოს აქ მთავარი საკითხი?“
  • „როგორ შეიძლება მთავარი აზრი ჩამოვაყალიბოთ მოკლედ, გასაგებად და ერთი წინადადებით?!“

მოსწავლეები იწყებენ ვარაუდების გამოთქმას და შემდეგ, რადგან უკვე გამომუშავებული აქვთ „თანმიმდევრობის დაცვით“ მუშაობის უნარები, მასალის აღქმას და გააზრებას ადვილად ახერხებენ  და ალაგებენ თემის სავარაუდო საკითხებს შესაბამისი თანმიმდევრობით. წარმატების მიღწევა დამატებით სტიმულს აძლევს მოსწავლეს და კიდევ მეტი ინტერესით ერთვება სამუშაო პროცესში.

მასწავლებელი ყურადღებით უნდა იყოს, რომ  მოსწავლეები მუდმივად მოკლე პასუხებით არ შემოიფარგლონ, რამაც შესაძლოა გამოიწვიოს მათი აზროვნების სქემატიზაცია, ამიტომ თანდათან უნდა მოვთხოვოთ მოსწავლეებს ცალკეულ საკითხზე  სრული, გააზრებული პასუხების მომზადება, მტკიცებულებების მოყვანა, არა მხოლოდ კონკრეტული ფაქტების,  არამედ მთელი საგაკვეთილო მასალის გამოყენება და ა.შ.

„თანმიმდევრობის დაცვით“ მუშაობის შემდეგ  მოსწავლეები ეჩვევიან პასუხების აგებას და გარკვეული დრიოს შემდეგ  გეგმა  უკვე აღარ დაჭირდებათ.

მოცემულ შემთხვევაშიც, სსს მოსწავლესთან მუშაობისას, მოსწავლის ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინებით, მასწავლებელს შეუძლია სათამაშო ტექნოლოგიების მრავალფეროვანი მიდგომებიდან ამოარჩიოს ყველაზე უფრო მოსახერხებელი და მასზე დაყრდნობით შესთავაზოს დავალების შესრულება.

რემედიაცია და   კონკრეტულად  მისი კომპონენტი „თანმიმდევრობის დაცვა“,    საშუალებას აძლევს მოსწავლეებს   გაიაქტიურონ აზროვნება, იფიქრონ, იმსჯელონ, იმუშაონ ხალისით  და შესაძლებლობების ფარგლებში გადაწყვიტონ დავალება, ამიტომ წარმატებით გამოიყენება სასწავლო პრაქტიკაში.

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე

ჟურნალ „მასწავლებლის“ თითოეული ნომრის მომზადებისას, ცხადია, ვფიქრობთ მასწავლებელზე და იმ საჭიროებებზე,რომელთა წინაშეც ის ახლა დგას. ვფიქრობთ მასწავლებელზე, რომელიც ჩვენგან დამოუკიდებლადაც ფიქრობს, როგორ მოემზადოს გაკვეთილისთვის, რა...